Ngoại giao văn hóa hồ chí minh và sự vận dụng của đảng cộng sản việt nam trong quá trình hội nhập quốc tế

Do đó, nghiên cứu ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định giá trị lý luận và

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRỊNH THANH MAI

NGOẠI GIAO VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH VÀ

SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

Hà Nội, 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRỊNH THANH MAI

NGOẠI GIAO VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH VÀ

SỰ VẬN DỤNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng & nghĩa duy vật lịch sử

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi trên

cơ sở sưu tầm, đọc và phân tích các tài liệu, có sự hướng dẫn của PGS, TS Phạm Ngọc Anh - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Tất cả các tài liệu

tham khảo, tư liệu, số liệu thống kê sử dụng trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Nghiên cứu sinh

Trịnh Thanh Mai

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành Luận án này, tôi đã nhận được

sự hướng dẫn, giúp đỡ quý báu của các thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và gia đình Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn chân thành tới:

Ban Giám hiệu, Phòng Đào tạo Sau đại học, Khoa Triết học - Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và hoàn thiện Luận án

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới PGS, TS Phạm Ngọc Anh

- Viện trưởng Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng - Học viện Chính trị

quốc gia Hồ Chí Minh - Người hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo, hướng

dẫn, giúp đỡ, động viên tôi trong quá trình hoàn thiện Luận án

Nhân đây, tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc, lãnh đạo và tập thể Khoa Triết học & CNXHKH - Học viện Chính trị Công an nhân dân đã tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi có được kết quả như ngày hôm nay

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Hội đồng chấm luận án cấp ĐHQG đã nhận xét, đánh giá và góp ý để tôi có điều kiện tiếp thu, chỉnh sửa và hoàn thiện Luận án

Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn bên cạnh để giúp đỡ, động viên tôi học tập, làm việc và hoàn thành Luận án

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng để hoàn thiện Luận án nhưng chắc chắn Luận án không thể tránh khỏi những hạn chế, thiết sót Rất mong nhận được những ý kiến đóng góp của các thầy cô, đồng nghiệp và các bạn

Hà Nội, ngày 31 tháng 8 năm 2017

NCS Trịnh Thanh Mai

i

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 3

5 Đóng góp mới của luận án 4

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn 4

7 Kết cấu của luận án 4

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 5

1.1 Tình hình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa và ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh 5

1.1.1 Tình hình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa 5

1.1.2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh 16

1.2 Tình hình nghiên cứu về thực trạng ngoại giao văn hóa Việt Nam hiện nay và sự vận dụng di sản ngoại giao Hồ Chí Minh của Đảng Cộng sản Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế 19

1.2.1 Về thực trạng ngoại giao văn hóa Việt Nam 19

1.2.2 Sự vận dụng di sản ngoại giao Hồ Chí Minh và các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về ngoại giao văn hóa thời kỳ hội nhập quốc tế 21

1.3 Những kết quả nghiên cứu đạt được và những vấn đề luận án tập trung giải quyết 25

1.3.1 Những kết quả nghiên cứu đạt được 25

1.3.2 Những vấn đề luận án tập trung giải quyết 26

Tiểu kết chương 1 28

Chương 2 NGOẠI GIAO VĂN HOÁ HỒ CHÍ MINH - CƠ SỞ HÌNH THÀNH VÀ NỘI DUNG CHỦ YẾU 29

2.1 Các khái niệm: ngoại giao văn hóa và ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh 29

2.1.1 Khái niệm ngoại giao văn hóa 29

2.1.2 Khái niệm ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh 38

ii

2.2 Cơ sở hình thành ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh 39

2.2.1 Các giá trị truyền thống trong ngoại giao văn hóa Việt Nam 39

2.2.2 Các giá trị ngoại giao văn hoá của nhân loại 44

2.2.3 Chủ nghĩa Mác - Lênin - Cơ sở lý luận của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh 48

2.2.4 Những phẩm chất nổi trội của nhân cách văn hóa Hồ Chí Minh 52

2.3 Nội dung cơ bản của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh 53

2.3.1 Quan điểm của Hồ Chí Minh về tính tất yếu của ngoại giao văn hóa 53 2.3.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về mối quan hệ giữa ngoại giao văn hóa với ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế và ngoại giao quân sự 56

2.3.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của ngoại giao văn hóa 59

2.3.4 Quan điểm của Hồ Chí Minh về phương pháp tiến hành hoạt động ngoại giao văn hóa 68

Tiểu kết chương 2 79

Chương 3 NGOẠI GIAO VĂN HOÁ HỒ CHÍ MINH - THỰC TRẠNG VẬN DỤNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 80

3.1 Các nhân tố tác động đến việc vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh hiện nay 80

3.1.1 Tình hình chính trị, kinh tế thế giới, khu vực và trong nước 80

3.1.2 Cách mạng khoa học - công nghệ, xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế 84

3.1.3 Sự nghiệp đổi mới và chủ trương mở rộng hợp tác quốc tế trên nhiều lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực văn hóa 87

3.2 Thực trạng vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh hiện nay 90

3.2.1 Những thành tựu và nguyên nhân 92

3.2.2 Những hạn chế và nguyên nhân 100

3.3 Những vấn đề đặt ra trong vận dụng ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh hiện nay 105

3.3.1 Giải quyết mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại trong xây dựng ngoại giao văn hóa Việt Nam hiện nay 105

iii

3.3.2 Giải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ, giữ gìn bản sắc dân tộc với tiếp biến, hội nhập quốc tế trong xây dựng ngoại giao văn hóa Việt Nam

hiện nay 108

3.3.3 Giải quyết mối quan hệ giữa ngoại giao văn hóa với ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế 109

3.3.4 Giải quyết mối quan hệ giữa ổn định và đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, phát triển nguồn nhân lực, hoàn thiện cơ chế, tổ chức bộ máy trong xây dựng ngoại giao văn hóa Việt Nam hiện nay 112

Chương 4 VẬN DỤNG NGOẠI GIAO VĂN HÓA HỒ CHÍ MINH VÀO PHÁT TRIỂN NGOẠI GIAO VĂN HOÁ VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP QUỐC TẾ 116

4.1 Các quan điểm chỉ đạo của Đảng và nội dung vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh vào phát triển ngoại giao văn hoá Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế 116

4.1.1 Các quan điểm chỉ đạo của Đảng về phát triển ngoại giao văn hóa thời kỳ hội nhập quốc tế theo ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh 117

4.1.2 Nội dung vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh vào phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế 129

4.2 Các giải pháp nâng cao chất lượng vận dụng ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh vào phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế 136

4.2.1 Nhóm giải pháp về nhận thức 136

4.2.2 Nhóm giải pháp về cơ chế, thể chế, chính sách, pháp luật 140

4.2.3 Nhóm giải pháp về tổ chức bộ máy, cán bộ 142

4.2.4 Nhóm giải pháp về đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm 145

KẾT LUẬN 148

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 151

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152

iv

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

(Association of Southeast Asian Nations)

EU: Liên minh châu Âu

(European Union)

(United Nations Educational Scientific and Cultural Organization)

Hồ Chí Minh không chỉ là một nhà ngoại giao mà còn là một nhà văn hoá kiệt xuất Chính vì thế mà ở Hồ Chí Minh có sự kết hợp rất tự nhiên và nhuần nhuyễn giữa các yếu tố ngoại giao và văn hoá Trong các hoạt động ngoại giao phong phú của mình, Hồ Chí Minh luôn sử dụng văn hoá như một công cụ hữu hiệu, một thứ vũ khí vô cùng sắc bén nhằm thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ đối ngoại của Đảng và Nhà nước trong các thời kỳ cách mạng Ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh đã để lại những dấu ấn vô cùng sâu đậm đối với lịch sử ngoại giao Việt Nam hiện đại, kết tinh thành những giá trị ổn định

và bền vững Hồ Chí Minh chính là nhà ngoại giao văn hóa tiêu biểu nhất của dân tộc trong thế kỷ XX và là một tấm gương mẫu mực trong việc phát huy những giá trị văn hóa trong hoạt động ngoại giao nhằm đạt tới những mục tiêu quan trọng khác cho cách mạng Việt Nam

Hiện nay, Việt Nam đang chủ động, tích cực đẩy nhanh quá trình hội nhập quốc tế một cách sâu rộng, có hiệu quả nhằm đưa đất nước phát triển ổn định và nâng cao vị thế đất nước trên trường quốc tế Cùng với ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế, ngoại giao văn hoá được xác định là một trong

ba trụ cột chính của nền ngoại giao toàn diện Ngoại giao văn hoá đóng vai trò

là nền tảng tinh thần, biện pháp, nội dung và mục tiêu của chính sách đối ngoại Việt Nam, hỗ trợ cho ngoại giao chính trị và ngoại giao kinh tế để tạo thành một tổng thể chính sách, phát huy tốt nhất sức mạnh của dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại Ngoại giao văn hóa đã trở thành một trong những hoạt động

2

ngoại giao chủ yếu của mỗi quốc gia, là thành tố chính trong quan hệ ngoại giao thế kỷ XXI, bởi nó có khả năng giải quyết những thách thức lớn của thời đại theo hướng hòa bình và bền vững

Trong những năm qua, nhận thức được vai trò ngày càng quan trọng của ngoại giao văn hóa, Đảng và Nhà nước ta đã định hình nhiều chủ trương, đường lối, chính sách phát triển ngoại giao văn hóa trên cơ sở kế thừa và vận dụng các giá trị ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh Nhờ đó, ngoại giao nước ta

đã đạt được nhiều thành tựu, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên thế giới, thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển và đẩy nhanh tiến trình hội nhập quốc

tế của đất nước Tuy nhiên, việc nhận thức và vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh vào phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam thời gian qua cũng còn tồn tại nhiều hạn chế, yếu kém cần phải khắc phục Bên cạnh đó, quá trình hội nhập quốc tế của nước ta đã và đang xuất hiện nhiều vấn đề mới đặt ra nhằm phát huy tốt nhất thế mạnh của văn hóa trong hoạt động ngoại giao trong thời gian tới Do đó, nghiên cứu ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế có ý nghĩa quan trọng trong việc khẳng định giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh, trên cơ sở đó, Đảng và Nhà nước ta vận dụng vào xây dựng các chủ trương, đường lối, chính sách phát triển nền ngoại giao Việt Nam nói chung, ngoại giao văn hóa nói riêng đáp ứng những yêu cầu mới của quá

trình hội nhập quốc tế Đó là lý do tôi chọn “Ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” làm đề tài nghiên cứu cho luận án của mình

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ những nội dung cơ bản của ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh và sự vận dụng ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh của Đảng Cộng sản Việt Nam vào xây dựng và phát triển ngoại giao văn hoá Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, đề tài sẽ thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Làm rõ các khái niệm, nguồn gốc và nội hàm của ngoại giao văn hoá

Hồ Chí Minh và các vấn đề liên quan của luận án;

3

- Làm rõ sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế, bao gồm: quan điểm chỉ đạo của Đảng, thực trạng triển khai (mức độ vận dụng, thành tựu và hạn chế; khó khăn, thách thức và các nhân tố tác động), nguyên nhân và kiến nghị giải pháp

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

- Hệ thống những quan điểm và hoạt động thực tiễn của Hồ Chí Minh trong lĩnh vực ngoại giao văn hoá;

- Sự vận dụng ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh của Đảng ta trong quá trình hội nhập quốc tế

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Di sản ngoại giao Hồ Chí Minh có phạm vi rất rộng, đề tài này chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu trong lĩnh vực ngoại giao văn hoá và thời gian vận dụng của Đảng ta trong thời kỳ đẩy mạnh hội nhập quốc tế (tính từ Đại hội đại biểu toàn quốc của Đảng lần thứ VIII năm 1996 trở lại đây)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Đề tài dựa trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về đường lối đối ngoại, đồng thời, kế thừa kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố liên quan tới đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu được sử dụng trong đề tài là: phương pháp phân tích - tổng hợp, phương pháp logic - lịch sử, phương pháp chuyên gia, phương pháp liên ngành, phương pháp hệ thống, phương pháp so sánh… Trong đó:

- Phương pháp phân tích - tổng hợp được sử dụng để phân tích, tổng hợp các tài liệu liên quan đến vấn đề nghiên cứu; đánh giá, phân loại tài liệu trong quá trình phân tích Trên cơ sở đó, luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế

- Phương pháp logic - lịch sử: nhằm trình bày, phân tích, đánh giá các hoạt động ngoại giao văn hóa của Hồ Chí Minh và quá trình lãnh đạo của Đảng

4

đối với lĩnh vực ngoại giao văn hóa; đồng thời, khái quát những nội dung cơ bản của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng ngoại giao văn hóa

Hồ Chí Minh của Đảng ta trong quá trình hội nhập quốc tế

- Phương pháp liên ngành: nghiên cứu về ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế là sự thu thập, tổng hợp kết quả nghiên cứu của nhiều lĩnh vực khoa học chuyên ngành như Hồ Chí Minh học, chính trị học, lịch sử Đảng, văn hóa học, ngoại giao học… và được khái quát trên cơ sở phương pháp luận triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Sử dụng phương pháp liên ngành giúp nghiên cứu sinh khai thác và xử lý có hiệu quả các nguồn tư liệu khác nhau liên quan đến vấn đề nghiên cứu

Ngoài ra, các phương pháp tra cứu tư liệu lịch sử, phân kỳ lịch sử, phương pháp hệ thống, phương pháp so sánh… cũng được nghiên cứu sinh sử dụng nhằm tổng hợp, hệ thống hóa và chứng minh các quan điểm, luận điểm; nhận xét, đánh giá các vấn đề liên quan đến nội dung luận án

5 Đóng góp mới của luận án

Luận án đã làm rõ khái niệm, cơ sở hình thành và nội dung cơ bản của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh; phân tích và chỉ ra nguyên nhân của thực trạng vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh của Đảng giai đoạn hiện nay

và đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh vào phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Về mặt lý luận: Luận án góp phần làm rõ nội dung chủ yếu của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh của Đảng ta trong quá trình hội nhập quốc tế Trên cơ sở đó, khẳng định những giá trị to lớn về mặt lý luận và thực tiễn của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

Về mặt thực tiễn: Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này

7 Kết cấu của luận án

Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Tiểu

kết các chương, phần Nội dung của luận án gồm 4 chương, 11 tiết

5

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

Hồ Chí Minh - con người, sự nghiệp và tư tưởng là đề tài rất lớn thu hút nhiều nhà khoa học và hoạt động chính trị trong nước cũng như trên thế giới quan tâm nghiên cứu Sau dịp kỷ niệm lần thứ 100 ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (1990) và đặc biệt là sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII (1991), Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng” thì việc nghiên cứu về Hồ Chí nh đã được tiến hành một cách tích cực và sâu rộng hơn

Hồ Chí Minh vừa là một nhà văn hóa lớn, vừa là một nhà hoạt động ngoại giao kiệt xuất, do đó, những đóng góp của Người ở cả hai lĩnh vực này là rất lớn Di sản ngoại giao và văn hóa của Hồ Chí Minh đã được Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng thành công trong việc xây dựng đường lối chiến lược

và các sách lược quan trọng của sự nghiệp ngoại giao Chính vì vậy, vấn đề này trở thành đề tài quan tâm của các nhà khoa học và các nhà nghiên cứu

Liên quan đến nội dung đề tài “Ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế”, tác

giả luận án khảo sát tình hình nghiên cứu ở một số lĩnh vực chủ yếu nhất:

1.1 Tình hình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa và ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

1.1.1 Tình hình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa

Ngoại giao văn hóa xuất hiện từ rất sớm trong lịch sử ngoại giao của nhân loại Tuy nhiên, trong vài thập niên trở lại đây, ngoại giao văn hóa mới được xem là một trong những lĩnh vực ngoại giao quan trọng trong hoạt động ngoại giao của mỗi quốc gia Mặc dù các hoạt động mang tính chất ngoại giao văn hóa với nhiều hình thức và nội dung phong phú đã được các quốc gia tiến hành trong chính sách đối ngoại của mình nhưng việc nghiên cứu lý luận về ngoại giao văn hóa vẫn là đề tài tranh cãi của nhiều nhà khoa học ở nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới, nhất là nội hàm và phương thức thể hiện

6

Trên thế giới, nhắc tới ngoại giao văn hóa, người ta nghĩ ngay đến một

hệ thống lý thuyết được coi là cơ sở quan trọng cho việc hình thành lý luận về ngoại giao văn hóa, tiêu biểu là thuyết “xung đột văn minh” của Samuel P Hungtington, thuyết “sức mạnh mềm” của Joseph S Nye, thuyết “ngoại giao

đa tuyến” của John W McDonal và Louise Diamond…

Thuyết xung đột văn minh của Samuel P Hungtington: Tác giả cho rằng,

thời kỳ sau Chiến tranh lạnh, chính trị thế giới đang được tiến hành tổ chức lại theo ranh giới văn minh Nguồn gốc của các cuộc xung đột trên thế giới sẽ không còn là hệ tư tưởng hay kinh tế, mà nguyên nhân bao trùm mọi sự chia rẽ hay xung đột của loài người chính là văn hóa Đặc tính chung và sự khác biệt của văn hóa ảnh hưởng tới các quốc gia, những dân tộc và quốc gia có nền văn hóa tương đồng đang tụ hợp lai, những dân tộc và nền văn hóa khác đang chia

tách ra Các tác phẩm tiêu biểu của ông là “Sự xung đột giữa các nền văn minh”, “Các loại quy phạm của thế giới sau chiến tranh lạnh Nếu như không phải là văn minh thì sẽ là cái gì?”, “Xung đột của văn minh và việc xây dựng lại trật tự thế giới”

Lý thuyết về sức mạnh mềm: Joseph S Nye được coi là người khởi xướng ra lý thuyết sức mạnh mềm qua một loạt các tác phẩm như “Nước Mỹ định một mình làm bá chủ thế giới”, “Xác định lại ranh giới lợi ích quốc gia”,

“Sức mạnh mềm: phương tiện để đạt được thành công trong chính trị thế giới”… Ông đưa ra quan điểm cần phải phân biệt “sức mạnh cứng” và “sức

mạnh mềm” “Sức mạnh cứng” của mỗi quốc gia được thể hiện ở khả năng kinh tế, sức mạnh quân sự và sự tập hợp “Sức mạnh mềm” bao gồm các yếu tố: văn hóa, các giá trị và chính sách của mỗi quốc gia Nếu như sức mạnh cứng chủ yếu dựa vào sức mạnh quân sự và kinh tế, quyền lực được thực hiện chủ yếu bằng cách đe dọa về quân sự và lôi cuốn về kinh tế thì sức mạnh mềm lại đạt được những gì mình muốn bằng cách tác động tới hệ thống giá trị của người khác, làm thay đổi cách suy nghĩ của người khác, và qua đó khiến người khác mong muốn chính điều mà mình mong muốn Trong sức mạnh mềm, Joseph S Nye coi văn hóa là yếu tố quan trọng, từ đó khẳng định vai trò quan trọng của ngoại giao văn hóa

7

Một tác phẩm vận dụng lý thuyết “sức mạnh mềm” để khẳng định và

làm rõ hơn tác dụng của việc sử dụng sức mạnh mềm đó là “Sức mạnh mềm:

Sự thống trị toàn cầu của phim ảnh, nhạc thịnh hành, truyền hình và quán ăn nhanh của Mỹ” của Matthen Fraster Cuốn sách này đã phân tích rõ sự hình

thành và phát triển của “sức mạnh mềm” của Mỹ và sự ảnh hưởng của nó trong ngoại giao quốc tế là từ bốn yếu tố là phim ảnh, âm nhạc thịnh hành, truyền hình và quán ăn nhanh

Thuyết “ngoại giao đa tuyến” của John W McDonal và Louise

Diamond: Từ quan niệm về ngoại giao 2 tuyến, John W McDonal đã mở rộng thành ngoại giao 5 tuyến và sau khi kết hợp với Louise Diamond, hai ông đã đưa ra quan niệm ngoại giao 9 tuyến Thuật ngữ “ngoại giao đa tuyến” xuất hiện từ đó 9 tuyến cơ bản trong thuyết “ngoại giao đa tuyến” bao gồm: chính phủ; chuyên gia giải quyết xung đột; doanh nhân; các công dân với tư cách cá nhân; nghiên cứu, đào tạo và giáo dục; hoạt động tuyên truyền tích cực; tôn giáo; tài trợ; công luận/truyền thông Trong cách phân loại trên, có 4 tuyến thuộc về ngoại giao văn hóa là: nghiên cứu, đào tạo và giáo dục; hoạt động tuyên truyền tích cực; tôn giáo; công luận/truyền thông Các ông coi đây là những bộ phận không thể tách rời của một nền ngoại giao mới - ngoại giao đa tuyến, tương hợp với bối cảnh thế giới đang được toàn cầu hóa

Các thuyết trên mặc dù không bàn luận trực tiếp đến ngoại giao văn hóa nhưng lại là cơ sở lý luận quan trọng khi chúng nhắc tới văn hóa và vai trò của văn hóa trong quan hệ đối ngoại của các quốc gia Văn hóa ngày càng có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các xung đột, là thành tố quan trọng tạo nên “sức mạnh mềm” hay là những yếu tố cấu thành nên ngoại giao đa tuyến - hình thức đặc trưng của ngoại giao hiện đại

Liên quan đến lý luận về ngoại giao văn hóa, các học giả trên thế giới còn bàn nhiều đến vai trò của văn hóa trong các quan hệ quốc tế Herano Kenichino

trong tác phẩm “Chính trị học toàn cầu” cho rằng: Trong giao lưu giữa các nước,

ngoài quan hệ chính trị, quan hệ kinh tế và quan hệ pháp luật ra còn có quan hệ văn hóa, hơn nữa quan hệ văn hóa không chỉ gián tiếp mà còn trực tiếp ảnh hưởng tới đời sống và lối sống của mọi người [95, tr.16] Còn Louis Doro trong cuốn

“Quan hệ quốc tế văn hóa” thì khẳng định hoạt động giao lưu văn hóa đối ngoại

8

ngày càng hướng tới trung tâm sân khấu giao lưu quốc tế, lĩnh vực hoạt động ngoại giao nhà nước được mở rộng không còn giới hạn ở lĩnh vực chính trị, kinh

tế, khoa học kỹ thuật và quân sự nữa mà đi sâu vào lĩnh vực văn hóa [95, tr.17]

Nhận thức được vai trò ngày càng quan trọng của văn hóa đối với hoạt động ngoại giao, ngày 28/11/2000, chính phủ Hoa Kỳ đã tổ chức hội thảo với chủ

đề “Văn hóa và Ngoại giao” Tại đây, ngoại trưởng Mỹ Albright đã phát biểu rằng, lâu nay, người ta vẫn cho rằng, văn hóa không liên quan gì đến ngoại giao Thành thử nước Mỹ đã không tận dụng được tài nguyên văn hóa của mình một cách tối ưu Bởi vậy, một mặt, Mỹ nên tăng cường cho lĩnh vực giao lưu văn hóa, giới thiệu hiệu quả hơn nữa về văn hóa Mỹ cho thế giới Mặt khác, văn hóa vốn thẩm thấu vào tất cả những sự vụ quốc tế, thế nên, nếu chúng ta hiểu biết càng nhiều nền văn hóa thì chính sách ngoại giao của chúng ta càng thành công [95, tr.209]

Quan điểm của Chính phủ Mỹ trong Báo cáo của Ủy ban Cố vấn về

Ngoại giao văn hóa năm 2005 “Cultural Diplomacy - The Linchpin of Public Diplomacy” quan niệm: ngoại giao văn hóa theo nghĩa hẹp và mang tính

chuyên nghiệp là bộ phận quan trọng của ngoại giao công chúng Ngoại giao văn hóa có vai trò quan trọng trọng việc kiến tạo “cơ sở lòng tin” và xóa bỏ ngờ vực từ phía nhân dân các nước khác; biểu đạt, khẳng định các giá trị Mỹ, thiết lập quan hệ với nhân dân các nước; tạo lập quan hệ với các cá nhân có ảnh hưởng; được sử dụng với tư cách là phương tiện mềm dẻo và khả dĩ để tiếp cận với các quốc gia đang có mối quan hệ ngoại giao căng thẳng hoặc chưa có quan hệ ngoại giao; là biện pháp duy nhất để có thể tiếp xúc từ giới trẻ cho đến người bình dân và quảng đại quần chúng mà không gặp trở ngại đáng kể về ngôn ngữ; làm sống dậy những cuộc thảo luận về văn hóa trong và ngoài nước theo tinh thần cởi mở và khoan dung… Từ đó đưa ra những khuyến nghị nhằm đẩy mạnh hơn nữa hoạt động ngoại giao văn hóa, phục vụ tốt nhất cho các mục tiêu khác của chính phủ Mỹ [195]

Bàn về vai trò ngoại giao văn hóa trong xu thế toàn cầu hóa phải kể đến

một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như: “Ngoại giao văn hóa và sức mạnh mềm của Trung Quốc: Một góc nhìn toàn cầu hóa” [95] của tác giả Bành Tân

Lương Cuốn sách không chỉ giải quyết các vấn đề lý luận về ngoại giao văn hóa

9

mà còn đưa ra vấn đề phải vận dụng và triển khai các hoạt động ngoại giao văn hóa của Trung Quốc như thế nào để đem lại lợi ích cho văn hóa quốc gia và an ninh văn hóa của Trung Quốc trong bối cảnh toàn cầu hóa

Tóm lại, qua việc nghiên cứu một số lý thuyết và công trình nghiên cứu

về ngoại giao văn hóa trên thế giới, tác giả luận án nhận thấy, ngoại giao văn hóa đang là một vấn đề được thế giới hiện nay quan tâm nghiên cứu bởi vai trò quan trọng của nó trong việc giải quyết các quan hệ quốc tế và những vấn đề toàn cầu theo xu hướng hòa bình, xu hướng chủ yếu mà tất cả các quốc gia trên thế giới hiện nay đang hướng tới Văn hóa là một thành tố tạo nên “sức mạnh mềm” của mỗi quốc gia, chính vì vậy, các quốc gia ngày càng quan tâm phát triển văn hóa và sử dụng ngoại giao văn hóa như một phương tiện quan trọng

để đạt được mục tiêu ngoại giao trong bối cảnh toàn cầu hóa

Ở Việt Nam, một vấn đề liên quan mật thiết đến ngoại giao văn hóa là giao lưu văn hóa Có rất nhiều công trình nghiên cứu trong nước bàn về vấn đề này ở nhiều khía cạnh, từ khái niệm, tính tất yếu, đến vai trò, nội dung, hình thức, thực trạng của giao lưu văn hóa…

Giao lưu văn hóa là quy luật tất yếu trong quá trình phát triển văn hóa:

“Sự gặp gỡ, đối thoại, thâm nhập vào nhau, tác động lẫn nhau giữa các nền văn hóa là một hiện tượng phổ biến, cần thiết đối với sự phát triển văn hóa của mọi dân tộc, mọi thời đại” [147, tr.65 - 66] Trong quá trình giao lưu, bên cạnh việc

có sự đồng hóa, nhưng phổ biến là các nền văn hóa đều được bổ sung, tiếp nhận và làm giàu cho nhau, dẫn đến sự biến đổi, phát triển và tiến bộ văn hóa Giao lưu văn hóa cũng là tất yếu và cần thiết cho phát triển chung của xã hội

trên nhiều lĩnh vực Tác giả Vũ Dương Ninh trong bài viết “Kinh nghiệm lịch

sử và hội nhập văn hóa thế giới” đã khẳng định: “Thời đại thông tin ngày nay

không cho phép kéo dài như vậy và đóng cửa như vậy Khi mà mỗi sự kiện xảy

ra từ một nơi nào đó trên hành tinh, ngay lập tức, được truyền đến từng căn phòng thì sự đóng cửa, bưng bít, ngăn cản là điều không thể làm được Khi đã nhận thức sự giao lưu văn hóa là một quy luật tất yếu của đời sống, một nhu cầu tự nhiên của con người thì thực hiện sự giao lưu ấy một cách chủ động, tích cực và có chọn lọc là chọn lựa, là phương sách thông minh nhất” [141, tr.587] Từ đó, đặt ra một vấn đề mang tính cấp thiết đối với giao lưu văn hóa

10

trong quá trình hội nhập là cần nghiên cứu một cách nghiêm túc những cái hay, cái dở của văn hóa thế giới để tiếp thu một cách chọn lọc những tinh hoa văn hóa thế giới, không làm tổn hại văn hóa dân tộc mà góp phần làm phong phú, giàu có văn hóa Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập Bàn về tính

tất yếu của giao lưu văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa, trong cuốn “Tác động của toàn cầu hóa đối với sự phát triển văn hóa và con người Việt Nam”

của tác giả Dương Phú Hiệp đã khẳng định: “Hội nhập văn hóa thế giới là một hiện tượng tự nhiên, thường xuyên, có ý thức và không có ý thức Nó như một làn gió mang lại sự trong lành nhưng cũng không loại trừ khí độc Không vì sợ hãi khí độc mà đóng chặt cửa, thi hành chính sách bế quan tỏa cảng Nhất là trong thời đại toàn cầu hóa ngày nay, chỉ có rộng mở cánh cửa, hội nhập quốc

tế, đón nhận những cái hay, cái tốt của thế giới mới đi đúng xu thế phát triển của loài người” [58, tr.44] Ngoài ra, còn một số công trình, bài viết của tác giả

Nguyễn Văn Dân bàn về vấn đề này như: “Dân tộc và quốc tế trong giao lưu văn hóa” [24] và công trình “Văn hóa và phát triển trong bối cảnh toàn cầu hóa” [25] hay công trình “Giao lưu văn hóa đối với sự phát triển văn hóa nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay” [50] của tác giả Phạm Duy Đức…

Bàn về vai trò của giao lưu văn hóa, tác giả Hoàng Vinh trong cuốn:

“Mấy vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng văn hóa ở nước ta hiện nay” đã

phân tích mối quan hệ biện chứng giữa giao lưu văn hóa với việc nâng cao đời sống văn hóa cộng đồng: “Giao lưu văn hóa là sự vận động thường xuyên gắn với tiến hóa xã hội Trong đời sống xã hội, giao lưu càng mạnh mẽ hơn, mọi sáng tạo văn hóa được phổ biến và trao truyền rộng rãi, sẽ góp phần nâng cao đời sống văn hóa của cộng đồng Đời sống văn hóa của cộng đồng được nâng cao là điều kiện cần thiết để mở rộng giao lưu văn hóa” [191, tr.93] Tác giả còn khẳng định sự cần thiết của giao lưu văn hóa đối với sự phát triển: “Một cộng đồng xã hội càng mở rộng sự giao lưu với bên ngoài, hấp thụ được nhiều tri thức mới lạ, làm cho quỹ thông tin xã hội tăng lên sẽ có nhiều tiềm năng sáng tạo văn hóa Ngược lại, cộng đồng sinh hoạt theo kiểu khép kín, thu mình trong sự tự trị của những mối quan hệ nội giao sẽ làm khô kiệt tiềm năng sáng tạo, cuối cùng không tránh khỏi nguy cơ suy thoái” [191, tr.92] Vấn đề này

còn được bàn đến trong rất nhiều công trình nghiên cứu khác, như: “Giao lưu

11

văn hóa trong thời đại ngày nay” [173], “Mấy vấn đề giao lưu văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa” [55], “Giao lưu văn hóa và sự phát triển của đất nước trong điều kiện toàn cầu hóa” [22], “Giao lưu văn hóa và sự xích lại gần nhau giữa các nền văn hóa Đông - Tây trong thời đại ngày nay” [156], “Đẩy mạnh giao lưu văn hóa nghệ thuật với thế giới là một nhiệm vụ quan trọng”[73]…

Từ việc khẳng định vai trò quan trọng của giao lưu văn hóa, các nhà nghiên cứu còn đề cập đến vấn đề nội dung và các hình thức giao lưu văn hóa, đánh giá thực trạng giao lưu văn hóa ở nước ta hiện nay và vấn đề làm thế nào

để giao lưu văn hóa một cách hiệu quả, tránh được những xu hướng thái quá, cực đoan Về nội dung, giao lưu văn hóa diễn ra trên tất cả các lĩnh vực của văn hóa: văn hóa khoa học, văn hóa giáo dục, văn hóa đạo đức, văn hóa lối

sống, văn hóa nghệ thuật… Tác giả Nguyễn Văn Tình trong bài “Thành quả và hạn chế trong giao lưu và hợp tác quốc tế về văn hóa” in trong cuốn sách

“Văn hóa - Sức mạnh nội sinh của sự phát triển”đã viết: “Giao lưu văn hóa là

sự giới thiệu, tiếp nhận, trao đổi những giá trị văn hóa về hệ tư tưởng, đạo đức, lối sống, tôn giáo, truyền thống, tập quán, kỹ thuật, nghệ thuật và sự hiểu biết giữa các cộng đồng khác nhau” [150, tr.492] Về hình thức, trong lịch sử, giao lưu văn hóa có thể diễn ra một cách tự phát hoặc tự giác, trực tiếp hoặc gián tiếp, hòa bình, tự nguyện hoặc cưỡng bức, áp đặt Các hình thái giao lưu văn hóa thể hiện qua hai chiều “cho” và “nhận”: “giao lưu là cho và nhận: cho tức

là đưa ra, giới thiệu ra những giá trị của mình cho nước khác và nhận là tiếp thụ vào những giá trị từ ngoài mà có lợi cho ta, trong hoàn cảnh và điều kiện của ta” [78, tr.48] Hiện nay, giao lưu văn hóa được thể hiện dưới nhiều hình thức phong phú như: giao lưu chính thức giữa các cơ quan nhà nước theo sự hiệp thương và thỏa thuận bằng các hiệp nghị, các văn bản; giao lưu bằng việc nhận viện trợ có hoàn lại hay không hoàn lại; giao lưu bằng sự vay trả; giao lưu bằng sự chi viện của bản thân một số nước nào đó mà không đòi hỏi hoặc nhận lại cái gì; giao lưu bằng trao đổi các đoàn, bằng việc cử đoàn ra hoặc mời đoàn vào; giao lưu bằng việc Nhà nước cho phép các cá nhân tự bỏ tiền ra nước ngoài học tập…

Đánh giá về thực trạng giao lưu văn hóa ở nước ta hiện nay, có rất nhiều

công trình, bài viết đề cập đến Tác giả Lê Anh Trà trong bài viết “Giao lưu

12

văn hóa trong thời đại ngày nay” [73] đã phân tích thực trạng của văn hóa và vai trò của việc giao lưu văn hóa trong thời đại ngày nay Hay bài viết “Giao lưu văn hóa đối với sự phát triển văn hóa nghệ thuật ở Việt Nam hiện nay”

[50] cũng đánh giá thực trạng của và giao lưu văn hóa ở nước ta hiện nay và sự

cần thiết phải giao lưu văn hóa Tác giả Nguyễn Văn Tình trong bài “Thành quả và hạn chế trong giao lưu và hợp tác quốc tế về văn hóa” [150] đã đánh

giá những thành tựu của giao lưu và hợp tác quốc tế về văn hóa trong thời kỳ đổi mới, đặc biệt từ khi thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (Khóa VIII) đến nay, đồng thời nêu ra những tồn tại trong giao lưu hợp tác quốc tế về văn hóa

Tác giả Trần Văn Bính trong cuốn “Văn hóa Việt Nam trên con đường đổi mới

- Những thời cơ và thách thức” [17] đã nghiên cứu những biến động về văn

hóa xã hội, biến động về các giá trị văn hóa, về đạo đức lối sống ở nước ta hiện nay trong quá trình toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế Đánh giá thực tiễn sau 30 năm đổi mới của đất nước, trong đó có đề cập đến thực tiễn phát triển văn hóa,

xây dựng con người Việt Nam, cuốn “30 năm đổi mới và phát triển ở Việt Nam” đã đánh giá thành tựu và hạn chế trong giao lưu văn hóa của nước ta như

sau: “Giao lưu, hợp tác và hội nhập quốc tế về văn hóa được mở rộng, từng bước đi vào chiều sâu, bước đầu tiếp thu được tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần làm phong phú hơn đời sống văn hóa trong nước và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra nước ngoài” [69, tr.162] Tuy nhiên, “Giao lưu, hợp tác và hội nhập quốc tế về văn hóa hiệu quả còn hạn chế, một số mặt còn bất cập Hoạt động văn hóa đối ngoại chưa sâu rộng; thông tin, truyền thông đối ngoại chưa góp phần tương xứng vào quá trình hội nhập quốc tế Việc tiếp thu, quảng bá sản phẩm văn hóa nước ngoài có nơi, có lúc còn thiếu chặt chẽ, thiếu chọn lọc, chưa được thẩm định một cách khoa học, gây ảnh hưởng tiêu cực đối với một bộ phận công chúng, nhất là giới trẻ Việc lựa chọn, tổ chức giới thiệu, quảng bá tinh hoa văn hóa dân tộc, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam chưa được chỉ đạo thống nhất, đầu tư thỏa đáng, nên ảnh hưởng và tác dụng chưa rõ nét” [69, tr.166]

Nhiều công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề làm thế nào để giao lưu văn hóa có hiệu quả Giao lưu văn hóa vì hữu nghị, vì lợi ích chung trên nhiều lĩnh vực trong xu thế hội nhập, đồng thời đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an

13

toàn xã hội, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc… vừa là mục đích, vừa là nhiệm

vụ quan trọng và cấp bách trong thời kỳ đẩy mạnh hội nhập quốc tế ở Việt

Nam hiện nay Vấn đề này được đề cập đến trong các bài viết như: “Giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc là cơ sở mở rộng cánh cửa giao lưu với các nước” [59], “Phát huy sức mạnh nội sinh của bản sắc văn hóa dân tộc trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Việt Nam” [170] , “Hợp tác và giao lưu văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa” [97], “Giao lưu văn hóa quốc tế - Hòa nhập nhưng không được hòa tan” [154]…

Trong công trình nghiên cứu “Văn hóa vì phát triển”, tác giả Phạm

Xuân Nam đã khẳng định: “Trải qua tất cả các cuộc giao lưu, tiếp xúc ấy, dù bị

áp đặt hay tự nguyện, văn hóa Việt Nam vẫn không những giữ được bản sắc của mình mà còn trở nên phong phú thêm nhờ biết thâu nhận và đồng hóa nhiều yếu tố mới từ bên ngoài, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước qua các giai đoạn lịch sử, đồng thời phù hợp với hệ giá trị cội nguồn của văn hóa dân tộc” [134, tr.55 - 56] Đó chính là bài học kinh nghiệm sâu sắc mà cha ông đã

để lại cho chúng ta ngày nay

Trong tham luận “Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc trước thềm thế kỷ mới” tại Đại hội đại biểu toàn

quốc lần thứ IX của Đảng, ông Nguyễn Khoa Điềm viết: “Chúng ta không thể sống biệt lập “đóng cửa” để ngăn không cho cái xấu lọt vào nhà mình, mà cần

có chiến lược chủ động mở rộng giao lưu tiếp nhận những cái hay, cái đẹp, cái tiên tiến từ các nước để bồi đắp cho nền văn hóa dân tộc phát triển, đồng thời ngăn chặn những ảnh hưởng tiêu cực từ những biểu hiện phản văn hóa…” [45, tr.217]

Tóm lại, có rất nhiều công trình đề cập đến giao lưu văn hóa ở nhiều khía cạnh khác nhau Tựu trung lại, các công trình nghiên cứu đó đều khẳng định tính tất yếu của giao lưu văn hóa đối với sự phát triển và đẩy mạnh giao lưu, hợp tác quốc tế về văn hóa trở thành nhiệm vụ tất yếu, nhu cầu cấp bách trong giai đoạn hiện nay Đây là những nội dung và tiền đề quan trọng giúp cho tác giả tiếp cận đến một vấn đề khác có liên quan đến giao lưu văn hóa là ngoại giao văn hóa

14

- Về ngoại giao văn hóa, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 (khóa

VIII) năm 1998 ra đời được đánh giá là đường lối cơ bản, toàn diện và khoa học của Đảng ta về văn hóa trong thời kỳ đổi mới đã đề cập đến vấn đề “mở rộng và hợp tác quốc tế về văn hóa” và coi đây là một trong 10 nhiệm vụ cụ thể hàng đầu Kể từ đó đến nay, trong các tài liệu liên quan tới văn hóa hoặc văn hóa đối ngoại, đều ít nhiều nhắc đến các hoạt động ngoại giao văn hóa nhưng vẫn ở mức sơ khai hoặc chỉ đưa ra những con số thống kê đơn thuần Ngoại giao văn hóa cũng được đề cập ít nhiều trong các bài phát biểu, trả lời phỏng vấn của các nhà lãnh đạo cấp cao…

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay, ngoại giao văn hóa giữ một vị trí quan trọng trong chính sách đối ngoại của nhiều quốc gia Nhằm xác định rõ nội hàm và các biện pháp cụ thể để tăng

cường công tác ngoại giao, Hội thảo khoa học Quốc gia về “Ngoại giao văn hóa

vì một bản sắc Việt Nam trên trường quốc tế, phục vụ hòa bình, hội nhập và phát triển bền vững” đã được tổ chức năm 2008 tại Hà Nội Hội thảo đã thu hút

được nhiều nhà lãnh đạo, nhiều nhà khoa học và những người tâm huyết với nền ngoại giao nước nhà đến tham dự và đóng góp ý kiến xây dựng nội dung, đề xuất các biện pháp đẩy mạnh công tác ngoại giao văn hóa một cách hiệu quả và

đồng bộ giữa các cơ quan liên quan Năm 2010, Hội thảo quốc tế “Văn hóa trong thế giới hội nhập” do Trường Đại học Văn hóa tổ chức cũng có một số

tham luận bàn về ngoại giao văn hóa, vai trò của ngoại giao văn hóa, sự khác

nhau giữa ngoại giao văn hóa và giao lưu văn hóa… Năm 2011, Hội thảo “Văn hóa đối ngoại trong thế giới hội nhập” do Bộ Văn hóa, Thể thao, Du lịch -

Trường Đại học Văn hóa Hà Nội tổ chức đã tập trung thảo luận những vấn đề lý luận và thực tiễn của văn hóa đối ngoại, phát triển văn hóa đối ngoại và văn hóa ngoại giao trong bối cảnh toàn cầu hóa

Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam trong hai thập kỷ đầu thế kỷ XXI” năm 2009, chủ nhiệm đề tài Phạm

Sanh Châu Đây là đề tài nghiên cứu cấp Bộ chuyên sâu đầu tiên về ngoại giao văn hóa ở Việt Nam Kết quả nghiên cứu của đề tài đã làm rõ một số vấn đề lý luận về ngoại giao văn hóa như định nghĩa, chức năng, mục tiêu, chủ thể… của ngoại giao văn hóa; đồng thời tổng kết, đánh giá hoạt động ngoại giao văn hóa

15

Việt Nam trong hai thập kỷ đầu thế kỷ XXI và đề xuất các giải pháp phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam trong thời gian tới

Công trình nghiên cứu “Ngoại giao và công tác ngoại giao” [66] của tác

giả Vũ Dương Huân đã giới thiệu một cách có hệ thống các nội dung cơ bản về khoa học ngoại giao và công tác ngoại giao trong 15 chương, trong đó tác giả dành riêng một chương (Chương IX) viết về ngoại giao văn hóa Ở chương này, tác giả tập trung làm rõ các vấn đề như: khái niệm ngoại giao văn hóa, tầm quan trọng của ngoại giao văn hóa, nội hàm của ngoại giao văn hóa, các loại hình hoạt động chính của ngoại giao văn hóa và công tác văn hóa đối ngoại của Bộ Ngoại giao Mặc dù đây không phải là công trình nghiên cứu chuyên sâu về lĩnh vực ngoại giao văn hóa nhưng tác giả đã nêu ra những vấn đề lý luận cơ bản về ngoại giao văn hóa để tác giả luận án có thể tiếp thu và kế thừa

Giáo trình “Quan hệ công chúng chính phủ trong văn hóa đối ngoại”

[16] do Lê Thanh Bình chủ biên Cuốn sách trình bày một số vấn đề mang tính

lý luận như: khái niệm, định nghĩa về văn hóa, văn hóa đối ngoại, ngoại giao văn hóa… Các tác giả cho rằng: văn hóa đối ngoại, ngoại giao văn hóa không phải là một loại hình văn hóa riêng biệt của ngành ngoại giao, của hoạt động đối ngoại mà sự biểu lộ các giá trị văn hóa Việt Nam đã thấm sâu vào tư tưởng, trí tuệ, phong cách của các tổ chức và các cá nhân làm công tác ngoại giao, cả ngoại giao nhà nước và ngoại giao nhân dân; đồng thời nhấn mạnh: văn hóa đối ngoại cũng như quan hệ công chúng là một thành tố quan trọng trong chính sách ngoại giao, trong văn hóa đối ngoại ngày nay Bên cạnh đó, tác giả còn đề cập các quan điểm, chính sách lớn của Đảng và Nhà nước về văn hóa đối ngoại, liên quan đến lĩnh vực quan hệ công chúng Ngoài ra, cuốn sách còn giới thiệu bài học kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới, đồng thời tổng kết những thành tựu chính về quan hệ công chúng trong văn hóa đối ngoại của đất nước trong lịch sử Trên cơ sở đó, các tác giả đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường hoạt động công chúng trong lĩnh vực văn hóa đối ngoại của ngoại giao Việt Nam thời kỳ hội nhập

Trong các công trình chuyên khảo về ngoại giao văn hóa, có thể kể đến

công trình nghiên cứu của tác giả Phạm Thái Việt chủ biên: Ngoại giao văn hoá - Cơ sở lý luận, kinh nghiệm quốc tế và ứng dụng [189] Đây là một trong

16

những công trình nghiên cứu chuyên khảo đầu tiên ở Việt Nam về ngoại giao văn hóa, trong đó, tác giả đã hệ thống hóa các tri thức về ngoại giao văn hóa, xác định cơ chế chuyển hóa văn hóa thành sức mạnh, làm rõ vai trò và chức năng của truyền thông đại chúng và văn hóa đại chúng trong ngoại giao văn hóa, rút ra một số kinh nghiệm và kỹ năng nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam Đặc biệt trong phần Ngoại giao văn hóa, các tác giả đã phân tích các cơ sở thực tiễn, cơ sở lý luận và những nội dung cơ bản của ngoại giao văn hóa

Ngoài ra còn rất nhiều bài báo, bài viết nghiên cứu về ngoại giao văn

hóa như của bài viết của tác giả Đỗ Quý Doãn về “Thông tin truyền thông và đẩy mạnh ngoại giao văn hóa” [26], Phạm Thái Việt: “Quan hệ công chúng

và ngoại giao văn hóa” [188], Đặng Thị Thu Hương về “Ngoại giao văn hóa

và truyền thống văn hóa đối ngoại trong bối cảnh hội nhập quốc tế” [70],

“Ngoại giao văn hóa qua Festival tại Việt Nam” [167] của Đỗ Thị Minh Thúy,

“Ngoại giao văn hóa trong thời kỳ hội nhập” của Cao Vũ Huyền [68], bài viết của tác giả Song Thành: “Ngoại giao văn hóa” với vấn đề gia tăng “sức mạnh mềm” của Việt Nam trong hội nhập và phát triển” [162], bài viết của tác giả

Võ Văn Hải về “Đẩy mạnh ngoại giao văn hóa trong hội nhập quốc tế” [56]…

Tóm lại, các công trình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa và liên quan đến ngoại giao văn hóa đã giúp nghiên cứu sinh có được một khung lý thuyết

về ngoại giao văn hóa, đây chính là cơ sở lý luận quan trọng để tìm hiểu, nghiên cứu về ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

1.1.2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

Cho đến nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu về ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh với tư cách là một đối tượng độc lập

Do những đóng góp to lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong quá trình hình thành và phát triển của nền ngoại giao Việt Nam hiện đại, đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu về tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại, tư tưởng Hồ Chí Minh về quan hệ quốc tế và về các hoạt động thực tiễn ngoại giao của Hồ Chí Minh

về tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh: “Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh là hệ thống những nguyên lý, quan điểm, quan niệm về các vấn đề thế giới và thời đại, về đường lối quốc tế, chiến lược, sách lược, chính sách đối ngoại và ngoại giao Việt Nam thời kỳ hiện đại Tư tưởng này còn thể hiện trong hoạt động đối ngoại thực tiễn của Hồ Chí Minh và của Đảng, Nhà nước Việt Nam” [135, tr.89] Tác giả còn khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao cùng với

lý luận của Đảng trên các lĩnh vực quốc tế và đối ngoại hợp thành một chỉnh thể Tư tưởng Hồ Chí Minh là kim chỉ nam cho hoạt động quốc tế và ngoại giao của Đảng, Nhà nước Trí tuệ của Đảng, hoạt động thực tiễn phong phú và sáng tạo của Đảng và nhân dân ta làm giàu thêm tư tưởng Hồ Chí Minh” [135, tr.13 - 14]

Tác giả Nguyễn Phúc Luân trong công trình “Ngoại giao Hồ Chí Minh - Lấy chí nhân thay cường bạo” [94] đã khẳng định một đặc trưng quan trọng

của trường phái ngoại giao Hồ Chí Minh là vận dụng các giá trị vĩnh hằng của dân tộc, biết “lấy chí nhân thay cường bạo” trong quan hệ quốc tế Cuốn sách

đã khẳng định vai trò lịch sử của Hồ Chí Minh trong quan hệ quốc tế, phân tích những đặc điểm của tư duy đối ngoại Hồ Chí Minh, từ đó đưa ra một số vấn đề

lý luận ngoại giao Hồ Chí Minh cần phải nghiên cứu và vận dụng Qua đó, chúng ta thấy được nét đặc sắc của tư duy đối ngoại Hồ Chí Minh, tư duy đó

đã trở thành những bài học kinh nghiệm vô cùng quý báu để Đảng và Nhà nước ta vận dụng giải quyết các vấn đề trong quan hệ quốc tế hiện nay

Ngoài ra, còn có các công trình của tác giả Đinh Xuân Lý: Tư tưởng đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh [98] và“Tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại

và sự vận dụng của Đảng trong thời kỳ đổi mới” [99], Vũ Dương Huân: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao” [64]…

18

Bài viết “Tư tưởng Hồ Chí Minh về thế giới quan và đường lối đối ngoại

vì hòa bình, hợp tác và phát triển” [76] của Nguyên Bộ trưởng Bộ Ngoại giao

Phạm Gia Khiêm đã phân tích một cách sâu sắc thế giới quan và đường lối đối ngoại vì hòa bình, hợp tác và phát triển trong tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh

và khẳng định giá trị to lớn của nó trong nghiên cứu tình hình thế giới và xây dựng đường lối, chiến lược đối ngoại của các giai đoạn lịch sử khác nhau Tác giả khẳng định đây chính là kim chỉ nam đưa con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua bao thác ghềnh và đem lại những thắng lợi vẻ vang mang tầm vóc lịch sử cho ngoại giao Việt Nam

Các công trình nghiên cứu về hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh

cũng rất phong phú Có thể kể đến các công trình như: “Chủ tịch Hồ Chí Minh

với công tác ngoại giao” [185] của Viện Quan hệ quốc tế, “Hồ Chí Minh -

Những hoạt động quốc tế” [89] của Phan Ngọc Liên, “Chủ tịch Hồ Chí Minh ở Pháp” [160] của Nguyễn Thành, “Chủ tịch Hồ Chí Minh, trí tuệ lớn của nền ngoại giao Việt Nam hiện đại” [92] của Nguyễn Phúc Luân, “Hoạt động đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong kháng chiến chống Pháp” [159] của Đặng Văn Thái,“Hoạt động ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ 1954 đến 1969” [178] của Trần Minh Trưởng Các công trình này đều ghi lại những

hoạt động ngoại giao phong phú của Hồ Chí Minh, khẳng định công lao to lớn của Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp ngoại giao nước nhà Người chính là người sáng lập ra nền ngoại giao Việt Nam hiện đại, tổ chức xây dựng, chỉ đạo hoạt động bằng những quan điểm, tư tưởng mang tầm chiến lược, sách lược, bằng phong cách ngoại giao độc đáo của một nhà ngoại giao kiệt xuất, đem lại nhiều thành quả to lớn trên mặt trận ngoại giao, góp phần vào thắng lợi chung của cách mạng Việt Nam trong các thời kỳ cách mạng

Bên cạnh đó, có nhiều bài viết về sự vận dụng tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, khẳng định giá trị to lớn của tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh cả về

mặt lý luận và thực tiễn Đó là: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về đối ngoại vẫn còn nguyên giá trị” [79] của tác giả Vũ Khoan, “Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh

về ngoại giao từ sau Hiệp định Giơnevơ” [151] của tác giả Nguyễn Trọng Phúc, “Công tác đối ngoại hiện nay trên cơ sở nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh” [158] của tác giả Văn Tạo, “Nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế - Một số

19

vấn đề nhìn từ tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh” [177] của tác giả Trần Minh Trưởng…

Tác giả Nguyễn Hải Anh trong Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ

quốc tế với đề tài “Ngoại giao văn hóa trong quan hệ quốc tế đương đại” [1]

đã đề cập đến tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao văn hóa Có thể nói, đây là một trong số ít công trình đề cập đến một khía cạnh của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh Tác giả đã đưa ra một số nội dung của tư tưởng ngoại giao văn hóa

Hồ Chí Minh với tư cách là cơ sở lý luận của quan điểm về ngoại giao văn hóa,

đó là: văn hóa phải làm cho thế giới hiểu thêm về sự nghiệp cách mạng của nhân dân Việt Nam; muốn làm tốt ngoại giao văn hóa, trước hết phải xây dựng một nền văn hóa Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học, đại chứng; ngoại giao văn hóa là hiểu rõ văn hóa thế giới, tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới làm giàu văn hóa Việt Nam; ngoại giao văn hóa là không ngừng kế thừa, phát huy truyền thống đối ngoại của dân tộc, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ đối ngoại của đất nước; ngoại giao văn hóa là giữ gìn bản sắc văn hóa trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, gắn kết kiều bào với quê hương, đất nước; ngoại giao văn hóa là tôn trọng và trân trọng giá trị văn hóa của các dân tộc khác

Tóm lại, các công trình nghiên cứu nêu trên chủ yếu nghiên cứu về tư tưởng và hoạt động ngoại giao Hồ Chí Minh Từ các kết quả nghiên cứu đó, tác giả có thêm các căn cứ, nguồn tài liệu để tiếp tục tìm tòi, phát hiện thêm những nội dung và các đóng góp quan trọng của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

1.2 Tình hình nghiên cứu về thực trạng ngoại giao văn hóa Việt Nam hiện nay và sự vận dụng di sản ngoại giao Hồ Chí Minh của Đảng Cộng sản Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế

1.2.1 Về thực trạng ngoại giao văn hóa Việt Nam

Ngoại giao văn hóa là một lĩnh vực còn tương đối mới, do đó, những công trình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa nói chung và thực trạng ngoại giao văn hóa Việt Nam hiện nay nói riêng, nhìn chung là chưa đáng kể Đánh giá về thực trạng ngoại giao văn hóa Việt Nam hiện nay chủ yếu tập trung trong các báo cáo tổng kết của một số bộ, ngành hoặc một vài công trình, bài viết nhỏ lẻ Cho đến nay, chưa có một công trình nào đánh giá một cách công phu và tổng quát vấn đề trên Chính vì vậy, việc nghiên cứu thực trạng ngoại

20

giao văn hóa Việt Nam hiện nay, nếu chỉ dựa vào các tài liệu sẵn có để đánh giá

một cách khách quan, toàn diện là một điều thực sự khó khăn cho người viết

Tổng kết 30 năm thực hiện đường lối đối ngoại, trong cuốn “30 năm đổi mới và phát triển ở Việt Nam”, Đảng ta đã khẳng định những thành tựu đã đạt

được như sau: “Hội nhập trên lĩnh vực văn hóa - xã hội của nước ta với cộng đồng thế giới đã được đẩy mạnh, đa dạng về hình thức, phương thức, đối tác và

có chuyển biến về chất lượng Việt Nam đã ký hơn 100 thỏa thuận, điều ước quốc tế song phương có nội dung văn hóa Hội nhập văn hóa - xã hội đi vào chiều sâu thực chất đã thu hút bạn bè quốc tế đến với Việt Nam ngày càng nhiều hơn Chính điều này đã đưa tới việc hình thành nhiều dự án, nhiều công trình văn hóa ngay tại Việt Nam với quy mô ngày càng được mở rộng, tạo điều kiện đề nhân dân ta có cơ hội tiếp cận và thưởng thức những giá trị văn hóa tiêu biểu của nhiều quốc gia trên thế giới, từ đó thúc đẩy tiềm năng sáng tạo của nhân dân và khuyến khích giao lưu với cộng đồng quốc tế” [69, tr.235]

Luận án Tiến sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế của Nguyễn Hải Anh với

đề tài “Ngoại giao văn hóa trong quan hệ quốc tế đương đại” [1] đã phân tích

quá trình hình thành, đánh giá những thành tựu và hạn chế của ngoại giao văn hóa Việt Nam từ sau “chiến tranh lạnh”, đặc biệt kể từ khi được chính thức nhìn nhận là một trong ba trụ cột của nền ngoại giao Việt Nam hiện đại tại Hội nghị ngành Ngoại giao lần thứ 25 từ năm 2006 đến nay, đồng thời đưa ra một

số kiến nghị nhằm đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả ngoại giao văn hóa Việt Nam trong thời gian tới

Trong bài viết “Ngoại giao văn hóa Việt Nam: Hội nhập quốc tế và lợi ích quốc gia” [3] của tác giả Phạm Ngọc Anh, bên cạnh việc khẳng định vai

trò của ngoại giao văn hóa, tác giả đã đánh giá những thành tựu của ngoại giao văn hóa trong việc góp phần quảng bá văn hóa, tăng cường sự hiểu biết giữa Việt Nam với bạn bè quốc tế; góp phần tích cực vận động, mang lại nhiều danh hiệu văn hóa thế giới; các giá trị, tinh hoa văn hóa, tri thức của nhân loại được tiếp thu có chọn lọc nhằm góp phần làm phong phú thêm nền văn hóa Việt Nam… Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra một số hạn chế như: sự đầu tư chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của một quốc gia dân tộc có bề dày lịch sử văn hóa; việc quảng bá hình ảnh đất nước, con người, văn hóa Việt Nam chưa

21

thực sự hiệu quả; hành lang pháp lý, những quy định trong hợp tác quốc tế về văn hóa chưa được hoàn thiện; biểu hiện sự xuống cấp các công trình văn hóa hoặc việc tiếp thu tràn lan văn hóa ngoại…

Bài viết “Ngoại giao văn hóa - Điểm sáng trên chặng đường 70 năm ngành ngoại giao” [174] của tác giả Lê Hoài Trung đã khẳng định ngoại giao

văn hóa Việt Nam tự hào đã có những đóng góp xứng đáng trong sự nghiệp kháng chiến cứu nước trước đây cũng như trong công cuộc bảo vệ và xây dựng đất nước ngày nay Tác giả đã nêu lên những thành tựu nổi bật của ngoại giao văn hóa trong 70 năm sự nghiệp của ngành ngoại giao, từ đó, đi đến khẳng định: ngoại giao văn hóa là một trong những thành tố chính của ngoại giao hiện đại của thế kỷ XXI

Trong bài “Ngoại giao văn hóa trong bối cảnh hội nhập” [4], tác giả Phạm

Ngọc Anh sau khi phân tích vai trò của ngoại giao văn hóa trong việc thực hiện lợi ích quốc gia đã tổng kết một số thành tựu của ngoại giao văn hóa Việt Nam và khẳng định, trong những năm gần đây, ngoại giao văn hóa Việt Nam đã có bước phát triển quan trọng, đóng góp vào thành công chung của ngoại giao; đồng thời chỉ ra những hạn chế, yếu kém và chưa được đầu tư tương xứng với tiềm năng và lợi thế của một quốc gia có bề dày lịch sử, văn hóa

Các kết quả nghiên cứu của nhóm công trình này giúp cho nghiên cứu sinh có những căn cứ để đánh giá chính xác và cụ thể hơn thực trạng vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh vào phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam hiện nay Từ đó, khẳng định các giá trị ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh đối với

sự phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế

1.2.2 Sự vận dụng di sản ngoại giao Hồ Chí Minh và các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về ngoại giao văn hóa thời kỳ hội nhập quốc tế

Với vai trò là “nền tảng tinh thần” và là “kim chỉ nam cho hành động cách mạng của Đảng”, tư tưởng ngoại giao và những đóng góp trong thực tiễn hoạt động ngoại giao của Hồ Chí Minh đã trở thành cơ cở lý luận và thực tiễn quan trọng đề Đảng ta vận dụng trong quá trình lãnh đạo đường lối đối ngoại thời kỳ hộ nhập quốc tế Chính vì vậy, sự vận dụng di sản ngoại giao Hồ Chí

tập trung nghiên cứu một số vấn đề chung về tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh

và sự vận dụng tư tưởng đối ngoại, nghệ thuật và phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh trong thời kỳ hội nhập quốc tế Trong công trình này, các nhà khoa học đều khẳng định tư tưởng đối ngoại, phương pháp, phong cách và nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh là một trong các nhân tố đảm bảo thắng lợi của chúng ta trong công tác đối ngoại Trong bối cảnh trên, việc nghiên cứu sâu hơn nữa, toàn diện hơn nữa và đặc biệt là việc phân tích sự vận dụng sáng tạo

tư tưởng, phương pháp, phong cách ngoại giao của Người, trong bối cảnh mới

có ý nghĩa thực tiễn, ý nghĩa lý luận hết sức quan trọng

Trong bài viết “Tư tưởng Hồ Chí Minh soi rọi cho ngoại giao Việt nam thực hiện thành công đường lối đối ngoại của Đảng”, tác giả Nguyễn Dy Niên

đã khẳng định ý nghĩa to lớn của việc vận dụng tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh: “Việc vận dụng tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trong những giai đoạn

và thời khắc lịch sử cho tới nay đã giúp ngoại giao Việt Nam hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Nhân dân giao phó, trở thành một mặt trận và binh chủng hợp thành của cách mạng Việt Nam” đồng thời nhấn mạnh: “việc không ngừng nghiên cứu, học tập, quán triệt và thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh có tầm quan trọng quyết định đối với việc triển khai thực hiện thành công đường lối đối ngoại của Đảng Chỉ như vậy đối ngoại Việt Nam mới có thể vươn lên ngang tầm với thời đại, mới có đủ khả năng để

xử lý kịp thời và thoả đáng, có lợi nhất cho đất nước tất cả những vấn đề nảy sinh Chỉ có như vậy, ngoại giao Việt Nam mới có thể trở thành nền ngoại giao cách mạng, chính quy và hiện đại, xứng đáng là nền ngoại giao trong thời đại

Hồ Chí Minh quang vinh” [138]

Bài viết của tác giả Phạm Gia Khiêm “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong đổi mới đối ngoại” in trong cuốn sách “Đảng Cộng sản Việt Nam - 80 năm xây dựng và phát triển” đã khẳng định: “Trong kho tàng tinh hoa ngoại

giao ấy của dân tộc, sáng lấp lánh tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh, một hệ

23

giá trị phong phú và sâu sắc, bao hàm nhiều bài học quý giá đối với công tác đối ngoại Ngoại giao Việt Nam thời kỳ đổi mới đã kế thừa và vận dụng nhuần nhuyễn phong cách, bản sắc và những giá trị bền vững của tư tưởng ngoại giao của Bác” [42] Cụ thể là Đảng ta đã vận dụng thành công trong việc định hình chính sách, phá thế bao vây cấm vận; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại; chủ động hội nhập khu vực, thế giới và triển khai một nền ngoại giao toàn diện trong tình hình mới

Tác giả Lê Viết Duyên trong bài viết “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

về đối ngoại trong công cuộc đổi mới hiện nay” cho rằng: “Trên cơ sở phương

pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, những quan sát và phân tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh về các vấn đề quốc tế và thời đại, cách ứng xử của Người trên trường quốc tế đã hình thành nên hệ thống lý luận, quan điểm, nguyên lý thực tế, sâu sắc cũng như những hành động đối ngoại chuẩn mực, hiệu quả, định hướng cho việc hoạch định chính sách đối ngoại của Việt Nam” [28] và tác giả cũng khẳng định những thành tựu to lớn của ngoại giao Việt Nam trong

70 năm qua là minh chứng sinh động của đường lối, chính sách đối ngoại đúng đắn của Đảng ta, đồng thời thể hiện sự vận dụng sáng tạo và hiệu quả tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh

Trên cơ sở vận dụng các giá trị trong di sản ngoại giao Hồ Chí Minh để lại, Đảng Cộng sản Việt Nam đã đưa ra các quan điểm chỉ đạo để phát triển ngoại giao, trong đó có ngoại giao văn hóa Nghiên cứu các quan điểm chỉ đạo của Đảng về phát triển ngoại giao văn hóa trong thời kỳ hội nhập quốc tế, tác giả

Hồ Sĩ Vịnh trong bài “Quan điểm của Đảng ta về vấn đề giao lưu văn hóa” đã

khẳng định: “Từ khi ra đời đến nay, trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam đề có những quan điểm nhất quán, cởi mở và có

hệ thống về giao lưu văn hóa Đóng cửa, khép kín và kỳ thị văn hóa nước ngoài

là những xu hướng xa lạ với Đảng” [193, tr.621] Trong bài viết, tác giả còn nêu

ra những quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam về vấn đề giao lưu văn hóa, từ những quan điểm mang tính chủ trương trong Đề cương văn hóa (1943) đến những quan điểm chỉ đạo trong Đại hội VII (1991), Hội nghị Trung ương 5 khóa VIII (1998), Đại hội X (2006) của Đảng

phòng, an ninh, Nhà nước ta đã cụ thể hóa bằng việc ban hành “Chiến lược ngoại giao văn hóa đến năm 2020”, góp phần tăng cường quản lý nhà nước về

ngoại giao văn hóa Tác giả còn nêu rõ, sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác ngoại giao văn hóa thể hiện trước hết ở việc xác lập trong thực tiễn chỉ đạo có định hướng đối với lĩnh vực này, để phát huy sức mạnh xây dựng và bảo vệ những thành quả của sự nghiệp đổi mới Trên cơ sở đó, hoàn thiện hệ thống chính sách ngoại giao văn hóa trong tổng thể nền ngoại giao toàn diện, lồng ghép các hoạt động ngoại giao văn hóa với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng cơ chế phối hợp hoạt động giữa các cơ quan, bộ, ban ngành…

Trong bài phát biểu với chủ đề “Định hướng của Đảng về Ngoại giao văn hóa trong tình hình mới” [155], tác giả Nguyễn Bắc Son đã khẳng định sự phát

triển của đường lối văn hóa văn nghệ theo từng thời kỳ đều phù hợp với yêu cầu của cách mạng, đều nhất quán theo nguyên lý chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh Từ đó, tác giả nêu ra một số nội dung cần đẩy mạnh ngoại giao văn hóa trong thời gian tới Đây là nội dung nhưng đồng thời cũng là những nhiệm

vụ, giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của ngoại giao văn hóa trong tình hình mới

Những công trình nghiên cứu trên đều khẳng định giá trị to lớn của tư tưởng đối ngoại, ngoại giao Hồ Chí Minh và sự cần thiết phải vận dụng những giá trị đó vào sự nghiệp phát triển ngoại giao nói chung, ngoại giao văn hóa Việt Nam nói riêng; đồng thời với việc nghiên cứu các quan điểm chỉ đạo của Đảng về phát triển ngoại giao văn hóa, tác giả luận án có nguồn tư liệu chính thống để nhận thức rõ hơn về sự vận dụng các giá trị trong di sản ngoại giao

Hồ Chí Minh trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng và Nhà nước đối với hoạt động ngoại giao văn hóa qua các thời kỳ cách mạng

25

1.3 Những kết quả nghiên cứu đạt đƣợc và những vấn đề luận án tập trung giải quyết

1.3.1 Những kết quả nghiên cứu đạt được

Khái quát một cách toàn diện (quan niệm, phương thức tiếp cận, nội dung triển khai, các kết quả chủ yếu đạt được…) tình hình nghiên cứu liên quan đến nội dung của luận án, tác giả nhận thấy:

Về ngoại giao văn hóa

Trong những năm gần đây, trên thế giới cũng như ở Việt Nam, ngoại giao văn hóa được quan tâm phát triển nhờ sự gia tăng nhận thức về vai trò của nó đối với ngoại giao nói riêng và với sự phát triển xã hội nói chung Ngoại giao văn hóa ngày càng trở thành công cụ hữu hiệu trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế bằng phương pháp hòa bình Đây chính là xu hướng chủ yếu của quan

hệ quốc tế hiện nay Tuy nhiên, đây là một lĩnh vực chưa có nhiều công trình nghiên cứu Ở Việt Nam, ngoại giao văn hóa là một lĩnh vực nghiên cứu còn tương đối mới Việc nghiên cứu lĩnh vực này đang còn tập trung giải quyết các vấn đề thuộc về lý luận như nội hàm khái niệm, nội dung, chức năng, vai trò, chủ thể của ngoại giao văn hóa và các nhóm giải pháp đẩy mạnh hiệu quả hoạt động của ngoại giao văn hóa… Chưa có nhiều những công trình nghiên cứu chuyên sâu, chuyên khảo về lĩnh vực này

Về ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

Cho đến nay, các công trình khoa học chủ yếu nghiên cứu về tư tưởng và hoạt động đối ngoại, ngoại giao của Hồ Chí Minh Các công trình này đã nghiên cứu một cách khá toàn diện, hệ thống các quan điểm của Hồ Chí Minh

về đối ngoại, ngoại giao; đồng thời, khẳng định những đóng góp to lớn của Hồ Chí Minh và những giá trị của tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh đối với nền ngoại giao Việt Nam nói riêng, sự nghiệp cách mạng Việt Nam nói chung Trong những công trình đã công bố, xuất hiện một số gợi ý về các khía cạnh khác nhau của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh - một bộ phận hợp thành di sản ngoại giao Hồ Chí Minh nói chung

Về sự vận dụng di sản ngoại giao Hồ Chí Minh và các quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam về ngoại giao văn hóa thời kỳ hội nhập quốc tế

26

Hầu hết các công trình thuộc nhóm này đều khẳng định giá trị tư tưởng

và những đóng góp to lớn cho nền ngoại giao Việt Nam mà Hồ Chí Minh đã để lại Qua đó nhấn mạnh sự cần thiết phải vận dụng di sản ngoại giao Hồ Chí Minh với tư cách là cơ sở lý luận quan trọng cho việc hoạch định những chủ trương, đường lối, chính sách ngoại giao đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế Các quan điểm chỉ đạo của Đảng chủ yếu về phát triển, mở rộng giao lưu và hợp tác quốc tế về văn hóa hoặc về phát triển ngoại giao nói chung Đã có những quan điểm chỉ đạo phát triển ngoại giao văn hóa nhưng chưa nhiều và chỉ dừng lại ở những định hướng mang tính chiến lược, chưa đi sâu vào những nội dung và giải pháp cụ thể cho ngoại giao văn hóa

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài, tác giả nhận thấy, cho đến nay, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện và hệ thống về ngoại giao văn hoá Hồ Chí Minh cùng với những giá trị lý luận và thực tiễn của nó được Đảng ta vận dụng trong quá trình xây dựng và phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam Đây chính là vấn đề gợi mở cho người viết lựa chọn vấn

đề “Ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt

Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” là đề tài nghiên cứu luận án của mình

1.3.2 Những vấn đề luận án tập trung giải quyết

Có thể khẳng định “Ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” là một đề tài mới,

vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn sâu sắc Nghiên cứu đề tài này, tác giả sẽ tập trung giải quyết các vấn đề sau:

- Thứ nhất, đưa ra khái niệm ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

Từ việc nghiên cứu tư tưởng, hoạt động, phong cách, nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh, đặc biệt là việc Hồ Chí Minh sử dụng vốn hiểu biết, vốn văn hóa của mình trong các hoạt động ngoại giao để nhằm thực hiện các mục tiêu ngoại giao, người viết cố gắng đưa ra được khái niệm ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

- Thứ hai, phân tích cơ sở hình thành, nội dung của ngoại giao văn hóa Hồ

Chí Minh

27

Luận án tập trung phân tích các cơ sở hình thành ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh bao gồm: truyền thống ngoại giao văn hóa của dân tộc, các giá trị ngoại giao văn hóa của nhân loại, di sản ngoại giao Mác - Lênin và những phẩm chất nổi trội của nhân cách văn hóa Hồ Chí Minh Làm rõ những nội dung chủ yếu ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh là: quan niệm của Hồ Chí Minh về tính tất yếu của ngoại giao văn hóa; về mối quan hệ giữa ngoại giao văn hóa với ngoại giao chính trị, ngoại giao kinh tế, ngoại giao quân sự; quan điểm về vai trò của ngoại giao văn hóa và các phương pháp tiến hành ngoại giao văn hóa

- Thứ ba, khảo sát, đánh giá thực trạng vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ

Chí Minh của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế và phân tích nguyên nhân của thực trạng đó

Việc đánh giá thực trạng vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh hiện nay có một ý nghĩa quan trọng đối với việc giải quyết nhiệm vụ của đề tài luận

án đặt ra Từ những thành tựu và hạn chế của việc vận dụng ngoại giao văn hóa

Hồ Chí Minh của Đảng ta trong giai đoạn hiện nay, người viết phân tích các nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế đó, đồng thời, xác định các vấn đề đặt ra trong quá trình vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh hiện nay

- Thứ tư, vận dụng di sản ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh vào phát triển

ngoại giao văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế

Ở nội dung này, người viết phân tích các nhân tố tác động đến sự vận dụng ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh của Đảng trong quá trình hội nhập quốc

tế, các quan điểm chỉ đạo của Đảng và nội dung vận dụng ngoại giao văn hóa

Hồ Chí Minh vào phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế Trên cơ sở đó, đề xuất một số nhóm giải pháp mang tính định hướng nhằm phát huy hơn nữa vai trò và hiệu quả của hoạt động ngoại giao văn hóa Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Tóm lại, những vấn đề luận án tập trung giải quyết sẽ góp phần làm rõ những giá trị lý luận và thực tiễn của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh, khẳng định những đóng góp to lớn của Hồ Chí Minh đối với sự phát triển ngoại giao văn hóa Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế

28

Tiểu kết chương 1

Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, tác giả đã chia các công trình nghiên cứu thành hai nhóm chủ yếu, đó là: tình hình nghiên cứu về ngoại giao văn hóa, ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và tình hình nghiên cứu thực trạng ngoại giao văn hóa Việt Nam hiện nay và sự vận dụng di sản ngoại giao Hồ Chí Minh của Đảng Cộng sản Việt Nam thời kỳ hội nhập quốc tế Có thể khẳng định, ngoại giao văn hóa là một lĩnh vực nghiên cứu còn tương đối mới ở trên thế giới và Việt Nam Vấn đề này chỉ thực sự được quan tâm nghiên cứu khoảng vài chục năm gần đây khi vai trò của ngoại giao văn hóa ngày càng gia tăng Chính vì vậy, các công trình nghiên cứu về thực trạng ngoại giao văn hóa Việt Nam cũng chưa nhiều Đối với ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh, đây là vấn đề mới Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung nghiên cứu về tư tưởng, hoạt động ngoại giao, đối ngoại của Hồ Chí Minh và sự vận dung tư tưởng ngoại giao, đối ngoại của Hồ Chí Minh trong thực tiễn

Từ việc khảo sát tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, tác giả đã khái quát những kết quả nghiên cứu đã đạt được, tiếp thu và kế thừa các kết quả đó để triển khai nội dung của luận án Tác giả cũng khẳng định, vấn đề luận án đặt ra và giải quyết là vấn đề hoàn toàn mới, chưa có một công trình

nào nghiên cứu “Ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh và sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế” là đề tài vừa mang tính

lý luận, vừa mang tính thực tiễn Giải quyết nhiệm vụ của luận án đặt ra sẽ góp phần làm rõ nội dung cơ bản của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh, giá trị to lớn của ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh đối với sự phát triển của ngoại giao văn hóa Việt Nam trong quá trình hội nhập

29

Chương 2 NGOẠI GIAO VĂN HOÁ HỒ CHÍ MINH - CƠ SỞ HÌNH THÀNH

VÀ NỘI DUNG CHỦ YẾU 2.1 Các khái niệm: ngoại giao văn hóa và ngoại giao văn hóa Hồ Chí Minh

2.1.1 Khái niệm ngoại giao văn hóa

Khái niệm ngoại giao văn hóa có mối quan hệ mật thiết với các khái niệm “ngoại giao” và khái niệm “văn hóa” Do đó, để hiểu rõ hơn về khái niệm

này, trước hết, cần tìm hiểu các khái niệm “ngoại giao” và “văn hóa”

2.1.1.1 Khái niệm ngoại giao

Theo cách hiểu thông thường, “ngoại giao là sự giao thiệp với nước ngoài để bảo vệ quyền lợi của quốc gia mình và góp phần giải quyết những vấn

đề quốc tế chung” [184, tr.19 - 20]

Theo các nhà nghiên cứu, hoạt động ngoại giao xuất hiện từ rất sớm ở các nền văn minh của nhân loại, tiêu biểu như ở Trung Quốc, Ấn Độ và Hy Lạp cổ đại Ở phương Đông Đạo luật Manu ra đời cách đây khoảng 4000 năm được coi là tài liệu ngoại giao cực kỳ quý báu của ngoại giao cổ đại ở Ấn Độ Đạo luật này đã đề cập đến nhiệm vụ của các nhà ngoại giao là phải biết ngăn chặn chiến tranh, bảo vệ hòa bình Ở Hy Lạp, La Mã cổ đại vào thế kỷ V trước Công nguyên đã có “Bộ ngoại giao” quy định khá chặt chẽ về thủ tục tuyên bố chiến tranh và hòa bình, ký kết hòa ước, phê chuẩn các điều ước quốc tế… Trải qua nhiều thế kỷ, việc tiến hành các hoạt động ngoại giao chính thức thường được thực hiện qua việc cử các phái đoàn ngoại giao đến các quốc gia khác nhau Điều này tạo nên hệ thống liên lạc rõ ràng tuân thủ theo các nguyên tắc được công nhận giữa các quốc gia hữu quan như: trao đổi đại sứ, duy trì hoạt động các

đại sứ quán ở thủ đô và sự tham gia vào các cuộc họp hay đàm phán

Khái niệm “ngoại giao” có nguồn gốc Hy Lạp là “diploma”, nghĩa là giấy chứng nhận, giấy ủy quyền được trao cho sứ giả để đi đàm phán với quốc gia khác Từ đó, xuất hiện từ “diplomacy” có nghĩa là ngoại giao

Mặc dù khái niệm “ngoại giao” đã xuất hiện từ rất lâu nhưng cho đến nay, vẫn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau

30

Theo nhà ngoại giao, nhà báo người Anh Nicolson: “Trong ngôn ngữ nói, từ ngoại giao được sử dụng để ám chỉ nhiều nội dung khác nhau Nó được hiểu là quan hệ đối ngoại Trong trường hợp khác lại ngụ ý là đàm phán Từ đó cũng được sử dụng để nói đến cơ quan nước ngoài của Bộ Ngoại giao Cuối cùng, từ đó còn có nghĩa là khả năng đặc biệt khôn khéo trong đàm phán quốc

tế và với nghĩa xấu là xảo quyệt trong thương lượng” [66, tr.16]

Theo Aaron trong cuốn sách “Chiến tranh và hoà bình giữa các quốc gia”, ông coi “ngoại giao là mọi phương pháp hành vi hoà bình trong xử lý

quan hệ giữa các quốc gia” [189, tr.64]

Hans Morgenthan trong tác phẩm “Chính trị giữa các quốc gia” thì cho

rằng: mục đích của ngoại giao là thông qua việc điều hoà lợi ích giữa các quốc gia để đảm bảo hoà bình Do đó, một điểm nổi bật của hoạt động ngoại giao là

“phương thức ứng xử hoà bình” [189, tr.64]

Có thể thấy, trong quan điểm của Aaron và Hans Morgenthan có điểm tương đồng là đã đồng nhất ngoại giao với chính sách đối ngoại Nhưng cũng

có những tác giả bác bỏ quan điểm này, đồng thời còn phủ nhận tính “hoà

bình” của ngoại giao Như trong tác phẩm Bàn về chiến tranh của Kar Von

Clausewitz đã khẳng định “Chiến tranh không chỉ là hành vi chính trị mà là công

cụ chính trị thực sự, và là một phương pháp xử lý quan hệ quốc tế” [189, tr.65] Hay Thomas Crombie Schelling thì đưa ra khái niệm “ngoại giao bạo lực”, ông cho rằng: ngoại giao chính là đàm phán, việc tạo ra bạo lực cũng là sức mạnh đàm phán

và khẳng định chiến tranh đã trở thành thủ đoạn của ngoại giao

Từ việc tìm hiểu các quan niệm khác nhau về ngoại giao, tác giả Vũ Dương Huân trong công trình “Ngoại giao và công tác ngoại giao” đã rút ra nhận xét về ngoại giao như sau:

- Là hoạt động của Nhà nước trong lĩnh vực đối ngoại, ngoại giao là công cụ quan trọng nhất, công cụ hòa bình thực hiện chính sách đối ngoại của quốc gia;

- Là tất cả các cơ quan chuyên trách về quan hệ đối ngoại ở Trung ương cũng như ở nước ngoài và những cán bộ làm công tác ngoại giao nhà nước;

31

- Là nghề nghiệp của nhà ngoại giao;

- Là khoa học và nghệ thuật, trước hết là nghệ thuật đàm phán;

- Mang tính giai cấp sâu sắc [66, tr.20]

Nhận xét trên rất gần với định nghĩa về ngoại giao trong Từ điển Ngoại giao của Liên Xô trước đây:

Ngoại giao là công cụ thực hiện chính sách đối ngoại của quốc gia,

là tổng thể những biện pháp phi quân sự, những phương pháp, thủ thuật được sử dụng có tính đến điều kiện cụ thể và đặc điểm của yêu cầu nhiệm vụ; là hoạt động chính thức của người đứng đầu Nhà nước, Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao, các cơ quan đại diện ngoại giao ở nước ngoài, các đoàn đại biểu tại các Hội nghị quốc tế nhằm thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ chính sách đối ngoại của quốc gia, bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia, pháp nhân và công dân mình ở nước ngoài Đồng thời ngoại giao là nghệ thuật đàm phán nhằm ngăn chặn, hoặc dàn xếp những xung đột quốc tế, tìm cách thoả hiệp và những giải pháp có thể được các bên chấp nhận, cũng như việc mở rộng và hợp tác quốc tế [66, tr.20 - 21]

Định nghĩa này đã xác định rõ nội hàm và ngoại diên của khái niệm ngoại giao và cho đến nay, nó vẫn được xem là định nghĩa khá đầy đủ, toàn diện, khoa học nhất

Như vậy, trong quan niệm về ngoại giao vẫn tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau, thậm chí trái ngược nhau do tính đa dạng, phức tạp trong thực tiễn

hoạt động ngoại giao quy định Mặc dù vậy, có thể khẳng định, ngoại giao là một hoạt động quan trọng không thể thiếu của mỗi quốc gia nhằm giải quyết các mối quan hệ quốc tế trên nhiều lĩnh vực khác nhau bằng phương thức hòa bình để đạt được mục tiêu, thực hiện lợi ích quốc gia

Các phương pháp tiến hành hoạt động ngoại giao chủ yếu bao gồm: trao đổi đại diện ngoại giao, trao đổi thư tín, văn kiện ngoại giao; thăm viếng lẫn nhau; tham dự các cuộc họp, các cuộc gặp gỡ song phương, đa phương; hoạt động tại các tổ chức quốc tế; đàm phán, ký kết điều ước quốc tế song phương,

Tóm lại, ngoại giao là một hoạt động quan trọng nhằm thực hiện lợi ích quốc gia trong việc giải quyết các mối quan hệ quốc tế Với tầm quan trọng như vậy, ngoại giao của các quốc gia ngày nay không chỉ bó hẹp trong lĩnh vực chính trị như trước đây mà nó được thực hiện ở tất cả các lĩnh vực: chính trị, kinh tế, văn hoá…

2.1.1.2 Khái niệm văn hoá

Văn hoá là một vấn đề rộng lớn, là một trong những lĩnh vực tồn tại nhiều cách hiểu khác nhau nhưng chưa có sự thống nhất Cho tới nay, người ta không thể thống kê hết có bao nhiêu định nghĩa về văn hoá Điều đó cho thấy việc xác định khái niệm “văn hoá” là không đơn giản, bởi mỗi học giả đều xuất phát từ những cứ liệu riêng, góc độ riêng, mục đích riêng phù hợp với vấn đề mình cần

nghiên cứu để đưa ra những định nghĩa khác nhau về văn hoá

Ở phương Đông, người Trung Quốc cổ đại quan niệm văn hoá gần nghĩa với giáo hoá, coi văn hoá là phương thức để giáo hoá con người

Ở phương Tây, khái niệm văn hoá có nguồn gốc từ tiếng La tinh: cultus animi, có nghĩa là trồng trọt tinh thần, ý muốn nói đến trình độ của con người được phát triển về tinh thần, làm cho con người xa rời trạng thái động vật, trạng thái nguyên sơ để khẳng định tính người, trình độ người

Vào khoảng nửa cuối thế kỷ XIX, cùng với sự ra đời của ngành văn hoá

học, E.B.Taylor trong công trình Văn hoá nguyên thuỷ đã đưa ra khái niệm:

Văn hoá là một phức thể bao gồm kiến thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, pháp luật, tập quán và mọi khả năng, thói quen mà con người với tư cách là thành viên xã hội đạt được

Tổng Thư ký UNESCO, F.Mayor định nghĩa: “Văn hoá là tổng thể sống động của các hoạt động sáng tạo (của cá nhân và các cộng đồng) trong quá khứ

và trong hiện tại Qua các thế kỷ, hoạt động sáng tạo ấy đã hình thành nên hệ