Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)

Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững (tt)

KHOA H C XÃ H I VI T NAM

H C VI N KHOA H C XÃ H I

NGUY N ĐÌNH DŨNG

THÚC Đ Y XU T KH U HÀNG HÓA C A VI T NAM SANG TH TR NG HOA Kǵ THEO H NG B N V NG

Ngàn h, chuyên ngành: Kinh t quốc t

Mã số: 62 31 01 06

TÓM T T LU N ÁN TI N Sƾ KINH T

Hà N i, Năm 2017

Có th tìm hi u lu n án t i th vi n: Thư vi n H c vi n Khoa h c

xã h i, Thư vi n Quốc gia

M Đ U

1 Tính c p thi t c a đ tài

Phát triển bền vững kinh tế nói chung và xu t khẩu nói riêng là

m t quy luật t t yếu khách quan trong quá trình phát triển kinh tế và đẩy mạnh hoạt đ ng xu t khẩu c a m i quốc gia Đối với Vi t Nam, m t quốc gia đang trong giai đoạn công nghi p hóa, hi n đại hóa nền kinh tế, đẩy mạnh xu t khẩu là m t v n đề vô cùng quan tr ng nhằm tạo ra ngu n ngoại t ngày càng nhiều hơn để đáp ứng cho nhu cầu nhập khẩu gia tăng nhanh chóng (nh t là vi c nhập khẩu máy móc thiết b , nguyên nhiên li u cho quá trình công nghi p hóa, hi n đại hóa)

Các mặt hàng xu t khẩu chính c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ trong năm 2016 là: s n phẩm d t may đạt 11,44 tỷ USD, tăng 10,4%; giày dép các loại đạt 4,48 tỷ USD, gi m 2,61%; s n phẩm từ g đạt 2,82 tỷ USD, tăng 10,68%; đi n thoại & linh ki n đạt 4,3 tỷ USD, tăng 55,2% so với năm 2015 Giá tr xu t khẩu tăng lên nhanh chóng nhưng hoạt đ ng xu t khẩu vẫn gặp nhiều khó khăn như các

v n đề liên quan đến thương mại; hàng rào phi thuế quan như những quy đ nh về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn v sinh an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn môi trường, trách nhi m xã h i c a các doanh nghi p xu t khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ; các v ki n chống bán phá giá; đặc bi t là Đạo luật nông nghi p 2014 n i lên chương trình giám sát cá da trơn c a Hoa Kỳ… gây nhiều khó khăn cho các doanh nghi p xu t khẩu c a Vi t Nam gây nh hưởng đến hoạt đ ng xu t khẩu c a nước ta sang th trường Hoa Kỳ Theo chúng tôi, m t trong những nguyên nhân quan tr ng nh t là xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ chưa bền vững là ngu n hàng có ch t lượng và giá

tr gia tăng cao chưa nhiều, s n phẩm công ngh cao ít, các s n phẩm

ch yếu là gia công và thâm d ng nhiều lao đ ng trình đ th p như

d t may, da giày…nhiều hàng hóa c a Vi t Nam chưa đáp ứng được những tiêu chuẩn c a th trường Hoa Kỳ; mặt khác, những r i ro trong chính sách thương mại c a Hoa Kỳ và cán cân thương mại c a

Vi t Nam với Hoa Kỳ thăng dư cao cũng là những r i ro làm cho hoạt đ ng xu t khẩu c a nước ta sang Hoa Kỳ thiếu bền vững Rõ ràng xu t khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững sẽ mang lại nhiều lợi ích cho hoạt đ ng xu t khẩu nói riêng và cho sự phát

triển kinh tế - xã h i đ t nước, vi c nghiên cứu đề tài “Thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Hoa Kỳ theo hướng bền

vững” là r t c p thiết, nhằm tìm hiểu những nguyên nhân hoạt đ ng

xu t khẩu hàng hóa c a nước ta sang Hoa Kỳ thiếu bền vững và đề

xu t các gi i pháp để thúc đẩy hoạt đ ng xu t khẩu c a nước ta sang

th trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững trong thời gian tới

2 M c tiêu và nhi m v nghiên c u

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Luận án hướng tới nghiên cứu, phân tích thực trạng xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững thời gian qua, đánh giá những kết qu đạt được, những hạn chế và nguyên nhân để đưa ra các phương hướng, gi i pháp, kiến ngh nhằm thúc đẩy xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam sang th trường Hoa Kỳ theo hướng bền vững trong thời gian tới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được m c tiêu trên, luận án thực hi n các nhi m v c thể: (i) T ng quan các công trình đã công bố liên quan trực tiếp đến đề tài, luận án, kế thừa những kết qu nghiên cứu và làm sáng tỏ thêm v n đề đặt ra

(ii) H thống hóa và làm rõ cơ sở lý thuyết về xu t khẩu theo hướng bền vững, những bài h c kinh nghi m quốc tế về thúc đẩy

xu t khẩu theo hướng bền vững, bài h c áp d ng cho Vi t Nam

(iii) Làm rõ thực trạng hoạt đ ng xu t khẩu hàng hóa c a

Vi t Nam sang th trường Hoa Kỳ thời gian qua, chỉ ra và phân tích được những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân c a hoạt đ ng xu t khẩu sang Hoa Kỳ thiếu bền vững

(iv) Xác đ nh quan điểm, đ nh hướng và gi i pháp thúc đẩy

xu t khẩu c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững trong

thời gian tới

3 Đối t ng và ph m vi nghiên c u

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu c a luận án hoạt đ ng xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Trong nghiên cứu về xu t khẩu hàng hóa c a Vi t nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững đề tài tập trung ch yếu đánh giá bền vững ở khía cạnh kinh tế, bên cạnh đó đánh giá l ng nghép c khía cạnh bền vững xã h i và bền vững môi trường

4 Ph ng pháp nghiên c u c a đ tài

Luận án sử d ng m t số phương pháp nghiên cứu ch yếu sau:

- Phương pháp thu thập tài (sách, báo, tạp chí, công trình nghiên cứu)

- Phương pháp chuyên gia

- Phương pháp thống kê, so sánh

5 Nh ng đóng góp m i v khoa h c c a lu n án

Về mặt lý luận, luận án đi sâu luận gi i, hoàn thi n khái

ni m xu t khẩu theo hướng bền vững; làm rõ những n i dung c a

xu t khẩu bền vững; phân tích và làm rõ các yếu tố tác đ ng đến xu t khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững; đưa ra các chỉ tiêu đánh giá xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững g m các chỉ tiêu thể hi n tính bền vững về kinh tế, xã h i

và môi trường; phân tích và làm rõ kinh nghi m thúc đẩy xu t khẩu hàng hóa c a Trung Quốc sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững, từ đó hàm ý cho Vi t Nam

Về mặt thực tiễn, luận án đã đánh giá thực trạng xu t khẩu

hàng hóa sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững thời gian qua và chỉ ra những kết qu đạt được, những hạn chế và nguyên nhân hạn chế, qua

đó đề xu t các gi i pháp thúc đẩy xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam

sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững

6 Ý ngƿa lý lu n và th c ti n c a lu n án

Về mặt lý luận, luận án đã khái quát hóa được cơ sở lý luận

về xu t khẩu theo hướng bền vững, những yếu tố tác đ ng đến xu t khẩu hàng hóa c a nước ta sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững, các tiêu chí đánh giá hoạt đ ng xu t khẩu c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững

Về mặt thực tiễn, Những kết qu c a luận án có thể làm tài

li u tham kh o cho nghiên cứu và xây dựng chính sách thúc đẩy xu t khẩu theo hướng bền vững c a nước ta trong thời gian tới

7 K t c u c a lu n án

N i dung c a luận án g m phần mở đầu và 4 chương chính:

Chương 1: T ng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Những v n đề lý luận và thực ti n về thúc đẩy xu t

khẩu bền vững

Chương 3: Thực trạng xu t khẩu hàng hóa c a nước ta sang

Hoa Kỳ theo hướng bền vững

Chương 4: Quan điểm và gi i pháp thúc đẩy xu t khẩu

hàng hóa nước ta sang Hoa Kỳ bền vững

CH NG 1

T NG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN C U LIÊN QUAN Đ N

Đ TÀI 1.1 T ng quan tài li u nghiên c u c a các tác gi n c ngoài

C H NG 2:

NH NG V N Đ LÝ LU N VÀ TH C TI N V XU T

KH U THEO H NG B N V NG 2.1 C s lý lu n v xu t kh u

2.1.1 Khái niệm về xuất khẩu

(Theo điều 28, m c 1, chương 2 luật thương mại vi t nam 2005) “xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hóa được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luậ t”

2.1.2 Đặc điểm của xuất khẩu

2.1.3 Vai trò của xuất khẩu đối với nền kinh tế Việt Nam

2.2 M t số v n đ v xu t kh u theo h ng b n v ng

2.2.1 Xuất khẩu theo hướng bền vững là gì?

- Trong báo cáo c a y ban Môi trường và Phát triển thế giới

– WCED với tiêu đề “Tương lai của chúng ta – Our Common Future ” Báo cáo nêu rõ:”Phát triển bền vững là sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai”

- Vận d ng lý thuyết phát triển bền vững đối với lĩnh vực

xu t khẩu, theo tác gi : “Thúc đẩy xuất khẩu theo hướng bền vững là thực hiện các biện pháp nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất khẩu, góp phần ổn định kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường”

2.2.2 Vai trò của xuất khẩu theo hướng bền vững

Nghiên cứu về XKBV có vai trò quan tr ng trong vi c nâng cao nhận thức, đ i mới tư duy về Phát triển bền vững Nắm vững lý thuyết về XKBV sẽ giúp những nhà hoạch đ nh chính sách phát triển kinh tế nói chung và xu t khẩu nói riêng khắc ph c được tư duy ngắn hạn, c c b , chạy theo lợi ích trước mắt, từ đó có những điều chỉnh chính sách thúc đẩy XKBV, dựa trên vi c đ m b o ch t lượng tăng trưởng, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, b o v môi trường và

gi i quyết tốt các v n đề xã h i có liên quan

2.2.3 Nội dung xuất khẩu theo hướng bền vững

- Nâng cao ch t lượng tăng trưởng xu t khẩu

- Thúc đẩy xu t khẩu và bền vững về kinh tế

- Thúc đẩy xu t và bền vững về môi trường

- Thúc đẩy xu t khẩu và bền vững xã h i

2.2.4 Các tiêu chí đánh giá xuất khẩu sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững

* Các tiêu chí đánh giá mức đ bền vững về mặt kinh tế

* Các chỉ tiêu đánh giá mức đ bền vững về môi trường:

* Các tiêu chí đánh giá mức đ bền vững về xã h i:

2.2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến thúc đẩy xuất khẩu hàng hóa nước ta sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững

- Tự do hóa thương mại và h i nhập kinh tế quốc tế

- Gia tăng trách nhi m c a các quốc gia trong vi c xử lý các v n

đề toàn cầu

- Các yếu tố chính sách: Thuế, h i quan

- Năng lực cạnh tranh c a doanh nghi p

- Các yếu tố công ngh , cơ sở hạ tầng

- Ngu n nhân lực

- n đ nh kinh tế vĩ mô

- Sự phát triển c a quan h kinh tế thương mại Vi t - Mỹ

- Các chính sách thúc đẩy xu t khẩu c a Vi t Nam

- Các quy đ nh về xu t nhập khẩu c a Hoa Kỳ

2.3 Kinh nghi m thúc đ y xu t kh u hàng hóa sang Hoa KǶ theo

h ng b n v ng c a Trung Quốc

2.3.1 Kinh nghiệm của Trung Quốc

2.3.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

CH NG 3:

TH C TR NG XU T KH U HÀNG HÓA C A VI T NAM

SANG HOA Kǵ THEO H NG B N V NG

3.1 Khái quát v th c tr ng xu t kh u theo h ng b n v ng c a

Vi t Nam

3.1.1 Xuất khẩu hàng hóa Việt Nam giai đoạn 2001-2016

Tình hình xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam giai đoạn 2001 -

2015 tăng lên khá nhanh, giá tr kim ngạch xu t khẩu năm sau luôn tăng lên so với năm trước (trừ năm 2009 so với 2008 giá tr kim ngạch xu t khẩu gi m 5,59 tỷ USD tức là gi m 8,9%)

B ng 3.1: Tình hình xu t nh p kh u c a Vi t Nam giai đo n 2001 - 2016

Đ n v : Tỷ USD Năm Giá tr kim

ng ch xu t

kh u

Tăng,

gi m (%)

Nguồn: Tổng cục Hải quan, niên giám thống kê hải quan về hàng hóa xuất nhập khẩu Việt Nam năm 2016

Qua b ng 3.2, ta th y hàng công nghi p nặng và khoáng s n

có kim ngạch xu t khẩu tăng dần qua các năm Tỷ tr ng c a nhóm hàng này có xu hướng tăng trong t ng kim ngạch xu t khẩu Điều này là tốt vì đây là những mặt hàng có giá tr cao, có hàm lượng ch t

xám cao (nh t là mặt hàng công nghi p nặng)

Nguồn: Tổng cục Thống kê , niên giám thống kê 2002, 2015

3.1.2 Đánh giá tình hình xuất khẩu bền vững của Việt Nam thời gian qua

3.1.2.1 Những kết qu đạt được

Một là, tăng nhanh kim ngạch xu t khẩu, đưa nước ta vào

nhóm 50 quốc gia xu t khẩu hàng hóa nhiều nh t thế giới

Hai là, cơ c u hàng hóa xu t khẩu có sự chuyển biến tích cực tạo điều ki n cho tăng trưởng kinh tế nước ta

Ba là, th trường xu t khẩu c a Vi t Nam có sự chuyển d ch hợp lý giúp cho hoạt đ ng xu t khẩu ngày càng n đ nh hơn

Ba là, Xu t khẩu chưa gi i quyết tốt v n đề vi c làm và thu nhập c a người lao đ ng tức là xu t khẩu chưa gi i quyết tốt các v n

đề xã h i

Bốn là, Tăng trưởng xu t khẩu khá nhưng ô nhi m môi

trường ngày càng nghiêm tr ng

3.2 Th c tr ng xu t kh u hàng hóa c a Vi t Nam sang Hoa KǶ theo h ng b n v ng

3.2.1 Thực trạng xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững thời gian qua

3.2.1.1 Thực trạng kim ngạch xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam

sang Hoa Kỳ giai đoạn 2000 - 2016

Tính đến hết 2016, xu t khẩu hàng hóa c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ đã đạt được những thành tích r t n tượng, kim ngạch xu t khẩu sang Hoa Kỳ với quy mô lớn tăng từ 730 tri u USD năm 2000 lên 38,45 tỷ USD năm 2016 (tăng 52,67 lần), tốc đ tăng trưởng cao bình quân 20%/năm (Biểu đ 3.3), đặc bi t hi n nay Vi t Nam đã dẫn đầu các nước ASEAN trong kim ngạch xu t khẩu hàng hóa sang

th trường Hoa Kỳ đưa Vi t Nam vươn lên v trí thứ 13 trong các đối tác nhập khẩu lớn nh t c a Hoa Kỳ

Cơ c u hàng hóa xu t khẩu c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ chậm

đ i mới, qua nhiều năm nhóm hàng d t may, da giày luôn dẫn đầu, chiếm tỷ tr ng cao trong cơ c u hàng hóa xu t khẩu c a Vi t Nam sang th trường Hoa Kỳ

B ng 3.5: C c u hàng hóa xu t kh u c a Vi t Nam sang

Hoa KǶ 2010- 2016

ĐVT: Tỷ USD Mặt hàng 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016

T ng số 14,24 16,93 19,67 23,87 28,66 33,47 38,45

Hàng d t, may 6,11 6,89 7,46 8,60 9,81 10,95 11,44 Giày dép các loại 1,41 1,91 2,24 2,63 3,33 4,60 4,48

G và s n phẩm g 1,22 1,44 1.79 2,01 2,24 2,64 2,82 Máy vi tính, s n phẩm

đi n tử và linh ki n 0,20 0,56 0,94 1,47 2,12 2,83 2,89 Hàng th y s n 0,96 1,16 1,17 1,46 1,71 1,31 1,43

Đi n thoại các loại

giày, th y s n, g và các s n phẩm c a g đang gây ô nhi m môi trường và cạn ki t tài nguyên thiên nhiên nghiêm tr ng

3.2.1.4 Thực trạng xu t khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ với các v n đề

xã h i

Vi c đẩy mạnh xu t khẩu các nhóm hàng thâm d ng nhiều lao đ ng như d t may, da giày sẽ gi i quyết được công ăn vi c làm cho số lượng lớn lao đ ng nước ta Tuy nhiên, vi c c i thi n vi c làm

ở nước ta còn hạn chế So với các nước trong khu vực, Qua số li u ở

ph l c 4 cho th y Vi t Nam có tốc đ tăng vi c làm th p nh t, trong giai đoạn 2011 – 2015, tốc đ tăng trưởng vi c Làm bình quân c a

Vi t Nam chỉ tăng 2,6%, trong khi GDP tăng 7% và xu t khẩu tăng 20% Trong khi đó, Philippin có tốc đ tăng trưởng GDP và xu t khẩu lần lượt là 5,4% và 6,9%, lại có mức tăng vi c làm tới 3,3%

3.2.2 Thực trạng xuất khẩu một số mặt hàng chủ lực của Việt Nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững

3.2.2.1 Thực trạng xu t khẩu d t may c a Vi t Nam sang Hoa Kỳ theo hướng bền vững

B ng 3.6: Xu t kh u d t may c a Vi t Nam sang Hoa KǶ 2010-2015

Có thể th y th trường Mỹ là th trường tiêu th th y s n lớn c a

Vi t Nam - chiếm 23,4% t ng kim ngạch xu t khẩu hàng th y s n c a

Vi t Nam sang Hoa Kỳ năm 2010 và có xu hướng gi m đến năm 2015 chỉ còn chiếm 19,8%,

B ng 3.8:Xu t kh u th y s n Vi t Nam sang Hoa KǶ 20101-2015

Tỷ tr ng trong t ng kim 23,4 23,7 23,9 28,6 29,5 19,8

- Xu t khẩu và bền vững về kinh tế: Tăng trưởng xu t khẩu

c a nước ta sang Hoa Kỳ cao và n đ nh trong thời gian qua đã đóng góp cho tăng trưởng xu t khẩu chung c a c nước qua đó góp phần tăng trưởng kinh tế nhanh và ở mức cao

- Xu t khẩu và bền vững xã h i: Để xu t khẩu hàng hóa sang Hoa Kỳ các doanh nghi p xu t khẩu ph i đáp ứng được các tiêu chuẩn, yêu cầu về tiêu chuẩn lao đ ng, tiền lương c a Hoa Kỳ, từ đó tạo ra tác đ ng tích cực đ m b o bền vững xã h i

- Xu t khẩu và bền vững môi trường: Các quy đ nh khắt khe

c a Hoa Kỳ về các tiêu chuẩn môi trường đối với hàng hóa nhập khẩu

và các nhà s n xu t hàng hóa xu t khẩu bắt bu c các doanh nghi p

ph i đáp ứng các yêu cầu đó nếu muốn xu t khẩu hàng hóa sang th trường Hoa Kỳ, từ đó bắt bu c các doanh nghi p ph i đầu tư đ i mới công ngh và phương thức s n xu t thân thi n với môi trường

3.3.2 Những hạn chế

3.3.2.1 Xu t khẩu và bền vững về kinh tế