Tiểu luận rủi ro của tín dụng đen có tác động như thế nào đến sự phát triển kinh tế trên cơ sở đó đưa ra kiến nghị cần thiết

Các chủ thể tham gia tín dụng đen Các tổ chức và cá nhân tham gia vào hoạt động “tín dụng đen” bao gồm: - Bên cung ứng vốn Bên gửi tiền cho các tổ chức, cá nhân làm tín dụng đen: thường

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I TÍN DỤNG ĐEN – MỐI QUAN HỆ VỚI TÍN DỤNG CHÍNH THỨC VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ HẠN CHẾ ( Nguồn: https://www.sbv.gov.com.vn ) 2

II ẢNH HƯỞNG CỦA “TÍN DỤNG ĐEN” VA GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA, ĐẤU TRANH, ĐẢM BẢO AN NINH TRẬT TỰ ( Nguồn: www.csnd.vn ) 8 III GIẢI PHÁP NGĂN CHẶN “ TÍN DỤNG ĐEN” ( Nguồn: tapchitaichinh.vn ) 13 III CÔNG AN HÀ NỘI QUYẾT LIỆT ĐẤU TRANH, LOẠI TRỪ HOẠT ĐỘNG CỦA TỘI PHẠM “ TÍN DỤNG ĐEN” ( Nguồn: tapchitaichinh.vn ) 16

IV “ TÍN DỤNG ĐEN” VÀ HẬU QUẢ KHÓ LƯỜNG ( Nguồn: nhandan.com.vn ) 21

V GIẢI PHÁP NÀO CHO TÍN DỤNG ĐEN ( Nguồn: cafef.vn ) 25

VI NỞ RỘ “ TÍN DỤNG ĐEN”: NÂNG CAO Ý THỨC PHÒNG NGỪA ( Nguồn:

hanoimoi.com.vn ) 28 VII GIẢI PHÁP 31 VIII CÁC LOẠI HÌNH TÍN DỤNG ĐEN 34

I TÍN DỤNG ĐEN – MỐI QUAN HỆ VỚI TÍN DỤNG CHÍNH THỨC VÀ GIẢI PHÁP ĐỂ HẠN CHẾ

1.2 Các chủ thể tham gia tín dụng đen

Các tổ chức và cá nhân tham gia vào hoạt động “tín dụng đen” bao gồm:

- Bên cung ứng vốn (Bên gửi tiền cho các tổ chức, cá nhân làm tín dụng đen): thường là những

người có tiền nhàn rỗi, có ham muốn cho người khác vay với lãi suất cao; không hiểu biết hoặc do động

cơ lợi nhuận mà bỏ qua các qui định, cảnh báo của pháp luật

- Bên cung cấp tín dụng đen: thường là những cá nhân bất hảo, sẵn sàng làm trái các qui định

của pháp luật, đạo đức, chuẩn mực của xã hội vì động cơ siêu lợi nhuận

- Bên đi vay tín dụng đen:

+ Các doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân làm ăn nghiêm túc, chấp nhận vay vốn với lãi suất caotrong thời gian ngắn để xử lý mục tiêu trước mắt

+ Các tổ chức, cá nhân doanh phi pháp như buôn lậu, gian lận thương mại, rửa tiền, kinh doanhhàng quốc cấm… và cho vay nặng lãi tiếp

1.3 Đặc điểm của “tín dụng đen”

“Tín dụng đen” đã và đang tồn tại dưới nhiều hình thức công khai, phổ biến với một số đặc điểm

cơ bản như: Lãi suất cao và thường được thỏa thuận bằng miệng (lãi suất huy động và cho vay thườngcao hơn từ 3 đến 5 lần và thậm chí còn cao hơn so với mặt bằng lãi suất của các kênh tín dụng chínhthống ); Thời gian huy động và cho vay ngắn (thời gian huy động vốn thường tính theo tháng, tái diễntheo thảo thuận và được ngụy trang bằng trả lãi sòng phẳng ở những kỳ trả lãi đầu tiên; thời gian vay chỉtính bằng ngày, bằng tuần, tối đa chỉ một vài tháng); Hình thức vay nhanh gọn, tiện lợi ( thời gian giảingân nhanh và thường chỉ trong ngày khi đạt được thỏa thuận, bên cho vay có thể được bảo đảm bằngtài sản hoặc bằng “niềm tin” của bên đi vay)

Bên cạnh đó, lãi cho vay “tín dụng đen” được tính vào gốc và ghi ngay vào giấy nhận nợ ở thờiđiểm nhận tiền vay Đến hạn trả, nếu bên vay không trả được nợ, các hình thức đòi nợ bằng xã hội đenđược áp dụng Ngược lại, người gửi tiền rất khó có thể lấy lại được tiền khi các con nợ là xã hội đen gặpkhó khăn về thanh khoản

1.4 Nguyên nhân dẫn đến tín dụng đen

Tín dụng đen hoạt động xuất phát từ nhu cầu về vốn của của cá nhân và tổ chức trong nền kinh

Thứ hai, các tổ chức, cá nhân có hành vi phi pháp, như buôn lậu, gian lận thương mại, rửa tiền,kinh doanh hàng quốc cấmvà cho vay nặng lãi Vì các tổ chức, cá nhân này không bao giờ có thể tiếpcận được các kênh tín dụng truyền thống, nên chúng phải tìm đến tín dụng đen để có vốn hoạt động phipháp

Xét về căn nguyên sâu xa hơn, tín dụng đen lại có nguồn gốc từ các hình thức chơi hụi, họ, biêu,phường trong nông thôn Ban đầu, động cơ chơi hụi trong các làng quê là tốt Người chơi hụi chủ yếu là

để tiết kiệm và tương trợ nhau Nhưng dần dần, nhiều nơi chơi hụi đã biến tướng thành cho vay nặng lãi

và lừa đảo Một số người đã lợi dụng vào nó mà trục lợi Thực tế những năm gần đây, thường xuyên xảy

ra các vụ giật hụi, bể hụi với số tiền lên đến hàng tỷ đồng, khiến nhiều gia đình lâm vào cảnh khốn đốn,chỉ vì lòng tin vào tình cảm anh em, bạn bè đồng nghiệp, bị hấp dẫn bởi số tiền “lời” thu được từ hụi quálớn, mà có nhiều người trở thành tay trắng chỉ vì chơi hụi Đến nay, không ít người vẫn rủ nhau chơi hụi,khi trắng tay mới tìm đến chính quyền nhờ can thiệp Khi đó, hoạt động chơi hụi này đã “biến tướng”thành “tín dụng đen” với hình thức cho vay nặng lãi mà pháp luật đã nghiêm cấm ở trên

Xuất phát từ kiến thức pháp luật hạn chế, không phải tất cả người cho vay đều biết rằng việc chovay “tín dụng đen” với lãi suất cao như vậy là vi phạm pháp luật Hoặc nếu biết, người cho vay vẫn cốtình vi phạm do bị hấp dẫn bởi mức lãi suất cao ngất ngưởng và bị cả tin vào các “con nợ” bằng cách ứng

xử duy tình Cũng vì tâm lý này, việc cho vay thường thực hiện dễ dàng bằng lời nói, giao nhận tiềnkhông lập biên nhận Sự lơi lỏng trong giao dịch một phần cũng do quá tin tưởng vào mối quan hệ thânthiết giữa người cho vay và người vay “Cho vay bằng niềm tin” chính là yếu tố đem lại rủi ro lớn cho hìnhthức “tín dụng đen” khi tiền thì thật mà niềm tin thì chưa chắc đã là thật

2 Các qui định hiện hành của pháp luật về cấm hoạt động tín dụng đen

Tín dụng đen có tác động tiêu cực đến đời sống kinh tế, xã hội của các tầng lớp dân cư có liênquan đến hoạt động này Vì vậy, các qui định của pháp luật đều hướng tới cấm sự phát triển của tín dụngđen

- Theo Điều 471 - Bộ luật Dân sự năm 2005: “hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa các

bên, theo đó bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên cho vay tài sản cùng loại theo đúng số lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có thỏa thuận hoặc pháp luật quy định”

- Để nghiêm cấm hoạt động cho vay nặng lãi, Điều 476 - Bộ luật Dân sự năm 2005 cũng quy

định: “Về mức lãi suất, pháp luật cho phép các bên tự do thỏa thuận nhưng không được vượt quá 150%

của lãi suất cơ bản do Ngân hàng nhà nước công bố”.

Như đã nêu ở phân nguyên nhân, tín dụng cho vay nặng lãi có nguồn gốc sâu xa từ chơi hụi họ, vì vậy,qui định của pháp luật về nghiêm cấm hoạt động cho vay nặng lãi thường gắn với hoạt động hụi họ

- Điều 479 Bộ luật Dân sự 2005 quy định:“1 Họ, hụi, biêu, phường (sau đây gọi chung là họ) là

một hình thức giao dịch về tài sản theo tập quán trên cơ sở thoả thuận của một nhóm người tập hợp nhau lại cùng định ra số người, thời gian, số tiền hoặc tài sản khác, thể thức góp, lĩnh họ và quyền, nghĩa vụ của các thành viên; 2 Hình thức họ nhằm mục đích tương trợ trong nhân dân được thực hiện theo quy định của pháp luật; 3 Nghiêm cấm việc tổ chức họ dưới hình thức cho vay nặng lãi”.

- Nghị định số 144/2006/NĐ-CP do Chính phủ ban hành ngày 17/11/2006cũng quy định :

“1 Quyền và lợi ích hợp pháp của những người tham gia họ nhằm mục đích tương trợ trong nhân

dân theo quy định của Nghị định này và các văn bản pháp luật khác có liên quan được pháp luật bảo vệ.

2 Nghiêm cấm việc tổ chức họ để cho vay nặng lãi, lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm hoặc các hành

vi trái pháp luật khác để chiếm đoạt tài sản của người khác”.

Pháp luật cũng qui định nếu hành vi cho vay nặng lãi tái diễn nhiều lần sẽ bị truy cứu trách nhiệm

hình sự.Điều 163 Bộ luật Hình sự quy định tội cho vay lãi nặng: “Người nào cho vay với lãi suất cao hơn

mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ mười lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ một lần đến mười lần số tiền lãi hoặc phải cải tạo không giam giữ đến một năm”.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy Điều 163 nêu trên hiện nay không còn phù hợp Bởi, với động cơ “cótính chất chuyên bóc lột” thì những người cho vay nặng lãi luôn tìm cách né tránh các qui định pháp luậtcấm Như đề cập ở phần đặc điểm của cho vay nặng lãi, các chủ nợ tránh sự truy cứu của pháp luậtbằng cách không ghi lãi suất tiền vay phải trả, mà tính chung vào giấy nhận nợ như là tiền gốc Ví dụ:ngày 15/4/2014 ông A vay tín dụng đen 100 triệu đồng, lãi suất 10% tháng, thời gian vay 1 tháng; thì trêngiấy nhận nợ ghi: Ông A vay 110 triệu đồng (thực tế ông A chi nhận tiền vay 100 triệu đồng), ngày trả nợcuối cùng là 15/5/2014”

Vì vậy 1 , cho dù lãi suất cho vay có cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật quy định từ 10lần trở lên thì các chủ nợ vẫn không bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội cho vay nặng lãi theo Điều 163nêu trên Qua điều tra xử lý các vụ vỡ nợ gần đây cho thấy, tình trạng cho vay nặng lãi hiện phức tạp hơnnhiều, trong khi đó chế tài lại không đủ sức răn đe đối tượng Trong khi thông lệ ngân hàng nghiên cứuđưa ra, nếu mức lãi suất cho vay mà chiếm hết phần lợi nhuận của bên vay thì đã là vay nặng lãi rồi.Chính vì kẽ hở như trên nên các đối tượng dễ bề lợi dụng để hoạt động “tín dụng đen” và công tác đấutranh với vấn nạn này gặp khó khăn

3 Thực trạng và hậu quả của “tín dụng đen”

Hoạt động tín dụng đen ở nước ta đã âm ỷ từ rất lâu, nhưng gần đây mới đổ bể nhiều và diễnbiến phức tạp Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, gần đây các vụ vỡ nợ tín dụng đen mới bung ra một cáchkhủng khiếp hơn hẳn thời gian trước là do việc các tổ chức tín dụng thắt chặt các điều kiện tín dụng Từnăm 2011, nợ xấu tăng, các TCTD thắt chặt các điều kiện cấp tín dụng để giảm thiểu rủi ro, đây là cơ hội

để tín dụng đen bùng phát Tín dụng ngân hàng bị thắt chặt cộng với suy thoái kinh tế, các doanh nghiệprơi vào cảnh sức cùng lực kiệt, nên các "quả bom” tín dụng đen bắt đầu phát nổ

Hậu quả của việc vay tiền từ tín dụng đen là không thể trả được lãi và gốc của những khoản vay.Trên thực tế, không có ngành kinh doanh nào có thể kinh doanh sinh ra đủ lợi nhuận để chi trả lãi theohình thức trên Trong khi về phía cho vay, khi lãi suất lên đến đỉnh điểm, lắm người không chỉ dốc toàn bộ

số tiền tiết kiệm được mà còn giấu gia đình cắm sổ đỏ vay tiền ngân hàng, đi huy động anh em, họ hàng,người thân giúp để có tiền cho vay.Các đối tượng vay tiền đã đánh đúng vào lòng tham lãi suất cao củangười cho vay Đây là vấn đề rất khó thay đổi bởi nó ăn sâu, bám rễ vào tâm tưởng của một bộ phận dân

cư Mặc dù vẫn biết cho vay ngoài ngân hàng có rất nhiều nguy cơ rủi ro nhưng vì ham lãi suất cao,nhiều người vẫn nhắm mắt đánh cược với số phận Bởi cho vay lãi cao như vậy chẳng khác gì "gà đẻtrứng vàng" Vì vậy tất yếu lãi mẹ đẻ lãi con, khoản nợ không ngừng tăng lên, vì thế sẽ dẫn đến nhữngngười vay nợ mất khả năng chi trả Hệ lụy của nó không chỉ là làm méo mó, hủy hoại nền kinh tế, màthậm chí liên quan đến cả tính mạng con người Đã có không ít số phận phải kết thúc bi thảm chỉ vì tíndụng đen

Từ cuối năm 2013, cơn bão đỗ bể "tín dụng đen" bùng phát với sức quét khủng khiếp Liên tụccác vụ vỡ nợ với số tiền hàng trăm tỷ đồng xảy ra tại các địa bàn như Lạng Sơn, Hà Nội, Hải Dương,Điện Biên…đã gây bàng hoàng dư luận Hàng trăm, hàng nghìn gia đình các nạn nhân đã rơi vào hoàncảnh bĩ cực, "tán gia bại sản", thậm chí còn không nơi tá túc Một con số thống kê (không chính thức) chorằng, nguồn tín dụng đen vào thời điểm cuối năm 2013 chiếm xấp xỉ 30% tín dụng ngân hàng, với quy môkhoảng 50 tỉ USD 2 Đây là một con số quá lớn và sẽ rất nguy hiểm nếu tín dụng đen không có điểmdừng

Chỉ trong vòng 2 tháng từ tháng 7-9/2013, ở các tỉnh phía Bắc đã xảy ra đến 3 vụ vỡ nợ với mứctiền khủng Cuối tháng 7/2013, người dân ở TP Lạng Sơn bàng hoàng khi cặp vợ chồng Nguyễn VănTrung - Tô Thị Bích Liên bỏ trốn, ôm theo món nợ vài trăm tỷ đồng của hàng chục người trên địa bàn tỉnh.Người cho vay nhiều nhất lên tới 128 tỷ đồng, có hai người khác cũng cho vay đến 60 tỷ đồng Đến ngày25/7, Công an TP Lạng Sơn đã tạm giữ được cặp vợ chồng Nguyễn Văn Trung và Tô Thị Bích Liên, xácđịnh cặp vợ chồng này đã vay của 16 người số tiền 390 tỷ đồng Và ngay cả 2 vợ chồng này cũng làmđơn xin được ở lại cơ quan Công an để trốn nợ, bởi họ biết rằng bên ngoài, "của đau con xót", nhữngngười cho vay đang bức xức sẽ tìm họ đòi nợ

Sự việc này chưa kịp lắng thì những ngày cuối tháng 8/2013, hàng chục người đã tụ tập, vâyquanh Trường THPT dân lập Phương Nam để bắc loa, căng băng rôn đòi bà Trương Thị Hải Yến, Chủtịch HĐQT, Phó Hiệu trưởng Trường THPT dân lập Phương Nam trả nợ Với lý do huy động vốn đầu tưxây dựng trường học, bà Yến có 2 cách huy động tiền của các chủ nợ, đó là vay nợ tiền mặt với lãi suấtcao và huy động sổ đỏ của nhiều người dân sau đó vay ngân hàng, hoặc cầm cố hiệu cầm đồ để chiếmđoạt tiền Theo đơn tố cáo của 18 chủ nợ thì bà Yến đã vay của họ tổng số tiền 268 tỷ đồng và 16 quyển

sổ đỏ Ngày 24/8 vừa qua, cơ quan CSĐT Công an TP Hà Nội đã tiến hành khởi tố và bắt tạm giam đốivới Trương Thị Hải Yến cùng 2 bị can khác

Cũng trong thời điểm này thì tại Hải Dương, nhiều người dân ở huyện Nam Sách khóc dở mếu

dở bởi sự tuyên bố "vỡ nợ" của bà Lê Thị Thúy, Giám đốc Công ty TNHH Hanh Thúy, đại biểu HĐND tỉnhHải Dương Cũng với chiêu vay tiền lãi suất cao, theo thống kê sơ bộ của Công an tỉnh Hải Dương qua

17 đơn tố cáo gửi đến cơ quan Công an, bà Thúy đã vay nợ tổng số tiền là gần 27 tỷ đồng Tuy nhiên,chính theo lời bà "hội đồng" này tuyên bố với các chủ nợ thì số tiền bà này nợ dân lên đến 160 tỷ đồng…

3

Trong hai ngày 7 và 8/1/2014, Tòa án nhân dân TP HCM đã xét xử vụ án Huỳnh Thị Huyền Nhưlừa đảo chiếm đoạt số tiền gần 5000 tỷ đồng Cách để Huyền Như - một nhân viên tín dụng Ngân hàngVietinbank huy động được vốn chính là phương thức vay và cho vay nặng lãi (hay còn gọi là “tíndụng đen”) Vụ án này tiếp tục là một hồi chuông cảnh báo đối với thực trạng “tín dụng đen” vẫn nhưnhững chiếc vòi bạch tuộc âm thầm len lỏi khắp nơi, đặc biệt ở các vùng quê.Vì sao Huyền Như có thểhuy động được tới gần 5000 tỷ đồng một cách dễ dàng chỉ trong vòng 1,5 năm? Đó là nhờ mức lãi suấtquá hấp dẫn, có lúc lên tới 3,7%/ngày, tức là nếu có 100 triệu cho Huyền Như vay thì sẽ thu về được 3,7triệu đồng/ngày, một con số quá lớn, nếu như so với lãi suất gửi tiết kiệm giờ chỉ còn khoảng 700.000đồng/tháng Vì thế cũng khó trách những người có tiền, các doanh nghiệp có vốn, vì có vẻ như cho vaynặng lãi còn hấp dẫn hơn đầu tư cho sản xuất kinh doanh 4

Hậu quả của “tín dụng đen” đổ vỡ tác động đảo lộn cuộc sống nhiều người dân, gây bất ổn xãhội, xâm hại tới trật tự xã hội, kìm hãm sản xuất, tác động tiêu cực đến kết quả hoạt động của một số tổchức tín dụng, doanh nghiệp và ảnh hưởng tới những vấn đề xã hội khác.

4 Mối quan hệ giữa tín dụng đen và tín dụng chính thức

Tín dụng đen và tín dụng chính thức trên thực tế có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Cả hai đềuđáp ứng nhu cầu vay vốn của các cá nhân, tổ chức Tuy nhiên nếu tín dụng chính thức là việc các TCTDhuy động vốn và cho vay một cách công khai, minh bạch thì tín dụng đen là mối quan hệ cho vay khôngthông qua hệ thống tín dụng chính thức Như vậy, có thể khẳng định rằng, nếu khách hàng tiếp cậnnguồn vốn từ kênh tín dụng chính thức khó khăn, thì họ sẽ tự động tìm đến kênh còn lại để thỏa mãn nhucầu Nói một cách khác, khi tín dụng chính thức phát triển, tín dụng đen sẽ bị thu hẹp và ngược lại, tíndụng đen sẽ phát triển nếu tín dụng chính thức không đủ hoặc không thể đưa vốn đến tay người tiêudùng

Đối tượng sử dụng tín dụng đen không chỉ là các cá nhân, tổ chức làm ăn phi pháp; mà còn nhiều

cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp làm ăn chân chính cũng sử dụng kênh tín dụng này Họ đến với tíndụng đen bởi họ không thể tiếp cận với kênh tín dụng chính thức một cách dễ dàng hoặc ngại các thủ tụcrườm rà, thời gian xử lý cho vay lâu của tín dụng chính thức Như vậy, tín dụng đen là một khía cạnhkhác để lấp “khoảng trống” khi mà kênh tín dụng chính thức không thể thỏa mãn cho khách hàng

Thực tế “tín dụng đen” không chỉ tồn tại ngoài xã hội mà luôn tìm cách len lỏi vào ngân hàng dướinhiều dạng biến tướng Điều này không chỉ khó khăn cho công tác đấu tranh giải quyết nạn “tín dụngđen” mà còn gây rủi ro cho chính các ngân hàng Khi các vụ tín dụng đen đổ bể, nhiều chủ nợ của cáctrùm tín dụng đen bỏ trốn, xù nợ, lại chính là con nợ của các tổ chức tín dụng

Vì lãi lớn, lại tránh được thuế và sự quản lý của các cơ quan chức năng, nên “Tín dụng đen” làlĩnh vực hấp dẫn đối với những đối tượng tội phạm kinh tế Những người có hành vi kinh doanh “tín dụngđen” một số nơi luôn có xu hướng móc nối với cán bộ ngân hàng để thực hiện hành vi trục lợi Điều này

làm nảy sinh vấn đề về rủi ro đạo đức của các cán bộ tín dụng tại các ngân hàng Chính lòng tham này

của cán bộ ngân hàng là một yếu tố làm gia tăng hoạt động “tín dụng đen”, từ đó gây nên những hệ lụy

vô cùng lớn trong lĩnh vực tài chính ngân hàng nếu không được giám sát, kiểm soát chặt chẽ.Chẳng hạn,

họ có thể làm trung gian tìm cách bỏ vốn vào phục vụ việc đáo nợ cho những người vay ngân hàng đếnhạn, hưởng lãi suất cao từ phía người vay; hoặc những người kinh doanh “tín dụng đen” vì có tài sản mà

họ có thể lập dự án (đôi khi là dự án không có thực) để vay ngân hàng, sau đó dùng tiền vay được chovay bên ngoài với lãi suất cao hơn nhiều so với lãi suất ngân hàng hiện hành

Để được vay vốn qua kênh tín dụng ngân hàng chính thống, người vay phải thỏa mãn được cácđiều kiện vay vốn theo qui định của pháp luật và của ngân hàng Các ngân hàng có trách nhiệm hướngdẫn người vay sử dụng vốn, khuyến cáo các nguy cơ để bảo đảm an toàn vốn cho người vay Còn hoạtđộng “tín dụng đen” thì ngược lại, chỉ nhằm mục đích lợi dụng người vay để thu lãi cắt cổ, thậm chí chúngcòn mong người vay không trả được nợ để xiết tài sản trục lợi Những người hoạt động “tín dụng đen”luôn tìm cách lợi dụng chính sách ngân hàng để thực hiện hành vi trục lợi qua dịch vụ của họ

Thực tế cho thấy, khi hệ thống ngân hàng hoạt động tốt, thì “tín dụng đen” bị kiềm chế; khi hệ thống ngân hàng mà thiếu vốn hoặc vì lý do nào đó khó thỏa mãn điều kiện để cho vay, thì

“tín dụng đen” có điều kiện nổi lên và gây hậu quả xấu cho xã hội.

5 Làm thế nào để hạn chế tín dụng đen

Không ít ý kiến đưa ra nhận định, tín dụng đen chỉ được dần loại trừ khỏi đồi sống xã hội khi mà

hệ thống tín dụng chính thức hoạt động tốt Bởi, khi hệ thống tín dụng chính thức hoạt động ổn định,người dân có thể tiếp cận được nguồn tín dụng qua hệ thống các tổ chức tín dụng, khi đó tín dụng đenkhông còn đất sống Điều này cũng có thể hiểu rằng, chỉ khi nào hệ thống ngân hàng thực sự có một "cơthể” khỏe mạnh để có thể bơm tín dụng ra nền kinh tế, thì lúc đó tín dụng đen tự nó sẽ bị đẩy lùi

Nhận định trên cũng đồng nghĩa với việc loại trừ tín dụng đen là rất khó khăn Tín dụng đen chỉ

có thể được triệt tiêu tận gốc khi xã hội loại trừ được các hành vi kinh doanh phi pháp Khi xã hội còn tồn

tại hành vi kinh doanh phi pháp như buôn lậu, gian lận thương mại, rửa tiền, kinh doanh hàng quốccấm…thì vẫn còn tín dụng đen, vì tín dụng chính thống không thể cấp vốn cho những hoạt động này.

Trong thời gian tới, để hạn chế, đẩy lùi hoạt động tín dụng đen, cần tập trung giải quyết tốt cácvấn đề:

- Tăng khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tếcủa các tổ chức tín dụng, nhất là vốn cho doanhnghiệp nhỏ và vừa, hộ gia đình cá nhân ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa

- Kiểm soát tốt hoạt động của hệ thống tài chính, kể cả hệ thống tài chính ngầm Ở đây, cần nhấnmạnh đến vai trò của Cơ quan thanh tra giám sát ngân hàng và của các cơ quan bảo vệ pháp luật Đồngthời, tăng cường trách nhiệm từng tổ chức tín dụng trong việc xử lý nghiêm những cán bộ tiếp tay cho

“tín dụng đen”

- Tăng cường khả năng phát hiện, đấu tranh, phòng ngừa các hành vi kinh doanh phi pháp nhưbuôn lậu, gian lận thương mại, rửa tiền, kinh doanh hàng quốc cấm…

- Tăng cường các chế tài pháp luật đủ mạnh để nhận diện và trừng phạt hoạt động tín dụng đen

- Làm tốt công tác thông tin,tuyên truyền về hậu quả của việc tham gia hoạt động cho vay nặnglãi, cũng như các biểu hiện, hành vi, mưu kế của những kẻ hoạt động tín dụng đen Ở đây cần nhấnmạnh vai trò của các phương tiện thông tin đại chúng, của cấp ủy, chính quyền địa phương, mặt trận tổquốc và các tổ chức chính trị, đoàn thể xã hội./

TS Nguyễn Mạnh Hùng Ths Nguyễn Thị Minh Hằng Phòng Xây dựng chiến lược ngành ngân hàng

*1 Theo luật sư Nguyễn Thế Truyền – trưởng văn phòng Luật hợp danh Thiên Thanh “với các chủ

nợ, hoạt động cho vay của họ rất khó có thể làm rõ có mang tính chất bóc lột hay không”.

*2 Theo dantri.com.vn ngày 14/10/2013

*3 www.cand.com.vn - Cần có biện pháp mạnh để ngăn chặn cơn bão "tín dụng đen", 3/9/2013

II ẢNH HƯỞNG CỦA “TÍN DỤNG ĐEN” VA GIẢI PHÁP PHÒNG NGỪA, ĐẤU TRANH, ĐẢM BẢO AN NINH TRẬT TỰ.

( Nguồn: www.csnd.vn )

Thứ Bảy, 2/4/2016 5:43'(GMT+7)

Chuyên đề Thông tin Tội phạm học - Số 5/2015

Ảnh hưởng của “tín dụng đen” và giải pháp phòng ngừa, đấu tranh, đảm bảo an ninh trật tự

Tạp chí CSND - “Tín dụng đen” hay còn gọi là tín dụng phi chính thức, trong thực

tế cụm từ này chỉ các dạng hoạt động tín dụng dân sự không qua hệ thống ngân hàng hay tổ chức tín dụng chính thức, không đăng ký kinh doanh, chưa được cấp phép, không có qui định, không chịu sự quản lý của bất kỳ cơ quan quản lý nhà nước nào Thực chất, đây là hình thức huy động vốn thuận tiện, diễn ra ngầm trong nội bộ những người liên quan, thủ tục gọn nhẹ nhưng với lãi suất huy động cao và nó chỉ thật sự “ồn ào” khi xảy ra tình trạng vỡ nợ.

Đặc trưng cơ bản của “tín dụng đen” là: (1) giao dịch vay, mượn tiền ngầm (người vay

và người cho vay đều không muốn tiết lộ cho nhiều người biết); (2) lãi xuất huy động và cho vay cao hơn nhiều lần lãi xuất ngân hàng; (3) thủ tục đơn giản, đôi khi không cần bất cứ điều kiện đảm bảo nào (không tài sản thế chấp, không cần biết về năng lực trả

nợ của người vay …); (4) không tuân thủ những quy tắc tín dụng và sự kiểm soát của

cơ quan nhà nước có thẩm quyền (như thủ tục trong giao dịch dân sự về cho, mượn, vay, tặng … một cách đúng luật); (5) về bản chất, đó là một loại giao dịch dân sự vô hiệu một phần, v́ thế không nhận được sự bảo hộ đầy đủ của Nhà nước Cũng như khu vực kinh tế ngầm, tín dụng phi chính thức không phải hoàn toàn xấu như nhiều người lầm tưởng “Tín dụng đen” - tín dụng phi chính thức tồn tại song song với

hệ thống tín dụng chính thức ở mọi thể chế kinh tế với nhiều hình thức khác nhau, đặc biệt nền kinh tế đang phát triển Hệ thống tín dụng phi chính thức sẽ bù đắp cho phần thiếu hụt về nhu cầu tài chính của xã hội do hệ thống tín dụng chính thức chưa đáp ứng được Do đó, trong chừng mực nào đó, cần đánh giá mặt tích cực của tín dụng phi chính thức trong việc góp phần không nhỏ đáp ứng nhu cầu vốn trong sản xuất kinh doanh của nhiều người thuộc các thành phần kinh tế Tuy nhiên, cũng cần khẳng định rằng: tồn tại trong điều kiện của kinh tế thị trường, bối cảnh suy thoái kinh tế, dưới tác động mạnh mẽ của qui luật lợi nhuận, thị trường tín dụng phi chính thức đã và đang thoát ly khỏi tầm kiểm soát của Nhà nước, tiềm ẩn

Vì thế, chúng ta cần quan tâm đến tình hình vỡ nợ “tín dụng đen” để nhìn nhận về

những hệ lụy tiêu cực phát sinh từ nó Những năm gần đây, tình trạng vỡ “tín dụng đen” liên tục xảy ra với số tiền lên đến hàng trăm tỷ đồng tại nhiều địa phương trong cả nước Tình trạng này gây ra hệ lụy nặng nề, ảnh hưởng xấu đến trật tự an ninh xã hội, đẩy không ít gia đình vào tình trạng

“khuynh gia bại sản”, sống cùng quẫn trong nợ nần chồng chất Thực trạng của “tín dụng đen”, đặc biệt khi vỡ nợ đã tác động trực tiếp đến nền tài chính quốc gia, gây bất

ổn về mặt xã hội nhất là trong thời điểm kinh tế suy thoái Hệ lụy của nó còn vượt ra khỏi cả những quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, kéo theo hàng loạt các tội phạm và tệ nạn xã hội như giết người, cố ý gây thương tích, lừa đảo, cưỡng đoạt tài sản, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, các hiện tượng đòi nợ thuê, đâm thuê, chém mướn… Điều này đòi hỏi các cơ quan chức năng, các nhà nghiên cứu cần xem xét đánh giá tác động tiêu cực nhiều mặt của thực trạng vỡ “tín dụng đen”, tìm

ra nguyên nhân, đề xuất giải pháp nhằm từng bước đẩy lùi, tiến đến triệt tiêu loại hình tín dụng này, đảm bảo sự phát triển của nền tài chính và trật tự an toàn xã hội Theo thống kê chưa đầy đủ của Tổng cục Cảnh sát, Bộ Công an, trong 5 năm qua đã phát hiện hơn 120 vụ vỡ nợ liên quan đến “hoạt động tín dụng đen” với số tiền lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng, tập trung nhiều ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh Thực tế rất khó có thể đưa ra con số chính xác về các vụ vỡ nợ do cho vay tiền với lãi suất cao, không có tài sản thế chấp xảy ra trên địa bàn cả nước tính đến thời điểm hiện nay Tình trạng “tín dụng đen” thời gian qua cho thấy ngày càng diễn biến phức tạp, xảy ra ở nhiều địa phương, không chỉ ở những tỉnh miền núi, nông thôn như: Điện Biên, Lạng Sơn, Hải Dương, các tỉnh miền Tây Nam Bộ… mà còn xảy ra ở các thành phố lớn như

Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh - nơi được coi là trung tâm kinh tế, chính trị lớn của cả nước, trình độ dân trí cao, phương tiện truyền thông phát triển, người dân có điều kiện tiếp thu kiến thức xã hội nói chung và kiến thức thị trường nói riêng Con nợ trong “tín dụng đen” khá đa dạng về thành phần, nhân thân Họ có thể là người buôn bán nhỏ, người có nhiều năm làm ăn phát đạt, hoặc là người có chức vụ trong các

cơ quan, doanh nghiệp (điển hình: Vụ bà Trương Thị Hải Yến, Chủ tịch Hội đồng quản trị trường Trung học phổ thông Dân lập Phương Nam, Hà Nội); thậm chí con nợ còn là

những người kinh doanh có hiệu quả nhất định, từng được tín nhiệm bầu vào cơ quan

đại diện ở địa phương (điển hình: bà Lê Thị Thúy Giám đốc Công ty TNHH Hanh Thúy, đại biểu Hội đồng nhân dân tỉnh Hải Dương khóa XV, vay của người dân huyện Nam

Đáng lưu ý đã xuất hiện những tổ chức “tín dụng đen” đứng ra mua lại nợ xấu của các ngân hàng thương mại Để thực hiện được giao dịch này phải có sự tiếp tay của nhân viên ngân hàng, với quảng cáo hấp dẫn thuận lợi từ tư vấn, cung cấp nguồn vốn nhanh nhất, dồi dào, thuận tiện đáp ứng mọi yêu cầu của người đi vay; hơn nữa khả năng tài chính và khả năng am hiểu nắm bắt thị trường vốn của tổ chức “tín dụng đen” là rất lớn.

Họ nắm khá rõ ngân hàng nào đang khó khăn, đang có khoản nợ cần xóa, doanh nghiệp nào đang bên bờ vực phá sản nếu không được bơm thêm vốn, từ đó họ tiếp cận đúng đối tượng Đây có thể xem “là cơ hội để các tổ chức “tín dụng đen” thâu tóm tài sản giá rẻ một cách đơn giản nhất với chi phí thấp nhất” Chẳng hạn: Hiện nay, tại các trung tâm kinh tế-tài chính lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh đã xuất hiện một số

tổ chức tín dụng phi chính thức tìm các mua lại nợ xấu ngân hàng với nhiều loại hình dịch vụ hấp dẫn, nhất là loại hình dịch vụ mua nợ xấu nhóm 3 (nhóm nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nhóm nợ nghi ngờ mất vốn) và cả nhóm 5 (nhóm nợ có khả năng mất vốn)

Tình trạng “tín dụng đen” khi bị đổ vỡ gây hậu quả nghiêm trọng về nhiều mặt, ảnh hưởng xấu đến lĩnh vực kinh tế, xã hội Có thể đánh giá tác động của vỡ “tín dụng đen”

ở khía một số khía cạnh khái quát nhất như sau:

- Tình trạng “tín dụng đen” gây hậu quả nghiêm trọng về kinh tế, suy yếu hệ thống giao dịch chính thức và ảnh hưởng hoạt động hệ thống ngân hàng Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, hệ lụy của “tín dụng đen” tác động nhiều mặt đến đời sống xã hội, nhưng đáng lo ngại nhất là ảnh hưởng đến an ninh tài chính, đe dọa sự an toàn trực tiếp của

hệ thống ngân hàng, đặc biệt là ngân hàng thương mại.

- Hậu quả của “tín dụng đen” khi đổ vỡ kéo theo sự thua lỗ nhiều doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, nhiều người lao động mất việc làm, làm đảo lộn cuộc sống, sinh hoạt, cơ hội làm ăn của nhiều người dân Thực tế, theo thống kê của cơ quan chức năng thời gian qua cho thấy, với số tiền các con nợ huy động, đã đẩy hàng trăm gia đình đến tận cùng của sự khốn đốn; mất tiền, nhà cửa, đất đai; con cái mất cơ hội học hành, việc làm; tình cảm gia đình bị tổn thất, thậm chí tan vỡ Nhiều người là chủ nợ chỉ vì ham lời đã đem tài sản dành dụm cả đời hoặc huy động từ người thân, khi rơi vào vòng xoáy của lãi suất cao, chọn kênh đầu tư không hợp pháp, khi vỡ nợ đã trở thành trắng tay Trong tâm trạng bức xúc, chủ nợ đau đớn, nóng lòng muốn lấy lại được tài sản thì con nợ vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, nên việc phát sinh hành vi phạm tội là khó tránh khỏi Thực tế thời gian qua, vỡ “tín dụng đen” đã nảy sinh nhiều phức tạp, ảnh hưởng đến an ninh trật tự, đời sống sinh hoạt cộng đồng dân cư.

- Tình trạng rửa tiền có xu hướng phát triển mạnh trong hoạt động “tín dụng đen” Theo cảnh báo của Ngân hàng thế giới: Việt Nam được xem là điểm ngắm của các tổ chức tội phạm và làm ăn phi pháp do sức đề kháng của hệ thống ngân hàng thương mại yếu, trong khi cuộc đấu tranh với tội phạm rửa tiền chưa đạt hiệu quả cao Tội phạm có thể rửa tiền qua nhiều kênh: mua cổ phần, chứng khoán, bất động sản, vàng bạc, đá quí… trong đó rửa tiền qua hệ thống ngân hàng thương mại là thuận lợi và hiệu quả nhất Đáp ứng nhu cầu này, các tổ chức “tín dụng đen” chính là cầu nối, tiếp tay cho hoạt

- Tình trạng vỡ “tín dụng đen” nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp về an ninh trật tự Tình trạng bức bách, cùng quẫn đòi lại tài sản của các chủ nợ càng trở lên căng thẳng và luôn tiềm ẩn phát sinh tội phạm hình sự Ở các địa bàn có các vụ vỡ nợ đã liên tiếp xảy

ra các vụ gây rối trật tự công cộng, khủng bố, phá hủy tài sản, bắt giữ người trái pháp luật, cố ý gây thương tích, siết nợ, đòi nợ thuê, cưỡng đoạt tài sản, cướp tài sản, thậm chí giết người hoặc tự tử… gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh trật tự Chẳng hạn, chỉ tính riêng trên địa bàn Hà Nội, trong 8 tháng năm 2011 đã xảy ra 109 gây mất

an ninh, trật tự do đòi nợ; trong đó, nhiều vụ các đối tượng dùng áp lực, đe dọa; đổ chất bẩn vào nhà, khủng bố bằng nhắn tin, gọi điện đe dọa; đổ xăng, đặt vòng hoa trước cửa nhà hoặc sử dụng súng, chất nổ để giải quyết mâu thuẫn do đòi nợ Điển hình là các vụ đòi nợ ở Đan Phượng, Hà Đông, Thường Tín, Cầu Giấy với hàng trăm người tham gia Theo ý kiến của các chuyên gia, trong thời gian tới do ảnh hưởng của suy thoái, tình hình kinh tế, xã hội còn gặp nhiều khó khăn nhất định, tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến vay, mượn vốn với lăi suất cao do người dân tự huy động vẫn c̣n tiềm ẩn nguy cơ phức tạp, nếu không có giải pháp quyết liệt sẽ gây ra hệ lụy khó lường Tình trạng “tín dụng đen” sẽ còn diễn biến theo chiều hướng: Thành phần tham gia “tín dụng đen” ngày càng gia tăng, mở rộng; mục đích tham gia ngày càng đa dạng; lãi suất huy động ngày càng cao, thủ tục ngày càng đơn giản, thuận tiện, với thủ đoạn tinh vi hơn; qui mô và hệ quả đổ vỡ “tín dụng đen” ngày càng lớn, mức độ trầm trọng hơn…

Để khắc phục, hạn chế các tác động xấu từ “tín dụng đen”, theo chúng tôi cần thực hiện

Một là, đẩy nhanh tiến độ cấu trúc lại hệ thống Ngân hàng Thương mại theo chỉ đạo của

Chính phủ Kiên quyết giải thể hoặc sáp nhập những Ngân hàng Thương mại nhỏ, năng lực quản lý yếu kém, mất thanh khoản và nợ xấu nhiều nhằm hướng tới mục tiêu giảm

số lượng Ngân hàng Thương mại và tổ chức tín dụng hiện nay cho phù hợp với qui mô

của nền kinh tế Tổ chức rà soát, đánh giá, sắp xếp lại các ngân hàng, tổ chức tín dụng thuộc các tập đoàn, tổng công ty nhà nước và chấn chỉnh hoạt động của Quĩ tín dụng nhân dân Tập trung phát triển mạnh mẽ, đa dạng thị trường tài chính - tín dụng chính thức, cả về chủng loại, quy mô, thủ tục huy động vốn, cho vay và chất lượng sản phẩm tín dụng, đáp ứng các nhu cầu tín dụng chính đáng của người dân và doanh nghiệp, hạn chế các điều kiện để tín dụng đen tồn tại, phát triển và thao túng thị trường tín dụng

Hai là, rà soát lại hệ thống văn bản quy phạm pháp luật có liên quan, nhất là việc sửa

đổi Luật Ngân hàng, Luật Các tổ chức tín dụng, nhằm từng bước hoàn thiện các cơ sở pháp lý cho việc quản lý, ngăn chặn và xử lý các hệ quả nguy hiểm của tín dụng đen, ngăn không cho xâm nhập, thao túng khu vực tài chính chính thức cũng như tạo hành lang pháp lý cho công tác phòng, chống tội phạm trong lĩnh vực ngân hàng Mặt khác, cần nghiên cứu hoàn thiện qui định trong Bộ luật Hình sự hiện hành đối với các hành vi

có liên quan đến “tín dụng đen” Cụ thể: Điều 163 Bộ luật Hình sự qui định tội cho vay nặng lãi, nhưng nhiều ý kiến cho rằng qui định này không còn phù hợp Bởi lẽ theo qui

định: “Người nào cho vay với lãi suất cao hơn mức lãi suất cao nhất mà pháp luật qui định từ mười lần trở lên có tính chất chuyên bóc lột, thì bị phạt tiền từ một lần đến mười lần số tiền lãi hoặc phải cải tạo không giam giữ đến một năm” Thực tế, cơ quan có

thẩm quyền rất khó kết luận được cả hai dấu hiệu trên, bởi lẽ giao dịch “tín dụng đen” chỉ là tờ giấy viết tay, sổ ghi nợ số tiền mà không ghi lãi suất hoặc mức lãi suất, do đó

rất khó để qui kết con nợ vào tiêu chí “bóc lột”.

Trong khi các qui định cụ thể để xử lý các vụ “tín dụng đen” có dấu hiệu hình sự chưa

có, nên khi vỡ nợ, con nợ không có khả năng chi trả thì thường bị khởi tố về tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” theo Điều 140 của Bộ luật Hình sự Trong quá trình

thu thập chứng cứ để xử lý các vụ vay mượn qua “tín dụng đen”, các cơ quan chức năng thường tốn nhiều công sức, mất rất nhiều thời gian do: việc vay mượn diễn ra khá lâu, trong thời gian dài, chứng từ không cụ thể, mục đích sử dụng tiền chiếm đoạt rất khó xác định… Hơn nữa, con nợ không bỏ trốn mà tránh nợ, hoặc chọn cách trả nợ theo kiểu nhỏ giọt nên càng khó cho cơ quan điều tra khi kết luận và xử lý

Ba là, tăng cường vai trò của các biện pháp hành chính trong xử lý vi phạm.

Nếu như vi phạm trong lĩnh vực này chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự thì cần có biện pháp xử lý hành chính phù hợp, mà một trong biện pháp hữu hiệu theo chúng tôi cần cần xem xét là phạt tiền Đây là biện pháp kinh tế có ý nghĩa phòng ngừa cao, đánh trúng vào tâm lý trục lợi của cả con nợ và chủ nợ Trước mắt cần tăng cường biện pháp hành chính trong việc quản lý hoạt động tín dụng, tập trung nhiều kênh thông tin để phát hiện làm rõ các vụ cho vay nặng lãi để răn đe Quản lý chặt dịch vụ cầm đồ, đây là công cụ biến tướng của cho vay nặng lãi Trong qui định xử phạt hành chính về an ninh trật tự cũng cần bổ sung nhóm hành vi vi phạm liên quan đến “tín dụng đen”, cho vay nặng lãi, để có cơ sở pháp lý khi xử lý trong thực tế Cần có sự thống nhất của các cơ quan chức năng trong biện pháp xử lý vi phạm Để các cơ quan chức năng xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật thì ngoài hành vi của đối tượng cần làm rõ động cơ, mục đích, ý thức chủ quan của họ từ đó mới định tội danh chính xác Tuy nhiên, việc xác minh tài liệu, chứng cứ để có thể xử lý hình sự các đối tượng liên quan đến “tín dụng đen” là không dễ dàng, quan điểm xử lý của các cơ quan chức năng đôi khi không nhất quán Nên thời gian qua, dư luận cho rằng: Những

vụ việc xảy ra cùng tính chất nhưng nơi cho là có tội và nơi cho là quan hệ dân sự không đủ yếu tố cấu thành tội phạm Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, để khắc phục tình trạng này trước mắt cần ban hành thông tư hướng dẫn của 3 ngành tư pháp trung ương để thống nhất đường lối xử lý, hướng dẫn các cơ quan bảo vệ pháp luật, cơ quan

tố tụng ở trung ương và địa phương có cơ sở để xử lý hành vi này.

Bốn là, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao hiểu

biết của người dân về các quy định của Nhà nước về vay và cho vay, về tác hại của tín dụng đen Tuyên truyền nâng cao cảnh giác của người dân trước thủ đoạn lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, rửa tiền, cho vay lãi nặng của tội phạm.

Năm là, lực lượng Công an thực hiện có hiệu quả công tác nắm tình hình, kịp thời phát

hiện những dấu hiệu hoạt động của thị trường tín dụng đen; tham mưu, đề xuất với cấp

ủy, chính quyền các biện pháp xử lý, ngăn chặn sự đổ vỡ Vận động nhân dân tích cực tham gia phát hiện, tố giác các hoạt động tín dụng đen, nhất là thị trường cho vay lãi nặng, các hiện tượng huy động vốn của nhiều người với số lượng lớn Tổ chức điều tra, xác minh các dấu hiệu của tội phạm lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm, rửa tiền cũng như phối hợp với các ngành, các đoàn thể giải quyết, xử lý, ổn định tình hình ANTT ở các địa bàn để xảy ra các vụ vỡ nợ.

Đại tá, PGS,TS Đỗ Cảnh Thìn

PGĐ Trung tâm Nghiên cứu Tội phạm học và Điều tra tội phạm

Tags:

© Tạp chí Cảnh sát nhân dân - Cơ quan chủ quản: Học viện Cảnh sát nhân dân

Tổng biên tập: Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm

Trụ sở Tòa soạn: Học viện Cảnh sát nhân dân, phường Cổ Nhuế 2, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội

Điện thoại: 069.46232 - 069.46010 Fax: +84.37522354; Email: info@csnd.vn - toasoan@csnd.vn

Giấy phép số 45/GP-TTĐT do Bộ Thông tin và Truyền thông cấp ngày 29/9/2014

Designed by Acomm

III GIẢI PHÁP NGĂN CHẶN “ TÍN DỤNG ĐEN”

Nhiều hệ lụy phát sinh từ “tín dụng đen”

“Tín dụng đen” có thể hiểu là “ngân hàng ngầm” hay “tín dụng phi chính thức” Có nhiều cách hiểu,khái niệm về “tín dụng đen”, tuy nhiên theo nghĩa thông thường nhất, “tín dụng đen” là hình thức tíndụng tư nhân, nằm ngoài khuôn khổ hoạt động của hệ thống ngân hàng, không theo các quy địnhcủa pháp luật về hoạt động tín dụng, ngân hàng và được sử dụng với ý nghĩa tiêu cực, đó là nhữngkhoản vay với lãi suất rất cao và có phần tham gia của các tổ chức tội phạm, gắn với các hành viphạm tội, vi phạm pháp luật

Khảo sát cho thấy, hoạt động “tín dụng đen” hiện nay diễn ra khá phổ biến và ngày càng phức tạp,hậu quả của nó gây ra cho xã hội là rất nghiêm trọng

Trong đó, đáng lo ngại nhất là sự an toàn của hệ thống ngân hàng thương mại, ảnh hưởng trực tiếpđến an ninh tài chính quốc gia; là nguyên nhân, điều kiện thúc đẩy các loại tội phạm hình sự, ảnhhưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội và tình hình, công tác đảm bảo an ninh, trật tự xãhội…

Theo thống kê chưa đầy đủ, từ năm 2010-2014, cả nước liên tiếp xảy ra hàng trăm vụ vỡ nợ lớn vớithiệt hại lên tới hàng ngàn tỷ đồng, ảnh hưởng đến nhiều cá nhân, gia đình, tổ chức và liên quan với

nó là 6.367 vụ việc, trong đó có 41 vụ giết người, 318 vụ cố ý gây thương tích, 588 vụ cướp tài sản,1.089 vụ cưỡng đoạt tài sản, 1.707 vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản, 2.496 vụ lạm dụng tín nhiệmchiếm đoạt tài sản, 104 vụ hủy hoại tài sản…

Ngoài ra, những hệ lụy phát sinh từ “tín dụng đen “đã dẫn đến nhiều hành vi vi phạm khác như: Bắtgiữ người trái pháp luật, hủy hoại tài sản, gây rối trật tự công cộng, tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật

về cầm cố, thế chấp tài sản…

Nạn nhân của tội phạm liên quan đến “tín dụng đen” cũng rất đa dạng, ở nhiều lứa tuổi, trình độ họcvấn, tính chất công việc khác nhau; nhiều người với vai trò trung gian huy động, cho vay vốn với lãisuất cao, vừa là nạn nhân, vừa là đối tượng tham gia thực hiện hành vi vi phạm pháp luật Đặc điểmcủa “tín dụng đen” là cho vay với lãi suất rất cao, thông thường cao hơn so với lãi suất ngân hàng từ3-9 lần, cá biệt có trường hợp cao gấp 10-20 lần nên có sức hút rất mạnh mẽ những người hám lời.Đối tượng thường lấy tiền của “người đến sau” trả lãi cao cho “người đến trước”, trả lãi đều và giữ

uy tín trong thời gian đầu; họ tìm cách che đậy mục đích vay tiền và cố gắng thu hút sự tham gia củacàng nhiều người càng tốt Đến khi lượng tiền đi vay đã hết do làm ăn thua lỗ, thì đối tượng tuyên

bố phá sản hòng lẩn trốn pháp luật và người cho vay

Theo nhận định của giới chuyên gia, tội phạm vi phạm pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng có mốiliên hệ chặt chẽ, không thể tách rời với tội phạm có liên quan đến hoạt động “tín dụng đen”; vừa làmột nguyên nhân, điều kiện thúc đẩy các hoạt động “tín dụng đen”, vừa có sự tham gia trực tiếphoặc gián tiếp của các đối tượng liên quan đến hoạt động “tín dụng đen”.

Nguyên nhân dẫn đến những vụ vỡ nợ dây chuyền trong thời gian gần đây là do các chủ nợ đầu tưrất nhiều tiền vào thị trường bất động sản, vàng, ngoại hối… Khi thị trường bất động sản “đóngbăng”, giá vàng, USD diễn biến bất thường, hàng tồn kho tăng, đối mặt với áp lực trả nợ, nên nhiềungười phải huy động tiền từ “tín dụng đen” để trả nợ vòng quanh cho nhau

Một nguyên nhân nữa chính là do trong một thời gian, Ngân hàng Nhà nước thực hiện thả nổi lãisuất cho vay, sau đó lại lạm phát, làm cho lãi suất tăng cao

Trong khi đó, cơ chế, chính sách quản lý hoạt động vay và cho vay, pháp luật hình sự về xử lý tộiphạm cho vay nặng lãi, pháp luật dân sự về giao dịch dân sự đảm bảo và không có bảo đảm, thếchấp, cầm cố… còn nhiều hạn chế

Ngoài ra, do nền kinh tế khủng hoảng, đời sống người dân gặp nhiều khó khăn dẫn đến nhu cầu vềnguồn vốn ngày càng tăng, việc thắt chặt tín dụng chính thức cũng khiến nhiều doanh nghiệp, cánhân khó tiếp cận tới nguồn vốn ngân hàng nên họ buộc phải đi vay “tín dụng đen” để hoạt động.Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền chưa sâu rộng nên hiểu biết pháp luật của người dân trong lĩnhvực tín dụng còn hạn chế Trách nhiệm của các cơ quan chức năng trong quản lý Nhà nước về hoạtđộng tín dụng chưa được chú trọng đúng mức Công tác nghiệp vụ và phát hiện điều tra, xử lý hình

sự các hành vi vi phạm trong hoạt động tín dụng còn hạn chế, trong khi diện đối tượng cần quản lýrộng, phức tạp về thành phần, trình độ…

Đề xuất, kiến nghị

Trước thực trạng trên, thời gian qua, lực lượng chức năng đã tập trung triển khai thực hiện các biệnpháp phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động tài chính, tiền

tệ nói chung và hoạt động “tín dụng đen” nói riêng; tăng cường phát hiện, xử lý nghiêm những hành

vi phạm tội, vi phạm pháp luật xảy ra trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, liên quan đến “tín dụngđen”

Đặc biệt, Chính phủ cũng đã chỉ đạo các bộ, ban ngành ban hành các cơ chế, pháp luật có liên quanđến hoạt động tín dụng nói chung và thực hiện, thường xuyên có hiệu quả công tác giám sát, kiểmsoát, điều chỉnh lãi suất huy động, lãi suất cho vay, tỷ giá, giá vàng, nợ xấu… nhằm nâng cao hiệuquả quản lý Nhà nước, giúp hệ thống tổ chức tín dụng thực hiện tốt chức năng điều tiết thị trườngtiền tệ, ổn định vĩ mô; tạo niềm tin và từng bước hạn chế, ngăn chặn hoạt động “tín dụng đen”.Tuy nhiên, quy định của pháp luật về hoạt động tín dụng và quản lý hoạt động của các tổ chức tíndụng hiện nay còn vướng mắc, chế tài xử lý vi phạm chưa rõ ràng và còn nhẹ chưa đủ sức răn đe.Hiện vẫn chưa có một văn bản pháp lý nào quy định, quản lý hoạt động của các hình thức “tín dụngphi chính thức” cũng như về lãi suất cho vay tối đa Lực lượng chức năng chưa có cơ sở pháp lý đểthực hiện các biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý hành vi vi phạm

Chưa kể, nhiều quy định trong việc cho vay vốn của các ngân hàng, tổ chức tín dụng còn phức tạp,nhiều thủ tục, giấy tờ, điều kiện bắt buộc, thời gian chờ đợi lâu…; ngoài ra, các loại hình cho vaycủa các tổ chức tín dụng chưa đáp ứng hết nhu cầu vay vốn chính đáng của người dân

Do đó, các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân phải tìm đến “tín dụng đen” để nhanh chóng có đượcnguồn vốn vay nhằm giải quyết công việc sản xuất, kinh doanh…

Để góp phần phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn tội phạm vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động

“tín dụng đen”, giới chuyên gia tài chính – ngân hàng đưa ra một số định hướng sau:

Thứ nhất, cần khẩn trương rà soát, nghiên cứu hoàn thiện hệ thống pháp luật hình sự, hành chính,

dân sự về xử lý hành vi phạm tội, vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động tín dụng; hoàn thiệncác văn bản quy phạm pháp luật quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực vay tín dụngvới những chế tài xử lý cụ thể, rõ ràng và nghiêm khắc, trong đó cần bổ sung hình phạt đối với nhóm

hành vi vi phạm liên quan đến “tín dụng đen”, cho vay nặng lãi để có cơ sở pháp lý khi xử lý trongthực tế Ngoài ra, hoàn thiện các quy định về giao dịch dân sự, thế chấp, cầm cố…

Thứ hai, các bộ, ban ngành chức năng và chính quyền địa phương tăng cường quản lý, có quy định

cụ thể, siết chặt các hoạt động cho vay, huy động vốn tự phát; đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền,giúp tổ chức, doanh nghiệp và nhân dân nâng cao hiểu biết, nhận thức và cảnh giác cao trước thủđoạn của các đối tượng hoạt động “tín dụng đen”

Thứ ba, hoàn thiện cơ chế chính sách về thu hút nguồn tiền nhàn rỗi trong dân, cải cách hành chính,

nghiên cứu đa dạng hóa các hình thức, nhằm tạo sự thuận lợi trong hoạt động giao dịch tín dụngchính thức để các doanh nghiệp, cá nhân có thể tiếp cận được tới nguồn vốn vay an toàn, nhanhchóng, thuận tiện, qua đó hạn chế tình trạng cho vay nặng lãi, vay “tín dụng đen”

Bài đăng trên Tạp chí Tài chính số 11 kỳ 2-2015

III CÔNG AN HÀ NỘI QUYẾT LIỆT ĐẤU TRANH, LOẠI TRỪ HOẠT ĐỘNG CỦA TỘI PHẠM “ TÍN DỤNG ĐEN”

( Nguồn: tapchitaichinh.vn )

Tạp chí điện tử Tài chính

Giấy phép xuất bản số 195/GP-BTTTT

Bộ Thông tin & Truyền thông cấp ngày 08/05/2017

Cơ quan chủ quản: Bộ Tài chính

Tổng biên tập: TS.Phạm Thu Phong

Chỉ được phát hành lại thông tin từ website này khi có sự đồng ý bằng văn bản của Tạp chí điện tử Tài chính.

Tòa soạn: Tầng 4, Tòa nhà dự án, số 4, ngõ Hàng Chuối 1, quận Hai Bà Trưng, TP Hà Nội Chi nhánh phía Nam: 138, Nguyễn Thị Minh Khai, Quận 3, TP Hồ Chí Minh.

Một nội dung trọng tâm khác của hội nghị là triển khai Công văn số 2259/CAHN-PV11, do Giám đốcCATP ký ban hành ngày 26-6-2017, về chấn chỉnh trách nhiệm và tăng cường công tác chỉ đạo tổchức thực hiện Kế hoạch số 231

Triệt xóa nhiều ổ nhóm, đối tượng hoạt động tín dụng đen

Sau phát biểu khai mạc, định hướng những nội dung báo cáo, thảo luận tại hội nghị của Thiếutướng Đinh Văn Toản, Đại tá Dương Văn Giáp - Trưởng Phòng CSHS đã báo cáo kết quả sơ bộ 2tuần (từ ngày 9-6 đến 24-6), tiếp tục triển khai Kế hoạch 231 của Giám đốc CATP Hà Nội

Với tinh thần chủ động, quyết tâm cao, CATP Hà Nội đã đánh mạnh các ổ nhóm hoạt động cho vaynặng lãi, tín dụng đen, cầm đồ, rải "họ", các đối tượng cho vay tín dụng không phép Các đơn vịthuộc CATP đã phát hiện, tổ chức xác lập chuyên án, điều tra khám phá 5 ổ nhóm hoạt động tíndụng đen; bắt 26 đối tượng về các hành vi cướp tài sản, cưỡng đoạt tài sản, đòi nợ thuê bằng hìnhthức đổ chất bẩn, chất thải

Thiếu tướng Đoàn Duy Khương, Giám đốc CATP Hà Nội phát biểu chỉ đạo Hội nghị

Bên cạnh đó, các đơn vị, địa bàn tiếp tục rà soát, lên danh sách những cơ sở tín dụng đen mới hoạtđộng; tổ chức kiểm tra, đóng cửa các cơ sở không phép, không đảm bảo ANTT Đại tá Dương VănGiáp đề nghị Công an các quận, huyện và thị xã tăng cường tuyên truyền đến người dân nâng caocảnh giác, tố giác các đối tượng có hành vi quảng cáo, rao vặt liên quan đến hoạt động tín dụngđen

Cùng với đó, Công an các quận, huyện và thị xã cần chủ động tham mưu cho UBND các cấp, huyđộng các ban ngành ở địa phương vào cuộc, đẩy mạnh tuyên truyền, phòng ngừa Trưởng PhòngCSHS nhấn mạnh: Công an cơ sở khi nắm bắt vụ việc đổ chất bẩn, chất thải xảy ra, phải xuốngngay hiện trường, lập hồ sơ theo đúng quy định để điều tra làm rõ những vấn đề liên quan

Tiếp đó, Đội CSHS tiếp nhận, chủ trì tập trung lực lượng, biện pháp, tài liệu để nhanh chóng điềutra, bắt giữ, xử lý các đối tượng vi phạm Những vụ việc đổ chất bẩn, chất thải còn đang tồn đọng,CSHS phải nhanh chóng điều tra làm rõ Phòng CSHS sẽ phối hợp với các phòng nghiệp vụ hỗ trợcho Công an các quận, huyện và thị xã nâng cao hiệu quả công tác điều tra, xử lý đối với số đốitượng vi phạm cũng như nằm trong diện tình nghi

Thiếu tướng Đinh Văn Toản, Phó Giám đốc CATP Hà Nội khẳng định Kế hoạch 231 của Giám đốc CATP Hà Nội ra đời đúng thời điểm, có tính chất quyết định trong việc giải quyết tận gốc tội phạm tín

dụng đen cũng như phòng ngừa phạm pháp

Đại tá Dương Văn Giáp thông tin: tới đây, Phòng CSHS sẽ phối hợp với Công an các địa phươnggiáp ranh, Cục CSHS để quản lý, phòng ngừa, ngăn chặn những đối tượng di biến động trên địabàn, qua Hà Nội có liên quan đến tín dụng đen

Tại Hội nghị, Đại tá Dương Văn Giáp báo cáo đánh giá tình hình, kết quả 1 tháng thực hiện Côngvăn số 504 về quản lý đối tượng hình sự trong các ổ nhóm tội phạm hình sự đang hoạt động.Trưởng Phòng CSHS cũng nêu xuất các biện pháp về thực hiện có hiệu quả Kế hoạch 231 cũngnhư Công văn số 504

Tiếp đó, Đại tá Nguyễn Văn Viện, Trưởng Phòng Tham mưu, thừa ủy quyền của Giám đốc CATP đãtrình bày những nội dung của Công văn số 2259, chấn chỉnh trách nhiệm và tăng cường công tácchỉ đạo tổ chức thực hiện Kế hoạch số 231

Không để sót lọt các điểm, tụ điểm, đối tượng vi phạm

Tại hội nghị, lần lượt chỉ huy các đơn vị gồm: Hà Đông, Hoàng Mai, Hai Bà Trưng, Thanh Xuân, Bắc

Từ Liêm…đã trình bày kết quả việc tiếp tục thực hiện Kế hoạch số 231 Những ý kiến tham luận củacác đơn vị đều tập trung làm rõ phương thức thủ đoạn hoạt động của các đối tượng, tổ chức hoạtđộng tín dụng đen; các đối tượng cho vay nặng lãi

Theo đại diện các đơn vị, đối tượng hoạt động trong lĩnh vực tín dụng đen hầu hết đều có tiền án,tiền sự, lưu manh, côn đồ Nhiều đối tượng, cơ sở hoạt động liên tỉnh, lén lút, rải tờ rơi quảng cáo ởcác khu dân cư Ban đầu, chúng mồi chài người dân vay với lãi suất thấp, thủ tục cho vay nhanhgọn…để lừa sập bẫy Số lượng tiền chúng cho vay không đúng với thực tế, ít hơn rất nhiều so với

số tiền người vay nhận được.Nhiều trường hợp người dân vay vài chục triệu sau một thời gian trảgần hết nhưng vẫn bị các đối tượng ép phải viết giấy vay nợ với số tiền lên tới cả tỷ đồng

Để không cho người vay thoát nợ, trước khi cho vay, các đối tượng đã theo dõi về tận nhà con nợ

để nắm thông tin Với lãi suất cao ngất ngưởng, chỉ trong một thời gian ngắn, lãi mẹ đẻ lãi con, sốtiền người dân vay nhanh chóng phình to và khiến họ ngập trong nợ nần Khi con nợ mất khả năngtrả nợ, các đối tượng dùng mọi thủ đoạn để siết nợ như đổ chất bẩn, mang quan tài đến nhà khủng

bố tinh thần, đe dọa giết, bắt giữ người trái pháp luật…

Đại tá Dương Văn Giáp, Trưởng Phòng CSHS trình bày các kết quả liên quan đến Kế hoạch số 231, Công văn số 504 nêu rõ phương thức thủ đoạn hoạt động của các đối tượng liên quan đến tín

dụng đen nhằm cảnh báo người dân

Thay mặt Đảng ủy, Ban Giám đốc CATP, Thiếu tướng Đoàn Duy Khương biểu dương các cá nhân,tập thể có thành tích, kết quả cao trong việc tiếp tục thực hiện Kế hoạch số 231 Giám đốc CATPnhấn mạnh: Kế hoạch 231 là chủ trương đúng đắn, chính xác, kịp thời của Ban Giám đốc CATPtrong công tác phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm, đặc biệt là tội phạm hoạt động trong lĩnhvực tín dụng đen Đây là loại tội phạm có tính chất mầm mống nảy sinh của nhiều loại tội phạmkhác

Bên cạnh đó, Thiếu tướng Đoàn Duy Khương nhận xét, những kết quả bước đầu chưa tương xứngvới thực lực, vị trí, vai trò của các đơn vị.Từ đó, Giám đốc CATP đã gợi mở, chỉ ra nhiều biện pháp;đồng thời xác định rõ trách nhiệm, nhiệm vụ đối với các đơn vị cần tập trung triển khai các biện phápđấu tranh kiên quyết với loại tội phạm này

Được sự ủy quyền của Giám đốc CATP Hà Nội, kết luận hội nghị, Thiếu tướng Đinh Văn Toản, PhóGiám đốc CATP nhấn mạnh: Kế hoạch 231 của Giám đốc CATP Hà Nội ra đời rất kịp thời trong bốicảnh tình hình về tội phạm tín dụng đen hoạt động có những dấu hiệu phức tạp

Đồng chí Phó Giám đốc yêu cầu phòng CSHS, phòng Cảnh sát QLHC về TTXH, Công an các quận,huyện và thị xã nghiêm túc kiểm điểm, đánh giá, làm rõ những ưu khuyết điểm trong thực hiện Kếhoạch số 231

Cùng với đó, Công an các quận huyện, thị xã phải kiểm điểm sâu sắc trách nhiệm của Trưởng, phóCông an quận, huyện, thị xã, đội trưởng các Đội CSHS, CS QLHC về TTXH, trưởng CAP, đồn, trạm,thị trấn, lực lượng CSHS, QLHC về TTXH, lực lượng Công an phụ trách xã “Phải quyết liệt thựchiện công tác điều tra cơ bản, không để sót lọt bất kỳ đối tượng, tổ chức tín dụng đen nào”-Thiếutướng Đinh Văn Toản chỉ rõ với các đơn vị

Thiếu tướng Đinh Văn Toản tặng Giấy khen của Giám đốc CATP Hà Nội cho các tập thể, cá nhân

có thành tích xuất sắc trong việc thực hiện Kế hoạch 231; đồng thời khẳng định CATP Hà Nội sẽ tập

trung "nhổ" tận gốc "mầm độc" tín dụng đen

Thiếu tướng Đinh Văn Toản nhấn mạnh, sau khi điều tra cơ bản, các đơn vị phải thực hiện đồng bộcác biện pháp nghiệp vụ để xác minh, thu thập tài liệu, xác lập chuyên án để đấu tranh, chủ động,không chờ đợi, không bị động, truy kích đến cùng đối tượng gây án Nếu đơn vị nào để sót lọt thìphải truy trách nhiệm của người đứng đầu, chỉ huy phụ trách mảng việc được phân công

Đồng chí Phó Giám đốc CATP Hà Nội lưu ý các đơn vị, bằng nhiều biện pháp nghiệp vụ phải làm rõthủ đoạn, bóc gỡ các đường dây, ổ nhóm hoạt động trong lĩnh vực này “Bắt đầu từ ngày 27-6, cácđơn vị của CATP Hà Nội tham mưu cho UBND các cấp chỉ đạo các cơ quan chức năng phối hợp vớilực lượng Công an đồng loạt ra quân, tập trung bóc và xóa toàn bộ tờ rơi, dán quảng cáo về lĩnhvực tài chính đen; bố trí lực lượng, mật phục bắt giữ, xử lý các đối tượng vi phạm.

Ban Giám đốc sẽ chỉ đạo thành lập tổ công tác kiểm tra định kỳ, đột xuất ở các đơn vị, địa bàn, xử lýnghiêm những đơn vị, cá nhân thực hiện nhiệm vụ không hiệu quả Đồng chí Phó Giám đốc cũnggiao Phòng CSHS phân công rạch ròi nhiệm vụ giữa các đơn vị; tiếp tục chủ trì điều tra những ổnhóm, đối tượng hoạt động có tính chất manh động, côn đồ; kiên quyết sớm loại bỏ loại tội phạmnày ra khỏi đời sống xã hội