Ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở tây nguyên hiện nay tt

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI LÊ VĂN GIANG NGUYỄN THỊ VÂN ANH ẢNH HƯỞNG CỦA LUẬT TỤC ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TRONG CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CHỖ Ở TÂY NGUYÊN HIỆN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

LÊ VĂN GIANG

NGUYỄN THỊ VÂN ANH

ẢNH HƯỞNG CỦA LUẬT TỤC ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN PHÁP LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH TRONG CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CHỖ Ở TÂY NGUYÊN HIỆN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số: 62.38.01.01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – NĂM 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

Hướng dẫn khoa học:

1 PGS.TS Nguyễn Thị Hồi

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Thị Việt Hương

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Thị Lan

Phản biện 3: TS Mai Văn Thắng

Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Nhà nước,

họp tại TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

Vào hồi………giờ…….ngày…… tháng…….năm 2017

Có thể tìm luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện trường Đại học Luật Hà Nội

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC

ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN

1 Những đặc trưng cơ bản của luật tục các dân tộc ở Tây Nguyên trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, Tạp chí Nghề Luật,

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Hôn nhân và gia đình là những hiện tượng phát sinh trong quá trình phát triển xã hội loài người Chính vì vậy, ở mọi thời đại, gia đình luôn có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển xã hội, làm rạng rỡ bản sắc dân

tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định “Quan tâm đến gia đình là đúng và nhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, xã hội tốt thì gia đình càng tốt, gia đình tốt thì xã hội mới tốt Hạt nhân của xã hội là gia đình” Cũng như những

hiện tượng xã hội khác, HN & GĐ chịu sự tác động có tính quyết định của điều kiện kinh tế xã hội Lịch sử phát triển của xã hội loài người gắn liền với quá trình phát sinh, thay đổi những hình thái HN & GĐ Đặc biệt từ khi xuất hiện nhà nước, sự liên kết của các cá nhân nhằm xây dựng gia đình được coi là sự kiện pháp lý làm phát sinh, thay đổi quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quan

hệ pháp luật Quan hệ HN & GĐ không chỉ thể hiện ý chí của cá nhân mà còn mang ý chí nhà nước

Với tư cách là một ngành luật độc lập trong hệ thống pháp luật Việt Nam, luật HN & GĐ điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực HN & GĐ nhằm xây dựng gia đình no ấm, hạnh phúc, tiến bộ, bình đẳng Trong giai đoạn hiện nay, việc củng cố và xây dựng quan hệ HN & GĐ là vấn đề rất quan trọng, một mặt góp phần vào việc ổn định trật tự xã hội, mặt khác tạo cơ sở pháp lý cho việc xác lập quan hệ HN & GĐ theo đúng quy định của pháp luật, bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa

Tây Nguyên là vùng đặc thù trong cả nước về vị trí địa lý, điều kiện kinh

tế - xã hội và dân cư với 54 dân tộc anh em sinh sống, trong đó có 12 dân tộc thiểu số tại chỗ Mỗi dân tộc đều có những giá trị văn hóa truyền thống, mang bản sắc riêng với hệ thống luật tục giữ vai trò quan trọng trong quá trình tự quản, điều hòa xã hội Hiện nay, ở Tây Nguyên, trong vùng đồng bào các dân tộc thiểu

số tại chỗ, luật tục trong lĩnh vực HN & GĐ vẫn giữ vai trò chủ đạo Họ hoặc không biết đến những quy định của pháp luật hoặc vẫn chưa hiểu rõ các quy định của pháp luật về chế độ HN & GĐ, quyền và nghĩa vụ của các chủ thể trong quan hệ HN & GĐ cũng như các nguyên tắc cơ bản của chế độ HN & GĐ Tồn tại vấn đề này, một phần là do trình độ phát triển của đồng bào dân tộc thiểu

số tại chỗ Tây Nguyên vẫn đang còn một khoảng cách đáng kể so với trình độ chung của cả nước Do đó, việc áp dụng pháp luật vào đời sống của cộng đồng các dân tộc thiểu số nơi đây đã và đang gặp không ít khó khăn Quy định của pháp luật do nhiều lý do mà chưa thể đến được với toàn thể người dân Nhưng

trên thực tế, nguyên nhân chủ yếu là do chi phối bởi luật tục, thứ đã ăn sâu bám

rễ trong tâm trí mỗi người dân làm cho họ tuân theo luật tục như một thói quen,

một điều hiển nhiên mà không quan tâm đến pháp luật Trong tham luận của Sở

Tư pháp tỉnh Đắc Lắc tại hội thảo “Mối quan hệ giữa luật tục, hương ước và pháp luật hiện hành” do Viện Khoa học pháp lý tổ chức đã nhận định: “có những vụ việc mặc dù Tòa án nhân dân các cấp đã xét xử, nhưng người dân vẫn yêu cầu buôn làng xử lại và bản án xét xử theo luật tục được buôn làng chấp nhận hơn bất kỳ một bản án nào khác” Vì vậy, vấn đề đặt ra hiện nay là làm thế

nào để có thể kết hợp hài hòa, có sự hỗ trợ, bổ sung cho nhau giữa luật pháp của Nhà nước và luật tục của buôn làng, nghiên cứu và áp dụng luật tục trong thực tế

sẽ góp phần rất lớn trong việc ổn định trật tự xã hội ở địa phương Đánh giá được thực trạng ảnh hưởng của luật tục đối với việc thực hiện pháp luật HN &

GĐ trong cộng đồng người dân tộc thiểu số tại chỗ trên địa bàn Tây Nguyên hiện nay, xác định được những tác động tích cực và tiêu cực của luật tục trong lĩnh vực này và tìm ra giải pháp phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế, khắc phục và từng bước loại trừ những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục, góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật HN & GĐ trong khu vực này là điều cần thiết, có ý nghĩa cả về lý luận lẫn thực tiễn Đó cũng là lý do để nghiên cứu sinh

chọn và nghiên cứu đề tài “Ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên hiện nay”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu đề tài này là tìm ra các giải pháp phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế, tiến tới từng bước loại bỏ những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục đến việc thực hiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật HN & GĐ ở cộng đồng các dân tộc thiểu số tại chỗ của Tây Nguyên trong thời gian tới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận án đã thực hiện những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

- Làm rõ cơ sở lý luận về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN & GĐ mà chủ yếu là các nội dung: khái niệm và đặc điểm của luật tục; khái niệm, các hình thức thực hiện pháp luật HN & GĐ; khả năng ảnh hưởng của luật tục tới việc thực hiện pháp luật HN & GĐ; các yếu tố tác động

đến ảnh hưởng của luật tục tới việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên

- Đánh giá được thực trạng ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên từ năm

2006 tới nay, chỉ ra nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó

- Đề xuất quan điểm và các giải pháp phù hợp nhằm phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục tới việc thực hiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật HN & GĐ trong cộng đồng các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án tập trung vào nghiên cứu và đánh giá thực trạng ảnh hưởng của luật tục tới việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ

ở Tây Nguyên từ năm 2006 đến năm 2016, nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó, các giải pháp cần thực hiện để phát huy những ảnh hưởng tích cực, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục nhằm làm cho việc thực hiện pháp luật

HN & GĐ trong cộng đồng các DTTSTC ở Tây Nguyên được nghiêm chỉnh và

tự giác hơn

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu về không gian là địa bàn cư trú của 6 dân tộc thiểu số tại chỗ theo chế độ gia đình mẫu hệ ở Tây Nguyên, đó là các dân tộc Ê đê, Gia rai, Chu ru, Raglai, Cơ ho và M'nông cư trú chủ yếu ở 4 tỉnh Gia Lai, Đắc Lắc, Đắc Nông và Lâm Đồng Địa bàn khảo sát tại 4 tỉnh trên là ở một số huyện như Chư pưh, Chư Sê, thành phố Pleiku tỉnh Gia Lai, huyện CưMgar, huyện Buôn Đôn và Thành phố Buôn Ma Thuật tỉnh Đắc Lắc, huyện Tuy Đức, huyện Đắc Song và Thị xã Gia Nghĩa tỉnh Đắc Nông, huyện Đơn Dương, huyện Lạc Dương

và huyện Đức Trọng tỉnh Lâm Đồng

4 Phương pháp nghiên cứu và hướng tiếp cận của luận án

4.1 Phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên phương pháp luận là chủ nghĩa Mác - Lê Nin, tư tưởng

Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước và pháp luật mà chủ yếu là về thực hiện pháp luật HN & GĐ Các vấn đề thuộc nội dung của đề tài sẽ được nghiên cứu trên cơ sở của quan điểm duy vật và phương pháp biện chứng

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng bao gồm phân tích, tổng hợp, so sánh, lịch sử cụ thể, xã hội học, lý thuyết hệ thống, thống kê… Các phương pháp trên được sử dụng như sau:

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, lịch sử cụ thể, so sánh được sử dụng

để nghiên cứu những vấn đề lý luận, xây dựng các khái niệm và rút ra các nhận xét, đánh giá

- Phương pháp liên ngành dân tộc học - văn hóa học - luật học là phương pháp quan trọng được sử dụng trong việc xác định quan niệm, biểu hiện của luật tục, ảnh hưởng của luật tục Những tư liệu điền dã tại địa bàn là minh chứng cho những nhận định, những lý giải về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN & GĐ tại các DTTSTC ở Tây Nguyên trong thực tế và nguyên nhân dẫn đến những ảnh hưởng đó

- Phương pháp thống kê, khảo sát, điều tra xã hội học với các công cụ như bảng hỏi cấu trúc, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm được sử dụng để thu thập và

xử lý thông tin về các vấn đề liên quan đến việc đánh giá thực trạng ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN & GĐ ở Tây Nguyên thời gian qua Các công cụ nghiên cứu định tính sẽ hỗ trợ làm sáng tỏ các thông tin thống kê thu thập được, thông qua các kỹ thuật phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm

Việc sử dụng các phương pháp trên trong luận án nhằm đảm bảo tính chỉnh thể và liên thông giữa nội dung các chương và đảm bảo sự cân đối về kết cấu cũng như tính đồng bộ, toàn diện trong các đánh giá và đề xuất các giải pháp

4.2 Về hướng tiếp cận của luận án

- Hướng tiếp cận mang tính lịch sử, hệ thống: Trên cơ sở tập hợp, hệ

thống các công trình nghiên cứu ngoài nước và trong nước có liên quan đến đề tài của luận án đã được thu thập, luận án sẽ kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu trên cơ sở phân tích, đánh giá các kết quả nghiên cứu đó trong điều kiện lịch sử cụ thể, trong một hệ thống các mối liên hệ qua lại, ràng buộc lẫn nhau giữa các vấn đề nghiên cứu và định hướng tiếp tục nghiên cứu

Hướng tiếp cận hệ thống được sử dụng để xem xét các bộ luật tục của các đồng bào dân tộc thiểu số, mà những quy định về HN & GĐ là một phần trong các quy định của luật tục

- Hướng tiếp cận mang tính liên ngành: Luận án được nghiên cứu trên cơ

sở sử dụng phối hợp các tri thức khoa học và phương pháp nghiên cứu của nhiều ngành khoa học xã hội và nhân văn như khoa học lịch sử, khảo cổ học, dân tộc học, xã hội học, văn hóa học, luật học để xây dựng cơ sở lý luận cho các vấn đề nghiên cứu

- Hướng tiếp cận mang tính thực tiễn: Trên cơ sở nghiên cứu ảnh hưởng

của luật tục đến việc thực hiện pháp luật về HN & GĐ trong thực tế, luận án sẽ cho thấy bức tranh toàn cảnh về những ảnh hưởng cụ thể của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN & GĐ ở Tây Nguyên Cách tiếp cận này sẽ là phương án tối ưu

để đề xuất những giải pháp riêng và cụ thể cho việc phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục đến việc thực hiện pháp luật

HN & GĐ trong các DTTSTC ở Tây Nguyên

5 Những điểm mới của luận án

Luận án là công trình nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện, chuyên sâu dưới góc độ lý luận chung về nhà nước và pháp luật về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong cộng đồng 6 dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên từ năm 2006 đến năm 2016

Luận án đã tập hợp, hệ thống hóa và xác định được các kết quả nghiên cứu

cụ thể của nhiều công trình nghiên cứu ở trong và ngoài nước về luật tục, luật tục Tây Nguyên, vai trò của luật tục trong đời sống xã hội cũng như về thực hiện pháp luật HN & GĐ và ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN

& GĐ

Luận án đã phân tích làm rõ được những nội dung lý luận về khả năng ảnh hưởng và các yếu tố tác động đến ảnh hưởng của luật tục tới việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên

Luận án đã trình bày được những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của luật tục tới việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên trong thực tế và xác định được một số nguyên nhân dẫn đến những ảnh hưởng đó

Luận án đề xuất được một số giải pháp để phát huy những ảnh hưởng tích cực, hạn chế và từng bước loại bỏ những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục đến việc thực hiện pháp luật nhằm giúp cho việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên thời gian tới được nghiêm chỉnh và tự giác hơn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Về mặt khoa học

Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần bổ sung, hoàn thiện lý luận về luật tục nói chung, lí luận về luật tục về HN & GĐ nói riêng và lý luận về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các DTTSTC ở Tây Nguyên

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận án được kết cấu thành 4 chương như sau:

Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề có liên quan liên quan tới đề tài luận án

Chương 2 Những vấn đề lý luận về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên

Chương 3 Thực trạng ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật

HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên thời gian qua

Chương 4 Quan điểm và giải pháp phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN & GĐ trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên hiện nay

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÁC VẤN ĐỀ CÓ LIÊN

QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Trong chương này, luận án trình bày có hệ thống các công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài các vấn đề liên quan đến đề tài theo các nội dung sau:

Thứ nhất, những công trình nghiên cứu về luật tục, luật tục Tây nguyên và vai trò của luật tục đối với đời sống xã hội

Thứ hai, những công trình nghiên cứu về thực hiện pháp luật hôn nhân gia

đình và ảnh hưởng của luật tục đến thực hiện pháp luật hôn nhân gia đình

Thứ ba, những công trình nghiên cứu về ảnh hưởng của luật tục đối với

thực hiện pháp luật hôn nhân gia đình ở Tây Nguyên

Thông qua việc nghiên cứu một cách có hệ thống các nhóm vấn đề nêu trên và việc sắp xếp các công trình nghiên cứu theo logic: sách, luận án, luận văn, các đề tài nghiên cứu khoa học, các bài viết tạp chí … luận án có đưa ra đánh giá kết quả các công trình nghiên cứu và vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Đánh giá kết quả của các công trình nghiên cứu có liên quan đến ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong các dân tộc thiểu số tại chỗ Tây Nguyên hiện nay

Qua nghiên cứu các tài liệu, công trình khảo sát trên đây, có thể rút ra một

số nhận xét, đánh giá có giá trị tham khảo cho đề tài luận án như sau:

- Nội dung những vấn đề mà các công trình nêu trên đề cập có ý nghĩa tham khảo rất quan trọng cho việc nghiên cứu lý luận làm rõ nội hàm khái niệm

và các khía cạnh khác nhau của nội hàm khái niệm luật tục Đây là điểm xuất phát rất quan trọng, là cơ sở lý luận mang tính tiền đề để luận án tiếp tục đi sâu phân tích và xây dựng khái niệm về luật tục Bên cạnh đó, các công trình nghiên cứu về luật tục cũng đã nêu lên đặc trưng, các hình thức tồn tại, nội dung, việc thực thi luật tục và đặc biệt là những giá trị của luật tục

- Nhóm các công trình nghiên cứu về thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình, ảnh hưởng của luật tục đến vấn đề hôn nhân và gia đình trong đời sống hiện tại đã đề cập và phân tích đầy đủ cơ sở lý luận về hôn nhân, gia đình Các công trình nghiên cứu cụ thể về hôn nhân và gia đình một tộc người cụ thể của Tây Nguyên đã cung cấp cơ sở thực tiễn rất quý cho phần thực trạng của luận

án Các công trình đó đã khái quát được một cách đầy đủ thực trạng, sự biến đổi

về hôn nhân và gia đình các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên Do vậy, các công trình này đã cung cấp câu trả lời cho câu hỏi tại sao hôn nhân và gia đình của dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên lại là hôn nhân bền vững, yếu tố nào tạo nên sự gắn kết đó

- Các tác phẩm nghiên cứu về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình đã ít nhiều đề cập đến những ảnh hưởng của luật tục đến thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong đời sống xã hội truyền thống cũng như xã hội đương đại Bên cạnh đó cũng đánh giá được mối quan hệ giữa các tộc người cụ thể với các dân tộc cộng cư mà các ngành khoa học xã hội

đã và đang nghiên cứu ở khu vực này Đồng thời góp phần xây dựng luận cứ khoa học để nhận thức và giải quyết đúng đắn vấn đề dân tộc ở khu vực Tây Nguyên, giúp cho các cấp chính quyền, các nhà hoạch định chính sách kịp thời

hoàn thiện hoặc đề ra những chính sách phù hợp về dân số và kế hoạch hóa gia đình, xây dựng nền văn hóa mới, gia đình mới phù hợp với từng dân tộc

Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu

Việc nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề hôn nhân và gia đình của các dân tộc thiểu số tại chỗ Tây Nguyên là việc làm cần thiết, mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn, giúp cho ngành Dân tộc học, Văn hóa học, Luật học… có cái nhìn đầy

đủ hơn về các tộc người ở Tây Nguyên Nhưng cho đến nay chưa có công trình nào đề cập một cách đầy đủ, toàn diện và có hệ thống về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong cộng đồng các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên mà chỉ tập trung xem xét dưới góc độ Dân tộc học, Văn hóa học, vì vậy, việc nghiên cứu các công trình kể trên để tìm ra những khái niệm cụ thể, phù hợp về “luật tục quy định về hôn nhân và gia đình”, “ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình” và đặc biệt là những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình … phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài là cần thiết

Giả thuyết nghiên cứu của luận án là:

- Luật tục không có ảnh hưởng tới việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong cộng đồng các DTTSTC Tây Nguyên

- Luật tục có ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong cộng đồng các DTTSTC Tây Nguyên và những ảnh hưởng tích cực chiếm

ưu thế hơn những ảnh hưởng tiêu cực

- Luật tục có ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong cộng đồng các DTTSTC Tây Nguyên nhưng ảnh hưởng tiêu cực chiếm ưu thế hơn những ảnh hưởng tích cực

Để chứng minh cho các giả thuyết trên, các câu hỏi đặt ra cho luận án là:

Câu hỏi thứ nhất: Luật tục có ảnh hưởng tới việc thực hiện pháp luật hôn

nhân và gia đình trong cộng đồng các DTTSTC Tây Nguyên không?

Câu hỏi thứ hai: Ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn

nhân và gia đình trong cộng đồng các DTTSTC Tây Nguyên cụ thể như thế nào?

Câu hỏi thứ ba: Những giải pháp gì có thể thực hiện để phát huy ảnh hưởng

tích cực, hạn chế và khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN&GĐ trong cộng đồng các DTTSTC ở Tây Nguyên hiện nay

Để chứng minh cho giả thuyết nghiên cứu và trả lời các câu hỏi nghiên cứu đã nêu, luận án tiếp tục nghiên cứu những vấn đề sau:

- Xây dựng khái niệm luật tục quy định về hôn nhân và gia đình của các dân tộc thiểu số tại chỗ Tây Nguyên, tìm hiểu những đặc điểm đặc trưng của luật

tục các dân tộc thiểu số tại chỗ Tây Nguyên về vấn đề hôn nhân và gia đình Cũng như khái niệm thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình, phân tích các hình thức thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình Phân tích các yếu tố chi phối đến ảnh hưởng của luật tục đối với việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình

- Làm sáng tỏ ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình cả về mặt lý luận và thực tiễn trong cộng đồng các dân tộc thiểu số tại chỗ Tây Nguyên Chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong cộng đồng người DTTSTC Tây Nguyên

- Tìm ra những giải pháp có tính khả thi, phù hợp và riêng biệt cho việc phát huy những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong cộng đồng người DTTSTC Tây Nguyên hiện nay

Kết luận chương 1

Luật tục là một trong các công cụ điều chỉnh quan hệ xã hội ra đời và tồn tại từ lâu đời, có vai trò quan trọng trong đời sống ở nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam Vì thế, đã có khá nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đề cập đến luật tục dưới các góc độ khác nhau như dân tộc học, văn hóa học, xã hội học Mặc dù với những cách tiếp cận khác nhau nhưng nội dung của các công trình đều tập trung vào việc làm rõ nội hàm khái niệm và các khía cạnh khác nhau của nội hàm khái niệm luật tục, đặc trưng, các hình thức tồn tại, nội dung, việc thực thi luật tục và đặc biệt là những giá trị của luật tục

Quan hệ hôn nhân và gia đình là vấn đề phức tạp và tế nhị nhất trong quan

hệ cộng đồng của bất cứ dân tộc nào, do vậy, người ta đã dành nhiều điều luật để quy định, sự hiện diện và hiệu lực thực tế của luật tục trong lĩnh vực này lại càng mạnh mẽ hơn đặc biệt là trong luật tục các DTTSTC Tây Nguyên Việc nghiên cứu, tìm hiểu về hôn nhân và gia đình của các tộc người thiểu số tại chỗ Tây Nguyên là việc làm cần thiết, mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn, đặc biệt là nghiên cứu về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình

Những công trình khoa học đó đã đề cập đến ảnh hưởng của luật tục tới pháp luật hôn nhân và gia đình trong đời sống xã hội truyền thống cũng như xã hội đương đại Đánh giá được mối quan hệ giữa các tộc người cụ thể với các dân tộc cộng cư mà các ngành khoa học xã hội đã và đang nghiên cứu ở khu vực này Đồng thời góp phần xây dựng luận cứ khoa học để nhận thức và giải quyết

đúng đắn vấn đề dân tộc ở khu vực Tây Nguyên, giúp cho các cấp chính quyền, các nhà hoạch định chính sách kịp thời hoàn thiện hoặc đề ra những chính sách phù hợp về dân số và kế hoạch hóa gia đình, xây dựng nền văn hóa mới, gia đình mới phù hợp với từng dân tộc

Tuy nhiên, có thể khẳng định, cho đến nay chưa có công trình nào đề cập một cách đầy đủ, toàn diện và có hệ thống về ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình trong cộng đồng các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên Các công trình đã có mới chỉ tập trung xem xét dưới góc

độ Dân tộc học, Văn hóa học, vì vậy, việc nghiên cứu các công trình kể trên để tìm ra những khái niệm cụ thể, phù hợp dưới góc độ Luật học để tìm ra khuynh hướng ảnh hưởng của luật tục đến việc thực hiện pháp luật HN&GĐ là cần thiết Đặc biệt là từng bước hạn chế và loại bỏ những ảnh hưởng tiêu cực của luật tục trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình

Chương 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA LUẬT TỤC ĐỐI VỚI THỰC HIỆN PHÁP LUẬT HÔN NHÂN GIA ĐÌNH TRONG

CÁC DÂN TỘC THIỂU SỐ TẠI CHỖ Ở TÂY NGUYÊN

2.1 Luật tục về hôn nhân và gia đình các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây nguyên

2.1.1 Khái niệm luật tục

Luận án xem xét khái niệm luật tục dưới các khía cạnh khác nhau, từ góc

độ lịch sử, văn hóa xã hội, về bản chất, nội dung hay về hình thức thể hiện Tùy vào cách tiếp cận khác nhau, các nhà nghiên cứu có thể đưa ra các quan niệm khác nhau về luật tục Tuy nhiên, trong tất cả các cách hiểu nói trên về luật tục

chúng ta có thể hiểu luật tục là những quy tắc xử sự chung trong một cộng đồng người, được hình thành và lưu truyền nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội trong cộng đồng bao gồm quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, cá nhân với cộng đồng

và giữa cộng đồng này với cộng đồng khác, được mọi thành viên trong cộng đồng đó thừa nhận và thi hành

2.1.2 Khái quát về Tây Nguyên và các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên

2.1.3 Khái niệm và đặc điểm của luật tục quy định về hôn nhân và gia đình trong các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên

Luật tục quy định về hôn nhân và gia đình của các DTTSTC Tây Nguyên:

là một phần của luật tục bao gồm những câu phương ngôn, ngạn ngữ diễn đạt bằng lời nói có vần có điệu chứa đựng các quy tắc xử sự về cách ứng xử, phong tục, tập quán, lễ nghi, tín ngưỡng tôn giáo trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình

để điều chỉnh các quan hệ xã hội trong lĩnh vực này, được nhiều thế hệ trong một cộng đồng xây dựng và lưu truyền, được mọi thành viên trong cộng đồng đó thực hiện một cách tự giác

- Những đặc điểm chung của luật tục, luật tục các DTTSTC Tây Nguyên quy định về HN&GĐ còn có những điểm đặc thù như:

Một là, vấn đề HN&GĐ là một phần quan trọng trong nội dung của luật

tục các DTTSTC Tây Nguyên

Hai là, những quy tắc xử sự trong lĩnh vực HN&GĐ của luật tục được

hình thành từ những phong tục tập quán, lễ nghi và được bổ sung dần qua nhiều thế hệ nên không xác định được ai là người sáng tạo ra, mà nó là sáng tạo chung của cả cộng đồng

Ba là, luật tục quy định về HN&GĐ chiếm số lượng lớn nội dung trong

mỗi bản luật tục của các DTTSTC

Bốn là, luật tục các DTTSTC Tây Nguyên quy định về HN&GĐ vẫn tồn

tại dưới dạng không thành văn

Năm là, luật tục quy định trong lĩnh vực HN&GĐ là một hình thức văn

hóa pháp luật

Sáu là, luật tục quy định về HN&GĐ rất đa dạng

2.1.4 Nội dung quy định về hôn nhân và gia đình trong luật tục của các dân tộc thiểu số tại chỗ ở Tây Nguyên

2.2 Thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình

2.2.1 Pháp luật hôn nhân và gia đình

Pháp luật hôn nhân và gia đình của nước ta hiện nay có các nội dung cơ bản sau:

Thứ nhất, quy định về điều kiện kết hôn, theo quy định của luật hôn nhân

và gia đình hiện hành, quy định về điều kiện kết hôn gồm 2 yếu tố là độ tuổi kết hôn và sự tự nguyện khi kết hôn

Thứ hai, quy định về quan hệ giữa vợ và chồng về nhân thân và về tài sản Thứ ba, quan hệ giữa các thành viên khác trong gia đình

Thứ tư, vấn đề chấm dứt hôn nhân

2.2.2 Khái niệm thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình