Kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng

Tuy nhiên công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty chưa được thực hiện đầy đủ, như: chưa hình thành rõ nét các trung tâm trách nhiệm, chưa xác định trách nhiệm đầy đủ cho các trung tâm t

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN THỊ KIM CHÂU

KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY

CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đà Nẵng - Năm 2015

NGUYỄN THỊ KIM CHÂU

KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY

CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành: Kế toán

Mã số: 60.34.30

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN CÔNG PHƯƠNG

Đà Nẵng - Năm 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi

Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực có nguồn gốc rõ ràng và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nào

Tác giả

Nguyễn Thị Kim Châu

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Bố cục của luận văn 3

6 Tổng quan tài liệu 4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP 8

1.1 KHÁI QUÁT VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP 8

1.1.1 Khái niệm 8

1.1.2 Cơ sở hình thành kế toán trách nhiệm 9

1.1.3 Vai trò của kế toán trách nhiệm trong quản trị doanh nghiệp 10

1.2 NỘI DUNG CỦA KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM 12

1.2.1 Khái niệm và bản chất của trung tâm trách nhiệm 12

1.2.2 Phân loại các trung tâm trách nhiệm 13

1.2.3 Thiết lập hệ thống báo cáo trách nhiệm 20

1.2.4 Đánh giá thành quả của các trung tâm trách nhiệm 16

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG 26

2.1 ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ TỔ CHỨC QUẢN LÝ CỦA CÔNG TY 26

2.1.1 Giới thiệu về Công ty CP lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng 26

2.1.2 Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty 26

2.1.3 Tổ chức quản lý của Công ty 27

2.2 KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG 31

2.2.1 Đặc điểm phân cấp quản lý tại công ty CP lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng 31

2.2.2 Nhận diện các trung tâm trách nhiệm tại Công ty 34

2.2.3 Hệ thống báo cáo của các trung tâm trách nhiệm tại Công ty CP lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng 37

2.2.4 Đánh giá thành quả của các trung tâm trách nhiệm tại Công ty 56

2.2.5 Đánh giá công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng 60

CHƯƠNG 3 TĂNG CƯỜNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG 64

3.1 SỰ CẦN THIẾT CỦA VIỆC TĂNG CƯỜNG KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG 64 3.2 HOÀN THIỆN KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG 65

3.2.1 Tổ chức các trung tâm trách nhiệm theo phân cấp quản lý tại công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng 66

3.2.2 Hoàn thiện hệ thống báo cáo kế toán trách nhiệm ở Công ty 70

3.2.3 Hoàn thiện đánh giá thành quả của các trung tâm trách nhiệm 81

KẾT LUẬN 93 TÀI LIỆU THAM KHẢO

QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (BẢN SAO)

CBCNV Cán bộ công nhân viên

KKTX Kê khai thường xuyên

KQKD Kết quả kinh doanh

NVLTT Nguyên vật liệu trực tiếp

QLDN Quản lý doanh nghiệp

2.9 Bảng tổng hợp chi phí NVLTT của LSX số 20/11-13 46 2.10 Bảng tổng hợp chi phí NVLTT của các LSX thuộc

2.16 Báo cáo chi phí quản lý xí nghiệp TM-DV 54 2.17 Báo cáo chi phí bán hàng xí nghiệp TM-DV 55

2.20 Bảng tổng hợp doanh thu thực hiện 58 2.21 Kết quả thực hiện kế hoạch lợi nhuận xí nghiệp TM -

DV

60

3.1 Bảng dự toán biến phí đơn vị cho các mặt hàng 71 3.2 Bảng dự toán chi phí linh hoạt cho các mặt hàng 72 3.3 Bảng dự toán chi phí quản lý cho bộ phận văn phòng 74 3.4 Báo cáo tình hình thực hiện CPBH và chi phí QLDN 75

3.6 Báo cáo doanh thu tiêu thụ của trung tâm doanh thu 78 3.7 Báo cáo dự toán trung tâm đầu tư và lợi nhuận 80 3.8 Bảng đánh giá các chỉ tiêu trung tâm doanh thu 84 3.9 Bảng đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ 89

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ

1.1 Mô hình tổng quát trung tâm trách nhiệm 13

3.1 Mô hình tổ chức trung tâm trách nhiệm 68

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việc cạnh tranh trên thị trường hiện nay là một vấn đề sống còn của các doanh nghiệp Và đặc biệt trong nền kinh tế thị trường, sự cạnh tranh với nhau giữa các doanh nghiệp càng gay gắt Từ đó đặt ra cho doanh nghiệp một bài toán khó về hiệu quả Đối với một doanh nghiệp nếu muốn đạt được một mức hoạt động hiệu quả một cách đồng bộ đòi hỏi các bộ phận hợp thành nó phải hoạt động hiệu quả và đồng đều Chính vì lẽ đó mà doanh nghiệp cần có một hệ thống quản lý hữu hiệu

Kế toán quản trị là một công cụ đắc lực cho việc quản lý và điều hành doanh nghiệp, nó giúp tiết kiệm chi phí, đưa ra những thông tin thích hợp và hữu ích cho quản lý Và kế toán trách nhiệm là một bộ phận của kế toán quản trị, nó

là một công cụ quản lý giúp các nhà quản trị thông qua đó để đánh giá trách nhiệm của từng bộ phận, từng phòng ban, từng chi nhánh, từ đó phát hiện ra những ưu điểm cần phát huy, những yếu kém cần khắc phục và xác định trách nhiệm cụ thể cho các bộ phận Ngoài ra, kế toán trách nhiệm còn giúp cho việc lập dự toán, kiểm soát chi phí và ra các quyết định kinh doanh của doanh nghiệp

Do đó việc tổ chức kế toán trách nhiệm là một yêu cầu cấp thiết

Công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng là doanh nghiệp hoạt động trong ngành gỗ, sản xuất các loại bàn ghế làm bằng gỗ để xuất khẩu và tiêu thụ trong nước, Công ty đang phải đối mặt với sự cạnh tranh quyết liệt từ các

DN xuất khẩu gỗ trong nước và các nước trong khu vực như Trung Quốc, Malaysia Để đứng vững trước áp lực cạnh tranh buộc công ty phải nâng cao chất lượng sản phẩm, mẫu mã đẹp, giá cả sản phẩm hợp lý Hiện nay trên thị trường, giá nguyên vật liệu, giá nhân công, chi phí vận chuyển, các lệ phí đều tăng, trong khi giá “đầu ra” của sản phẩm đồ gỗ là không tăng Do đó, tính đúng, tính đủ và kịp thời các yếu tố đầu vào, quản lý chặt chẽ, sử dụng tiết

kiệm các khoản chi phí sản xuất, sẽ góp phần hạ giá thành sản phẩm, giúp Công ty nâng cao khả năng cạnh tranh và nâng cao lợi nhuận Kế toán trách nhiệm có vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin về chi phí cho nhà quản trị, về lập kế hoạch, thực hiện kế hoạch, kiểm tra đánh giá thực hiện kế hoạch, giúp nhà quản trị đưa ra các quyết định kinh doanh đúng đắn để tận dụng cơ hội và hạn chế rủi ro Vì vậy nhu cầu thông tin

hay cụ thể là kế toán trách nhiệm là thực sự cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý

Tuy nhiên công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty chưa được thực hiện đầy đủ, như: chưa hình thành rõ nét các trung tâm trách nhiệm, chưa xác định trách nhiệm đầy đủ cho các trung tâm trách nhiệm, chưa có những báo cáo, những công cụ hữu hiệu nhằm giám sát và đánh giá trách nhiệm của các trung tâm đối với công việc được giao

Ngoài ra, hiện chưa có đề tài nghiên cứu nào liên quan đến kế toán trách nhiệm tại Công ty Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, tác giả đã chọn

đề tài “Kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng” để nghiên cứu cho đề tài luận văn cao học của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu KTTN về mặt lý thuyết và thực tiễn

* Phạm vi nghiên cứu

Công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà nẵng với nhiều ngành nghề kinh doanh như: sản xuất và chế biến lâm sản xuất khẩu và nội địa; tư vấn thiết kế, gia công lắp đặt các hệ thống sấy, chế biến và bảo quản lâm sản L

nghiên cứu công tác KTTN đối với các bộ phận trực thuộc

phần l Dữ liệu minh họa trong luận văn là dữ liệu thu thập trực tiếp ở Công ty của năm 2013

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu sử dụng trong luận văn này chủ yếu là phương pháp định tính, kết hợp với tìm hiểu thực tế từ đó phân tích, tổng hợp, đối chiếu các vấn đề lý luận, tìm hiểu thực trạng công tác kế toán trách nhiệm của Công ty Qua đó giúp đánh giá những ưu điểm, hạn chế trong công tác kế toán trách nhiệm

Thông tin, số liệu thu thập trong luận văn là nguồn thông tin có liên quan đến công tác kế toán trách nhiệm, liên quan đến các báo cáo của các trung tâm trách nhiệm Các số liệu về doanh thu, chi phí, lợi nhuận được thu thập từ sổ kế toán chi tiết, tổng hợp và các báo cáo nội bộ của Công ty Số liệu năm 2013 được sử dụng để minh họa trong quá trình thực hiện luận văn

Phương pháp đối chiếu, so sánh, lập luận được vận dụng nhằm đưa ra giải pháp nhằm hoàn thiện nội dung kế toán trách nhiệm tại Công ty

5 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận và phụ lục, luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý thuyết về kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp Chương 2: Thực trạng công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần Lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng

Chương 3: Tăng cường kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần Lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng

6 Tổng quan tài liệu

Kế toán quản trị vốn tồn tại từ rất lâu trong hệ thống kế toán doanh nghiệp Trên thế giới, việc nghiên cứu và phát triển nó được quan tâm, chú trọng trong những thập niên gần đây và đạt được nhiều thành tựu đáng kể

Khi nói đến KTQT, không thể không kể đến KTTN, là một trong những nội dung của KTQT Vì vậy, sự hình thành và phát triển của KTTN gắn liền với sự hình thành và phát triển của KTQT KTTN ra đời từ những năm 40 của thế kỉ XX và được đề cập đầu tiên ở Mỹ vào năm 1950 trong tác phẩm Basic Organizational Planning to tie in with Responsibility Accounting của Ailman, H.B 1950 [1] Từ đó đến nay, vấn đề KTTN được quan tâm nhiều với những quan điểm khác nhau, với các tác giả khác nhau ở nhiều quốc gia trên thế giới Ở Việt Nam, KTTN là một khái niệm không còn mới về mặt lý thuyết nhưng chưa được áp dụng phổ biến trong thực tế Từ đó, việc nghiên cứu, ứng dụng KTTN là một yêu cần thiết yếu đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp có quy mô hoạt động rộng lớn, có tổ chức phân quyền Một khi tổ chức được KTTN trong doanh nghiệp, nó sẽ mang lại lợi ích không nhỏ cho doanh nghiệp và đó là một nhu cầu cấp thiết đối với doanh nghiệp trong xu thế hội nhập hiện nay

Năm 2010, tác giả Phạm Văn Dược đã thực hiện đề tài nghiên cứu khoa học “Tổ chức hệ thống báo cáo kế toán đánh giá trách nhiệm bộ phận trong doanh nghiệp thương mại tại Việt Nam” Đây là một trong những tài liệu rất

có giá trị cho việc nghiên cứu về kế oán trách nhiệm Tài liệu này đã hệ thống hóa được cơ sở lý luận về kế toán trách nhiệm, kinh nghiệm nước ngoài rất cụ thể và đầy đủ Tài liệu đã trình bày được một hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị được thiết lập phù hợp với cơ cấu tổ chức trong doanh nghiệp thương mại; xác lập các trung tâm trách nhiệm nhằm cung cấp thông tin phục

vụ kiểm soát, và đánh giá trách nhiệm quản trị của các cấp quản lý khác nhau

Mặc khác, để công tác xây dựng hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị có thể áp dụng cho loại hình doanh nghiệp thương mại mang tính khả thi cao, nghiên cứu đã xác định một số điều kiện để thực hiện quy trình xây dựng

hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị trong các doanh nghiệp thương mại Ngoài ra, để hệ thống báo cáo đánh giá trách nhiệm quản trị được xây dựng có thể vận dụng thành công trong loại hình doanh nghiệp thương mại, nghiên cứu cũng đã nêu lên một số giải pháp hỗ trợ từ phía Nhà nước và doanh nghiệp.[2]

Theo bài báo của tác giả Nguyễn Xuân Trường (2008) thì “Mô hình

quản lý kế toán trách nhiệm được xem là vũ khí của các công ty lớn, giúp phát huy tối đa nguồn lực trong doanh nghiệp, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh.” Bài báo này đã lấy một ví dụ về việc vận dụng hiệu quả kế toán trách

nhiệm của tập đoàn Abbott Theo đó “Cấu trúc của một tổ chức phát triển khi

các mục tiêu, trình độ công nghệ, đội ngũ nhân viên thay đổi Quá trình này thường diễn ra theo hướng từ quản lý tập trung sang quản lý phân quyền Abbott đã nhận ra nhu cầu của việc phân quyền; tầm hoạt động đa quốc gia của Tập đoàn cho thấy các cấp quản lý ở các khu vực khác nhau trên thế giới

có khả năng phát huy tối đa nguồn lực của doanh nghiệp.” [9]

Từ khi Việt Nam gia nhập WTO, các doanh nghiệp trong nước đã chú trọng đến việc xây dựng và dần hoàn thiện một hệ thống KTTN của công ty mình Đã có một số tác giả nghiên cứu về KTTN trong các doanh nghiệp với những đặc thù riêng về loại hình sản xuất kinh doanh cũng như quy mô, cách

thức tổ chức quản lý Đề tài của tác giả Tôn Nữ Thanh Thiện (2011) về: “Xây dựng hệ thống kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần Bóng đèn phích nước Rạng Đông” đã đánh giá được thực trạng việc áp dụng kế toán trách nhiệm tại

Công ty, từ đó hoàn thiện hệ thống kế toán trách nhiệm giúp cho việc đánh

giá trách nhiệm từng bộ phận tại Công ty Tuy nhiên luận văn chưa cho thấy

rõ sự phân cấp quản lý của Công ty.[8]

Đề tài của tác giả Nguyễn Văn Phượng (2011) về “ Hoàn thiện công tác kế toán trách nhiệm tại Tổng công ty điện lực Miền Trung” đã phân tích,

đánh giá thực trạng kế toán trách nhiệm tại Tổng công ty điện lực Miền Trung, đánh giá trách nhiệm và hiệu quả hoạt động của từng bộ phận, từng cấp quản lý trong phạm vi Tổng công ty và đồng thời đề xuất một số giải pháp hoàn thiện KTTN tại Tổng công ty Điện lực Miền Trung Tuy nhiên, luận văn chưa đi sâu vào vấn đề thiết lập các chỉ tiêu đo lường thành quả hoạt động kinh doanh.[11]

Đề tài của tác giả Trần Thị Tuyết Mai (2012) về: “Kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần Dược và thiết bị y tế Đà Nẵng” đã hệ thống hóa những

vấn đề lý luận về kế toán trách nhiệm, đưa ra một số giải pháp cần thiết cho công ty như ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng chính sách đào tạo nhân viên, nâng cao nhận thức của nhà quản lý Nhìn chung thì luận văn đã đưa

ra được các giải pháp để giải quyết được các vấn đề còn tồn tại tại Công ty Cổ phần dược và thiết bị Y tế Đà Nẵng, hỗ trợ thêm một công cụ đắc lực cho công tác quản lý tại công ty Tuy nhiên, đề tài vẫn còn một số hạn chế là các báo cáo trách nhiệm chưa đầy đủ, chưa tính toán đến các chỉ tiêu đánh giá kết quả và hiệu quả của các trung tâm trách nhiệm Chưa xác định giá chuyển giao giữa công ty và các bộ phận [3]

Đề tài của tác giả Trần Thị Nga (2013) về “Tổ chức kế toán trách nhiệm tại công ty cổ phần Vĩnh Cửu” đã đưa ra được các vấn đề lý luận về kế

toán trách nhiệm, nêu được thực trạng, phân tích, đánh giá công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty Trên cơ sở đó, luận văn đã đưa ra một số cách thức

để tổ chức các nội dung của KTTN tại Công ty như tổ chức KTTN theo phân cấp quản lý, hoàn thiện bộ máy quản lý nhằm giúp công tác kiểm soát tốt hơn,

hoàn thiện hệ thống báo cáo KTTN, đưa ra được cách tính toán giá chuyển giao giữa các bộ phận Tuy vậy luận văn cũng còn một vài hạn chế như một

số báo cáo trình bày còn dàn trải, chưa phục vụ nội dung chính là phản ánh trách nhiệm của bộ phận lập báo cáo

Xuất phát từ tình hình thực tế về việc tổ chức kế toán trách nhiệm Công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng, yêu cầu phải tăng cường

hệ thống kế toán trách nhiệm tại đơn vị và qua quá trình tìm hiểu các nghiên cứu đã công bố liên quan đến đề tài nghiên cứu, luận văn sẽ tập trung vào các vấn đề chính như nội dung của kế toán trách nhiệm, việc xây dựng các chỉ tiêu đánh giá trách nhiệm quản lý tại các trung tâm trách nhiệm, việc xây dựng hệ thống báo cáo trách nhiệm để đánh giá thành quả quản lý của các trung tâm…, đánh giá thực trạng công tác tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty từ đó dựa trên cơ sở lý luận và đặc thù hoạt động, cơ cấu tổ chức quản lý của đơn vị để đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác kế toán trách nhiệm tại Công ty, góp phần đưa công tác kế toán quản trị của doanh nghiệp trở thành công cụ đắc lực phục vụ cho yêu cầu quản lý

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

TRONG DOANH NGHIỆP

1.1 KHÁI QUÁT VỀ KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TRONG DOANH NGHIỆP

1.1.1 Khái niệm

Mặc dù kế toán trách nhiệm đã được nghiên cứu từ rất lâu, và mỗi nhà nghiên cứu đều đưa ra những quan điểm khác nhau về kế toán trách nhiệm, hiện nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về kế toán trách nhiệm

Theo nhóm tác giả Clive Emmanuel, David Otley and Kenneth chant [2, trang 205] trình bày quan điểm của họ về kế toán trách nhiệm như sau: “Kế toán trách nhiệm là sự thu thập, tổng hợp và báo cáo những thông tin tài chính về những trung tâm khác nhau trong một tổ chức (những trung tâm trách nhiệm), cũng còn được gọi là kế toán hoạt động hay kế toán khả năng sinh lợi Nó lần theo các chi phí, thu nhập hay lợi nhuận đến những nhà quản

Mar-lý riêng biệt, những người chịu trách nhiệm cho việc đưa ra các quyết định về chi phí, thu nhập hay lợi nhuận đang được nói đến và thực thi những hành động về chúng Kế toán trách nhiệm chuyển giao quyền ra quyết định cho các thuộc quyền Theo đó, ý tưởng đằng sau KTTN là kết quả hoạt động của mỗi nhà quản lý, nên được đánh giá bởi việc họ đã quản lý những công việc được giao nằm trong sự ảnh hưởng của họ tốt hoặc xấu thế nào”

Nhóm tác giả Weygandt, Kieso và Kimmel [4, trang 82], cho rằng KTTN là một bộ phận của kế toán quản trị mà liên quan đến việc tích lũy, báo cáo về thu nhập và chi phí trên cơ sở nhà quản lý có quyền đưa ra những quyết định trong hoạt động hằng ngày về các vấn đề đó

Theo James R Martin [3,tr 14], “Kế toán trách nhiệm là một khái niệm

kế toán cơ bản về hệ thống đo lường hiệu quả hoạt động Ý nghĩa cơ bản là

những tổ chức phân tán rộng lớn thì khó hoặc không thể quản lý như những đơn vị đơn lẻ, do vậy chúng phải được tách hay chia thành nhiều bộ phận để quản lý Những bộ phận đó được xem như những trung tâm trách nhiệm bao gồm trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm lợi nhuận và trung tâm đầu tư Điều này cho phép phân công trách nhiệm cho từng đơn vị quản lý và những đơn vị này phải quản lý một số yếu tố chủ yếu Các yếu tố đó bao gồm doanh thu đối với trung tâm doanh thu, chi phí đối với trung tâm chi phí, đánh giá lợi nhuận đối với trung tâm lợi nhuận và tỷ lệ hoàn vốn đối với trung tâm đầu tư”

Còn theo PGS.TS Đào Văn Tài [5, tr 88] “Kế toán trách nhiệm là một phương pháp kế toán thu thập và báo cáo các thông tin dự đoán và thực tế về các “đầu ra” và “đầu vào” của các trung tâm trách nhiệm”

Qua các quan điểm trên, mặc dù có những nhận định khác nhau về kế toán trách nhiệm, nhưng hầu hết các ý kiến đều tập trung làm sáng tỏ những nội dung cơ bản của kế toán trách nhiệm, đó là một hệ thống thừa nhận mỗi bộ phận (người) trong một tổ chức có quyền chỉ đạo và chịu trách nhiệm về những nghiệp vụ riêng biệt thuộc phạm vi quản lý của mình Họ phải xác định, đánh giá và báo cáo cho tổ chức, thông qua đó các cấp quản lý cao hơn sử dụng các thông tin này để đánh giá thành quả của mỗi bộ phận (người) trong tổ chức

Tóm lại, kế toán trách nhiệm là hệ thống kế toán thu thập, ghi nhận, báo cáo và đo lường kết quả, hiệu quả hoạt động của các bộ phận để đánh giá thành quả từng bộ phận, từng đơn vị trong một doanh nghiệp nhằm kiểm soát đo lường chi phí, doanh thu, lợi nhuận và đầu tư của các bộ phận trong tổ chức, thực hiện phối hợp giữa các bộ phận để thực hiện mục tiêu chung cho toàn doanh nghiệp

1.1.2 Cơ sở hình thành kế toán trách nhiệm

Sự phân cấp quản lý trong doanh nghiệp chính là tiền đề của việc xác định các trung tâm trách nhiệm Việc hình thành hệ thống KTTN phải xuất

phát trước hết từ yêu cầu quản lý của mỗi tổ chức, mỗi doanh nghiệp KTTN chỉ có thể được thực hiện trong đơn vị có cơ cấu tổ chức bộ máy phải có sự phân quyền rõ ràng bởi lẽ mục tiêu chính của hệ thống KTTN là hạn chế tối

đa những bất lợi, đồng thời giúp cho doanh nghiệp đạt được những lợi ích của việc phân cấp trong quản lý

Trên thực tế, hệ thống KTTN ở các tổ chức khác nhau là rất đa dạng, có những hệ thống KTTN bao gồm các thủ tục được thể chế hóa cao với cách hoạt động theo lịch trình đều đặn và có những hệ thống không được thể chế hóa và hoạt động tùy tiện; có những nhà quản lý bộ phận hay quản lý chương trình được giao quyền hạn quyết định lớn và cũng có những nhà quản lý bộ phận hầu như không có quyền hạn gì đối với các quyết định về sử dụng các nguồn lực thuộc bộ phận họ quản lý

Sự khác biệt này phát sinh do các đặc điểm của hệ thống trách nhiệm và lượng quyền hạn mà nhà quản lý cấp cao trao cho các nhà quản lý cấp dưới Sự phân quyền trong một tổ chức một phần tùy thuộc vào môi trường của tổ chức, một phần tùy thuộc vào quan điểm của nhà quản trị cấp cao và phong cách quản lý Vì vậy, không dễ dàng xác định chính xác các đặc điểm của một hệ thống KTTN của một tổ chức

Một hệ thống KTTN hữu hiệu phải là một hệ thống có cấu trúc cung cấp một sự phù hợp với môi trường tổ chức hoạt động; phù hợp với chiến lược tổng hợp của tổ chức và phù hợp với các giá trị và sự khích lệ của nhà quản trị cấp cao [1]

1.1.3 Vai trò của kế toán trách nhiệm trong quản trị doanh nghiệp

a Kế toán trách nhiệm cung cấp các thông tin cho việc thực hiện chức năng tổ chức và điều hành của doanh nghiệp

Kế toán trách nhiệm ngoài việc đảm bảo cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng chính xác về hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp còn xác

định các trung tâm trách nhiệm, qua đó nhà quản lý có thể hệ thống hóa các công việc của từng trung tâm, từng bộ phận để từ đó có thể thiết lập các chỉ tiêu đánh giá Kế toán trách nhiệm giúp nhà quản trị có thể đánh giá và điều chỉnh các bộ phận sao cho thích hợp nhất

b Kế toán trách nhiệm cung cấp thông tin cho việc thực hiện chức năng kiểm soát tài chính và kiểm soát quản lý

Thông qua KTTN, nhà quản lý có thể phân tích, đánh giá các chi phí đã chi, doanh thu và lợi nhuận thực hiện của các bộ phận

Mặc dù KTTN phân bổ quan trọng như nhau cho tất cả các bộ phận của

tổ chức, nhưng phạm vi trách nhiệm sẽ bắt đầu từ người có cấp quản lý thấp nhất và vận động ngược lên như một mắc xích

- Cấp trách nhiệm thấp nhất: là cấp trách nhiệm có nhiệm vụ lập báo cáo phản ánh số liệu kế hoạch, số liệu thực tế và các biến động của chi phí

- Cấp trách nhiệm trung gian: là cấp trách nhiệm của nững người trưởng phòng Cấp trách nhiệm này sẽ nhận được các bảng báo cáo chi tiết được thực hiện từ cấp trách nhiệm thấp nhất Sau quá trình kiểm tra, phân tích và tập hợp thành báo cáo chung, người trưởng phòng sẽ chuyển báo cáo cho cấp trách nhiệm thứ nhất

- Cấp trách nhiệm thứ nhất: đây là cấp trách nhiệm thuộc về chủ tịch hay giám đốc bộ phận Là người có trách nhiệm lớn nhất đối với tất cả các chi phí và các khoản thu nhập

Chính nhờ các báo cáo trách nhiệm, nó sẽ phản hồi cho nhà quản lý biết

kế hoạch đặt ra đã được thực hiện thế nào, từ đó nhận diện được các vấn đề hạn chế đã xảy ra để điều chỉnh các chiến lược mục tiêu sao cho hiệu quả kinh doanh là tốt nhất Đây chính là nguồn thông tin giúp cho nhà quản lý nâng cao được hiệu suất sử dụng vốn, tăng doanh thu, giảm chi phí và tối đa hóa lợi nhuận một cách hiệu quả nhất

c Kế toán trách nhiệm khuyến khích nhà quản lý hướng tới mục tiêu chung của tổ chức

Mục tiêu chiến lược của doanh nghiệp được gắn với các trung tâm trách nhiệm Khi KTTN có thể kiểm soát được tài chính và quản trị thì nhà quản lý sẽ điều chỉnh hoạt động hướng đến mục tiêu chung Đồng thời bản thân các giám đốc của trung tâm trách nhiệm được khích lệ hoạt động sao cho phù hợp với mục tiêu chung của toàn doanh nghiệp

1.2 NỘI DUNG CỦA KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM

1.2.1 Khái niệm và bản chất của trung tâm trách nhiệm

a Khái niệm

Theo thông tư 53/2006/TT-BTC ngày 12/06/2006 của Bộ Tài Chính:

“Trung tâm trách nhiệm là một bộ phận (phân xưởng, dây chuyền sản xuất,

một phòng ban, một công ty hoặc toàn bộ công ty) trong một tổ chức mà người quản lý của bộ phận đó có quyền điều hành và có trách nhiệm đối với số chi phí, thu nhập phát sinh hoặc số vốn đầu tư sử dụng vào hoạt động kinh doanh” [12]

Theo quan điểm đó, một doanh nghiệp là tập hợp nhiều trung tâm trách nhiệm Tuỳ thuộc vào tính phức tạp của cơ cấu tổ chức và mức độ phân cấp quản lý mà doanh nghiệp thiết lập các trung tâm trách nhiệm phù hợp Các trung tâm trách nhiệm tạo thành một hệ thống thang bậc trách nhiệm từ cấp lãnh đạo cao nhất đến cấp lãnh đạo thấp nhất trong doanh nghiệp Và khi đứng trên phương diện của nhà lãnh đạo cấp cao thì cả doanh nghiệp là một trung tâm trách nhiệm, nhà quản lý cấp cao nhất chính là nhà quản trị trách nhiệm của trung tâm này

b Bản chất

Một trung tâm trách nhiệm có bản chất như một hệ thống, mỗi hệ thống được xác đinh để xử lý một công việc cụ thể Hệ thống này sử dụng các hệ

thống đầu vào và các loại dịch vụ khác kèm theo vốn hoạt động Kết quả là các trung tâm trách nhiệm sẽ cho ra các đầu ra là các loại hàng hóa nếu nó là sản phẩm hữu hình, là dịch vụ nếu nó là sản phẩm vô hình

Để đo lường mức độ hoàn thành một trung tâm trách nhiệm thường dựa trên hai tiêu chí: kết quả và hiệu quả

Kết quả: có được khi đạt được mục tiêu đặt ra mà chưa kể đến việc sử dụng tài nguyên như thế nào, nó được tính toán bằng việc so sánh giữa kết quá đạt được với mục tiêu đề ra cho trung tâm trách nhiệm đó Nói cách khác, đó chính là mức độ trung tâm trách nhiệm hoàn thành mục tiêu của mình

Hiệu quả: là tỷ lệ giữa đầu ra so với đầu vào của trung tâm trách nhiệm, hay nói cách khác đó là tỷ lệ giữa kết quả thực tế đạt được so với nguồn tài nguyên thực tế mà trung tâm trách nhiệm đã sử dụng để tạo ra kết quả đó Như vậy, để có thể xác định được kết quả và hiệu quả của các trung tâm trách nhiệm, vấn đề đặt ra là phải lượng hóa được đầu vào và đầu ra của các trung tâm trách nhiệm

1.2.2 Phân loại các trung tâm trách nhiệm

Các trung tâm trách nhiệm được hình thành dựa trên đặc điểm cơ cấu tổ

chức quản lý và mục tiêu của nhà quản trị Mỗi trung tâm trách nhiệm thực hiện những mục đích hoặc chức năng cụ thể của tổ chức, chịu trách nhiệm trực tiếp với kết quả của việc thực hiện mục đích hay của chức năng đó

Sơ đồ 1.1 Mô hình tổng quát trung tâm trách nhiệm

Trong một tổ chức, có thể phân chia các trung tâm trách nhiệm như sau:

a Trung tâm chi phí

Trung tâm chi phí là trung tâm trách nhiệm mà ở đó người quản lý chỉ chịu trách nhiệm hoặc có quyền kiểm soát đối với chi phí phát sinh ở trung

tâm, không có quyền hạn đối với việc tiêu thụ và đầu tư vốn Trung tâm chi phí gắn liền với cấp quản lý mang tính tác nghiệp, trực tiếp tạo ra sản phẩm, dịch vụ hoặc gián tiếp phục vụ kinh doanh (như phân xưởng sản xuất, các phòng, ban chức năng ) người đứng đầu của các trung tâm chi phí có thể là giám đốc nhà máy, giám đốc phân xưởng, tổ trưởng, đội trưởng, Trung tâm chi phí được chia thành hai dạng:

- Trung tâm chi phí định mức: là trung tâm chi phí mà các yếu tố chi

phí và các hao phí về các nguồn lực sử dụng để sản xuất một đơn vị sản phẩm dịch vụ đều được xây dựng định mức cụ thể Nhà quản trị trung tâm chi phí định mức có trách nhiệm kiểm soát chi phí thực tế phát sinh, để vẫn đảm bảo

kế hoạch sản xuất cũng như đảm bảo kế hoạch chi phí cho từng đơn vị sản phẩm, dịch vụ và tính cho toàn bộ Trung tâm chi phí định mức được nhận biết trên cơ sở chúng ta có thể xác định, đo lường một cách chắn chắn đầu ra và có thể xác định được định mức các đầu vào cần thiết để sản xuất ra một đơn vị đầu ra đó Theo đó, nhà quản lý không chịu trách nhiệm về những biến động gây ra bởi các mức độ hoạt động cao hơn tiêu chuẩn của trung tâm, mà chỉ chịu trách nhiệm về tính hiệu quả trong phạm vi hoạt động của trung tâm Các trung tâm chi phí định mức thường gắn với cấp quản trị cơ sở và có thể là các nhà máy sản xuất, các phân xưởng sản xuất, các tổ sản xuất,…

- Trung tâm chi phí linh hoạt: là Trung tâm chí phí mà các yếu tố được

dự toán và đánh giá căn cứ trên nhiệm vụ được giao tính chung, không thể xác định cho từng đơn vị sản phẩm hoặc cho từng công việc của trung tâm Nhà quản trị trung tâm chi phí này có trách nhiệm kiểm soát chi phí thực tế phát sinh sao cho phù hợp với chi phí dự toán, đồng thời đảm bảo thực hiện nhiệm

vụ được giao Đặc điểm của trung tâm chi phí này là các đầu ra không thể đo lường bằng các chỉ tiêu tài chính hoặc không có sự liên hệ rõ ràng giữa chi phí

đã được sử dụng để tạo ra kết quả đầu ra tương ứng Các trung tâm này bao

gồm các phòng kế toán, phòng quản trị nhân sự - hành chính, phòng nghiên cứu – phát triển…

b Trung tâm doanh thu

Trung tâm doanh thu là trung tâm trách nhiệm mà người quản lý chỉ chịu trách nhiệm với doanh thu, không chịu trách nhiệm với lợi nhuận và vốn đầu tư Trung tâm doanh thu có quyền quyết dịnh công việc bán hàng trong khung giá cho phép để tạo ra doanh thu cho doanh nghiệp

Trung tâm này thường gắn với bậc quản lý trung cấp hoặc cấp cơ sở, đó

là các bộ phận kinh doanh trong đơn vị như các đơn vị tiêu thụ, các khu vực tiêu thụ, các cửa hàng tiêu thụ, nhóm sản phẩm…

c Trung tâm lợi nhuận

Trung tâm lợi nhuận là loại trung tâm trách nhiệm mà nhà quản trị phải chịu trách nhiệm với kết quả sản xuất và tiêu thụ của trung tâm Trong trường hợp này, nhà quản lý có thể ra quyết định phân loại sản phẩm nào cần sản xuất, sản xuất như thế nào, mức độ, chất lượng, giá cả, hệ thống phân phối và bán hàng Nhà quản lý phải quyết định các nguồn lực sản xuất được phân bổ như thế nào giữa các sản phẩm, điều đó cũng có nghĩa là họ phải đạt được sự cân bằng trong việc phối hợp giữa các yếu tố giá cả, sản lượng, chất lượng và chi phí

Loại trung tâm trách nhiệm này thường gắn với bậc quản lý cấp trung,

đó là giám đốc điều hành trong công ty, các đơn vị kinh doanh trong tổng công ty như các công ty phụ thuộc, các chi nhánh…

d Trung tâm đầu tư

Trung tâm đầu tư là trung tâm trách nhiệm gắn với bậc quản lý cấp cao như Hội đồng quản trị, các công ty con độc lập… Đó là sự tổng quát hóa các trung tâm lợi nhuận, trong đó khả năng sinh lời được gắn với với các tài sản được sử dụng để tạo ra lợi nhuận Một trung tâm trách nhiệm được xem là

một trung tâm đầu tư khi mà nhà quản trị của trung tâm đó không những quản

lý chi phí và doanh thu mà còn quyết định lượng vốn sử dụng để tiến hành quá trình đó

1.2.3 Đánh giá thành quả của các trung tâm trách nhiệm

a Đánh giá thành quả của trung tâm chi phí

Nhà quản trị ở trung tâm chi phí luôn mong muốn bộ phận mình hoạt động ở chi phí thấp nhất để tối đa hóa lợi nhuận Để đánh giá thành quả của trung tâm chi phí cần tách biệt rõ giữa trung tâm chi phí định mức và trung tâm chi phí linh hoạt Người ta dùng các chỉ tiêu sau:

Chênh lệch chi phí = chi phí thực tế - Chi phí dự toán

Chênh lệch sản lượng = Sản lượng thực tế - Sản lượng dự toán

Đối với trung tâm chi phí định mức:

Nhà quản lý của trung tâm có trách nhiệm quản lý chi phí thực tế phát sinh không vượt quá chi phí định mức Khi đánh giá kết quả của trung tâm này cần căn cứ trên 2 nội dung:

Có hoàn thành nhiệm vụ kế hoạch được giao về sản lượng sản xuất hay không?

Chi phí thực tế phát sinh có vượt quá đinh mức tiêu chuẩn hay không? Khi phân tích sự biến động chi phí, tìm hiểu được các nguyên nhân ảnh hưởng của các nhân tố đến chi phí sẽ giúp nhà quản trị có cái nhìn cụ thể và chính xác, từ đó có những biện pháp đúng đắn và kịp thời để hạn chế rủi ro và giúp cho doanh nghiệp đạt dược mục đích tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa chi phí

Đối với trung tâm chi phí linh hoạt:

Cũng giống như nhà quản trị trung tâm chi phí định mức, ở trung tâm chi phí linh hoạt, nhà quản trị cũng có trách nhiệm điều hành hoạt động của trung tâm để hoàn thành nhiệm vụ được giao, đồng thời đảm bảo chi phí thực

hiện không vượt quá chi phí dự toán Khi đánh giá kết quả của trung tâm chi chí này cần đánh giá trên 2 nội dung:

- Có hoàn thành nhiệm vụ được giao?

- Chi phí thực tế phát sinh có vượt quá chi phí dự toán ?

Theo đó, khi đánh giá thành quả của trung tâm chi phí tự do, trước hết cần đánh giá trung tâm có hoàn thành nhiệm vụ được giao, thể hiện qua khối lượng công việc hoặc các tiêu chuẩn thực hiện các công việc Kế đến sẽ đánh giá thành quả của trung tâm dựa vào việc đối chiếu giữa chi phí thực tế phát sinh và dự toán ngân sách đã được phê duyệt

b Đánh giá thành quả của trung tâm doanh thu

Đối với trung tâm doanh thu cũng sử dụng phương pháp so sánh giữa doanh thu thực hiện và doanh thu dự toán của bộ phận, trên cơ sở đó phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến doanh thu như: giá bán, khối lượng tiêu thụ và cơ cấu sản phẩm tiêu thụ

Chênh lệch doanh thu = Doanh thu thực hiện - doanh thu dự toán

Việc đánh giá thành quả của trung tâm doanh thu là tương đối khó vì đầu ra của trung tâm là doanh thu tức là sản phẩm đã được lượng hóa thành tiền, nhưng đầu vào thì trung tâm không chịu trách nhiệm về giá thành sản phẩm hay giá bán của hàng bán ra Do vậy, người ta đánh giá thành quả của trung tâm này bằng cách so sánh giữa doanh thu thực hiện và doanh thu dự toán đã được duyệt trước đó

c Đánh giá thành quả của trung tâm lợi nhuận

Mục tiêu cuối cùng của trung tâm là tối đa hóa lợi nhuận, nhưng để thực hiện mục tiêu đó thì phải tăng doanh thu, đồng thời phải giảm chi phí Vì trung tâm lợi nhuận là tổng hợp của trung tâm doanh thu và trung tâm chi phí

Để đánh giá thành quả của trung tâm lợi nhuận, người ta dùng các chỉ tiêu:

Chênh lệch lợi nhuận = Lợi nhuận thực tế - Lợi nhuận dự toán

Tỷ lệ lợi nhuận bộ phận = Lợi nhuận bộ phận

Tổng lợi nhuận Các chỉ tiêu này thể hiện mức đóng góp của từng bộ phận vào lợi nhuận chung của toàn doanh nghiệp Qua các chỉ tiêu này, nhà quản lý có thể đánh giá hiệu quả hoạt động cũng như khả năng sinh lời của từng bộ phận, từ đó có những chính sách và quyết định kinh doanh phù hợp

Khi phân tích, thành quả của trung tâm lợi nhuận đạt mức chênh lệch dương thì đó là một biểu hiện tích cực, còn ngược lại, nếu mức chênh lệch âm thì đây là một dấu hiệu bất lợi mà nhà quản lý cần tìm ra nguyên nhân để từ

đó tìm giải pháp khắc phục những bất lợi về chi phí, doanh thu cũng như mức vốn được phân cấp cho việc quản lý và sử dụng

d Đánh giá thành quả của trung tâm đầu tư

Để đánh giá trách nhiệm của trung tâm đầu tư, người ta thông qua việc đánh giá hiệu quả vốn đầu tư Để đánh giá trách nhiệm về hiệu quả vốn đầu

tư, người ta có thể sử dụng các chỉ tiêu sau:

- Lợi nhuận còn lại (RI)

- Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI)

Tỷ lệ hoàn vốn đầu tƣ (Return on Investment)

Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư ( ROI) = Lợi nhuận

ROI = Tỷ suất lợi nhuận

trên doanh thu x

Số vòng quay của vốn đầu tư

Khi phân tích công thức này ra, ta sẽ thấy được các nhân tố ảnh hưởng đến sức sinh lời của trung tâm đầu tư

- Tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu được gọi là lãi trên doanh thu Chỉ tiêu này cho biết khi một đồng doanh thu tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận Khi các yếu

tố khác không đổi thì lợi nhuận tăng sẽ làm ROI tăng

- Số vòng quay của vốn đầu tư phản ánh hiệu quả của việc sử dụng vốn, thể hiện bằng tỷ lệ tạo ra doanh thu của từng đồng vốn Mỗi đồng vốn càng tạo ra nhiều đồng doanh thu thì việc sử dụng vốn càng hiệu quả Nếu hệ số quay vòng vốn tăng mà các yếu tố khác không đổi thì ROI sẽ tăng

Lợi nhuận được sử dụng trong công thức là lợi nhuận trước thuế thu nhập Sở dĩ như vậy là vì để phản ánh chính xác hơn trong việc phản ánh doanh thu và vốn hoạt động đã tạo ra nó và để xác định vòng quay vốn Vốn được sử dụng trong công thức là vốn bình quân đầu năm và cuối năm

Tuy nhiên, ROI không phải là một công cụ hoàn hảo, nó vẫn có một số hạn chế như : ROI chú trọng đến sự thực hiện ngắn hạn hơn là quá trình sinh lợi dài hạn Nhà quản trị bộ phận có thể chịu sức ép từ chối nhiều cơ hội đầu

tư có lợi khác về dài hạn để bảo toàn kết quả thực hiện được

Lợi nhuận còn lại (Residual Income – RI)

Thu nhập thặng dư được định nghĩa là chênh lệch giữa lợi nhuận của một trung tâm đầu tư và mức lợi nhuận để đạt được tỷ lệ sinh lời tối thiểu của vốn đầu tư (giá sử dụng vốn của trung tâm đầu tư)

Lợi nhuận còn lại (RI) = LN trung tâm đầu tư – CP sử dụng vốn đầu tư

Trong đó:

Chi phí sử dụng vốn đầu tư = Vốn đầu tư của trung tâm đầu tư x Tỷ lệ lãi suất

Không giống như ROI là một chỉ tiêu tương đối, lợi nhuận thặng dư là một chỉ tiêu tuyệt đối Chỉ tiêu RI cho biết lợi nhuận thực tế đã mang về là bao nhiêu, sau khi trừ đi các khoản chi phí sử dụng vốn để có được lợi nhuận

đó Tuy nhiên, chỉ tiêu này không cho thấy được mức độ đóng góp giữa các trung tâm có quy mô tài sản khác nhau, nhất là đối với các trung tâm có quy

mô lớn sẽ cho thấy mức đóng góp lớn

Như vậy, để đánh giá kết quả của trung tâm đầu tư, nhà quản trị cần sử dụng kết hợp giữa các chỉ tiêu cơ bản như ROI, RI với việc xem xét mức chênh lệch trong việc thực hiện các chỉ tiêu so sánh giữa thực tế với kế hoạch

1.2.4 Thiết lập hệ thống báo cáo trách nhiệm

a Đặc điểm chung của báo cáo kế toán trách nhiệm

- Thành quả của mỗi trung tâm trách nhiệm được tổng hợp định kỳ trên một báo cáo kế toán trách nhiệm (gọi tắt là báo cáo trách nhiệm) Báo cáo trách nhiệm của từng trung tâm sẽ phản ánh kế toán tài chính chủ yếu theo thực tế và theo dự toán, đồng thời chỉ ra các chênh lệch giữa kết quả thực tế

so với dự toán, theo từng chỉ tiêu được chuyển tải trong báo cáo phù hợp với từng loại trung tâm trách nhiệm

- Báo cáo trách nhiệm được thiết kế chứa đựng những thông tin về các

số liệu tài chính của các trung tâm trách nhiệm trong một tổ chức và cho các cấp quản lý khác nhau Thông qua việc tính các khoản doanh thu, chi phí mà một nhà quản lý nào đó có thể kiểm soát được đối với bộ phận mình Báo cáo trách nhiệm là sản phẩm của kế toán trách nhiệm Đó là những báo cáo về kết quả hoạt động cho mỗi cấp bậc của trách nhiệm theo sơ đồ tổ chức quản lý của doanh nghiệp Hệ thống báo cáo này ghi nhận việc thực hiện mục tiêu và

so sánh với mục tiêu được phân công của mỗi bộ phận trong doanh nghiệp Sau đó, hệ thống sẽ tổng hợp việc thực hiện mục tiêu của các cấp dưới lên cấp cao hơn và cứ thực hiện như vậy cho đến khi tổng hợp được việc thực hiện mục tiêu của toàn doanh nghiệp, so sánh với mục tiêu toàn doanh nghiệp, và tạo báo cáo từng bộ phận và toàn doanh nghiệp Sự khác biệt giữa

thông tin thực hiện với mục tiêu dự toán sẽ giúp nhà quản trị đánh giá kết quả

và hiệu quả hoạt động của các cấp quản trị bộ phận

- Trong thực tế, tùy vào từng tổ chức kinh tế, từng doanh nghiệp cụ thể

và bản chất của các trung tâm trách nhiệm sẽ có biểu mẫu báo cáo kết quả hoạt động của từng bộ phận trong các doanh nghiệp Thông thường, những bảng báo cáo sẽ cung cấp sự so sánh giữa dữ liệu thực tế và dự toán ban đầu, với sự chênh lệch được báo cáo như một sự biến động so với ngân sách Những bảng báo cáo kết quả hoạt động này thường phải tương thích với cấu trúc tổ chức của doanh nghiệp Tại những bộ phận quản lý cấp cao, những báo cáo có khuynh hướng trình bày hỗn hợp, ít các sự kiện, ít chi tiết

và nhiều sự tổng hợp của các đơn vị sản xuất kinh doanh

b Nội dung tổ chức báo cáo kế toán trách nhiệm

- Hệ thống báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí

Báo cáo trách nhiệm của từng trung tâm chi phí là bảng so sánh chi phí thực hiện và chi phí dự toán, đồng thời có thể phân tích sự ảnh hưởng theo từng nhân tố cấu thành chi phí Báo cáo trung tâm chi phí gồm 2 loại:

+ Báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí định mức

+ Báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí linh hoạt

Bảng 1.1 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm chi phí định mức

Tháng, qúy, năm…

Báo cáo trách nhiệm trung tâm

chi phí

Dự toán Thực tế Chênh lệch

Chi phí sản xuất của PX 1 X X

Chi phí sản xuất của PX 2 X X

Chi phí sản xuất của PX X X

TỔNG CỘNG

- Hệ thống báo cáo trách nhiệm của trung tâm doanh thu

Hệ thống báo cáo trách nhiệm của trung tâm doanh thu nhằm đánh giá trách nhiệm và hiệu quả hoạt động của trung tâm doanh thu Trên cơ sở so sánh doanh thu thực hiện và doanh thu dự toán và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu doanh thu như: giá bán, khối lượng tiêu thụ, cơ cấu sản phẩm tiêu thụ, Báo cáo kết quả hoạt động của trung tâm doanh thu có thể phân thành các bộ phận khác nhau như theo chi nhánh, theo khu vực địa lý, cửa hàng, theo nhóm sản phẩm tiêu thụ phù hợp với yêu cầu quản lý doanh thu của nhà quản trị Tùy theo cơ cấu tổ chức quản lý của mỗi doanh nghiệp

mà người chịu trách nhiệm cao nhất của trung tâm doanh thu có thể là Phó TGĐ kinh doanh của Tổng Công ty, GĐ kinh doanh của công ty hoặc trưởng phòng kinh doanh

Bảng 1.2 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm doanh thu

Tháng, qúy, năm…

Báo cáo trách nhiệm trung tâm

doanh thu

Dự toán

Thực

tế

Chênh lệch

TỔNG CỘNG

- Hệ thống báo cáo trách nhiệm của trung tâm lợi nhuận

Báo cáo trách nhiệm của trung tâm lợi nhuận là các báo cáo nhằm đánh giá trách nhiệm của trung tâm này dựa trên Báo cáo kết quả kinh doanh và thường được trình bày theo dạng số dư đảm phí, nhằm xác định số dư của từng bộ phận trong phạm vi được phân cấp và kiểm soát về chi phí, doanh thu của họ Đồng thời qua đó cũng đánh giá được phần đóng góp của từng bộ phận vào lợi nhuận chung của công ty Để đánh giá trách

nhiệm của từng trung tâm lợi nhuận, người ta có thể so sánh kết quả thực hiện với dự toán hoặc so sánh tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu với tỷ lệ chung của toàn đơn vị hoặc của ngành

Bảng 1.3 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm lợi nhuận

- Hệ thống báo cáo trách nhiệm của trung tâm đầu tư

Báo cáo này trình bày thu nhập và tình hình đầu tư theo dự toán và theo thực tế Để đánh giá trách nhiệm của trung tâm đầu tư, nhà quản lý thường sử dụng báo cáo thông qua các chỉ tiêu cơ bản như: ROI, RI, EVA,

Bảng 1.4 Báo cáo trách nhiệm của trung tâm đầu tƣ

Tháng, qúy, năm…

hoạch

Thực hiện

10 Tỷ lệ hoàn vốn đầu tư (ROI)

11 Thu nhập thặng dư (RI)

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Kế toán trách nhiệm là một công cụ kế toán thu thập, báo cáo các thông tin, đo lường và đánh giá các bộ phận trong doanh nghiệp Cung cấp cho nhà quản trị về thành quả quản lý của từng bộ phận thông qua hệ thống phân quyền và trách nhiệm cụ thể của từng bộ phận đó nhằm hướng đến mục tiêu chung của tổ chức và trở thành công cụ đắc lực trong công tác kiểm soát và quản lý

Trong chương 1, luận văn đã giới thiệu tổng quát một số kiến thức cần thiết về kế toán trách nhiệm và nội dung tổ chức kế toán trách nhiệm trong doanh nghiệp Mỗi doanh nghiệp có thể có 4 trung tâm trách nhiệm là trung tâm chi phí, trung tâm doanh thu, trung tâm lợi nhuận và trung tâm đầu tư Với mỗi trung tâm, kế toán trách nhiệm sẽ có những công cụ để đánh giá thành quả khác nhau Từ những thành quả đó sẽ xác định trách nhiệm cũng như mức độ hoàn thành nhiệm vụ được giao của nhà quản lý bộ phận

Việc nghiên cứu bản chất, nội dung của KTTN là cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu các nội dung về kế toán trách nhiệm tại Công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng từ đó đưa ra các giải pháp nhằm tăng cường công tác tổ chức kế toán trách nhiệm tại Công ty

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG

2.1 ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ TỔ CHỨC QUẢN

LÝ CỦA CÔNG TY

2.1.1 Giới thiệu về Công ty CP lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng

Công ty cổ phần Lâm sản Xuất khẩu Đà Nẵng được thành lập theo Quyết định số 3877/QĐ – UBND thành phố Đà Nẵng cấp ngày 16 tháng 06 năm 2006 Công ty đóng tại: Quốc lộ 14B – Khu công nghiệp Hòa Cầm – Phường Hòa Thọ Tây – Quận Cẩm Lệ - TP Đà Nẵng

Công ty hoạt động theo Điều lệ Công ty cổ phần với vốn điều lệ là 1.518.000.000 đồng Công ty chủ yếu hoạt động dựa trên nguồn vốn vay để mua nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất kinh doanh

Trong những năm gần đây do chính sách mở cửa và cổ phần hóa của Nhà nước, Công ty đã cổ phần hóa và huy động được nguồn vốn cổ đông Nhờ sự lãnh đạo của Ban quản lý và toàn bộ công nhân viên của Công ty với tinh thần trách nhiệm và đoàn kết cao, Công ty đã có những bước chuyển mình và đã có chổ đứng trên thị trường

2.1.2 Đặc điểm hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty

a Đặc điểm sản phẩm

Công ty CP Lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng chủ yếu sản xuất các mặt hàng sau:

- Bàn remmington: bàn có hình bầu dục, kích thước lớn

- Maria Foloding chair: là ghế xếp trang trí ở biển

- Bàn Cork: là loại trang trí văn phòng

- Ghế Vip : là loại trang trí ở bãi biển

- Bàn bát giác BX 102, Ghế susex 1 loại ghế cao thường dùng đồng bộ với bàn bát giá BX102,…

Các sản phẩm này được xuất khẩu sang Ý, Nhật… và tiêu thụ trong nước Công ty còn sản xuất các mặt hàng theo đơn đặt hàng với mẫu mã do khách hàng cung cấp bản vẽ kỹ thuật

b Quy trình công nghệ sản xuất

Để sản xuất một sản phẩm phải trải qua các giai đoạn sau:

2.1.3 Tổ chức quản lý của Công ty

a Tổ chức quản lý của Công ty

Bộ máy quản lý của Công ty được tổ chức theo mô hình trực tuyến chức năng

Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức quản lý ở Công ty

Quan hệ chức năng

Chủ tịch HĐQT Tổng Giám đốc

Phó Giám đốc sản xuất

Phòng Kỹ thuật (KCS)

Phòng Kế hoạch - XNK

xẻ

Phân xưởng sấy

Phân xưởng mộc máy

Phân xưởng lắp ráp

Phân xưởng hoàn thiện

Tổ

cơ điện

phôi

Mộc máy

Lắp ráp

Gỗ

tròn

Hoàn thiện

- Giám đốc: là người đại diện để quản lý và chịu trách nhiệm chung cho mọi hoạt động chế biến sản xuất kinh doanh, có quyền ra quyết định trực tiếp điều hành công tác tổ chức, kế toán tài chính, các hoạt động đối ngoại Chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động và kết quả sản xuất kinh doanh của công ty trước nhà nước, pháp luật và toàn thể nhân viên của công ty

- Phó giám đốc : có chức năng tham mưu cho giám đốc Giải quyết các công việc do Giám đốc ủy quyền, thay mặt Giám đốc giải quyết công việc khi Giám đốc đi vắng

- Xí nghiệp thương mại – dịch vụ: chuyên thiết kế, thi công các công trình xây dựng, tư vấn và thiết kế nội thất Thông qua đó còn thực hiện nhiệm

- Phòng Kỹ thuật: Quản lý số lượng, chất lượng, sữa chữa, bảo trì máy móc thiết bị hiện có của công ty Tham mưu cho lãnh đạo trong việc đầu tư mua sắm máy móc thiết bị cho toàn công ty

- Phòng Kế hoạch – XNK: Tham mưu cho Giám đốc về kế hoạch sản xuất kinh doanh, thông tin về giá cả thị trường hàng hóa xuất khẩu, về mặt kỹ thuật chất lượng nguyên liệu đầu vào và sản phẩm đầu ra của công ty Thống

kê tổng hợp, theo dõi báo cáo quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của công ty và đề xuất với ban giám đốc các giải pháp hiệu chỉnh cho từng quý, từng năm Thay mặt công ty trong việc đàm phán các hợp đồng kinh tế nội

thương, ngoại thương trên cơ sở ủy quyền của Giám đốc Hoàn thiện hồ sơ xuất nhập khẩu

- Các phân xưởng sản xuất: Tổ chức sản xuất các sản phẩm của Công ty theo quy trình, kế hoạch được Ban giám đốc phê duyệt Phối hợp Phòng Kế hoạch và Phòng Kỹ thuật nghiên cứu cải tiến kỹ thuật, cải tiến công nghệ sản xuất, hoàn thiện dây chuyền sản xuất

+ Phân xưởng xẻ: Có nhiệm vụ đưa gỗ tròn vào máy xẻ theo đúng quy cách để ra đúng số lượng quy định

+ Phân xưởng sấy: Làm nhiệm vụ đưa gỗ đã được xẻ vào lò sấy theo

đúng tiêu chuẩn, đảm bảo chất lượng gỗ theo quy định

+ Phân xưởng pha phôi: làm nhiệm vụ lấy gỗ đã được sấy đưa vào máy

+ Tổ cơ điện: là bộ phận phụ trợ có nhiệm vụ sửa chữa nhỏ do hư hỏng

nhẹ, vận hành các máy bơm nước, lò hơi và điện năng để phục vụ sản xuất

d Đặc điểm tổ chức kế toán của Công ty

Tổ chức bộ máy kế toán tại Công ty

Bộ máy kế toán của công ty đóng vai trò quan trọng trong quá trình

hoạt động của Công ty, giúp cho nhà quản lý năm rõ tình hình về nguồn tài sản, tài chính và các thông tin kế toán một cách kịp thời, chính xác để các nhà quản lý có cơ sở đánh giá và có hướng giải quyết kịp thời đối với những lợi ích của Công ty Tổ chức kế toán theo quan hệ trực tuyến và chức năng

Sơ đồ 2.2 Cơ cấu tổ chức bộ máy kế toán Hình thức kế toán áp dụng tại Công ty

Hiện nay công ty áp dụng hình thức kế toán là chứng từ ghi sổ, phương pháp hạch toán hàng tồn kho được sử dụng theo phương pháp KKTX, phương pháp tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ

Kỳ kế toán: 01 năm, niên độ kế toán: tính từ ngày 01/01 đến ngày 31/12 hằng năm

Ghi chú:

Ghi hàng ngày

Ghi cuối tháng

Đối chiếu, kiểm tra

Sơ đồ 2.3 Trình tự luân chuyển chứng từ

Chứng từ kế toán

Bảng tổng hợp chứng từ kế toán cùng loại

Thủ quỹ

Kế toán ngân hàng, tiền mặt

Kế toán vật

tư, kiêm tài

sản cố định

Kế toán nguyên liệu, thành phẩm trưởng phòng)

Trình tự ghi sổ theo hình thức chứng từ ghi sổ tại Công ty như sau:

- Hằng ngày, kế toán căn cứ vào chứng từ kế toán hoặc bảng tổng hợp chứng từ kế toán cùng loại đã được kiểm tra, dùng làm căn cứ ghi sổ để nhập

dữ liệu vào máy tính theo các bảng biểu đã có sẵn trên phần mềm máy tính

- Theo quy trình của phần mềm kế toán, các thông tin tự động nhập vào,

sổ kế toán chi tiết, sổ cái

Cuối kỳ, kế toán khóa sổ và in sổ chi tiết các tài khoản và sổ kế toán tổng

hợp, báo cáo tài chính

2.2 KẾ TOÁN TRÁCH NHIỆM TẠI CÔNG TY CỔ PHẦN LÂM SẢN XUẤT KHẨU ĐÀ NẴNG

2.2.1 Đặc điểm phân cấp quản lý tại công ty CP lâm sản xuất khẩu

Đà Nẵng

Việc phân cấp quản lý được xem là công việc quan trọng để góp phần hoàn thành nhiệm vụ, mục tiêu của Công ty Hiện tại, Công ty cổ phần lâm sản xuất khẩu Đà Nẵng đã có quy mô tương đối lớn và có sự quan tâm đến phân cấp quản lý trong Công ty Qua cơ cấu tổ chức quản lý của Công ty, ta thấy Công ty có hai cấp quản lý:

- Cấp Công ty

- Cấp phân xưởng, tổ trực thuộc

Phân cấp quản lý giữa Công ty với các phân xưởng, tổ trực thuộc như sau:

a Phân cấp quản lý tại Công ty

Để tăng cường công tác quản lý tại Công ty, hội đồng quản trị đã ban hành các quy định, quy chế làm việc cho Ban giám đốc cũng như các phòng ban chức năng, quy định cụ thể trách nhiệm cho từng bộ phận Cụ thể như sau: