Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn huyện phúc thọ, thành phố hà nội (tt)

Dù chưa chuyên sâu về GDPL cho học sinh THPT, song các công trình nghiên cứu đã bước đầu xây dựng một số vấn đề lý luận cơ bản về GDPL cũng như một số biện pháp chủ yếu giáo dục nâng cao

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THỊ PHƯƠNG

GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỪ THỰC TIỄN HUYỆN PHÚC THỌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Chuyên ngành: Chính trị học Mã số: 60 31 02 01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI - 2017

Công trình được hoàn thành tại Học viện Khoa học xã hội

Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS NGUYỄN THỊ VIỆT HƯƠNG

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ

Họp tại Học viện Khoa học xã hội Vào hồi giờ, ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực hiện nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và nhân giao cho, từ năm

1987 đến nay, hai ngành GD&ĐT và Tư pháp, phối hợp với các ngành, các cấp tích cực đưa pháp luật vào các nhà trường nói chung, các nhà trường THPT nói riêng, nhằm GDPL cho học sinh THPT

Việc đưa nội dung GDPL vào chương trình giảng dạy trong các nhà trường THPT đã được triển khai trên phạm vi cả nước, bước đầu mang lại hiệu quả, góp phần từng bước hình thành ý thức sống, làm việc theo pháp luật trong học sinh THPT GDPL trở thành nội dung giáo dục văn hóa không thể thiếu trong việc đào tạo, giáo dục toàn diện cho học sinh Xây dựng và hình thành ở học sinh ý thức, thái độ tôn trọng pháp luật, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật, ngăn chặn sự xâm nhập của văn hóa phẩm độc hại, của tệ nạn xã hội Nhận thức của xã hội về vai trò và vị trí của GDPL thông qua môn học GDCD được nâng cao Sự cần thiết tất yếu của môn học trong việc xây dựng, phát triển nhân cách học sinh đã được khẳng định

Thực tế triển khai chương trình GDPL cho học sinh THPT trong nhà trường những năm qua cho thấy chương trình đã cung cấp được lượng kiến thức pháp luật cơ bản và cần thiết cho học sinh; đảm bảo tính kế thừa, tính liên thông và phát triển giữa các cấp học, bậc học, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh Công tác giảng dạy môn học GDCD trong các nhà trường về cơ bản đã được thực hiện nghiêm túc theo đúng sự chỉ đạo của

Bộ GD&ĐT, từng bước phát huy hiệu quả, đã và đang được xã hội quan tâm, ghi nhận

Tuy nhiên, GDPL cho học sinh THPT vẫn còn bộc lộ không ít khó khăn, tồn tại trên nhiều mặt: về nội dung chương trình, sách giáo khoa, tài

liệu, đội ngũ giáo viên, phương pháp giảng dạy, kinh phí, trang thiết bị , tình cảm, thái độ đối với môn học… Kết cấu bố trí chương trình còn nhiều bất cập, mức độ phù hợp của chương trình với đối tượng học sinh THPT còn đặt ra nhiều vấn đề phải giải quyết Từ những hạn chế, bất cập trên dẫn đến những khoảng trống trong nhận thức lý luận và đánh giá thực tiễn về giáo dục pháp luật cho học sinh THPT Với lý do trên, việc nghiên cứu đề

tài “Giáo dục pháp luật cho học sinh THPT từ thực tiễn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội” là cần thiết , nhằm bù lấp những khoảng trống nói

trên, góp phần tạo lập cơ sở khoa học cho việc tăng cường và nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật cho học sinh THPT

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Tìm hiểu tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài “Giáo dục pháp

luật cho học sinh THPT từ thực tiễn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội”

cho thấy các nhà khoa học tiếp cận theo nhiều cách, với những cấp độ khác nhau Các công trình này đã nghiên cứu khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về GDPL và đề cập đến một số biện pháp để xây dựng ý thức pháp luật, lối sống theo pháp luật như: quan niệm về GDPL theo các góc độ rộng và hẹp, chủ thể, đối tượng GDPL, mục đích của GDPL đối với quá trình hình thành ý thức pháp luật của con người Dù chưa chuyên sâu về GDPL cho học sinh THPT, song các công trình nghiên cứu đã bước đầu xây dựng một

số vấn đề lý luận cơ bản về GDPL cũng như một số biện pháp chủ yếu giáo dục nâng cao ý thức pháp luật đối với mọi tầng lớp nhân dân Những nội dung này là cơ sở quan trọng cho việc nghiên cứu về GDPL ở các khía cạnh cụ thể và là tài liệu tham khảo bổ ích để nghiên cứu về giáo dục pháp luật cho học sinh THPT Cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu cơ

sở lý luận, pháp lý và thực tiễn giáo dục pháp luật cho học sinh THPT trên địa bàn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội, để từ đó kiến nghị một số giải pháp xây dựng chính sách và tăng cường giáo dục pháp luật cho đối tượng

học sinh THPT Luận văn là công trình khoa học đầu tiên nghiên cứu một

cách toàn diện và chuyên biệt về “Giáo dục pháp luật cho học sinh THPT

từ thực tiễn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội” dưới góc độ chính trị học

Với kết quả nghiên cứu, tác giả luận văn hy vọng sẽ góp phần khắc phục khoảng trống trong hoạt động nghiên cứu nêu trên

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Luận văn có mục đích tổng quát là nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học cho việc đề xuất chính sách và các giải pháp tăng cường GDPL cho học sinh THPT tại huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội nói riêng, trên địa bàn cả nước nói chung

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu phân tích những vấn đề lý luận cơ bản về GDPL Làm rõ khái niệm, đặc điểm, vai trò, các thành tố của GDPL cho học sinh THPT ở Việt Nam

- Đánh giá thực trạng chính sách, pháp luật về GDPL ở Việt Nam

và thực trạng giáo dục pháp luật cho học sinh THPT trên địa bàn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội Trên cơ sở đó, chỉ ra những kết quả, hạn chế

và nguyên nhân của kết quả, hạn chế trong chính sách và thực tiễn giáo dục pháp luật cho học sinh THPT trên địa bàn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội

- Nghiên cứu đề xuất quan điểm và các giải pháp tăng cường giáo dục pháp luật cho học sinh THPT tại huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội nói riêng, trên địa bàn cả nước nói chung

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

- Các quan điểm khoa học về giáo dục pháp luật cho học sinh THPT

- Chính sách và pháp luật về giáo dục pháp luật cho học sinh THPT

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: GDPL cho học sinh THPT là một vấn đề

chính trị - pháp lý và xã hội rộng lớn, từ góc độ chuyên ngành Chính trị học, luận văn tập trung nghiên cứu quan điểm, chính sách GDPL cho học sinh THPT thông qua thực tiễn giáo dục pháp luật cho học sinh THPT tại một địa phương cấp huyện

- Phạm vi không gian: Học sinh các trường THPT trên địa bàn

huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội

- Phạm vi thời gian: Từ năm 2012 đến năm 2017

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài luận văn được triển khai nghiên cứu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của giáo dục trong xây dựng nguồn nhân lực,

về yêu cầu nâng cao ý thức pháp luật của các bộ phận nhân dân trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, phát trển kinh tế thị trường

Luận văn tiếp cận từ góc độ của khoa học chính trị, đồng thời coi trọng cách tiếp cận liên ngành chính trị học - luật học – giáo dục học

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận văn được triển khai nghiên cứu bằng các phương pháp phổ biến của khoa học chính trị, luật học, giáo dục học như: phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh, dự báo, thu thập và xử lý thông tin, số liệu…

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần bổ sung vào lý luận về giáo dục pháp luật, góp phần làm sáng tỏ những quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta về GDPL cho học sinh THPT

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu luận văn góp phần đổi mới mục tiêu, nguyên tắc, chương trình, nội dung, phương pháp và hình thức GDPL cho học sinh THPT tại huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội

Luận văn có thể được dùng làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập của sinh viên tại các cơ sở đào tạo chuyên ngành chính trị học và luật học Luận văn cũng có thể là tài liệu tham khảo hữu ích đối với các nhà quản lý, giáo viên tại khối trường THPT

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn được kết cấu thành 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về giáo dục pháp luật cho học

sinh trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng giáo dục pháp luật cho học sinh trung học

phổ thông tại huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội

Chương 3: Quan điểm, giải pháp đổi mới chính sách và tăng cường

giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội

GDPL được hiểu một cách chung nhất như sau: Giáo dục pháp luật

là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên, nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm pháp lý và hành vi phù hợp với đòi hỏi của pháp luật hiện hành

Khái niệm GDPL cho học sinh THPT là hoạt động có định hướng,

có tổ chức, có chủ định của nhà trường THPT tác động lên đối tượng giáo dục là học sinh THPT nhằm trang bị cho học sinh THPT những kiến thức

cơ bản về nhà nước và pháp luật cũng như kiến thức pháp luật có liên quan đến quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, qua đó giúp người học biết điều chỉnh hành vi của mình trong cuộc sống, học tập và lao động theo đúng khuôn mẫu của pháp luật

1.1.2 Đặc điểm của giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

1.1.2.1 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông là một

bộ phận thuộc chương trình giáo dục bắt buộc đối với học sinh trung học phổ thông

1.1.2.2 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông được tiến hành chủ yếu thông qua môi trường nhà trường phổ thông, do đội ngũ giáo viên nhà trường đảm nhiệm

1.1.2.3 Đối tượng của giáo dục pháp luật cho học sinh trung học

phổ thông có nhiều điểm đặc thù

1.1.2.4 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông đòi

hỏi áp dụng nhiều hình thức và phương pháp linh hoạt, phù hợp với đối tượng giáo dục

1.1.3 Vai trò của giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

1.1.3.1 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông góp phần trang bị kiến thức pháp luật, bồi dưỡng tình cảm, ý thức pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

1.1.3.2 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông góp phần xây dựng nhân cách, năng lực điều chỉnh hành vi đúng đắn của học sinh trung học phổ thông

1.1.3.3 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông góp

phần hiện thực hóa chủ trương “coi giáo dục là quốc sách” và chính sách tuyên truyền, phổ biến pháp luật của Đảng và Nhà nước ta

1.1.3.4 Giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông góp phần đảm bảo quyền được học tập và các quyền con người cơ bản của trẻ em

Hoạt động nào cũng đều có mục tiêu riêng của nó Đối với GDPL, cho dù được thực hiện dưới hình thức nào thì cũng đều nhằm hướng vào 3 mục tiêu: nhận thức, cảm xúc (tình cảm), hình thành hành vi Các mục tiêu này có mối quan hệ mật thiết, hỗ trợ, bổ sung cho nhau, góp phần hoàn thiện cá nhân

1.2.1.2 Nguyên tắc giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

Học sinh THPT là một đối tượng trong số rất nhiều các đối tượng của GDPL Vì vậy, GDPL cho học sinh THPT cũng cần đảm bảo một số nguyên tắc chung trong phổ biến, GDPL Các nguyên tắc này được quy định cụ thể tại Điều 5 Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật 2012

1.2.2 Chủ thể giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

Nói về chủ thể làm công tác giáo dục pháp luật cho học sinh THPT, chúng ta thấy rất đa dạng, đó là những cán bộ làm công tác quản lý; là giáo viên, bao gồm cả giáo viên giảng dạy pháp luật- giáo viên giảng dạy môn GDCD và các giáo viên khác; là những người làm công tác phổ biến pháp luật Trong những chủ thể nói trên, chủ thể có vai trò quan trọng nhất, chủ yếu nhất trong GDPL cho học sinh THPT là những giáo viên giảng dạy môn GDCD

1.2.3 Đối tượng của giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

Theo cách hiểu phổ biến, học sinh THPT là những người đang theo học bậc học THPT, là một bậc trong hệ thống giáo dục ở Việt Nam hiện nay, cao hơn tiểu học, THCS và thấp hơn cao đẳng hoặc đại học, kéo dài 3 năm từ lớp 10 đến lớp 12 Có độ tuổi từ 15 đến 18 tuổi, trừ một số trường hợp đặc biệt

do pháp luật quy định Đây chính là đối tượng sẽ tiếp thu nội dung GDPL

1.2.4 Nội dung và chương trình giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

Nội dung và chương trình GDPL cho học sinh THPT hiện nay được lồng ghép vào môn GDCD Cùng với giáo dục chính trị và đạo đức, môn GDCD trở thành môn học chính khóa, được triển khai đưa vào giảng dạy trong hệ thống giáo dục quốc dân Ngoài chương trình giảng dạy chính khóa, học sinh còn được tham gia các hoạt động ngoại khóa bổ trợ cho hoạt động giáo dục chính khóa như: sinh hoạt dưới cờ, thi tìm hiểu pháp luật, các hoạt động văn hóa, văn nghệ, các câu lạc bộ

1.2.5 Phương pháp và hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

1.2.5.1.Phương pháp giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

- Các phương pháp tổ chức (các mô hình, phương pháp tổ chức phối hợp, chỉ đạo triển khai GDPL ở từng cấp, từng ngành, từng địa phương cho từng đối tượng)

- Các phương pháp áp dụng trong một hoạt động GDPL cụ thể ( phương pháp thuyết trình, phương pháp vấn đáp, phương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp hoạt động theo nhóm và phương pháp đóng vai )

1.2.5 2 Hình thức giáo dục pháp luật cho học sinh trung học phổ thông

GDPL cho học sinh THPT được tiến hành bằng hai hình thức:

Thứ nhất, đưa nội dung GDPL vào chương trình giảng dạy chính

khóa qua môn học giáo dục công dân

Thứ hai, GDPL thông qua các hoạt động bổ trợ giáo dục như sinh

hoạt tập thể, hoạt động ngoại khóa, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới giáo dục pháp luật cho học sinh trung

học phổ thông

1.3.1 Quan điểm và chính sách phổ biến giáo dục pháp luật

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là khâu đầu tiên của quá trình thi hành pháp luật và có vai trò hết sức quan trọng trong việc tăng cường pháp chế XHCN, xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Xuất phát từ vai trò, ý nghĩa quan trọng của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến công tác này Trong rất nhiều văn kiện của Đảng và pháp luật của Nhà nước đã đề cập đến công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

1.3.2 Mức độ hoàn thiện của pháp luật về giáo dục và giáo dục pháp luật

Mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật là một trong các yếu tố có ảnh hưởng nhiều nhất tới hoạt động GDPL cho học sinh THPT Có nhiều tiêu chuẩn để đánh giá mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật, trong đó

có các tiêu chuẩn cơ bản là: tính toàn diện, tính thống nhất, tính phù hợp và trình độ kỹ thuật pháp lý được sử dụng để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Mỗi tiêu chuẩn nêu trên đều có tác động tới công tác GDPL cho học sinh THPT

1.3.3 Mức độ quan tâm của xã hội và sự phối hợp giữa nhà trường - gia đình trong hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông

Giáo dục pháp luật cho học sinh THPT không phải là nhiệm vụ của riêng ngành giáo dục, của riêng các nhà trường THPT Mà đó là nhiệm vụ của mỗi gia đình, mỗi nhà trường và toàn xã hội Hiệu quả của GDPL cho học sinh THPT đạt được đến đâu, một phần lớn phụ thuộc vào sự quan tâm, sự phối kết hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong hoạt động GDPL cho các em

1.3.4 Nguồn lực phục vụ hoạt động giáo dục pháp luật

Nguồn lực phục vụ hoạt động giáo dục pháp luật, về cơ bản chính là nguồn nhân lực và cơ sở vật chất- kỹ thuật

1.3.5 Văn hóa pháp luật của xã hội

Văn hóa pháp luật của xã hội, với tư cách là một bộ phận hợp thành của nền văn hóa dân tộc có tác động mạnh mẽ tới hoạt động GDPL cho học sinh THPT Văn hóa pháp luật và hoạt động GDPL cho học sinh THPT có tác động tương hỗ

Tiểu kết Chương 1

Qua nghiên cứu “Một số vấn đề lý luận về giáo dục pháp luật cho

học sinh trung học phổ thông từ thực tiễn huyện Phúc Thọ, thành phố Hà Nội” ở Chương 1 có thể rút ra một số kết luận sau:

Giáo dục pháp luật là việc sử dụng những hình thức khác nhau để tác động có hệ thống và thường xuyên lên ý thức của con người nhằm trang bị cho

họ những kiến thức nhất định, để từ đó họ có những nhận thức đúng đắn về pháp luật, tôn trọng và xử sự theo yêu cầu của pháp luật

Thực tiễn cho thấy, sự coi nhẹ và thiếu năng động trong thực hiện giáo dục pháp luật là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng ý thức pháp luật của đội ngũ cán bộ, công chức và nhân dân, học sinh còn thấp Điều đó đặt ra cho chúng ta sự cần thiết phải nâng cao nhận thức về ý nghĩa mang tầm chiến lược của công tác thực hiện giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục pháp luật cho các đối tượng chấp hành pháp luật, trong

đó có học sinh THPT nói riêng Đây là một nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển con người của Đảng và Nhà nước ta hiện nay