Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt)

Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt) Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn khu di tích phủ chủ tịch (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Di sản văn hoá là tài sản quý giá, góp phần quan trọng trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân Việt Nam Các di tích

đó là những bằng chứng vật chất có ý nghĩa quan trọng minh chứng cho lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước của nhân dân, là nơi tham quan, tìm hiểu về cội nguồn dân tộc, tìm hiểu về truyền thống lịch sử, đấu tranh chống ngoại xâm của nhân dân, hiểu được đặc trưng văn hoá và giáo dục các thế hệ tiếp bước truyền thống văn hóa

và nhân văn của dân tộc

Từ ý nghĩa quan trọng trên, Di tích ở Việt Nam đã được Nhà nước chú ý xếp hạng để phân cấp quản lý hiệu quả trong công tác bảo

vệ, bảo tồn và phát huy giá trị di tích Trong các di tích ở Việt Nam, Khu Di tích Phủ Chủ tịch đã được xếp hạng là di tích đặc biệt bởi ý nghĩa lịch sử, chính trị đặc biệt của mình Đây cũng là một trong các

di tích lớn nhất, có ý nghĩa quan trọng nhất trong các di tích lịch sử - cách mạng của Việt Nam nói chung và hệ thống di tích lưu niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cả nước nói riêng Với những giá trị tiêu biểu nổi bật về nhiều mặt di tích nhận được sự quan tâm của toàn thể nhân dân trong nước và khách quốc tế đến tham quan, tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị Lãnh tụ muôn vàn kính yêu của nhân dân Việt Nam đã được vinh danh là “Anh hùng giải phóng dân tộc và danh nhân văn hóa thế giới”

Để phát huy giá trị các di tích trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, trong thời gian qua, các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước đã quan tâm ban hành các chính sách quan trọng trong công tác

quản lý, bảo vệ và bảo tồn di tích trên cả nước, đặc biệt là Khu Di tích Phủ Chủ tịch Tuy nhiên, trong thực tế, với ý nghĩa đặc biệt quan trọng của Khu Di tích, việc bảo tồn, phát huy giá trị khu di tích quốc gia đặc biệt này đã gặp không ít khó khăn nhất định trong thực tiễn quản lý, thực thi chính sách Xuất phát từ thực tế trên, tôi chọn đề tài

“Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn Khu Di tích Phủ Chủ tịch” làm nội dung nghiên

cứu trong luận văn thạc sĩ chính sách công này với mong muốn góp phần nhỏ trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt, Khu Di tích Phủ Chủ tịch

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong lĩnh vực nghiên cứu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa nói chung và bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích Phủ Chủ tịch nói riêng, đã có nhiều chuyên đề, các bài tham luận, các nghiên cứu được thực hiện, trong đó đã đề cập đến một số khía cạnh trong công tác bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích Phủ Chủ tịch dưới góc độ của cơ quan quản lý Khu di tích Đề tài Luận văn

“Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt từ thực tiễn Khu Di tích Phủ Chủ tịch” được thực hiện trên cơ

sở tham khảo, nghiên cứu kế thừa những quan điểm, nội dung, kết quả của các tài liệu liên quan trước đó để xây dựng cách tiếp cận,

hướng nghiên cứu phù hợp với tình hình của Khu Di tích Phủ Chủ

tịch

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục địch nghiên cứu:

Đánh giá thực trạng việc ban hành và thực thi chính sách bảo tồn

và phát huy giá trị di sản khu di tích Phủ Chủ tịch; đề xuất giải pháp đổi mới hoàn thiện chính sách chính sách bảo tồn và phát huy giá trị

di sản khu di tích này

Nhiệm vụ nghiên cứu:

Nghiên cứu cơ sở lý luận, lý thuyết về bảo tồn di tích đặc biệt quốc gia

Nghiên cứu thực trạng và các giải pháp, công cụ của chính sách phát triển các di tích lưu niện hiện nay từ thực tế tại Khu Di tích Phủ Chủ tịch

Nghiên cứu đưa ra giải pháp nhằm đổi mới việc xây dựng và thực hiện, đánh giá chính sách phát triển các Khu Di tích lưu niệm phù hợp với điều kiện thực tế tại Khu Di tích Phủ Chủ tịch

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu là Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích, cụ thể là nghiên cứu giải pháp và công cụ chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích dưới góc độ khoa học chính sách công

Phạm vi nghiên cứu:

Nghiên cứu chính sách, quá trình thực thi chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích tại Khu Di tích Phủ Chủ tịch từ năm 1969 đến nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận:

Cách tiếp cận, Luận văn vận dụng cách tiếp cận liên ngành sử học, văn hóa học và chính sách công Trong đó, cách tiếp cận quy

phạm chính sách công được phân tích theo chu trình chính sách từ hoạch định đến xây dựng, thực hiện và đánh giá chính sách công có

sự tham gia của các chủ thể chính sách

Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp thu thập thông tin

đã ban hành và triển khai tại Khu Di tích Phủ Chủ tịch

7 Cơ cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn được chia làm 3 chương như sau:

Chương 1: Những vấn đề chung về chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích cấp quốc gia đặc biệt

Chương 2: Thực trạng ban hành và thực hiện Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị Khu Di tích Phủ Chủ tịch 48 năm qua

Chương 3 Giải pháp hoàn thiện chính sách

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH CẤP QUỐC GIA ĐẶC BIỆT 1.1 Khái niệm chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

hợp thể di tích lưu niệm danh nhân:

1.1.1 Khái niệm về chính sách công:

Khoa học chính sách ra đời muộn hơn các ngành khoa học khác và thực sự phát triển rộng rãi ở các nước trên thế giới sau những năm 50 của thế kỷ trước Người đầu tiên sáng lập khoa học chính sách là Harold Lasswell và các học giả khác ở Mỹ và Anh Sau này khoa học chính sách dần dần thay thế các nghiên cứu chính trị truyền thống, đặc biệt là hợp nhất giữa lý thuyết và thực tiễn hoạt động chính trị Chính vì sự phong phú của các phương diện hoạt động chính trị nên các học giả đã đề cập đến khái niệm về chính sách công dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau Cho dù nhiều cách tiếp cận khác nhau, nhưng khái niệm đều thống nhất cho rằng chính sách công bắt nguồn từ những “quyết định” của Nhà nước và dùng để giải quyết những vấn đề chung vì lợi ích của đời sống cộng đồng Có thể tìm thấy nhiều khái niệm, đĩnh nghĩa về chính sách công của các tác giả trong nước và quốc tế

Trên cơ sở tham khảo các cách tiếp cận khác nhau về chính sách công, có thể đi đến một khái niệm: Chính sách công là định hướng hành động do Nhà nước lựa chọn để giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng phù hợp với thái độ chính trị trong mỗi thời kỳ nhằm giữ cho xã hội phát triển theo định hướng, mục tiêu chính sách đã đưa ra

1.1.2 Khái niệm chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa

di tích lưu niệm

Theo UNESCO, chính sách được định nghĩa như sau “Chính sách văn hóa là một tổng thể các nguyên tắc hoạt động quyết định các thực hành, các phương pháp quản lý hành chính và phương pháp ngân sách Nhà nước dùng làm cơ sở cho hoạt động văn hóa” [9, tr.19] Tại Việt Nam, chính sách văn hóa được đĩnh nghĩa như sau:

“Chính sách văn hóa là một hệ thống các nguyên tắc, các thực hành của Nhà nước trong lĩnh vực văn hóa nhằm phát triển và quản lý thực tiễn của đời sống văn hóa theo những quan điểm phát triển và cách thức quản lý riêng, đáp ứng nhu cầu phát triển đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân trên cơ sở vận dụng các điều kiện vật chất và tinh thần sẵn có của xã hội” [9, tr.20,21]

Chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn di tích lưu niệm là phần nằm trong tổng thể chung của chính sách văn hóa, được xây dựng và ban hành nhằm lựa chọn mục tiêu, giải pháp và công cụ để giải quyết vấn đề bảo tồn và phát huy giá trị di tích lưu niệm danh nhân

1.2 Đặc trưng của chu trình chính sách bảo tồn và phát huy giá tri di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt

1.2.1 Đặc điểm của Di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt:

Di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt gắn liền với danh nhân, một nhân vật kiệt xuất, nổi tiếng, có đóng góp to lớn, xuất sắc trong một hoặc nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội (chính trị, quân sự, kinh tế, văn hoá, khoa học…), có tác dụng thúc đẩy và tạo

nên những chuyển biến lớn trong từng giai đoạn lịch sử của đất nước,

có đạo đức cao đẹp, được lịch sử và nhân dân thừa nhận, suy tôn, là tấm gương sáng cho hậu thế noi theo, di tích được Nhà nước xếp hạng và ban hành các chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích để gìn giữ phục vụ nhân dân tưởng nhớ, học tập nghiên cứu và tham quan

1.2.2 Đặc điểm chu trình chính sách công:

Theo khoa học chính sách công, chu trình chính sách trải qua

các bước thực hiện cơ bản như sau: thu thập thông tin; đề xuất nội dung chính sách; ra quyết định; hướng dẫn; áp dụng chính sách; kết thúc; đánh giá chính sách Ở Việt Nam, giai đoạn hình thành

chính sách và ra quyết định chính sách là thống nhất và diễn ra trong khu vực Nhà nước, do các cơ quan công quyền thực hiện, vì vậy hai giai đoạn trên được ghép lại thành giai đoạn hoạch định chính sách

Như vậy chu trình chính sách qua các bước hoạch định chính sách; thực thi chính sách; đánh giá chính sách Theo chu trình như trên

giai đoạn đầu tiên là hoạch định chính sách là giai đoạn hình thành phương án chính sách và ra quyết nghị chính sách Để hoàn thành giai đoạn này, các cơ quan Nhà nước tiến hành các hoạt động phân tích thực trạng để xác định vấn đề chính sách và đưa các vấn đề cần giải quyết vào chương trình để ban hành chính sách Hoạt động xác định vấn đề chính sách không chỉ do các cơ quan Nhà nước thực hiện

mà còn có sự tham gia rộng rãi của xã hội Nội dung quan trọng là việc xác định mục tiêu chính sách và các giải pháp đạt được mục tiêu

đó Tiếp theo là giai đoạn thực thi chính sách trong đời sống xã hội, đây là giai đoạn tổ chức thực hiện các giải pháp chính sách đã được

lựa chọn và kiểm chứng hiệu quả của chính sách khi triển khai thực

tế Có thể coi đây là giai đoạn có ý nghĩa quyết định đến sự thành bại của một chính sách Cuối cùng là đánh giá chính sách công Giai đoạn này đo lường kết quả thực hiện chính sách và các tác động thực

tế của chính sách trong quá trình thực hiện mục tiêu chính sách, từ đó xác định hiệu quả của một chính sách trong thực tế để đưa ra các điều chỉnh cho phù hợp từng thời điểm hoặc loại bỏ khi thực thi không hiệu quả hoặc không phù hợp với mục tiêu chính sách tại thời điểm thực hiện

1.2.3 Đặc điểm chu trình chính sách bảo tồn và phát huy giá tri

di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt:

Chu trình chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt cơ bản trải qua các bước theo khoa học chính sách công Do đặc trưng của đối tượng ban hành chính sách là Di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt gắn liền với danh nhân và di sản văn hóa do danh nhân để lại nên chu trình chính sách có những đặc trưng chính như sau:

- Chu trình chính sách bảo tồn và phát huy giá tri di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt liên quan đến di sản văn hóa,

cả di sản văn hóa vật thể và phi vật thể Di sản văn hóa vật thể gắn liền với động sản và bất động sản, di vật, cảnh quan, môi trường xung quanh, nơi danh nhân sống và làm việc khi sinh thời Di sản phi vật thể gắn liền với tư tưởng, đạo đức phong cách sống của danh nhân đóng góp cho cộng đồng, cho nhân loại tồn tại lâu dài với thời gian, được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác có tính định hướng xã hội đi theo Khi hoạch định chính sách phải nghiên cứu kỹ đến yếu tố

giữ nguyên trạng của di tích, phát huy giá trị di sản văn hoá vì lợi ích của toàn xã hội, phát huy truyền thống tốt đẹp của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, góp phần sáng tạo những giá trị văn hoá mới, làm giàu kho tàng di sản văn hoá và mở rộng giao lưu văn hoá quốc tế và phát triển xã hội

- Chu trình chính sách gắn liền với mỗi di tích được Nhà nước xếp hạng

- Chu trình chính sách ban hành vừa phục vụ tham quan, nghiên cứu di sản văn hoá vừa bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá

Các đối tượng tác động đến thực thi chính sách:

Thứ nhất, do đặc điểm của di tích

Thứ hai, năng lực tổ chức, quản lý của nhà nước và đội ngũ cán

bộ, công chức ở các cấp trong công tác bảo tồn và phát huy giá tri di tích

Thứ hai, công tác vận động tuyên truyền chính sách

Thứ ba, quy hoạch vị trí khu di tích

Thứ tư, điều kiện Kinh tế - Xã hội, nguồn lực xã hội Để bảo tồn

1.3 Chủ thể chính sách bảo tồn và phát huy giá tri di tích lưu

niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt

1.3.1 Chủ thể của chính sách chính sách bảo tồn và phát huy giá tri di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt

Chính sách bảo tồn Di sản Văn hóa đã được Đảng và Chủ tịch

Hồ Chí Minh quan tâm trước khi đất nước dành được độc lập Sau khi Luật di sản ra đời các chính sách bảo tồn Di sản văn hóa được Bộ Văn hóa - Thông tin trước đây và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

xây dựng và ban hành chính sách đảm bảo thực thi trên cả nước Chủ thể chính sách được phân cấp quản lý như sau:

+ Cấp Trung ương: Quốc hội, chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao

và Du lịch, các Bộ, ngành liên quan,

+ Cấp tỉnh, thành phố: Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Sở Văn hóa; Sở

Du lịch; cá Sở, ngành liên quan

+ Cấp huyện: Ủy ban nhân dân huyện, phòng Văn hóa Thông tin

và các phòng ban liên quan khác

+ Cấp Xã: Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn

Các chủ thể trên thực hiện chức năng quản lý nhà nước thông qua việc xây dựng, ban hành và giám sát thực thi chính sách về bảo tồn và phát huy giá tri di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt nói riêng và di sản văn hóa nói chung

1.3.2 Đối tượng của chính sách chính sách bảo tồn và phát huy giá tri di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt

Đối tượng là các tổ chức, cá nhân Việt Nam, tổ chức, cá nhân nước ngoài và người Việt Nam định cư ở nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam có liên quan đến di tích, hoạt động liên quan đến di tích

1.4 Những yếu tố tác động đến chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích lưu niệm danh nhân cấp quốc gia đặc biệt

Chính sách thường tồn tại và diễn ra trong thời gian dài và có liên quan đến nhiều tổ chức, cá nhân, vì thế kết quả tổ chức thi hành chính sách cũng sẽ chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, cụ thể như sau:

- Hệ thống chính trị

+ Văn hóa chính trị

+ Hiến pháp

“Nhà nước, xã hội chăm lo xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại”

+ Thể chế chính trị

- Lịch sử:

- Văn hóa:

Chương 2 THỰC TRẠNG BAN HÀNH VÀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ KHU DI TÍCH PHỦ CHỦ

TỊCH 48 NĂM QUA

2.1 Đặc trưng của Khu di tích Phủ Chủ tịch

Khu di tích Phủ Chủ Tịch được xếp hạng di tích Quốc gia ngày

5 tháng 5 năm 1975 theo Quyết định số 38b/VHQĐ của Bộ trưởng

Bộ Văn hóa, là khu di tích lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh đầu tiên được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt ngay đợt đầu tại Quyết định

số 1272/QĐ-TTg ngày 12 tháng 8 năm 2009 của Thủ tướng Chính Phủ Khu di tích Phủ Chủ tịch là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh sống và làm việc lâu nhất, trong hơn 15 năm, từ ngày 19 tháng 2 năm 1954 sau khi từ Chiến khu Việt Bắc trở về Thủ đô Hà Nội, đến ngày 02 tháng 9 năm 1969 khi Người trút hơi thở cuối cùng Vĩnh biệt đồng bào, đồng chí và bạn bè quốc tế

Khu di tích Phủ Chủ tịch nằm ở trung tâm chính trị Ba Đình,

có khuôn viên rộng 14,7 ha, gồm 3 khu A, B và C, trong đó có các di tích bất động sản, tài liệu hiện vật gốc và môi trường cảnh quan