Dạy học phân hóa nội dung phương trình và bất phương trình vô tỉ cho học sinh trung học phổ thông

Luận văn đã hệ thống hoá một số vấn đề lý luận về dạy học phân hoá; hệ thống hoá cơ sở lý luận về câu hỏi và bài tập phân hoá. Nêu lên được thực trạng việc dạy học phân hoá môn Toán ở trường THPT hiện nay, những ưu điểm, nhược điểm của dạy học phân hoá. Đề xuất quy trình sử dụng câu hỏi và bài tập phân hoá hợp lí, có thể được vận dụng trong dạy học nội dung “Phương trình và bất phương trình vô tỉ” nói riêng và dạy học Toán học nói chung.

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

LƯU QUANG HƯỞNG

DẠY HỌC PHÂN HÓA NỘI DUNG PHƯƠNG TRÌNH

VÀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH VÔ TỈ CHO HỌC SINH

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN TOÁN)

Mã số: 60 14 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Minh Tuấn

HÀ NỘI – 2013

LỜI CẢM ƠN

Luận văn “Dạy học phân hóa nội dung phương trình và bất phương trình vô

tỉ cho học sinh trung học phổ thông”, được thực hiện tại trường Đại học Giáo dục –Đại học Quốc gia Hà Nội, với sự chỉ bảo tận tình và trực tiếp hướng dẫn của thầygiáo PGS.TS.Nguyễn Minh Tuấn Kết quả của luận văn đã gắn liền với những giúp

đỡ hiệu quả và sự nhiệt tình giảng dạy của các thầy giáo, cô giáo trong thời gian họctập Ban giám hiệu, các thầy giáo, cô giáo và các em học sinh trường THPT ĐứcHợp – Hưng Yên đã tạo điều kiện thuận lợi, tiếp thêm động lực để tác giả hoànthành luận văn Luận văn cũng được sự quan tâm giúp đỡ của bạn bè, đồng nghiệp,của lớp Cao học Toán K7 Trường Đại học Giáo Dục – Đại học Quốc Gia Hà Nội.Đặc biệt, gia đình là nguồn động viên cổ vũ to lớn đã tiếp thêm sức mạnh cho tácgiả trong suốt những năm tháng học tập và thực hiện đề tài

Tác giả bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc về tất cả những giúp đỡquý báu đó

Mặc dù đã có nhiều cố gắng song luận văn chắc không tránh khỏi nhữngthiếu sót và hạn chế Tác giả mong được tiếp thu những ý kiến đóng góp quý báucủa thầy giáo, cô giáo, các bạn đồng nghiệp và tất cả đọc giả quan tâm đến đề tài

Trân trọngcảm ơn!

Hà Nội, tháng 11 năm 2013

Lưu Quang Hưởng

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU

MỤC LỤC

Trang

Lời cảm ơn ……… i

Danh mục các ký hiệu……… ii

Mục lục ……… iii

Danh mục các bảng……… vi

MỞ ĐẦU……… 1

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN………. 6

1.1. Một số vấn đề về dạy học phân hóa……… 6

1.1.1. Khái niệm dạy học phân hoá……… 6

1.1.2. Những cấp độ dạy học phân hóa……… 7

1.2. Những tư tưởng chủ đạo về dạy học phân hóa……… 11

1.2.1 Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng 11 1.2.2 Sử dụng những biện pháp phân hóa để đưa diện học sinh yếu kém lên trình độ chung……… 12

1.2.3 Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hóa giúp học sinh khá, giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu cơ bản……… 12

1.3 Vai trò của dạy học phân hóa……… 13

1.3.1 Vai trò và nhiệm vụ của môn toán trong trường phổ thông…… 13

1.3.2 Những ưu, nhược điểm của dạy học phân hóa……… 14

1.3.3 Mối quan hệ của dạy học phân hóa với các phương pháp dạy học tiên tiến……… 15

1.4 Thực trạng và định hướng của dạy học phân hóa môn toán ở trường THPT……… 16

1.4.1 Thực trạng của dạy học phân hóa môn toán ở trường THPT…… 16

1.4.2 Định hướng của dạy học phân hóa môn toán ở trường THPT… 19

1.4.3 Điều khiển các hoạt động của học sinh trong giờ học theo hướng phân hóa……… 21

1.5 Tiểu kết chương 1 23

Chương 2: MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÂN HÓA KHI DẠY HỌC NỘI DUNG PHƯƠNG TRÌNH VÀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH VÔ TỈ 24 2.1 Các biện pháp dạy học phân hóa……… 24

2.1.1 Phân loại đối tượng học sinh……… 24

2.1.2 Soạn câu hỏi và bài tập phân hóa……… 25

2.1.3 Soạn giáo án phân hóa……… 27

2.1.4 Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy học phân hóa………… 32

2.1.5 Phân hóa trong kiểm tra, đánh giá……… 33

2.2 Thiết kế nội dung câu hỏi và bài tập phân hóa……… 33

2.2.1 Phân tích nội dung dạy học……… 33

2.2.2 Xác định mục tiêu……… 34

2.2.3 Xác định nội dung kiến thức và diễn đạt các nội dung kiến thức thành câu hỏi và bài tập……… 34

2.2.4 Sắp xếp các câu hỏi và bài tập phân hóa theo hệ thống……… 34

2.3 Dạy học phân hóa các chủ đề về phương trình và bất phương trình vô tỉ……… 35

2.3.1 Sử dụng phép biến đổi tương đương……… 35

2.3.2 Sử dụng phép đặt ẩn phụ……… 49

2.3.3 Sử dụng điều kiện cần và đủ đối với một số phương trình và bất phương trình chứa tham số……… 62

2.3.4 Một số phương trình và bất phương trình vô tỉ khác……… 66

2.4 Quy trình sử dụng bài tập phân hóa khi dạy học trên lớp………… 72

2.5 Tiểu kết chương 2 74

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM……… 75

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 75

3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm 75

3.3 Nội dung thực nghiệm sư phạm 75

3.4 Kế hoạch thực nghiệm sư phạm 75

3.4.1 Chuẩn bị 75

3.4.2 Cách thức thực nghiệm 77

3.5 Kết quả và đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm……… 78

3.5.1 Cơ sở để đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm……… 78

3.5.2 Đánh giá định lượng kết quả thực nghiệm sư phạm……… 79

3.5.3 Đánh giá định tính kết quả thực nghiệm sư phạm……… 82

3.6 Tiểu kết chương 3 83

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ……… 84

1 Kết luận 84

2 Khuyến nghị 84

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 85

PHỤ LỤC ……… 86

DANH MỤC CÁC BẢNG

Trang

Bảng 1.1 Kết quả điều tra từ giáo viên 17

Bảng 1.2 Kết quả điều tra học sinh 18

Bảng 1.3 Tầm quan trọng của đổi mới PPDH môn toán ở trường THPT hiện nay 18

Bảng 2.1 Các bước thực hiện giải bài tập trên lớp 73

Bảng 3.1 Kết quả thi tuyển đầu vào môn Toán năm học 2012 – 2013 của lớp 10A3 và lớp 10A4. 76

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát đầu học kỳ I năm học 2012 – 2013 của hai lớp 10A3 và 10A4. 77

Bảng 3.3 Kết quả bài kiểm tra số 1 79

Bảng 3.4 Kết quả bài kiểm tra số 2 80

Bảng 3.5 Kết quả bài kiểm tra số 3 81

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xuất phát từ nhu cầu xã hội đòi hỏi ngành giáo dục phải đào tạo ra nhữngcon người phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, có tính tự giác cao, tích cực chủđộng trong học tập, lao động và chiến đấu

Giáo dục nước ta đang trong quá trình đổi mới cả về nội dung, phương phápgiảng dạy, đổi mới cách tiếp cận tư duy và cách thức học tập của học sinh Đặc biệt

là trong đổi mới phương pháp dạy học nhằm hạn chế khắc phục những điểm yếu,những tồn tại mà các phương pháp dạy học cũ chưa giải quyết được đồng thời pháthuy tính tích cực của các phương pháp này

Hội nghị TW 5 nhấn mạnh “Một trong những nhiệm vụ cần tập trung giải

quyết từ nay đến năm 2015 là nâng cao chất lượng và hiệu quả của giáo dục Muốn vậy phải thực hiện đổi mới giáo dục toàn diện, đổi mới mạnh mẽ về nội dung, chương trình và phương pháp giáo dục theo hướng hiện đại hóa”.

Luật giáo dục năm 2005 chương II mục 2 điều 25 có ghi “Phương pháp giáo

dục phổ thông phải phát huy tính tích cực chủ động tư duy sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học; khả năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng làm việc theo nhóm, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” Và trong Chương I Điều 5 có ghi “Phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động tư duy sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng năng lực tự học khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên”.

Trên cơ sở chúng ta đã và đang áp dụng các phương pháp dạy học tích cựcnhằm đạt hiệu quả cao trong dạy học Song, thực tế cho thấy đa số các giáo viênchưa huy động được đày đủ mọi đối tượng học sinh trong một lớp học cùng thamgia tích cực vào bài học mà mới chỉ chú trọng đến đối tượng học sinh có lực họctrung bình trong lớp còn đối tượng học sinh khá giỏi có năng lực tư duy sáng tạo vềtoán và các học sinh có lực học yếu kém còn chưa được quan tâm đúng mức, chưakhai thác được tối ưu khả năng của từng cá nhân học sinh

Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, việc phát hiện và bồi dưỡnghọc sinh giỏi, có năng khiếu về toán học là rất cần thiết và phải được thực hiện ngay

ở các tiết học đại trà nhằm kịp thời bồi dưỡng giúp các em tiếp thu kiến thức mộtcách chủ động, sang tạo, phát huy được hết khả năng của mình Bên cạnh đó, cũngcần quan tâm đến đối tượng học sinh yếu kém giúp các em gạt bỏ được tư tưởng sợhọc, ngại học, giúp các em lấp lỗ hổng kiến thức và dần tìm được hứng thú tronghọc tập

Để vừa bồi dưỡng nâng cao kiến thức cho đối tượng học sinh khá giỏi, trang

bị kiến thức cơ bản cho học sinh trung bình vừa giúp lấp lỗ hổng kiến thức cho họcsinh yếu kém chúng ta phải có những hệ thống câu hỏi, hệ thống bài tập thích hợp,phù hợp với thực trạng học sinh trong lớp Cần lấy trình độ phát triển chung của họcsinh trong lớp làm nền tảng, bổ sung một số nội dung và biện pháp để giúp học sinhkhá giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu cơbản, sử dụng những biện pháp thích hợp để đưa diện học sinh yếu kém lên trình độchung

Đối với môn Toán, phương trình và bất phương trình là một trong những nộidung kiến thức cơ bản, quan trọng, có vị trí đặc biệt trong chương trình môn Toántrung học phổ thông Chính vì vậy việc giảng dạy phương trình và bất phương trìnhđòi hỏi người giáo viên phải có cái nhìn tổng quát, sáng tạo, có những biện phápthích hợp đáp ứng, phù hợp với nhiều đối tượng học sinh

Trong thực tế việc dạy phần phương trình và bất phương trình trung học phổthông còn một số tồn tại như nặng về truyền đạt kiến thức từ thày sang trò theo mộtchiều, nặng về thuyết trình, giảng giải, học sinh lĩnh hội kiến thức còn thụ động,chưa có sự giao lưu, sáng tạo

Nhằm khắc phục những hạn chế nêu trên, giáo viên phải đổi mới trong cáchdạy học Một trong những hướng đổi mới là áp dụng linh hoạt các phương pháp dạyhọc tiên tiến như dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy học chương trìnhhóa… đặc biệt là dạy học theo hướng phân hóa ngay trong giờ học sẽ giúp các đốitượng học sinh phát huy được hết khả năng của mình, tiếp thu kiến thức một cáchchủ động, sáng tạo tùy theo mức độ nhận thức của từng đối tượng học sinh

Với những lí do cơ bản trên và qua thực tế giảng dạy ở trường THPT, tôi

chọn đề tài nghiên cứu: “Dạy học phân hóa nội dung phương trình và bất phương

trình vô tỉ cho học sinh trung học phổ thông”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Ngiên cứu việc vận dụng một số phương pháp dạy học tiên tiến kết hợp vớidạy học theo hướng phân hóa một cách có hiệu quả đối với chủ đề phương trình vàbất phương trình vô tỉ ở trường trung học phổ thông

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay, vai trò của cácphương pháp dạy học đối với dạy môn Toán ở trường THPT

- Nghiên cứu lí luận và thực tiễn dạy học theo hướng phân hóa

- Nghiên cứu tổng thể một số phương pháp dạy học, đặc biệt chú trọng tìmhiểu mối quan hệ giữa các phương pháp dạy học này với dạy học theo hướng phânhóa

- Nghiên cứu thực trạng về vấn đề dạy và học phương trình, hệ phương trình

- Quá trình dạy học phần phương trình và bất phương trình vô tỉ

- Học sinh khối 10 Trường THPT Đức Hợp – Kim Động – Hưng Yên

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Khách thể

Quá trình dạy học phân hóa phần phương trình và bất phương trình vô tỉ

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động dạy học của giáo viên và học sinh khi học nội dung phương trình

và bất phương trình vô tỉ có sự phân hóa đối tượng học sinh

5 Mẫu khảo sát

- Chương trình SGK Đại số 10, NXB Giáo dục

- Một số lớp 10, Trường THPT Đức Hợp, Hưng Yên

6 Vấn đề nghiên cứu

Dạy học phân hóa nội dung phương trình và bất phương trình vô tỉ cho họcsinh trung học phổ thông như thế nào để đạt hiệu quả cao?

7 Giả thuyết nghiên cứu

Dạy học phân hóa nội dung phương trình và bất phương trình vô tỉ cho họcsinh trung học phổ thông sẽ phát huy cao độ tính tích cực, chủ động của từng học sinh,góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả trong dạy học ở trường trung học phổ thông

8 Phương pháp nghiên cứu

8.1 Nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài.

- Nghiên cứu các tài liệu (sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập, sách

tham khảo…) về phần “Phương trình và bất phương trình vô tỉ”

- Nghiên cứu các tài liệu về dạy học phân hóa và quá trình dạy học phân hóa

8.2 Quan sát điều tra:

Điều tra thực trạng dạy học phân hoá bằng phiếu trắc nghiệm, dự giờ, traođổi ý kiến với giáo viên, hỏi ý kiến chuyên gia

- Khái niệm dạy học phân hóa

- Quy trình dạy học môn Toán

- Vai trò của dạy học phân hóa đối với môn Toán nói chung và phần phương trình và bất phương trình vô tỉ nói riêng.

9.2 Luận cứ thực tế

Tiến hành dạy một số tiết theo hướng phân hóa đối với nội dung tiết dạy vàmột số tiết không theo hướng phân hóa Sau đó lập bảng so sánh các kết quả vớinhau

10 Cấu trúc luận văn

Ngoài phân mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nộidụng chính của luận văn được trình bày trong ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 2: Một số biện pháp phân hóa khi dạy học nội dung phương trình và bất phương trình vô tỉ

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.2 Một số vấn đề về dạy học phân hóa

1.2.1 Khái niệm dạy học phân hoá

Dạy học phân hóa không đơn thuần là phân loại người học theo năng lực nhậnthức mà ở đây là phương pháp dạy học phù hợp với từng đối tượng người học trên

cơ sở am hiểu từng cá thể, giáo viên tiếp cận người học ở các khía cạnh tâm lí, năngkhiếu, mơ ước trong cuộc sống Hiện nay phương pháp dạy học tập thể hóa đãkhông đáp ứng được nhu cầu tới từng cá nhân học sinh, do có sự khác nhau về nănglực nhận thức của mỗi cá nhân học sinh Chính vì vậy việc quan tâm tới từng ngườihọc và việc học trên bình diện tổ chức hoặc bình diện giáo dục là cần thiết

Để tăng hiệu quả của việc dạy học, có thể chia người học thành nhiều bộ phậnkhác nhau tùy theo khả năng nhận thức để có cách dạy phù hợp với từng bộ phận –đây chính là quá trình dạy học phân hóa Có nhiều tiêu chí để chia, ví dụ chia theolứa tuổi, theo trình độ, theo giới tính, theo dân tộc, Ở đây chỉ giới hạn chia theonăng lực và nhu cầu của người học

Dạy học phân hóa xuất phát từ sự biện chứng của thống nhất và phân hóa, từyêu cầu đảm bảo tốt thực hiện các mục tiêu dạy học đối với tất cả mọi học sinh,đồng thời khuyến khích tối ưu và tối đa những khả năng của cá nhân

Hơn nữa, việc dạy học trong nhà trường phổ thông hướng tới các đối tượnghọc sinh rất đa dạng với sự khác nhau về năng lực, sở thích nguyện vọng, điều kiệnhọc tập, Do vậy dạy học theo một chương trình giống nhau với cách thức tổ chứcdạy học như nhau cho mọi đối tượng học sinh là không phù hợp với yêu cầu pháttriển của từng cá nhân Trong dạy học cần phải xuất phát từ tình hình thực tế họcsinh, dựa vào đặc điểm phát triển tâm lý, dựa vào vốn hiểu biết của các em, dựa vàomặt mạnh, mặt yếu của các em mà có cách dạy cho phù hợp Từ đó dạy học phânhóa phải tính đến trình độ phát triển khác nhau, đến đặc điểm tâm lý khác nhau củamỗi học sinh, làm cho mọi học sinh có thể phát triển phù hợp với năng lực và nhucầu của mình

Như vây, dạy học phân hóa là cách thức dạy học đòi hỏi phải tổ chức, tiếnhành các hoạt động dạy học dựa trên những khác biệt của người học về năng lực,

nhu cầu nhận thức, các điều kiện nhận thức nhằm tạo ra những kết quả học tập và sựphát triển tốt nhất cho từng người học, đảm bảo công bằng trong giáo dục, tức làđảm bảo quyền bình đẳng về cơ hội học tập cho người học.

1.2.2 Những cấp độ dạy học phân hóa

1.1.2.1 Dạy học phân hóa ở cấp vi mô

Phân hoá ở cấp độ vi mô là tìm kiếm các phương pháp, kĩ thuật dạy học saocho mỗi cá thể hoặc mỗi nhóm, với nhịp độ học tập khác nhau trong giờ học đều đạtđược kết quả mong muốn

Dạy học phân hóa ở cấp độ vi mô bao gồm phân hóa nội tại và phân hóa về tổ chức

a Dạy học phân hóa nội tại

Là sự tổ chức quá trình dạy học trong một tiết học, một lớp học có tính đến cácđặc điểm cá nhân của học sinh, là việc sử dụng những biện pháp phân hóa thích hợptrong một lớp học thống nhất với cùng một kế hoạch học tập, cùng một chương trình vàsách giáo khoa Đó là sự cá nhân hoá trong quá trình dạy học

Trong các giờ học chính khóa, giáo viên có thể sử dụng một số biện phápphân hóa sau:

- Đối xử cá biệt ngay trong những giờ dạy học đồng loạt dựa trên trình độphát triển chung Cụ thể:

+ Giao nhiệm vụ phù hợp với từng loại đối tượng học sinh

Đối với nhóm học sinh khá giỏi, giáo viên giao cho các em những nhiệm vụ cótính tìm tòi, phát hiện, nâng cao yêu cầu khi các em đã vượt qua được yêu cầu chung cho

cả lớp Đối với nhóm học sinh yếu kém thì câu hỏi chỉ mang tính trực quan hoặc có tácdụng rèn một kĩ năng nào đó, câu hỏi ít đòi hỏi tư duy, kèm theo những câu hỏi gợi ýhoặc câu hỏi nhỏ, khuyến khích học sinh yếu, kém khi các em tỏ ý muốn trả lời câu hỏi + Ra bài tập có phân bậc hoặc ra thêm bài tập để đào sâu, nâng cao cho học sinhkhá, giỏi

- Phân hoá sự giúp đỡ của thầy: Học sinh yếu kém được giúp đỡ nhiều hơnhọc sinh khá giỏi Ví dụ: với cùng một nhiệm vụ là giải bài tập, nhóm học sinh khágiỏi được yêu cầu tự thảo luận tìm lời giải, còn nhóm học sinh yếu kém có thể đượcgiáo viên gợi ý, hướng dẫn

- Tác động qua lại giữa các học sinh, khuyến khích sự giao lưu giữa các họcsinh như thảo luận trong lớp, học theo cặp và học theo nhóm, lấy chỗ mạnh của họcsinh này để điều chỉnh nhận thức học sinh khác.

- Phân hoá bài tập về nhà theo số lượng bài tập, theo nội dung bài tập, theoyêu cầu về tính độc lập Ngoài bài tập ra chung cho cả lớp, cần ra riêng bài tập chohọc sinh yếu, kém và ra riêng bài tập cho học sinh khá giỏi Đối với những học sinhkhá giỏi cần ra thêm những bài tập nâng cao, đòi hỏi tư duy sáng tạo Còn đối vớihọc sinh yếu kém, bài tập có thể hạ thấp mức độ khó, chứa nhiều yếu tố dẫn dắt, chủyếu là bài tập mang tính rèn luyện kĩ năng Ra riêng những bài tập nhằm đảm bảotrình độ xuất phát cho những học sinh yếu kém để chuẩn bị cho bài học sau

- Phân hoá trong việc kiểm tra, đánh giá học sinh: Yêu cầu cao hơn đối vớihọc sinh khá giỏi, hạ thấp yêu cầu đối với học sinh yếu kém Bên cạnh những câuhỏi và bài tập hướng vào yêu cầu cơ bản, cần có những câu hỏi và bài tập nâng cao,đào sâu, đòi hỏi vận dụng kiến thức một cách tổng hợp để phân loại được học sinh

b Dạy học phân hóa về tổ chức:

Là hình thành những nhóm ngoại khoá, bồi dưỡng học sinh giỏi, giúp đỡ họcsinh yếu kém…

+ Hoạt động ngoại khoá:

Hoạt động ngoại khoá là những hoạt động giáo dục đa dạng nằm ngoài kế hoạch

và chương trình nội khoá, có tác dụng bổ sung, hỗ trợ cho dạy học nội khoá: Gây hứngthú học tập bộ môn, bổ sung, mở rộng, đào sâu kiến thức, tạo điều kiện gắn liền nhàtrường với đời sống, lý luận đi đôi với thực tiễn, học đi đôi với hành, rèn luyện cho họcsinh cách thức làm việc tập thể, tạo điều kiện phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu Thôngqua hoạt động ngoại khoá, giáo viên có thể phát hiện những học sinh có năng khiếu toánhọc, thể hiện ở sự say mê hoạt động toán học, ở khả năng phát hiện và giải quyết nhữngvấn đề toán học nảy sinh trong lí thuyết cũng như trong thực tiễn Đồng thời, hoạt độngngoại khoá cũng tạo điều kiện góp phần bồi dưỡng những học sinh này

Các hình thức hoạt động ngoại khoá gồm có nói chuyện ngoại khoá, tham quan,sinh hoạt câu lạc bộ, báo, tạp chí

+ Bồi dưỡng học sinh giỏi:

Bồi dưỡng học sinh giỏi là việc làm rất quan trọng và cần thiết, cần được

thực hiện ngay trong những tiết học đồng loạt, bằng những biện pháp phân hóa nộitại thích hợp Hai hình thức thường tổ chức là: Nhóm học sinh giỏi toán và lớp phổthông chuyên toán.

-Nhóm học sinh giỏi toán: Gồm những học sinh cùng một lớp hoặc cùng mộtkhối, có năng lực về toán, yêu thích nghiên cứu toán và tự nguyện xin bồi dưỡngnâng cao về toán Để đảm bảo học sinh không học lệch, nhóm không nhận một họcsinh nào kém về một môn khác, dù rằng có thành tích cao về toán Trong nhữngbuổi sinh hoạt ngoại khóa, học sinh giỏi toán chính là lực lượng nòng cốt của nhàtrường

* Mục đích bồi dưỡng nhóm học sinh giỏi toán là:

Nâng cao hứng thú học tập môn toán, đào sâu và mở rộng tri thức trong giáotrình Giáo viên làm nổi bật vai trò của môn toán trong đời sống, bồi dưỡng tácphong, phương pháp nghiên cứu và thói quen tự đọc sách cho học sinh

* Nội dung bồi dưỡng học sinh giỏi được chú trọng bởi các phần sau:

Nghe thuyết trình những kiến thức bổ sung cho nội khóa, giải các bài tậpnâng cao; học chuyên đề toán; thăm quan thực hành và ứng dụng toán

- Lớp phổ thông chuyên toán: Hiện nay ở nước ta đang tập hợp những họcsinh giỏi toán ở trường phổ thông thành những lớp đặc biệt, giao cho một số trườngđại học hoặc các trường chuyên phụ trách Nhưng lớp này được gọi là những lớpphổ thông chuyên toán

Mục đích của những lớp học này là phát hiện những học sinh có năng lực vềtoán, bồi dưỡng các em phát triển tốt về mặt này trên cơ sở giáo dục toàn diện, gópphần đào tạo đội ngũ cán bộ khoa học kỹ thuật giỏi, một số có thể trở thành nhân tàiđất nước Để thực hiện tốt mục đích đào tạo lớp chuyên toán, chương trình các mônhọc ở các lớp này được Bộ giáo dục và Đào tạo quy định là chương trình phân hóaphổ thông có thêm một số giờ toán và ngoại ngữ Trong đó chú trọng những ứngdụng thực tiễn của toán học, tăng cường một số yếu tố về lôgic học, bổ sung một sốyếu tố về toán học hiện đại…

+ Giúp đỡ học sinh yếu kém

Học sinh yếu kém về một bộ môn nào đó là những học sinh có kết quả học tập bộmôn đó thường xuyên dưới trung bình Việc lĩnh hội tri thức, rèn luyện kĩ năng cần thiết ở

những học sinh này thường đòi hỏi nhiều công sức và thời gian so với các học sinh khác.

Sự yếu kém học tập bộ môn có nhiều biểu hiện nhưng nhìn chung có ba điểm cơ bản:

- Nhiều lỗ hổng về kiến thức và kĩ năng

- Tiếp thu chậm

- Phương pháp học tập bộ môn chưa phù hợp

Cũng như việc bồi dưỡng học sinh giỏi, việc giúp đỡ học sinh yếu kém cần đượcthực hiện ngay trong những tiết dạy học đồng loạt, bằng những biện pháp phân hóa thíchhợp Mặt khác, giáo viên cần có sự giúp đỡ riêng đối với nhóm học sinh này thông quahình thức học phụ đạo Nội dung giúp đỡ học sinh yếu kém cần theo hướng sau đây:

- Lấp “lỗ hổng” về kiến thức và kĩ năng để đảm bảo trình độ xuất phát chonhững tiết lên lớp

- Luyện tập vừa sức học sinh yếu kém (gia tăng số lượng bài tập cùng thểloại và mức độ, sử dụng bài tập phân bậc mịn )

- Bồi dưỡng phương pháp học tập bộ môn

1.1.2.2 Dạy học phân hóa ở cấp vĩ mô

Phân hoá ở cấp độ vĩ mô thể hiện ở các hình thức tổ chức dạy học với nhữngnội dung khác nhau cho từng lớp đối tượng khác nhau nhằm tạo điều kiện cho họcsinh phát triển năng lực và thiên hướng tốt nhất

Dạy học phân hóa ở cấp vĩ mô là sự tổ chức quá trình dạy học thông quacách tổ chức các loại trường, lớp khác nhau cho các đối tượng học sinh khác nhau,xây dựng các chương trình giáo dục khác nhau

Một số hình thức dạy học phân hóa ở cấp vĩ mô:

+ Phân ban:

Đặc điểm của hình thức này là mỗi trường tổ chức dạy học theo một số ban đãđược quy định Khi thực hiện phân ban, những học sinh có năng lực sở thích, nhu cầu,điều kiện học tập tương đối giống nhau được tổ chức thành nhóm học theo cùng mộtchương trình (mỗi nhóm như vậy gọi là một ban) Chương trình học tập của mỗi bangồm các môn học nhất định, với khối lượng nội dung và thời lượng dạy học được quyđịnh thống nhất như nhau trong toàn quốc

Hình thức này đã được thực hiện thí điểm ở nước ta từ năm 1993 đến năm

1997 với ba ban là : Khoa học tự nhiên (A), Khoa học tự nhiên - kỹ thuật (B), Khoahọc xã hội (C)

+ Dạy học tự chọn:

Đặc điểm của hình thức phân hóa này là các môn học và giáo trình được chiathành các môn học và giáo trình bắt buộc tạo thành cốt lõi cho mọi học sinh và nhúmcỏc môn học, giáo trình tự chọn nhằm đáp ứng sự khác biệt về năng lực, hứng thú vànhu cầu học tập của các đối tượng học sinh khác nhau Như vậy, dạy học tự chọn làdạy học hướng đến từng cá nhân học sinh, cho phép mỗi học sinh ngoài việc học theomột chương trình chung còn có thể học một chương trình với các môn học khác nhau,hoặc có thể học các chủ đề khác nhau trong một môn học

+ Phân ban kết hợp với dạy học tự chọn:

Đặc điểm của hình thức này là học sinh vừa được phân chia học theo cácban khác nhau, đồng thời học sinh được chọn một số môn học và giáo trình tự chọnngoài phần nội dung học tập bắt buộc chung cho mỗi ban Hình thức này cho phéptận dụng được những ưu điểm và khắc phục một phần nhược điểm của hai hình thứcphân hóa trờn

Hiện nay, nền giáo dục trung học phổ thông của nước ta cũng đang thực hiệnphân ban kết hợp với dạy học tự chọn

+ Phân luồng:

Đặc điểm của hình thức này là được thực hiện sau cấp trung học cơ sở vàtrung học phổ thông, nhằm tạo ra cơ hội cho học sinh tiếp tục học tập hoặc làm việcsau khi đã hoàn thành một cấp học Mỗi cơ hội là một ”luồng” Ví dụ: Sau cấp trunghọc cơ sở có những luồng như: tiếp tục học trung học phổ thông, học trung cấpchuyên nghiệp, học nghề, tham gia làm việc tại các cơ sở lao động, sản xuất

Trong giới hạn của đề tài, chúng tôi chỉ đề cập đến hình thức phân hóa nội tại.

1.2 Những tư tưởng chủ đạo về dạy học phân hóa

Dạy học phân hóa ở trường phổ thông cần được tiến hành theo các tư tưởngchủ đạo sau:

1.2.1 Lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng.

Trong dạy học, phải lấy trình độ phát triển chung và điều kiện chung của học

sinh trong lớp làm nền tảng, phải hướng vào những yêu cầu thật cơ bản Mỗi họcsinh bình thường đều có khả năng học được, nắm được chương trình phổ thông.Nhưng giữa học sinh này với học sinh khác lại có sự khác biệt về đặc điểm tâm lý

cá nhân khiến cho học sinh này có khả năng, sở trường, hứng thú nhiều hơn về mộtmặt nào đó, và học sinh kia lại có khả năng, sở trường, hứng thú nhiều hơn về mặtkhác trong quá trình học tập Vì vậy, một mặt cần quan tâm làm cho mọi học sinhđều đạt được yêu cầu của chương trình và phát triển toàn diện, mặt khác, cần pháthuy khả năng, sở trường, hứng thú, năng khiếu của từng em Tuy nhiên, việc pháthuy năng khiếu, việc ”nâng cao” phải dựa trên cơ sở làm tốt việc chung, việc ”phổcập” và việc phát triển toàn diện của bản thân em có năng khiếu Như vậy, trước hếtcần xác định nội dung và phương pháp dạy học phù hợp với trình độ chung và điềukiện chung của học sinh trong lớp Trên cơ sở đó xây dựng các nội dung và phươngpháp có tính phân hóa cho các đối tượng học sinh khác nhau

1.2.2 Sử dụng những biện pháp phân hóa để đưa diện học sinh yếu kém lên trình độ chung

Đối tượng học sinh yếu kém trong một lớp học thống nhất là đối tượng chưathực sự nắm và hiểu được những kiến thức cơ bản của chương trình, có kết quả họccủa bộ môn thường xuyên dưới trung bình Chính vì thế trong quá trình giảng dạy,giáo viên phải phát hiện ra những học sinh yếu kém và có biện pháp phù hợp, cốgắng để đưa những học sinh yếu kém đạt được những tiền đề cần thiết để có thể hoàvào học tập đồng loạt theo trình độ chung Ví dụ: câu hỏi dành cho nhóm học sinhyếu kém thường là những câu hỏi mang tính trực quan, ít đòi hỏi tư duy, kèm theonhững câu hỏi gợi ý hoặc những câu hỏi chẻ nhỏ, bài tập chứa nhiều yếu tố dẫn dắt,chủ yếu là bài tập mang tính rèn luyện kỹ năng

1.2.3 Có những nội dung bổ sung và biện pháp phân hóa giúp học sinh khá, giỏi đạt được những yêu cầu nâng cao trên cơ sở đã đạt được những yêu cầu cơ bản

Để tạo điều kiện cho học sinh phát huy được tối đa năng lực, sở trường, năngkhiếu trên cơ sở học sinh đú đó đạt được những yêu cầu cơ bản, cần phải có nhữngnội dung nhằm bổ sung, đào sâu kiến thức giúp học sinh khá giỏi nâng cao kiếnthức của mình Ví dụ: tổ chức cho các em học sinh khá giỏi học các chuyên đề nângcao, hoặc ngay trong những giờ dạy học đồng loạt, giáo viên có thể giao cho nhóm

học sinh khá giỏi những nhiệm vụ có tính chất tìm tòi, phát hiện và sáng tạo, cáccâu hỏi đòi hỏi sự tư duy cao, tổng hợp nhiều kiến thức, các bài tập có hoạt động ởbậc cao hơn so với các đối tượng học sinh khác.

1.3 Vai trò của dạy học phân hóa

1.3.1 Vai trò và nhiệm vụ của môn toán trong trường phổ thông

1.3.1.1 Vai trò của toán học trong đời sống và trong khoa học

Toán học có tầm quan trọng rất lớn trong đời sống và trong các ngành khoahọc khác Tất cả các môn khoa học đều nghiên cứu dựa trên nền tảng của toán học

Ở trường phổ thông, môn toán có vị trí rất quan trọng Nó đóng góp một phần

to lớn trong việc thực hiện mục tiêu của giáo dục phổ thông góp phần tạo ra nhữngcon người làm chủ tri thức khoa học và công nghệ hiện đại, có tư duy sáng tạo, có

kỹ năng thực hành giỏi, có tác phong công nghiệp, có tính tổ chức kỷ luật, có sứckhỏe và là những người kế thừa xây dựng CNXH theo lời dặn của Bác Hồ vĩ đại.Trong dạy học toán, bài tập toán có vai trò rất quan trọng, nó được sử dụngvới nhiều dụng ý khác nhau Một bài tập có thể tạo tiền đề xuất phát để gợi động cơ,

để làm việc với nội dung mới, để củng cố hoặc kiểm tra bài giảng…Mỗi bài tập cụthể được đặt ở thời điểm nào đó của quá trình dạy học đều chứa đựng một cáchtường minh hay tiềm ẩn những chức năng khác nhau, những chức năng này đềuhướng đến các mục đích dạy học

1.3.1.2 Mục đích việc dạy toán trong trường phổ thông

Môn toán có vị trí rất quan trọng, do đó mục đích của nó cần được ngườigiáo viên nghiên cứu kỹ lưỡng Cần phải lưu ý những mục đích cơ bản sau đây:

- Làm cho học sinh nắm được một cách chính xác,vững chắc có hệ thốngnhững kiến thức và kỹ năng toán học phổ thông cơ bản hiện đại, sát với thực tiễn

Có năng lực vận dụng những tri thức đó vào các tình huống khác nhau trong cuộcsống, trong lao động sản xuất và trong học tập khoa học

- Phát triển những năng lực phẩm chất trí tuệ, giúp cho họ biến những phẩmchất thu nhận được thành phẩm chất của bản thân mình, thành công cụ để nhận thức

và hành động đúng đắn trong các lĩnh vực hoạt động học tập, trong cuộc sốngthường ngày

- Giáo dục cho học sinh về tư tưởng, đạo đức, lối sống, thẩm mỹ của ngườicông dân, yêu nước trung thực và giản dị.

- Phát triển ở mỗi học sinh khả năng học tập, tiếp thu kiến thức toán học,đồng thời phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu về toán

1.3.1.3 Nhiệm vụ giảng dạy toán ở trường phổ thông

- Nhiệm vụ cơ bản về giảng dạy toán ở trường phổ thông là truyền thụ trithức kỹ năng toán học, kỹ năng vận dụng toán học vào cuộc sống

- Phát triển năng lực tư duy toán học cho tất cả học sinh ở trình độ chung,trình độ phổ thông

- Giáo dục tư tưởng chính trị, phẩm chất đạo đức thẩm mỹ đúng đắn phù hợpvới con người XHCN

- Bảo đảm hoàn thiện chất lượng phổ thông, chú trọng phát hiện và bồidưỡng năng khiếu về toán, tạo ra những hạt nhân về toán trong tương lai

1.3.2 Những ưu, nhược điểm của dạy học phân hóa

1.3.2.1 Ưu điểm dạy học phân hóa

- Trong các phương pháp giảng dạy toán thì phương pháp dạy học phân hóa

là một phương pháp khá hiệu quả Trong giờ học toán ở trường phổ thông, việc bảođảm thực hiện tốt các mục đích dạy học đối với tất cả các đối tượng học sinh,khuyến khích phát triển tối đa và tối ưu những khả năng của cá nhân là yêu cầu vôcùng quan trọng mà dạy học phân hóa đã đạt được

- Dạy học phân hóa phát huy tốt khả năng cá thể hóa hoạt động của ngườihọc, đưa người học trở thành chủ thể của quá trình nhận thức, tiếp thu kiến thức mộtcách chủ động, sáng tạo phù hợp với năng lực nhận thức của bản thân Bên cạnh đóngười giáo viên có cơ hội hiểu và nắm được mức độ nhận thức của từng cá thểngười học để đề ra những biện pháp tác động, uốn nắn kịp thời và có đánh giá mộtcách chính xác, khách quan

- Dạy học phân hóa gây được hứng thú học tập cho mọi đối tượng học sinh,xóa bỏ mặc cảm tự ti của đối tượng học sinh có nhịp độ nhận thức thấp cùng thamgia tìm hiểu nội dung, yêu cầu của bài Kích thích, gây hứng thú học tập cho các đốitượng học sinh khá giỏi phát huy hết khả năng, trí tuệ của mình Không gây cảmgiác nhàm chán cho học sinh khá giỏi

- Dạy học phân hóa trong giờ dạy toán dễ dàng thực hiện, không gây khókhăn, trở ngại cho giáo viên trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành giảng dạy.Không nhất thiết đòi hỏi cần có các phương tiện thiết bị hiện đại kèm theo, phù hợpvới thực trạng điều kiện vật chất còn thiếu thốn ở nước ta hiện nay.

- Dạy phân hóa xóa bỏ mặc cảm, khoảng cách giữa học sinh yếu kém với họcsinh khá giỏi, đưa các em sát lại gần nhau hơn Tạo điều kiện cho đối tượng họcsinh yếu kém học hỏi, thảo luận với học sinh khá giỏi Các em có cơ hội giúp đỡnhau cùng phát triển, tiếp thu một cách nhanh chóng tri thức của nhân loại

1.3.2.2 Nhược điểm của dạy học phân hóa

Nhược điểm cơ bản là người giáo viên trước khi lên lớp phải chuẩn bị bàisoạn, hệ thống bài tập phân hóa được chọn lọc cẩn thận, đầu tư nhiều thời gian côngsức Tổ chức lớp học hiện nay hầu hết đều có số học sinh đông, chênh lệch nhiều vềtrình độ có thể gây khó khăn cho các giáo viên mới, giáo viên dạy thay có thể chưakịp nắm được trình độ nhận thức của từng học sinh

Có thể khắc phục nhược điểm này bằng cách người dạy tạo điều kiện cho lớphọc nề nếp học tập tốt, các nhóm đối tượng học sinh được phân hóa ổn định tronggiờ học

1.3.3 Mối quan hệ của dạy học phân hóa với các phương pháp dạy học tiên tiến

Thực tế giảng dạy cho thấy không có một phương pháp dạy học nào là tối

ưu, nhưng người giáo viên chúng ta có thể phối kết hợp các phương pháp, phươngtiện dạy học khác trong giờ học để có được hiệu quả cao nhất Việc phân hóa từng

bộ phận của quá trình dạy học thường dễ thực hiện và đạt hiệu quả cao hơn khi ápdụng cho cả một quá trình Vì thế, nên áp dụng dạy học phân hóa kết hợp với nhữngphương pháp dạy học khác, sử dụng các phương tiện dạy học khác trong các giờhọc Sự phối hợp các xu hướng dạy học không truyền thống có khả năng nâng caohiệu quả và chất lượng giờ học Mỗi phương pháp dạy học đều có ưu, nhược điểmkhác nhau khi thực hiện một quá trình dạy học, tuy nhiên chúng ta cần cân nhắc ưunhược điểm của từng phương pháp để có thể dùng xen kẽ, bổ trợ cho nhau

Chẳng hạn, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là phương pháp dạy họcphát huy tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, đặc biệt là trongnhững tình huống dạy học các khái niệm, các tri thức mới Nếu trong hệ thống câu

hỏi dẫn dắt, chúng ta kết hợp phương pháp dạy học phân hóa sẽ giúp cho tất cả cácđối tượng học sinh cùng tham gia khám phá tri thức mới tùy theo khả năng nhậnthức của từng em Có nhiều ý kiến cho rằng, chỉ có những học sinh khá giỏi, cónăng lực học tập toán, có tư duy nhanh mới có khả năng khám phá những tri thứcmới bằng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vần đề Song, trong thực tếkhông hoàn toàn như vậy Trong hệ thống câu hỏi dẫn dắt học sinh đi tìm tri thứcmới, chúng ta cần quan tâm đến những câu hỏi mang tính tái hiện tri thức, nhữngcâu hỏi không đòi hỏi tư duy sâu để giúp học sinh trung bình, yếu kém cùng thamgia, hòa mình vào khí thế học tập chung của lớp.

Phương pháp dạy học chương trình hóa cũng có nhiều ưu điểm góp phần tíchcực hóa hoạt động nhận thức của từng học sinh Ở phương pháp này chúng ta dễdàng đánh giá được năng lực học tập, sự tiến bộ và những sai lầm của từng họcsinh Để áp dụng được phương pháp này cần phải đầu tư rất nhiều thời gian côngsức, kể cả vật chất, chương trình biên soạn rất cồng kềnh Chính vì vậy, người giáoviên nên sử dụng phương pháp này trong từng bộ phận của quá trình dạy học

Như vậy, trong dạy học phân hóa, giáo viên có thể sử dụng kết hợp tất cả cácphương pháp dạy học đang tồn tại trong nhà trường nhưng phải có sự vận dụng linhhoạt, đặc biệt sử dụng các thao tác kỹ thuật dạy học nhóm cần sử dụng triệt để hơn

1.4 Thực trạng và định hướng của dạy học phân hóa môn toán ở trường THPT

1.4.1 Thực trạng của dạy học phân hóa môn toán ở trường THPT

Đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề đã được đề cập và bàn luận rấtnhiều trong nhiều năm qua Những năm gần đây, đổi mới phương pháp dạy học đãđược tích cực hóa hoạt động của học sinh dưới sự điều khiển của giáo viên Họcsinh tích cực chủ động, tự giác tích cực, chủ động tìm tòi, phát hiện và giải quyếtnhiệm vụ nhận thức và có ý thức vận dụng linh hoạt sáng tạo các kiến thức, kỹ năng

đã thu được Nhưng những định hướng này mới chỉ đến được với giáo viên thôngqua tài liệu mang tính lý thuyết hơn là hướng dẫn thực hành, do vậy giáo viên đã cóthực hiện nhưng vận dụng trên cơ sở khoa học

Hiện tượng giáo viên đổi mới phương pháp dạy học chỉ để đáp ứng yêu cầu trướcmắt, hình thức dạy học chưa phong phú và sự chuẩn bị bài giảng của giáo viên còn sơ sàinên hiệu quả dạy học chưa được cao thể hiện trong các bảng kết quả điều tra sau

Kết quả điều tra trên 35 giáo viên và 100 học sinh các trường TPTH trên địa bàn huyện Kim Động - tỉnh Hưng Yên; về thực trạng việc sử dụng các PPDH vào trong dạy học môn toán ở trường THPT hiện nay:

Bảng 1.1: Kết quả điều tra từ giáo viên

1 -

1 Thường xuyên 2 - Không thường xuyên 3 - Ít hoặc không sử dụng

GV – giáo viên HS – học sinh

Bảng 1.2. Kết quả điều tra học sinh

STT Các hình thức hoạt động mà HS sử

dụng trong giờ học môn toán

Kết quả điều tra trên 100 HS

Tự làm bài tập (trong giờ thực hành,

9

10

1 –Thường xuyên 2 – Không thường xuyên 3 – Ít hoặc rất ít

GV – giáo viên HS – học sinh

Bảng 1.3: Tầm quan trọng của đổi mới PPDH môn toán ở trường THPT hiện nay

Mứcđộ

Rất cần thiết Cần thiết Bình thường Không cần thiết

Qua điều tra bằng phiếu và trao đổi trực tiếp với giáo viên chúng tôi thấy việcdạy môn Toán ở trường THPT còn có một số vấn đề sau:

- Giáo viên dạy học chủ yếu bằng phương pháp thuyết trình, chỉ giảng giải,làm mẫu, Giáo viên tập trung vào việc truyền đạt kiến thức sẵn có trong SGK và

lệ thuộc nhiều vào tài liệu đó

- Học sinh chủ yếu là nghe giảng, việc làm các bài tập chủ yếu dựa vào sự dẫndắt của giáo viên Do đó học sinh còn thụ động chưa chủ động khám phá kiến thức

- Hiện tượng dạy học đồng loạt, bình quân diễn ra khá phổ biến Rất nhiềugiáo viên yêu cầu học sinh thực hiện những hoạt động như nhau, cùng thực hiệnnhững bài tập giống nhau Từ đó tạo ra sự nhàm chán trong học tập của học sinh.Rất ít giáo viên có thể tạo ra môi trường học tập khác nhau cho các đối tượng họcsinh khác nhau

- Trong quá trình soạn giáo án, phần lớn giáo viên chưa chú trọng đến nộidung kiến thức dành riêng cho từng đối tượng học sinh Chưa dự kiến được các tìnhhuống phát sinh và các phản hồi từ học sinh

- Phần lớn giáo viên chưa soạn được hệ thống câu hỏi và bài tập phân hóa Hệthống câu hỏi và bài tâp chưa thực sự tỉ mỉ hoặc nếu có thì số lượng câu hỏi và bàitập để phù hợp với hoạt động trên lớp và hoạt động ở nhà còn nghèo nàn

- Việc kiểm tra và đánh giá học sinh chưa đáp ứng được yêu cầu phân hóa,chưa thực sự sát với đối tượng học sinh Vì vậy thông tin phản hồi mà giáo viên cầnbiết được khả năng, mức độ nhận thức của học sinh qua kiểm tra, đánh giá chưathực sự chính xác

Qua tìm hiểu, chúng tôi thấy nguyên nhân của tình trạng trên là:

- Tài liệu về dạy học phân hóa chưa thực sự nhiều

- Chưa có sự hướng dẫn cụ thể về dạy học theo định hướng phân hóa

- Phân phối chương trình còn áp đặt, cứng nhắc

- Giáo viên chưa được bồi dưỡng về kiến thức dạy học phân hóa

- Số lượng học sinh trong một lớp còn quá đông, dẫn đến việc tổ chức cáchoạt động còn khó khăn

1.4.2 Định hướng của dạy học phân hóa môn toán ở trường THPT

- Ra bài tập phân hóa là để cho các đối tượng học sinh khác nhau có thể tiến

hành các hoạt động khác nhau với trình độ khác nhau, giáo viên có thể phân hóa yêucầu bằng cách sử dụng mạch bài tập phân bậc, giao cho học sinh giỏi những bài tập

có hoạt động ở bậc cao hơn so với các đối tượng học sinh khác Hoặc ngay trongmột bài tập, ta có thể tiến hành dạy học phân hóa nếu bài tập đó bảo đảm yêu cầuhoạt động cho cả ba nhóm đối tượng học sinh và bài tập phân hoá nhằm mục đích:

- Đối với học sinh trung bình, yếu kém thường biểu hiện không nắm đượckiến thức và kỹ năng cơ bản thì bộc lộ những sai lầm nghiêm trọng và lỗ hổng kiếnthức

- Đối với bản thân học sinh khá giỏi có năng lực học tập toán; các em có khảnăng học toán thường có xu hướng thích giải nhiều bài toán, thích giải các bài toánkhó, các bài toán đòi hỏi tư duy sáng tạo, nhưng lại coi nhẹ việc học lý thuyết, coinhẹ các bài toán thông thường và chủ quan, lơ là và dẫn đến sai lầm trong khi giảitoán

Việc xây dựng và áp dụng những bài tập phân hoá trong giờ học khôngnhững giúp cho học sinh hoạt động học tập phù hợp với trình độ của mình, khơi dậyniềm tin ở khả năng bản thân Bên cạnh đó, kiến thức của mỗi đối tượng học sinhkhám phá đều liền mạch, do đó học sinh yếu vừa được quan tâm bồi dưỡng kiếnthức cơ bản vững chắc, vẫn có thể theo dõi tiếp thu các kiến thức từ hoạt động củađối tượng học sinh trung bình hay khá giỏi, đồng thời học sinh khá giỏi vẫn pháthuy hết khả năng tư duy của mình và được tập luyện đào sâu lý thuyết thông quahoạt động của học sinh trung bình hay yếu kém Mặt khác, thời gian mà giáo viên

sử dụng dạy học bài tập phân hóa này cho tất cả các đối tượng học sinh trong giờhọc vẫn được đảm bảo hợp lý, đây là một yếu tố quan trọng góp phần thành côngcủa giờ học Tuy nhiên, để có những bài tập đảm bảo yêu cầu trên, người giáo viêncần nắm chắc kiến thức trọng tâm của từng bài và chuẩn bị tài liệu, đầu tư công sức,thời gian cho bài soạn một cách chu đáo, kỹ lưỡng

+ Cũng có thể phân hóa về mặt số lượng: Để chiếm lĩnh một kiến thức hay rèn

luyện một kỹ năng nào đó, một số học sinh cần nhiều bài tập cùng loại hơn một sốhọc sinh khác Nên ra đủ liều lượng bài tập như vậy cho từng loại đối tượng họcsinh Những học sinh còn thừa thời gian, đặc biệt học sinh giỏi sẽ nhận thêm nhữngbài tập khác để đào sâu và nâng cao

1.4.3 Điều khiển các hoạt động của học sinh trong giờ học theo hướng phân hóa

1.4.3.1 Phân nhóm học sinh

- Có hai kiểu phân nhóm là phân nhóm theo khu vực và phân nhóm theo

trình độ nhận thức của học sinh trong lớp Trong hoạt động phân nhóm theo khuvực có ưu điểm giúp học sinh hòa mình vào hoạt động tập thể tạo điều kiện cho họcsinh có lực học yếu dễ ỉ lại, lười suy nghĩ Hoạt động nhóm theo trình độ nhận thứcphát huy tối đa khả năng hoạt động cá biệt hoá đến từng cá nhân người học, mangtính vừa sức, giáo viên dễ dàng kiểm soát mức độ học tập của mỗi học sinh, có thểđánh giá khách quan, chính xác Tùy theo từng tình huống dạy học mà giáo viên cóthể tổ chức cho học sinh hoạt động theo hình thức phân nhóm nào để giờ học đạthiệu quả cao nhất

* Biện pháp phân nhóm theo khu vực: Đây là hình thức dạy học hợp tác theonhóm nhỏ, mỗi nhóm từ 6 đến 7 học sinh hoặc có thể là một tổ, một dãy … tùythuộc vào mục đích sư phạm và yêu cầu của vấn đề dạy học, có thể duy trì cả tiếthọc hay thay đổi theo từng hoạt động, từng phần của tiết học, các nhóm được giaocùng nhiệm vụ hay được giao các nhiệm vụ khác nhau Mỗi nhóm tự bầu ra mộtnhóm trưởng nếu cần thiết

* Biện pháp phân nhóm theo đối tượng học sinh là hình thức phân nhóm theotrình độ nhận thức của từng học sinh, việc phân nhóm này gặp nhiều khó khăn hơn.Giáo viên cần phân loại nhận dạng được những nhịp độ nhận thức của của mỗi họcsinh và qui về những nhóm đặc trưng như nhóm nhịp độ nhận thức nhanh, nhậnthức chậm, hay trung bình Để phân loại được các đối tượng này một cách chính xácphải có biện pháp điều tra, phát hiện và phân loại đối tượng học sinh về khả nănglĩnh hội kiến thức và trình độ phát triển thông qua quan sát, kiểm tra, đánh giá Trong quá trình học tập, giáo viên thường xuyên theo dõi để điều chỉnh lại nhân sựcủa nhóm cho phù hợp với trình độ phát triển của mỗi học sinh trong lớp học

1.4.3.2 Thiết kế nội dung theo chủ đề

* Thiết kế bài giảng: Cần nghiên cứu nắm vững nội dung và yêu cầu bàihọc,

thiết kế các pha dạy học đồng loạt, cần sử dụng hệ thống câu hỏi phân hóa để giúptất cả các đối tượng học sinh trong lớp cùng tham gia tìm hiểu nội dung bài học Khi

ra các bài tập phân hóa, cần phải dựa vào trình độ nhận thức của học sinh mà lựa

chọn các bài tập thích hợp nhằm bồi dưỡng cho học sinh yếu kém "lấp những lỗ

hổng", kiến thức cơ bản cho học sinh trung bình, kiến thức nâng cao cho học sinh

khá, giỏi

* Xét các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình dạy học như môi trường, phương

tiện, điều kiện dạy học, cần quan tâm đến các phương tiện dạy học và phối hợp sửdụng chúng sao cho có hiệu quả nhằm phát huy tối đa sức mạnh của phương tiệndạy học khi tổ chức các pha dạy học phân hóa

* Tổ chức các pha dạy học đồng loạt ngay trong những giờ lên lớp gồm tất

cả các phương pháp dạy học nhưng đòi hỏi phải có sự vận dụng linh hoạt, kết hợp,

sử dụng các phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, dạy học chươngtrình hóa, phương pháp vấn đáp … Cần xây dựng các câu hỏi phân hóa làm phươngtiện để thực hiện bài giảng cho tất cả các đối tượng học sinh dựa vào nhịp độ nhậnthức Ta có thể kết hợp giữa nhóm phân hóa với các nhóm hỗn hợp về trình độ tùytheo yêu cầu của mỗi hoạt động Thông qua các hình thức này, các thành viên trongnhóm đều rèn luyện cách thức làm việc để cùng tiến hành những hoạt động chung,cùng thực hiện một nhiệm vụ chung, trong đó có sự phân công nhiệm vụ, có sự traođổi ý kiến, có diễn đạt, lý giải, thuyết phục để tìm ra con đường hoặc phương ángiải quyết Chúng ta cần chú ý:

+ Hướng dẫn cho học sinh cách thức làm việc theo nhóm, có giao lưu ý kiến,

có phân công phân nhiệm, có người điều khiển, chịu trách nhiệm

+ Cần thay đổi vai trò người thực hiện và người kiểm tra, thay đổi phân côngphân nhiệm để tập cho mọi người có thể hiện nhiều chức năng khác nhau, hoànthành nhiều nhiệm vụ khác nhau

+ Cần gây cho mọi thành viên trong nhóm có thể quen kiểm tra và tựkiểm trarút kinh nghiệm trong hoạt động

Tuy nhiên ngay trong các pha dạy học đồng loạt cũng cần có đối xử cá biệt,khuyến khích học sinh yếu kém trả lời những câu hỏi dễ, những câu hỏi mang tínhgợi mở Đặt học sinh khá giỏi và những tình huống phán đoán, câu hỏi có tính tìmtòi, phát huy trí tuệ Tất cả các câu hỏi phải có tác dụng dẫn dắt, khuyến khích họcsinh tích cực suy luận, không đơn điệu, phân hóa song vẫn tác động đến nhiều đốitượng với tác dụng khác nhau

- Tổ chức các nhóm tham gia tổ chức các nhóm tham gia hoạt động giải bàitập phân hóa, đây là khâu quan trọng và thể hiện rõ nhất vai trò của hình thức hoạtđộng nhóm đối tượng Cần phải tổ chức hoạt động này theo một qui trình chặt chẽ,

cụ thể, yếu tố thời gian đặc biệt được chú trọng Học sinh trong các nhóm được giaonhiệm vụ phù hợp với trình độ, năng lực nhận thức, hứng thú học tập của mình trên

cơ sở kiến thức cơ bản Hệ thống bài tập phân hóa được chọn lọc, có sự liên kết, từthấp và được nâng cao dần đảm bảo tư duy học sinh được liền mạch, hệ thống

1.4.3.3 Các bước tiến hành trong dạy học mỗi chủ đề

Bước 1: Nêu phương pháp giải cho mỗi chủ đề

Bước 2: Ra bài tập phân hoá cho mỗi chủ đề

Bước 3: Phân công bài tập về từng nhóm học sinh (3 nhóm )

Bước 4: Tổng kết và bổ sung lời giải của từng nhóm

Bước 5: Ra bài tập phân hoá tương tự

Cần tạo cho mọi thành viên trong nhóm có thể quen kiểm tra và tự kiểm trarút kinh nghiệm trong hoạt động Tuy nhiên ngay trong các pha dạy học đồng loạtcũng cần có đối xử cá biệt, khuyến khích học sinh yếu kém trả lời những câu hỏi dễ,những câu hỏi mang tính gợi mở Đặt học sinh khá giỏi vào những tình huống phánđoán, câu hỏi có tính tìm tòi, phát huy trí tuệ Tất cả các câu hỏi phải có tác dụngdẫn dắt

1.5 Tiểu kết chương 1

Dạy học phân hóa xuất phát từ nhu cầu đảm bảo thực hiện tốt mục đích dạyhọc, đồng thời khuyến khích phát triển tối đa những khả năng của từng cá nhân,xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong một lớp học luôn có sự chênh lệch về trình độnhận thức của mỗi thành viên Vì vậy, nhiệm vụ của người giáo viên là nghiên cứumột phương pháp dạy học thích hợp có thể tác động đến hầu hết các đối tượng, làmcho các đối tượng đó đều nắm được kiến thức nền tảng vững chắc, đảm bảo tínhphổ cập và nâng cao Để thực hiện điều đó thì người giáo viên cần nghiên kĩ đặcđiểm của mỗi lớp học, khu vực, trình độ nhận thức chung của học sinh trong lớp đểtiến hành giảng dạy Có như vậy mới thực sự tạo ra những giờ học đạt hiệu quả, gópphần nâng cao chất lượng dạy và học của bộ môn toán ở trường THPT

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÂN HÓA KHI DẠY HỌC NỘI DUNG PHƯƠNG TRÌNH VÀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH VÔ TỈ 2.1 Các biện pháp dạy học phân hóa

2.1.1 Phân loại đối tượng học sinh

Để đảm bảo hiệu quả của quá trình dạy học phân hóa giáo viên phải có sự hiểubiết về từng đối tượng học sinh Do vậy, trước khi tiến hành các hoạt động dạy họcphân hóa, giáo viên cần có những biện pháp để tìm hiểu đối tượng học sinh, đặc biệt

là về năng lực nhận thức, nhu cầu và hứng thú học tập của từng học sinh Đối vớinhững giáo viên đã từng dạy học sinh đó thì không có khó khăn gì, nhưng đối vớinhững giáo viên mới nhận lớp thì cần có những biện pháp phù hợp để tìm hiểu nănglực nhận thức của học sinh như: lập bảng điều tra hoặc trao đổi trực tiếp với giáoviên đã từng dạy hoặc giáo viên chủ nhiệm, Ngoài ra chúng ta cũng có thể dựavào cách sau:

- Dựa vào kết quả học tập của kỳ trước hoặc năm học trước

- Dựa vào bài kiểm tra chất lượng do chính giáo viên đó ra đề

- Quan sát học sinh đó thông qua quá trình học tập ở trên lớp…

Dựa trên các thông tin thu thập được về từng học sinh, giáo viên có thể phânloại học sinh thành các nhóm đối tượng:

+ Học sinh khá giỏi: có khả năng nhận thức nhanh, có kiến thức, kỹ năng tưduy vượt trội hơn hẳn so với những học sinh khác; có khả năng hoàn thành môn họcmột cách dễ dàng và có khả năng tự học cao

+ Học sinh trung bình: Có khả năng nhận thức được những kiến thức, kỹnăng cơ bản của môn học, hoàn thành nhiệm vụ môn học; nhưng chưa phát huyđược khả năng sáng tạo, năng lực của bản thân với những yêu cầu cao về kiến thức,

kỹ năng; có khả năng tự học

+ Học sinh yếu kém: Có khả năng nhận thức, tư duy chậm; có nhiều “lỗ hổng”

về kiến thức và kỹ năng cơ bản của môn học; khó khăn để hoàn thành nhiệm vụmôn học; năng lực tự học còn nhiều hạn chế

Trong quá trình dạy học trên cơ sở đã hiều biết về từng đối tượng học sinhgiáo viên có thể chia lớp học thành các nhóm đối tượng để thực hiện các biện pháp

phân hóa trong giờ học Tùy vào mục đích của từng giờ học, lớp học mà giáo viên

có sự sắp xếp các nhóm học sinh cho phù hợp Ví dụ giáo viên có thể chia thành cácnhóm học sinh theo hai cách sau:

- Chia nhóm theo năng lực nhận thức, năng lực tư duy: Trong mỗi nhóm cóhọc sinh cùng năng lực nhận thức, năng lực tư duy tương đối giống nhau Theo cáchnày, giáo viên chia làm ba nhóm: nhóm học sinh khá giỏi, nhóm học sinh trungbình, nhóm học sinh yếu kém

- Chia nhóm hỗn hợp: Trong mỗi nhóm có học sinh khá giỏi, trung bình yếukém để chỉ bảo cho nhau

2.1.2 Soạn câu hỏi và bài tập phân hóa

Soạn và sử dụng được một hệ thống câu hỏi và bài tập phân hóa tốt sẽ đemlại hiệu quả cho mỗi tiết học Câu hỏi và bài tập phải tạo được sự thách thức nhấtđịnh về mặt trí tuệ, có thể giúp cho học sinh đạt được mức độ nhận thức cao hơntrong sự phát triển của các em Để soạn được câu hỏi và bài tập tốt nhằm phát triểnnăng lực nhận thức của học sinh và phù hợp với mức độ nhận thức của từng đốitượng học sinh, cần chú ý những đặc điểm sau:

- Xây dựng một hệ thống câu hỏi và bài tập càng nhiều càng tốt, càng phânhóa thành nhiều mức độ càng tốt Sau đó lựa chọn câu hỏi và bài tập phù hợp đểđưa vào giáo án phù hợp với từng đối tượng học sinh

- Tăng số lượng câu hỏi và bài tập yêu cầu sự nỗ lực của tư duy, giảm câuhỏi và bài tập chỉ yêu cầu tái hiện thuần tuý

- Sắp xếp các bài tập phân hóa thành một hệ thống tùy theo mục đích dạy học

và tuân theo nguyên tắc: Dẫn dắt được cho học sinh suy nghĩ đi từ cái đã biết đếncái chưa biết, từ những kiến thức đã có đến những kiến thức mới, giúp học sinh quy

lạ về quen Hệ thống bài tập giúp học sinh suy nghĩ và trả lời theo trình tự phát triển

tư duy, rèn cho học sinh tính kiên trì khi chiếm lĩnh tri thức

- Các câu hỏi và bài tập phân hóa được nêu dưới những hình thức khác nhautránh lặp đi lặp lại Nếu các câu hỏi và bài tập được lặp đi lặp lại nhiều lần thì học sinhrất dễ nhàm chán, không hứng thú học tập Do vậy nên đưa các bài tập dưới nhiều hìnhthức khác nhau, cho cùng một nội dung để học sinh nắm được bản chất, vận dụng linhhoạt các kiến thức vào các tình huống khác nhau, khi đó sẽ tạo hứng thú cho học sinh

- Câu hỏi và bài tập phải có tác dụng đến mọi đối tượng học sinh Đối vớicác câu hỏi và bài tập cho học sinh yếu kém thì học sinh khá giỏi cũng phải để ýđến Còn những loại câu hỏi và bài tập dành cho học sinh khá giỏi thì học sinh yếukém dưới sự hưỡng dẫn gợi ý của giáo viên thì vẫn có thể tiếp cận được.

Trong dạy học phân hóa phải đảm bảo được phân loại bài tập theo mức độ tưduy và nhận thức của học sinh Ở đây ta có thể phân thành:

- Loại câu hỏi và bài tập yêu cầu thấp: yêu cầu tái hiện kiến thức, phát biểu

và viết lại được Đồng thời áp dụng được trực tiếp kiến thức

- Loại bài tập yêu cầu cao: yêu cầu phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quáthóa

Ví dụ Sau khi học xong về giải phương rình vô tỷ cơ bản, giáo viên cho học sinh

* Học sinh yếu kém giải được ý (1), kiến thức cơ bản SGK, dưới sự dẫn

dắt của thầy giáo

* Học sinh trung bình giải ý (2), mức độ yêu cầu cơ bản của SGK

* Học sinh khá, giỏi thực hiện giải ý (3), (4) trên cơ sở kiến thức cơ bản

Lời giải 1 Phương trình đã cho tương đương với:

2 Phương trình đã cho tương đương với

2 2

Đặt u = x2- 3xta được 3u- 3- 5- u = 2u- 4; giải tương tự câu 2

4 Tổng quát hoá phương trình: au b+ - cu+ =d mu+ n

(a, b, c, m, nÎ R, u là biểu thức chứa x ).

Bước 1: Đặt điều kiện để phương trình có nghĩa:

Từ hệ trên ta tìm được x thỏa mãn điều kiện (*).

Trong quá trình dạy học giáo viên phải có những dự kiến những điều học sinh

có thể mắc sai lầm và có những dự kiến sửa chữa kịp thời khi học sinh trả lời cáccâu hỏi hoặc làm các bài tập

2.1.3 Soạn giáo án phân hóa

Giáo án là kế hoạch của người giáo viên để dạy từng tiết học Giáo án khôngđơn thuần là một bản sao chép lại tri thức trong sách giáo khoa mà giáo án thể hiệnmột cách sinh động mối liên hệ hữu cơ giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp vàphương tiện dạy học Để xây dựng một giáo án, người giáo viên cần phải lĩnh hội

mục tiêu và nội dung dạy học quy định trong chương trình và cụ thể hóa trong sáchgiáo khoa, nghiên cứu phương pháp dạy học dựa vào sách giáo khoa và sách giáoviên, vận dụng vào điều kiện thực tế của từng lớp học, từng tiết học

Để soạn một giáo án theo quan điểm phân hóa, dự kiến các hoạt động dạyhọc dựa vào sự khác biệt của học sinh về năng lực, nhu cầu, hứng thú nhận thức

Khi đó chúng ta nên chú ý một số vấn đề sau:

2.1.3.1 Xác định mục tiêu bài học

Khi thiết kế giáo án, điều quan trọng trước tiên là phải xác định mục tiêu bàihọc Khi xác định được mục tiêu bài học giáo viên phải xác định xem sau khi họcxong nội dung này học sinh thu được kiến thức gì? Kỹ năng nào? Thái độ như thếnào? Trong phương pháp dạy học tích cực, người ta không chỉ quan tâm đến vấn đềthông hiểu, ghi nhớ, tái hiện tri thức, lặp lại đúng và thành thạo các kỹ năng đã đượchọc mà còn đặc biệt chú ý đến năng lực nhận thức, rèn luyện các kỹ năng và phẩmchất tư duy của học sinh phù hợp với nội dung bài học (phân tích, tổng hợp, xác lậpquan hệ giữa các sự kiện, ), chú ý các kỹ năng học tập, phát triển khả năng tự học.Giáo viên luôn phải chú ý nêu rõ yêu cầu, mức độ hợp lý giữa kiến thức và kỹ năng,giữa phương pháp suy nghĩ với hành động và tự học

Khi thiết kế mục tiêu bài học cần chú ý:

- Xác định rõ mức độ hoàn thành công việc của học sinh

- Mục tiêu được diễn đạt sao cho có thể lượng hóa mức độ học sinh đạt được

- Mục tiêu nêu ra phải thuận tiện cho quá trình kiểm tra đánh giá

Trong dạy học phân hóa, mục tiêu bài học đưa ra được diễn đạt ở nhiều mức

độ khác nhau phù hợp với các đối tượng học sinh khác nhau Khi xác định mục tiêuhọc tập giáo viên cần lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nềntảng, bên cạnh đó cũng phải hình dung thêm yêu cầu phân hóa đối với những nhómhọc sinh có trình độ kiến thức và tư duy khác nhau để mỗi học sinh được làm việcvới sự nỗ lực trí tuệ vừa sức mình Do vậy cần xác định được những yêu cầu cơ bản

và nâng cao về kiến thức và kỹ năng mà học sinh ở các đồi tượng khác nhau phảithực hiện được sau mỗi giờ học

- Yêu cầu kiến thức, kỹ năng cơ bản: Đó là chuẩn kiến thức và kỹ năng màmọi học sinh phải đạt được

- Yêu cầu về kiến thức, kỹ năng nâng cao: Đó là những yêu cầu nâng caotrên cơ sở đã đạt chuẩn.

Ví dụ Xác định mục tiêu bài học “Phương trình quy về bậc nhất, bậc hai” (SGK

Đại số 10 – cơ bản) như sau:

Yêu cầu cơ bản:

- Biết được cách giải và biện luận các dạng phương trình bậc nhất và bậc hai

- Biết cách cách đưa một số phương trình dạng đơn giản về việc giải phươngtrình bậc nhất, bậc hai

Yêu cầu nâng cao:

- Biết đặt các điều kiện của ẩn phụ khi quy về phương trình bậc nhất, bậc hai

- Biết cách sử dụng định lí Viét

- Biết cách cách biện luận trong trường hợp đưa về phương trình bậc nhất,

bậc hai có điều kiện

2.1.3.2 Sử dụng câu hỏi và bài tập phân hóa

Giáo viên cần chuẩn bị một hệ thống câu hỏi công phu, kỹ lưỡng để thực hiệnmục tiêu đề ra khi thiết kế giáo án

Khi sử dụng bài tập phân hóa, giáo viên cần lưu ý một số vấn đề sau đây: + Các câu hỏi thường được đặt chung cho cả lớp, nhưng giáo viên cần phải cóchủ định cho một nhóm học sinh hoặc cho cá nhân học sinh cụ thể Việc này giúpgiáo viên đặt đúng câu hỏi cho học sinh hoặc nhóm học sinh mà mình chủ định + Đối với những học sinh yếu kém cần được khuyến khích và cần đặt nhữngcâu hỏi mà học sinh có thể trả lời được Đối với những học sinh này, có thể các emkhông trả lời được mọi câu hỏi nhưng ít nhất các em cũng không gặp khó khăn lắmđối với những câu hỏi dành cho các em Đối với học sinh khá giỏi, các câu hỏi cầnphải có sự tư duy hơn, sáng tạo hơn Vì vậy khi soạn giáo án, giáo viên phải ghi cáccâu hỏi và dự kiến học sinh trả lời một cách cụ thể

Ví dụ Để củng cố kiến thức về giải các phương trình chứa căn, giáo viên có thể sử

dụng bài tập phân hóa như sau:

và liều lượng, phù hợp với từng đối tượng học sinh trong lớp Khả năng phân hóabài tập về nhà thể hiện ở những điểm sau:

- Phân hóa về số lượng bài tập cùng loại phù hợp với từng loại đối tượng họcsinh để cùng đạt được yêu cầu

- Phân hóa về nội dung bài tập để tránh đòi hỏi quá cao đối với học sinh yếukém và quá thấp đối với học sinh khá giỏi Đối với học sinh trung bình, giáo viên cóthể giao cho các bài tập trong sách giáo khoa hoặc sách bài tập, đồng thời cũng cóthể lược bỏ những bài tập khó

- Phân hóa yêu cầu về tính độc lập: Bài tập cho diện học sinh yếu kém chứađựng nhiều yếu tố dẫn dắt hơn so với học sinh khá giỏi

- Ra riêng những bài tập nhằm đảm bảo trình độ xuất phát của học sinh yếu kém,cũng như phát huy được năng lực cho học sinh khá giỏi

Ví dụ Sau khi học xong bài “Phương trình quy về bậc nhất, bậc hai”, SGK Đại số

Lớp 10, giáo viên có thể phân hóa bài tập (trong SGK) như sau:

- Bài tập chung cho cả lớp: 1, 3, 4, 6, 7 (SGK, tr 62)

- Bài tập cho học sinh yếu kém: 1, 4, 6a, 7a (SGK, tr 62)

- Bài tập cho học sinh trung bình: 2, 6b, 6c, 6d, 7b, 7c, 7d (SGK, tr 62)

- Bài tập cho học sinh khá giỏi: 8 (SGK, tr 62)

Ngoài ra giáo viên có thể cho thêm các bài tập phân hóa như sau:

Bài 1 Giải các phương trình sau (dành cho học sinh yếu kém):

g) x2+ -9 x2- 7=2; h) 3x2+5x+ -8 3x2+5x+ =1 1.Bài 3 Giải các phương trình sau (dành cho học sinh khá, giỏi):

2.1.3.3 Phân phối hợp lý thời gian trong tiết học

Các đối tượng học sinh trong cùng một lớp thường khác biệt với nhau vềnhận thức Được thể hiện ở hứng thú và mức độ nhận thức nhiều hay ít, ở tốc độnhận thức nhanh hay chậm Do vậy trong giáo án, giáo viên nên có dự kiến phânphối thời gian hợp lý để các em học sinh yếu kém có thể tiếp thu và tập vận dụngđược kiến thức, nhưng cũng không để lãng phí thời gian của các em học sinh khágiỏi khi các em đã hoàn thành nhanh chóng nhiệm vụ Nên việc phân phối thời giancho từng hoạt động trên lớp cần được tính toán và dự kiến trước trong giáo án

2.1.4 Sử dụng phương tiện dạy học trong dạy học phân hóa

Ngoài các phương tiện truyền thống như SGK, sách bài tập, sách thamkhảo phiếu học tập, mô hình và các phương tiện hiện đại như máy chiếu hắt, máychiếu Projector cần đặc biệt chú ý đến việc ứng dụng công nghệ thông tin vàtruyền thông vào dạy học phân hóa

Việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông giúp khả năng thực hiệnphân hóa cao trong quá trình học tập Chúng ta có thể tạo cho học sinh môi trườnghọc tập đa phương tiện, giúp từng học sinh hoạt động phù hợp với đặc điểm tư duycủa riêng mình Những học sinh khác nhau được tác động sư phạm khác nhau, đượcgiao nhiệm vụ học tập với các mức độ khác nhau, phù hợp với từng cá nhân họcsinh Nếu có các phần mềm dạy học trợ giúp, giáo viên có thể nắm bắt được các chitiết diễn biến của hoạt động học tập của mỗi học sinh và xử lý kịp thời, giúp từnghọc sinh làm việc theo đúng khả năng, phù hợp với kiến thức, kĩ năng và nhịp độlàm việc của mỗi người

Nhờ sử dụng các phần mềm dạy học, một học sinh trung bình, thậm chí trungbình yếu cũng có thể hoạt động tốt trong môi trường học tập, giáo viên sẽ có điềukiện giúp được tất cả các đối tượng học sinh rèn luyện năng lực sáng tạo, rènluyện phương pháp học tập Do được giải phóng khỏi việc dạy học đồng loạt, thầy

có thể đi sâu giúp đỡ các học sinh cá biệt (học sinh yếu kém và học sinh giỏi)trong khoảng thời gian dài hơn Với sự trợ giúp đắc lực của công nghệ thông tin

và truyền thông, các yêu cầu dạy học phân hóa có thể được thực hiện với một chấtlượng cao hơn

Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông cũng gặpnhiều khó khăn bởi vì trên thực tế rất nhiều trường THPT không được trang bị đầy

đủ các phương tiện cho dạy học đa phương tiện, rất nhiều giáo viên không ứng dụngđược công nghệ thông tin trong dạy học

2.1.5 Phân hóa trong kiểm tra, đánh giá

Trong quá trình dạy học phân hóa, kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của họcsinh là một khâu có vai trò quan trọng Nó đảm bảo mối liên hệ ngược, cung cấpnhững thông tin phản hồi, giúp giáo viên kịp thời điều chỉnh việc dạy, giúp học sinhđiều chỉnh kịp thời quá trình học, hướng vào việc thực hiện mục tiêu bộ môn vàmục tiêu đào tạo của nhà trường

Kiểm tra, đánh giá góp phần củng cố, đào sâu, hệ thống hoá kiến thức phùhợp với mức độ, tốc độ và hứng thú nhận thức của các đối tượng học sinh khácnhau Nó có tác dụng giáo dục đối với học sinh: Giáo dục tinh thần trách nhiệm, ýthức phấn đấu vươn lên, khắc phục khó khăn trong học tập đối với những học sinhyếu kém; ý thức đào sâu suy nghĩ, tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo, tính cẩn thận,không qua loa, đại khái đối với học sinh khá, giỏi

Có nhiều hình thức kiểm tra, đánh giá Thông thường nhất là kiểm tra miệng,kiểm tra viết, kiểm tra bài làm ở nhà của học sinh, đánh giá kết quả học tập của họcsinh thông qua quá trình học tập trên lớp, thông qua đánh giá của học sinh cùng lớp, tựđánh giá của học sinh …Đối với kiểm tra viết, thường có các đề trắc nghiệm tự luận, đềtrắc nghiệm khách quan hoặc đề cả trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan.Tuy nhiên, dù sử dụng hình thức nào thì các đề kiểm tra có tính phân hóa, ngoài nhữngyêu cầu chung đối với một đề kiểm tra còn cần đáp ứng một số yêu cầu sau:

+ Câu hỏi và bài tập phải phù hợp với yêu cầu của chương trình, chuẩn kiếnthức, kĩ năng, sát với trình độ học sinh

+ Bên cạnh những câu hỏi và bài tập hướng vào yêu cầu cơ bản, cần cónhững câu hỏi và bài tập đào sâu, đòi hỏi vận dụng kiến thức một cách tổng hợp,khuyến khích suy nghĩ tích cực ở các mức độ dễ, khó khác nhau