Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt)

Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt) Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau đổi mới (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐIÊU THỊ TÚ UYÊN

TIỂU THUYẾT VIẾT VỀ MIỀN NÚI TỪ SAU ĐỔI MỚI

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 62 22 01 21

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ VĂN HỌC

HÀ NỘI – 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Lê Thị Dục Tú

Phản biện 1: PGS.TS Trương Đăng Dung – Khoa Văn học – Học viện Khoa học xã hội

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Ngọc Thiện – Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam

Phản biện 3: PGS.TS Phạm Quang Long – Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại:

vào hồi………., ngày… tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

1.1 Văn học Việt Nam là nền văn học gồm nhiều bộ phận, trong đó

văn học miền núi là một bộ phận không thể thiếu Văn học miền núi đã có những đóng góp quan trọng vào tiến trình phát triển của nền văn học dân tộc Văn học miền núi còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa tinh thần của các dân tộc anh em đa dạng và phong phú Đây là nguồn tư liệu quí giá cho việc nghiên cứu về dân tộc học, văn hóa học Việc nghiên cứu văn học miền núi không chỉ có ý nghĩa đối với nền văn học Việt Nam mà ở mức độ, phạm

vi nhất định còn có ý nghĩa chính trị, văn hóa, xã hội đối với quốc gia

1.2 Chính sách Đổi mới được thực hiện chính thức từ Đại hội Đại

biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VI, năm 1986 Trong chương trình Đổi mới về văn hóa, văn học nghệ thuật, giới văn nghệ sĩ đã đề ra mục tiêu đổi mới quan niệm nghệ thuật, tư duy sáng tác Từ đó, khái niệm “thời kì Đổi mới” cũng được dùng để chỉ thời kì đổi mới văn học Đây là thời kì văn học Việt Nam nhập cuộc, chuyển mình mạnh mẽ và quyết liệt để hoàn thành sứ mạng phản chiếu đời sống dân tộc trong thời đại mới Trong những đổi mới của thể loại tiểu thuyết, sự mở rộng đề tài có ý nghĩa quan trọng Đề tài miền núi ngày càng được quan tâm và trở thành “mảnh đất tươi tốt” của tiểu thuyết Tiểu thuyết viết về đề tài miền núi từ sau Đổi mới

đã đạt được những thành tựu đáng kể trên nhiều bình diện Trong tình hình

đó, việc nghiên cứu về tiểu thuyết viết về miền núi sẽ giúp cho người đọc thấy được diện mạo, sự phát triển, vị trí quan trọng, những đóng góp có ý nghĩa của nó cho nền văn học dân tộc đương đại

1.3 Việc nghiên cứu tiểu thuyết viết về miền núi đối với tác giả luận

án là một việc làm cần thiết và có ý nghĩa Đề tài luận án sẽ là một nguồn tư liệu quý giá phục vụ trực tiếp cho công tác nghiên cứu và giảng dạy đối với sinh viên, giúp họ nhận thức sâu sắc được vị trí và những thành tựu đáng tự hào của văn học miền núi trong dòng chảy của văn học dân tộc

Nhận thức được tính cấp thiết, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của việc nghiên cứu tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới, chúng tôi chọn thực

hiện đề tài luận án: Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Lựa chọn đề tài này, luận án đặt ra những mục đích nghiên cứu cơ bản:

- Làm nổi rõ diện mạo, sự phát triển và những đóng góp của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới đối với tiểu thuyết Việt Nam và đối với nền văn học dân tộc đương đại

- Làm nổi rõ tính bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo thể hiện trong nội dung và các phương diện nghệ thuật của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận án tập trung giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản sau:

- Trên cơ sở phân tích các tiền đề về xã hội, văn hóa ở miền núi Việt Nam sau năm 1986, luận án phác thảo diện mạo phát triển của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới

- Phân tích, đánh giá những phương diện con người và đời sống xã hội, văn hóa, thiên nhiên được thể hiện trong tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới

- Phân tích, đánh giá những phương diện nghệ thuật cơ bản của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới: nghệ thuật tổ chức kết cấu, nghệ thuật miêu tả nhân vật và nghệ thuật kiến tạo ngôn ngữ Nêu dự báo về chiều hướng phát triển của tiểu thuyết viết về miền núi trong tương lai

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án nghiên cứu về tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới (từ sau năm 1986)

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Luận án nghiên cứu về tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới trên địa bàn sáng tác là miền núi Việt Nam (gồm miền núi ở phía Bắc, miền Trung và khu vực Trường Sơn – Tây Nguyên) Tuy vậy, thực tiễn văn học cho thấy, thành tựu của tiểu thuyết viết về miền núi ở miền Bắc ưu trội hơn nên diện khảo sát của luận án chủ yếu tập trung vào khu vực này

- Luận án nghiên cứu sáng tác tiểu thuyết của cả nhà văn người Kinh

và nhà văn người dân tộc thiểu số về miền núi từ sau Đổi mới, tập trung vào những tác phẩm tiêu biểu cho các khuynh hướng sáng tác

4 Phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án sử dụng các phương pháp cơ bản sau:

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Luận án nghiên cứu, đánh giá và làm sáng tỏ bức tranh tổng thể về tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới, trong đó có các vấn đề trọng tâm: diện mạo phát triển, những đóng góp quan trọng của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới cho tiểu thuyết, cho nền văn học dân tộc đương đại Luận án cũng làm rõ bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo được thể hiện trong các phương diện nội dung và nghệ thuật của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới Từ đó đề cập đến những quy luật tiếp biến giữa văn hoá tộc người và văn học toàn dân tộc Từ những vấn đề nghiên cứu cụ thể về tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới, luận án rút ra những vấn đề thi pháp thể loại khi nghiên cứu chúng trong đặc điểm văn hoá vùng miền với những nét riêng mang tính đặc thù Luận án cũng đưa ra những gợi mở về chiều hướng phát triển của tiểu thuyết viết về miền núi trong những năm tới Đây là những vấn đề từ trước đến nay chưa được tập trung nghiên cứu một cách toàn diện và có tính hệ thống Triển khai nghiên cứu những vấn đề trên, luận án đóng góp thêm một tiếng nói khoa học về tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới vào hệ thống các công trình nghiên cứu về văn học miền núi đương đại, mở ra xu thế quan tâm mới cho các nhà nghiên cứu đối với tiểu thuyết viết nói riêng, văn học miền núi nói chung

6 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Từ những vấn đề nghiên cứu cụ thể của tiểu thuyết miền núi sau Đổi mới, luận án rút ra những vấn đề thi pháp thể loại khi nghiên cứu chúng trong đặc điểm văn hóa vùng miền với những nét riêng mang tính đặc thù

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Những vấn đề khoa học được nghiên cứu và trình bày trong luận án

bổ sung thêm vào nguồn tư liệu về tiểu thuyết, về văn học miền núi đương đại nói riêng, văn học Việt Nam đương đại nói chung cho sinh viên ngành ngữ văn tại các trường cao đẳng, đại học và những người quan tâm

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận án có 4 chương:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương 2: Tiền đề xã hội, văn hóa và diện mạo của tiểu thuyết viết

về miền núi sau Đổi mới

Chương 3: Con người và đời sống văn hóa, xã hội, thiên nhiên

trong tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới

Chương 4: Những phương diện nghệ thuật cơ bản của tiểu thuyết

viết về miền núi từ sau Đổi mới

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tình hình nghiên cứu về đổi mới tư duy tiểu thuyết ở Việt Nam thời kì Đổi mới

Nghiên cứu về các công trình khoa học luận bàn về sự đổi mới tư duy nghệ thuật tiểu thuyết ở Việt Nam thời kì Đổi mới Các ý kiến đánh giá

về sự đổi mới tư duy tiểu thuyết tập trung làm rõ hai phương diện:

1.1.1 Tiểu thuyết là thể loại tự sự có khả năng tiếp cận và miêu

tả hiện thực bằng cảm hứng đa chiều

Ý kiến của các nhà văn, các nhà nghiên cứu đều thống nhất ở một điểm: trong thời kì Đổi mới, tiểu thuyết mở rộng diện tiếp cận, phân tích, lý

giải hiện thực Bên cạnh cảm hứng hướng ngoại truyền thống, tiểu thuyết tăng cường cảm hứng hướng nội, cảm hứng trào lộng, giễu nhại

1.1.2 Tiểu thuyết hướng tới nguyên tắc tính “trò chơi”

Từ sau năm 1986, sự đổi mới tư duy tiểu thuyết đã làm thay đổi sâu sắc quan niệm về hình thức của thể loại Các ý kiến của nhà văn, nhà nghiên cứu đều tập trung làm nổi bật sự tác động của nguyên tắc tính “trò chơi” đến các phương diện cơ bản của nghệ thuật tiểu thuyết như kết cấu, nhân vật, ngôn ngữ

Trên cơ sở nghiên cứu những quan niệm đổi mới tư duy tiểu thuyết, luận án hướng sự quan tâm đến những đổi mới trong tư duy nghệ thuật của nhà văn khi sáng tác tiểu thuyết về miền núi Việc khảo sát các công trình khoa học có liên quan cho thấy, các ý kiến nghiên cứu quan tâm nhiều nhất đến vấn đề:

1.1.3 Tiểu thuyết viết về miền núi – đổi mới tư duy nghệ thuật trên tinh thần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo

Khái niệm Tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới được dùng

trong luận án chỉ các sáng tác tiểu thuyết (của cả nhà văn người Kinh và nhà văn người dân tộc thiểu số) về đề tài dân tộc và miền núi ở Việt Nam từ sau năm 1986 Các ý kiến nghiên cứu tập trung làm rõ: Để văn xuôi miền núi đạt được mục tiêu đổi mới, trước hết cần phải đổi mới tư duy của người sáng tác, nhận thức khác đi về hiện thực, vượt khỏi sự ràng buộc của những công thức cũ kĩ trong tư duy sáng tác cũ, có sự đột phá khi miêu tả cuộc sống, con người Tuy vậy, do đặc thù phát triển, sự đổi mới cần dựa trên cơ

sở bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc độc đáo Đây là cách tốt nhất để tạo nên giá trị riêng cho tiểu thuyết viết về miền núi

1.2 Tình hình nghiên cứu về tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới

1.2.1 Những công trình nghiên cứu khái quát

Xét trên phương diện đội ngũ: Đội ngũ sáng tác là yếu tố quyết định

sự phát triển và những thành tựu của tiểu thuyết viết về miền núi Các công trình nghiên cứu tập trung đánh giá về tình hình phát triển về số lượng, chất lượng của đội ngũ sáng tác, đặc biệt sự nối tiếp và sự trưởng thành của các thế hệ nhà văn, nhất là các nhà văn dân tộc thiểu số Đây là dấu hiệu cho

thấy sự phát triển mạnh mẽ của văn xuôi miền núi Xét trên phương diện nội dung: Ý kiến của các nhà nghiên cứu đều tập trung làm rõ: sự mở rộng

và phong phú của đề tài (các vấn đề xã hội, vấn đề đời tư của con người) là thành tựu nổi bật nhất về phương diện nội dung của tiểu thuyết viết về miền

núi từ sau Đổi mới Xét trên phương diện cách tân nghệ thuật: Các nhà

nghiên cứu chủ yếu nêu rõ dấu hiệu hiện đại hóa tiểu thuyết trên một số phương diện: miêu tả nhân vật tự ý thức, xây dựng nhân vật có cá tính, ngôn ngữ đậm chất văn xuôi, kết cấu hướng tới sự đồng hiện, phục hiện Các công trình nghiên cứu đã cho thấy tiểu thuyết là thể loại có những đặc điểm phát triển riêng trong hệ thống văn xuôi viết về miền núi thời kì này Đồng thời, các ý kiến nghiên cứu bước đầu hình thành một cái nhìn về diện mạo của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới, làm căn cứ khoa học

cho tác giả luận án nghiên cứu sâu về đối tượng

1.2.2 Những công trình nghiên cứu cụ thể về tác giả, tác phẩm tiêu biểu

Trên thực tế, có nhiều công trình nghiên cứu về một số tác giả sáng tác tiểu thuyết về miền núi từ sau Đổi mới Trong quá trình khảo sát các công trình nghiên cứu này, chúng tôi nhận thấy, mối quan tâm của các nhà nghiên cứu chủ yếu tập trung vào tác phẩm của một số nhà văn tiêu biểu là

Ma Văn Kháng, Vi Hồng, Trung Trung Đỉnh, Đoàn Hữu Nam, Cao Duy Sơn Các công trình nghiên cứu về tiểu thuyết của những nhà văn này đã làm nổi bật vai trò, vị trí, đóng góp và những đặc điểm, phong cách sáng tác riêng của họ đối với nền tiểu thuyết nước nhà

1.3 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu và hướng triển khai của luận án

1.3.1 Đánh giá chung về tình hình nghiên cứu

- Về cơ bản, các công trình nghiên cứu đã tập trung nêu bật một số nét trong diện mạo phát triển của tiểu thuyết viết về miền núi: sự phát triển của đội ngũ sáng tác, sự mở rộng đề tài và ý thức khai phá những chiều sâu mới của đời sống, những dấu hiệu ban đầu của sự cách tân nghệ thuật

- Ở những góc độ khác nhau, các bài viết, công trình nghiên cứu đã phân tích, bình luận và chỉ ra những nét nổi bật trong sáng tác tiểu thuyết của một số nhà văn tiêu biểu

Những nội dung nghiên cứu trên là tiền đề quan trọng để tác giả luận án tiếp tục nghiên cứu sâu vào thể loại trong nhiệm vụ phản ánh đề tài miền núi Tuy nhiên, có thể do mục đích, giới hạn nghiên cứu của các công trình trên nên chúng tôi nhận thấy:

- Các công trình mang tính chất khái quát đều đặt tiểu thuyết trong văn xuôi miền núi để nghiên cứu Chưa có công trình nào tìm hiểu riêng về tiểu thuyết Vì thế, sự nghiên cứu về thể loại trong việc thể hiện đề tài miền núi không tránh khỏi tình trạng còn sơ lược, chung chung

- Nhiều công trình tập trung nghiên cứu về văn xuôi dân tộc thiểu

số Các nhà nghiên cứu nêu các đặc điểm, thành công, hạn chế về nội dung, nghệ thuật của tiểu thuyết như một viện dẫn khoa học cho đặc điểm, thành công, hạn chế của văn xuôi dân tộc thiểu số Nên ở một mức độ nhất định, cái nhìn của nhiều nhà nghiên cứu vẫn thiên về bề rộng, còn thiếu cái nhìn

bề sâu, thiếu sự thấu suốt cơ chế vận hành của thể loại, những đặc trưng nội dung, nghệ thuật của nó trong thể hiện đề tài miền núi

- Một số công trình nghiên cứu, trong quá trình nhận định về thành tựu và hạn chế của văn xuôi về miền núi, đôi khi nghiêng về chỉ ra những hạn chế của tiểu thuyết trên phương diện nghệ thuật mà chưa nhận thức rõ nét đặc trưng khác biệt nó trong dòng chảy của tiểu thuyết nước nhà

- Các nghiên cứu về tiểu thuyết của các nhà văn tiêu biểu vẫn tồn tại riêng rẽ, chưa thành hệ thống để tạo được một cái nhìn tổng quát về tình hình sáng tác, về sự thay đổi tư duy tiểu thuyết và tính độc đáo trong sáng tác của họ về miền núi

1.3.2 Hướng triển khai của luận án

Từ việc phân tích, tìm ra những khoảng trống trong nghiên cứu về tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới, chúng tôi nhận thấy có 5 vấn đề cần làm sáng tỏ:

- Diện mạo phát triển của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới Cụ thể là diện mạo của tiểu thuyết viết về miền núi ở cả ba khu vực miền Bắc, miền Trung, Trường Sơn – Tây Nguyên đặt trong cái nhìn vừa có

sự thống nhất vừa có sự khác biệt xuất phát từ địa văn hóa

- Đội ngũ sáng tác tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới với các vấn đề: quan điểm nghệ thuật, sự thay đổi tư duy nghệ thuật, sự kế thừa

Trên cơ sở mục tiêu của đề tài, luận án cố gắng làm sáng tỏ 5 vấn

đề trên, đặc biệt làm nổi bật những chuyển động, những cơ chế vận hành

bên trong tạo ra sự đổi mới của tiểu thuyết viết về đề tài miền núi

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Chương 1 nhằm hệ thống lại các quan điểm của giới phê bình và nghiên cứu về quan điểm về sự đổi mới tư duy tiểu thuyết thời kì Đổi mới Đồng thời khảo sát và hệ thống lại các công trình khoa học khái quát và cụ

thể nghiên cứu về tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới Đối với những công trình nghiên cứu khái quát, các tác giả đã nêu và có những phân tích sơ bộ về một số phương diện nội dung, nghệ thuật của tiểu thuyết viết

về miền núi sau Đổi mới Đối với những công trình nghiên cứu cụ thể, các tác giả tập trung tìm hiểu, đánh giá về một số tác giả đạt được thành tựu nổi bật khi sáng tác tiểu thuyết về miền núi

CHƯƠNG 2 TIỀN ĐỀ XÃ HỘI, VĂN HÓA VÀ DIỆN MẠO CỦA

TIỂU THUYẾT VIẾT VỀ MIỀN NÚI TỪ SAU ĐỔI MỚI 2.1 Tiền đề xã hội, văn hóa

2.1.1 Tiền đề xã hội, văn hóa

Miền núi có những đặc thù riêng về địa lý, kinh tế, xã hội, văn hóa, biểu hiện ở các tính chất cơ bản: Thứ nhất là sự đa dạng sinh thái tự nhiên độc đáo; thứ hai là tính đặc thù của địa bàn cư trú và phương thức sản xuất; thứ ba là sự đa dạng về dân cư; thứ tư là sự thống nhất và đa dạng văn hóa Những đặc trưng về địa văn hóa của miền núi đã trở thành một tiền đề quan trọng để tiểu thuyết viết về miền núi ngày càng phát triển mạnh mẽ Sự phong phú, khác biệt, độc đáo của địa văn hóa miền núi là yếu tố khơi gợi cảm hứng sáng tác của nhà văn; là chất liệu sáng tác; là đối tượng quy định phương thức miêu tả của nhà văn

2.1.2 Tiền đề văn học nghệ thuật

Văn học nghệ thuật miền núi là một nền văn học nghệ thuật thống nhất, đứng trước những yêu cầu đổi mới và phát triển Sau Đổi mới, tình

hình phát triển văn học nghệ thuật ở miền núi được quan tâm ở nhiều phương diện Nền văn học nghệ thuật miền núi thống nhất, được tạo đà phát triển trên cơ sở những đổi mới về các hoạt động sáng tác và thưởng thức

Văn học nghệ thuật miền núi còn là một nền văn học nghệ thuật đa dạng với chủ trương phát huy và bảo tồn bản sắc Sự chuyển tiếp trực tiếp từ tính

dân gian sang tính hiện đại ảnh hưởng sâu sắc đến quan niệm, tư duy sáng

tác của các nghệ sĩ Thực tế này tạo nên mối quan hệ qua lại đặc biệt giữa văn học nghệ thuật dân gian và hiện đại Đặc điểm sống xen kẽ giữa các dân tộc thiểu số cũng tạo ra sự giao thoa văn học nghệ thuật giữa các tộc người ở cùng một vùng văn hóa, hình thành một bức tranh nhiều màu sắc, sinh động, chứa đựng những giá trị văn hóa đặc sắc, hối thúc người nghệ sĩ khám phá, sáng tạo; đặt người nghệ sĩ trước nhiệm vụ đóng góp tiếng nói vào việc giải quyết hài hòa mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại, thống nhất và đa dạng Đây là một tiền đề quan trọng cho sự phát triển của tiểu thuyết viết về miền núi

2.2 Diện mạo của tiểu thuyết viết về miền núi từ sau Đổi mới

số có sự kế tiếp và trưởng thành vượt bậc trong sáng tác Tiểu thuyết của họ thể hiện chiều sâu bản sắc văn hóa, điệu tâm hồn của con người miền núi;

nỗ lực đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết trên cơ sở bảo tồn bản sắc văn hóa

dân tộc độc đáo Quá trình phát triển đội ngũ cũng ghi nhận sự khác biệt độc đáo trong sáng tác tiểu thuyết của nhà văn người Kinh và nhà văn dân tộc thiểu số Tuy cùng xuất phát điểm về đề tài, cùng có ý thức khám phá,

phản ánh, sáng tạo về cuộc sống và con người miền núi, nhưng do cách nhìn và cách viết khác nhau nên tác phẩm của các nhà văn người Kinh và các nhà văn dân tộc thiểu số có những điểm khác biệt Thực tế này làm cho tiểu thuyết viết về miền núi trong quá trình phát triển có những đặc điểm

nội dung và nghệ thuật hết sức độc đáo

2.2.2 Địa bàn sáng tác

Ở khu vực miền núi phía Bắc: Sự phong phú, đa dạng về đời sống

văn hóa, văn học nghệ thuật dân gian, sự lớn mạnh nhanh chóng của đội ngũ sáng tác hiện đại là những yếu tố quan trọng thúc đẩy tiểu thuyết phát

triển mạnh mẽ cả về đội ngũ và số lượng tác phẩm Ở khu vực miền núi Trường Sơn - Tây Nguyên: Đây cũng là vùng văn hóa đặc sắc nhưng do còn

khép kín, giao thoa văn hóa diễn ra chưa mạnh mẽ, nền văn học nghệ thuật hiện đại cũng chưa phát triển mạnh nên tình hình sáng tác tiểu thuyết khá

trầm lắng Ở khu vực miền núi miền Trung: Khu vực miền núi miền Trung

dường như vẫn là “mảnh đất hoang” đối với tiểu thuyết Có thể do trong số các vùng văn hóa, miền Trung có một vị thế địa lý, lịch sử mang tính chất như một “trạm trung chuyển”, địa bàn hẹp, trải dài, tình hình cộng cư không

đa dạng như các vùng văn hóa khác Tiểu thuyết viết về miền núi ở khu vực này ít có điều kiện để phát triển

2.2.3 Các khuynh hướng sáng tác chính

2.2.3.1 Khuynh hướng lịch sử

Khuynh hướng thứ nhất là tái hiện chân thực sự kiện, diễn biến,

nhân vật lịch sử Các tác giả đã tái hiện lịch sử một cách khách quan nhất Đồng thời, xử lí chất liệu lịch sử theo tinh thần tiểu thuyết hóa để tạo sức hấp dẫn cho các sự kiện lịch sử Nhưng cơ bản, các tác phẩm này vẫn hướng vào các vấn đề trung tâm của lịch sử, tạo cho độc giả cái nhìn chính thống, quan phương, tôn vinh, cảm xúc tự hào đối với những cống hiến, hi

sinh lớn lao của các nhân vật lịch sử Khuynh hướng thứ hai là luận giải, đối

thoại lịch sử Nhà văn coi sự kiện, diễn biến lịch sử là cái cớ, là phông nền

để đặt ra và suy ngẫm về các vấn đề văn hóa, xã hội, số phận con người Các tác phẩm tăng cường nhận diện chân dung nhân vật lịch sử ở góc độ tính cách, bản thể; tăng cường cắt nghĩa, lí giải những mâu thuẫn trong con người cá nhân trước những biến động của lịch sử Trong cái nhìn của cảm