“Nghiên cứu tổ chức dạy học phần Cơ học và Nhiệt học Vật lí THCS theo lí thuyết Sư phạm tích hợp ”.

Hiện nay, chúng ta đang sống trong một thế giới trong đó các bộ môn ngày càng thâm nhập vào nhau đặc biệt là bậc Trung học cơ sở (THCS), trong đó ngày càng cần những nhóm làm việc đa môn, và ngƣời ta ngày càng đòi hỏi con ngƣời phải đa năng, phƣơng pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh (HS) phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, từng môn học, bồi dƣỡng phƣơng pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS. Thực tiễn giáo dục ở các nƣớc phát triển: Nga, Đức, Mỹ… đã chứng tỏ rằng việc thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển các năng lực của HS và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với HS. Tích hợp không những không đƣa tới sự quá tải về dung lƣợng kiến thức, mà còn làm cho bài giảng sinh động, HS hứng thú học tập bộ môn và khắc sâu hơn đƣợc nội dung bài học nếu giáo viên (GV) biết vận dụng đúng lúc, đúng chỗ. Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn đƣợc đề cập trong các môn học đó 1, 2. Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của ngƣời học, giúp đào tạo những con ngƣời có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại. Trong những năm gần đây, bộ GD và ĐT đã quan tâm tới việc đƣa tƣ tƣởng sƣ phạm tích hợp vào chƣơng trình SGK mới và trong quá trình đổi mới phƣơng pháp dạy học. Vận dụng tƣ tƣởng này giúp liên kết các kiến thức trong bộ môn Vật lí nói riêng và giữa các môn học nói chung nhằm vận dụng tốt các phƣơng pháp dạy học tích cực để tăng hiệu quả giáo dục. Xuất phát từ việc thay đổi sách giáo khoa bậc học THCS. Các môn học nói chung đều có sự thay đổi lớn, chƣơng trình đƣợc xây dựng trên quan điểm tích hợp kiến thức từ 3 phân môn. Vấn đề tích hợp là nội dung quan trọng không thể thiếu trong việc đổi mới thay sách, đổi mới phƣơng pháp giảng dạy trong nhà trƣờng hiện nay. Vì vậy đòi hỏi ngƣời dạy phải linh hoạt vận dụng nhiều biện pháp, thao tác, kỹ năng để giảng dạy tốt hơn. Hơn thế nữa việc đổi mới phƣơng pháp dạy và học phù hợp với xu thế phát triển của xã hội. Dạy học theo hƣớng “tích cực hoá” lấy hoạt động học tập của HS làm trung tâm, vai trò của ngƣời thầy là ngƣời tổ chức – chủ đạo, học trò là ngƣời chủ động khám phá – lĩnh hội kiến thức. Đối với môn Vật lý, qua nghiên cứu chúng tôi đã tiến hành vận dụng tích hợp vào dạy học phần Cơ học và Nhiệt học Vật lí Trung học Cơ sở nhằm hình thành và phát triển năng lực cho HS một cách có hiệu quả hơn, góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục và đào tạo của bộ môn. Chúng tôi đã tiến hành vận dụng các nội dung của các môn học khác nhƣ: Hóa học, Sinh học, Địa lí, Lịch sử,... (vì nhiều quá trình Hóa học, Sinh học, Địa lí, Lịch sử,... chịu tác động của yếu tố Vật lý) và các kiến thức thực tiễn vào quá trình dạy học từng bài cụ thể. Song vấn đề tích hợp còn quá mới mẻ, còn bất cập, còn khó khăn cho GV trong sự đổi mới phƣơng pháp giảng dạy tích cực hoá hoạt động học tập của HS nhằm nâng cao giáo dục toàn diện cho HS. Chính những lí do đó chúng tôi đã chọn đề tài: “Nghiên cứu tổ chức dạy học phần Cơ học và Nhiệt học Vật lí THCS theo lí thuyết Sư phạm tích hợp ”.

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng em, các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong khóa luận là trung thực, đƣợc các đồng tác giả cho phép sử dụng và chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ một công trình nào khác

Tác giả

NGÔ THỊ CHINH

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến thầy TS Lê Thanh Huy đã trực tiếp hướng dẫn em trong quá trình làm khóa luận Em xin được tri ân đến thầy trong thời gian qua đã dạy dỗ, hướng dẫn nhiệt tình, tận tâm cũng như động viên, giúp đỡ để

em hoàn thành khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm, Ban Chủ nhiệm khoa Vật lý cùng quý thầy giáo, cô giáo tham gia giảng dạy lớp 11SVL – Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng

Cuối cùng, em xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và các em sinh viên đã luôn động viên, giúp đỡ, dành nhiều tình cảm, chia sẻ những khó khăn để

em hoàn thành khóa luận

Tất cả những tình cảm quý báu của quý thầy cô, gia đình, bạn bè, sinh viên em xin tạc dạ ghi ơn, đó là động lực giúp em tiếp bước trên con đường nghiên cứu khoa học ở phía trước

Tác giả

NGÔ THỊ CHINH

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU VÀ ĐỒ THỊ

Bảng 3.1: Suy nghĩ và nhận thức của học sinh sau khi thực nghiệm sư phạm 45

Bảng 3.2: Hiểu biết và việc vận dụng kiến thức về môi trường và nhiều môn học khác trong học Vật lí 45

Bảng 3.3: Hứng thú và mức độ tiếp thu kiến thức của học sinh sau khi thực nghiệm sư phạm 46

Bảng 3.4: Kết quả của bài kiểm tra 46

Bảng 3.5: Xếp loại bài kiểm tra 47

Biểu đổ xếp loại bài kiểm tra 47

Bảng 3.6: Phân phối tần suất kết quả bài kiểm tra 48

Đồ thị đường phân phối tần suất bài kiểm tra……… ………… 48

CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG KHÓA LUẬN

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 3

1 Lí do chọn đề tài 3

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Giả thiết khoa học 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4.1 Đối tượng 4

4.2 Phạm vi nghiên cứu 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 5

II CẤU TRÚC NỘI DUNG 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP 6

1.1 Xu hướng, quan điểm về tích hợp 6

1.2 Khái niệm tích hợp 7

1.3 Khái niệm về dạy học tích hợp 8

1.4 Mục tiêu của dạy học tích hợp 9

1.5 Ưu điểm của chương trình dạy học tích hợp 10

1.6 Các cách tiếp cận tích hợp 12

1.6.1 Tích hợp đa môn 12

1.6.2 Tích hợp liên môn 12

1.6.3 Tích hợp xuyên môn 12

1.7 Một số quan điểm dạy học trong tổ chức dạy học tích hợp 13

1.7.1 Dạy học giải quyết vấn đề 13

1.7.2 Dạy học định hướng hoạt động 13

1.8 Một số quan điểm vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học vật lí và mối liên hệ giữa bài học với thực tế 14

1.8.1 Một số quan điểm vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học vật lí 14

1.8.2 Mối liên hệ giữa bài học với thực tế 14

1.9 Phát triển hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của học sinh thông qua dạy học tích hợp 15

CHƯƠNG II: XÂY DỰNG VÀ TIẾN HÀNH SOẠN GIÁO ÁN TÍCH HỢP VÀ TỔ

CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP 18

2.1 Phân tích chương trình – sách giáo khoa Vật lý Trung học Cơ sở (THCS) 18

2.1.1 Vị trí 18

2.1.2 Mục tiêu 18

2.2 Bài dạy tích hợp 19

2.3 Giáo án tích hợp 20

2.4 Tìm hiều phương pháp dạy học hiện nay và phương pháp dạy học theo quan điểm tích hợp 20

2.5 Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp cụ thể cho bài học 21

2.5.1 Các hoạt động xây dựng tiến trình dạy học tích hợp 21

2.5.2 Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp 21

2.6 Lập sơ đồ chung cho giáo án tích hợp 22

2.7 Xây dựng tiến trình một số bài cụ thể 24

2.7.1 Giáo án số 1: SỰ NỔI 24

2.7.2 Giáo án số 2: ÁP SUẤT KHÍ QUYỂN 30

2.7.3 Giáo án số 3: NGTỬ, PHÂN TỬ CHUYỂN ĐỘNG HAY ĐỨNG YÊN 35 CHƯƠNG III: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 43

3.1 Mục đích, nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 43

3.1.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 43

3.1.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 43

3.2 Đối tượng và phương pháp thực nghiệm sư phạm 43

3.2.1 Đối tượng thực nghiệm sư phạm 43

3.2.2 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 43

3.3 Tiến hành thực nghiệm sư phạm 44

3.4 Kết quả và xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 44

3.4.1 Yêu cầu chung về xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm 44

3.4.2 Kết quả thực nghiệm sư phạm 44

3.5 Đánh giá chung về thực nghiệm sư phạm 49

III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 50

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

PHỤ LỤC 1

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, chúng ta đang sống trong một thế giới trong đó các bộ môn ngày càng thâm nhập vào nhau đặc biệt là bậc Trung học cơ sở (THCS), trong đó ngày càng cần những nhóm làm việc đa môn, và người ta ngày càng đòi hỏi con người phải đa năng, phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh (HS) phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, từng môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm, rèn kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS Thực tiễn giáo dục ở các nước phát triển: Nga, Đức, Mỹ… đã chứng tỏ rằng việc thực hiện quan điểm tích hợp trong giáo dục và dạy học sẽ giúp phát triển các năng lực của HS và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với HS Tích hợp không những không đưa tới sự quá tải về dung lượng kiến thức, mà còn làm cho bài giảng sinh động, HS hứng thú học tập bộ môn và khắc sâu hơn được nội dung bài học nếu giáo viên (GV) biết vận dụng đúng lúc, đúng chỗ Tích hợp là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệ thống các kiến thức (khái niệm) thuộc các môn học khác nhau thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các môn học

đó [1], [2] Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạo những con người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộc sống hiện đại

Trong những năm gần đây, bộ GD và ĐT đã quan tâm tới việc đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào chương trình SGK mới và trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học Vận dụng tư tưởng này giúp liên kết các kiến thức trong bộ môn Vật lí nói riêng

và giữa các môn học nói chung nhằm vận dụng tốt các phương pháp dạy học tích cực

để tăng hiệu quả giáo dục

Xuất phát từ việc thay đổi sách giáo khoa bậc học THCS Các môn học nói chung đều có sự thay đổi lớn, chương trình được xây dựng trên quan điểm tích hợp kiến thức từ 3 phân môn Vấn đề tích hợp là nội dung quan trọng không thể thiếu trong việc đổi mới thay sách, đổi mới phương pháp giảng dạy trong nhà trường hiện nay Vì vậy đòi hỏi người dạy phải linh hoạt vận dụng nhiều biện pháp, thao tác, kỹ năng

để giảng dạy tốt hơn Hơn thế nữa việc đổi mới phương pháp dạy và học phù hợp với

xu thế phát triển của xã hội Dạy học theo hướng “tích cực hoá” lấy hoạt động học

tập của HS làm trung tâm, vai trò của người thầy là người tổ chức – chủ đạo, học trò là người chủ động khám phá – lĩnh hội kiến thức

Đối với môn Vật lý, qua nghiên cứu chúng tôi đã tiến hành vận dụng tích hợp vào dạy học phần Cơ học và Nhiệt học Vật lí Trung học Cơ sở nhằm hình thành và phát triển năng lực cho HS một cách có hiệu quả hơn, góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục và đào tạo của bộ môn Chúng tôi đã tiến hành vận dụng các nội dung của các môn học khác như: Hóa học, Sinh học, Địa lí, Lịch sử, (vì nhiều quá trình Hóa học, Sinh học, Địa lí, Lịch sử, chịu tác động của yếu tố Vật lý) và các kiến thức thực tiễn vào quá trình dạy học từng bài cụ thể Song vấn đề tích hợp còn quá mới mẻ, còn bất cập, còn khó khăn cho GV trong sự đổi mới phương pháp giảng dạy tích cực hoá hoạt động học tập của HS nhằm nâng cao giáo dục toàn diện cho HS Chính những lí do đó

chúng tôi đã chọn đề tài: “Nghiên cứu tổ chức dạy học phần Cơ học và Nhiệt học Vật lí THCS theo lí thuyết Sư phạm tích hợp ”

2 Mục đích nghiên cứu

- Đề xuất được các bước tổ chức dạy học theo hướng tích hợp

- Soạn được các giáo án, bài giảng dạy học tích hợp nhằm phát triển hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của HS trong quá trình dạy học Vật lí THCS

3 Giả thiết khoa học

Nếu việc tổ chức dạy học tích hợp theo đề xuất của khoa luận thì sẽ giúp cho người học hình thành một năng lực, kỹ năng cần thiết, nâng cao được chất lượng dạy học ở trường THCS đáp ứng xu thế đổi mới giáo dục sau năm 2015

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu về cơ sở lí thuyết của dạy học tích hợp

- Nghiên cứu tiến trình dạy học tích hợp

- Nghiên cứu phân tích mục tiêu và kiến thức chương trình SGK Vật lí THCS

- Soạn giáo án theo hướng của đề tài

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của đề tài

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Phương pháp điều tra, quan sát

- Phương pháp thực nghiệm

II CẤU TRÚC NỘI DUNG

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, khóa luận có 03 chương:

Chương I: Cơ sở lí luận của dạy học tích hợp

Chương II: Xây dựng và tiến hành soạn giáo án tích hợp

Chương III: Thực nghiệm sư phạm

người ta thường gọi đó là giáo dục “định hướng nội dung” Những nội dung của môn

học được dựa trên các chuyên ngành tương ứng Người thầy chú trọng trang bị cho HS

hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau mà chưa chú trọng đầy đủ đến nhu cầu cần thiết của người học và khả năng ứng dụng của họ vào thực tiễn Tuy nhiên ngày nay chương trình dạy học định hướng nội dung không còn thích hợp, trong đó có những nguyên nhân sau:

Ngày nay, tri thức thay đổi và bị lạc hậu nhanh chóng, việc quy định cứng nhắc những nội dung chi tiết trong chương trình dạy học dẫn đến tình trạng nội dung chương trình dạy học nhanh bị lạc hậu so với tri thức hiện đại Ngoài ra những tri thức tiếp thu trong nhà trường cũng nhanh bị lạc hậu Do đó việc rèn luyện phương pháp học tập ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn bị cho con người có khả năng học tập suốt đời

Chương trình dạy học định hướng nội dung dẫn đến xu hướng việc kiểm tra đánh giá chủ yếu dựa trên việc kiểm tra khả năng tái hiện tri thức mà không định hướng vào khả năng vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn

Do phương pháp dạy học mang tính thụ động và ít chú ý đến khả năng ứng dụng nên sản phẩm giáo dục là những con người mang tính thụ động, hạn chế khả năng sáng tạo và năng động Do đó chương trình giáo dục này không đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội và thị trường lao động đối với người lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo và tính năng động

Để khắc phục những hạn chế và nhược điểm của chương trình “định hướng nội dung”, có nhiều nghiên cứu mới về chương trình, mô hình dạy học hiện đại Trong đó chương trình dạy học “định hướng đầu ra” được sự quan tâm của nhiều quốc gia trên

thế giới

Giáo dục “định hướng đầu ra” nhấn mạnh vai trò của người học lấy người học

làm chủ thể của quá trình dạy học “lấy HS làm trung tâm” nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách, vận dụng năng lực tri thức trong tình huống thực tiễn và giải quyết những vấn đề của cuộc sống

và nghề nghiệp Giáo dục định hướng đầu ra tập trung vào mô tả chất lượng đầu ra và coi “đầu ra” là sản phẩm cuối cùng của quá trình dạy học, từ là kết quả học tập của

HS

“Giáo dục định hướng phát triển năng lực” hay “Đào tạo theo năng lực thực hiện” là một tên gọi mới của mô hình định hướng đầu ra Các đặc tính cơ bản của để tiếp cận xu hướng đào tạo theo năng lực là:

- Tiếp cận dựa trên triết lý lấy người học làm trung tâm

- Tiếp cận năng lực đáp ứng các đòi hỏi của hoạt động nghề nghiệp

- Tiếp cận năng lực là định hướng cuộc sống thật, hoạt động nghề nghiệp thật

- Tiếp cận năng lực là rất năng động và linh hoạt

- Tiếp cận năng lực được hình thành ở người học một cách rõ ràng, các năng lực là nội dung của tiêu chuẩn nghề nghiệp

Tư tưởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống Trước hết phải thấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thư, là một “tập đại thành” của tri thức, kinh nghiệm và phương pháp [5] Mọi tình huống xảy ra trong cuộc sống bao giờ cũng

là những tình huống tích hợp Không thể giải quyết một vấn đề và nhiệm vụ nào của lí luận và thực tiễn mà lại không sử dụng tổng hợp và phối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khác nhau Vì thế, chúng tôi tiến hành nghiên cứu và tìm kiếm các kiến thức của các bộ môn khác nhau có thể vận dụng vào giảng dạy Vật lý Phân môn này sẽ củng cố, hệ thống hóa lại kiến thức cho phân môn khác Trong chương trình Vật lý THCS có nhiều bài tích hợp có thể áp dụng vào giải quyết những hiện tượng thực

tế thông qua các môn học khác nhau Từ đó, chúng tôi chọn nghiên cứu nội dung, chương trình SGK Vật lý phần Cơ học và Nhiệt học với mục đích nâng cao chất lượng dạy học

Theo Wikipedia, the free encyclopedia: Integrative Learning is a learning theory describing a movement toward integrated lessons helping students make

connections across curricula: Học tập tích hợp là một lí thuyết về học tập mô tả hoạt động hướng tới bài học tích hợp, giúp người học thực hiện việc kết nối các chương trình học tập

Theo Wikipédia, l'encyclopédie libre: Khoa học sư phạm tích hợp là một lí thuyết theo đó người học huy động mọi “nguồn lực” để giải quyết một tình huống phức hợp – có vấn đề

Theo Lý thuyết hội nhập giáo dục: Tích hợp giáo dục là những hoạt động thực hiện việc chuyển đổi thông tin từ ngôn ngữ môn học này sang ngôn ngữ môn học khác bởi người học dưới sự hướng dẫn của giáo viên, nhờ đó đạt được việc nắm vững kiến thức, hình thành khái niệm, phát triển nhân cách người học

Như vậy theo chúng tôi: tích hợp là phương pháp giảng dạy kết hợp nội dung của một hoặc nhiều môn học nhằm làm sáng tỏ nội dung kiến thức để hình thành một năng lực, kỹ năng cần thiết nào đó đáp ứng được tiêu chuẩn năng lực đầu ra và nhằm trang bị cho người học một kiến thức, một kỹ năng, một thái độ bắt nhịp ngay với sự tiến bộ của khoa học công nghệ và đáp ứng ngay nhu cầu thị trường lao động và của toàn xã hội

1.3 Khái niệm về dạy học tích hợp

Quá trình dạy học tích hợp được hiểu là một quá trình dạy học trong đó toàn thể các hoạt động học tập góp phần hình thành ở HS những năng lực rõ ràng, có dự tính trước những điều cần thiết cho HS, nhằm phục vụ cho các quá trình chọ tập tương lai hoặc hòa nhập HS vào cuộc sống lao động (Xavier Roegiers (1966)) Mục tiêu cơ bản của dạy học tích hợp là nâng cao chất lượng giáo dục HS phù hợp các mục tiêu giáo dục của nhà trường

Dạy học tích hợp là cách tiếp cận giảng dạy liên ngành theo đó các nội dung giảng dạy được trình bày theo các đề tài hoặc chủ đề Mỗi đề tài hoặc chủ đề được trình bày thành nhiều bài học nhỏ để người học có thể có thời gian hiểu rõ và phát triển các mối liên hệ với những gì mà người học đã biết Cách tiếp cận này tích hợp kiến thức từ nhiều ngành học và khuyến khích người học tìm hiểu sâu về các chủ đề, tìm đọc tài liệu từ nhiều nguồn và tham gia vào nhiều hoạt động khác nhau Việc sử dụng nhiều nguồn thông tin khuyến khích người học tham gia vào việc chuẩn bị bài học, tài

liệu, và tư duy tích cực và sâu hơn so với cách học truyền thống với chỉ một nguồn tài liệu duy nhất Kết quả là người học sẽ hiểu rõ hơn và cảm thấy tự tin hơn trong việc học của mình

Dạy học tích hợp không chỉ là sự kết hợp đơn thuần giữa lý thuyết và thực hành trong một tiết/buổi dạy Chúng ta cần phải hiểu rằng, phía sau quan điểm đó là một triết lý giáo dục, nó phản ánh mục tiêu của việc học Theo quan điểm truyền thống thì mục tiêu của dạy học là cung cấp một hệ thống các kiến thức hoặc kỹ năng riêng lẻ cho người học để sau đó người học muốn làm bất kì việc gì với những kiến thức và kỹ năng đó Còn theo quan điểm dạy học tích hợp thì mục tiêu của dạy học là hướng đến việc đào tạo ra những con người với những năng lực cụ thể để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo

Dạy học tích hợp hướng tới thiết lập mối quan hệ giữa các khái niệm khác nhau của cùng một môn học cũng như của các môn học khác nhau, hướng tới đào tạo HS có năng lực đáp ứng được thách thức lớn của xã hội ngày nay là có được khả năng huy động hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện hoặc có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp Tư tưởng sư phạm đó gắn liền với việc phát triển năng lực để giải quyết vấn đề, phát triển năng lực sáng tạo của HS trong quá trình dạy học

Dạy học theo hướng tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong chương trình xây dựng môn học

1.4 Mục tiêu của dạy học tích hợp

Làm cho các quá trình học tập có ý nghĩa: Bằng cách đặt các quá trình đó vào hoàn cảnh có ý nghĩa đối với HS, để HS thấy được ý nghĩa của các kiến thức, kĩ năng

và năng lực cần lĩnh hội Trong khoa sư phạm tích hợp các quá trình học tập không cô lập với cuộc sống hằng ngày, không còn sự tách biệt giữa nhà trường và thực tiễn cuộc sống Trái lại thông qua việc liên kết kiến thức từ các lĩnh vực khác nhau, cách thức khác nhau, phương tiện khác nhau và sự đóng góp của nhiều môn học người ta tìm cách hòa nhập thế giới nhà trường và thế giới cuộc sống

Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn: Cần tránh đặt tất cả các quá trình học tập ngang bằng với nhau, trong quá trình dạy học cần có sự sàng lọc, lựa chọn các tri thức, kĩ năng được xem là quan trọng đối với quá trình học tập, có ích trong cuộc

sống hoặc là cơ sở cho quá trình học tập tiếp theo Từ đó cần nhấn mạnh chúng và đầu

tư thời gian cũng như có những giải pháp hợp lí

Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống: Khoa sư phạm tích hợp cũng nhằm nêu bật các cách thức sử dụng kiến thức mà HS đã lĩnh hội được, tạo ra các tình huống học tập để HS vận dụng kiến thức một cách sáng tạo, tự lực để hình thành người lao động

có năng lực, tự lập Do đó, khoa sư phạm tích hợp không quan tâm đến việc đánh giá những kiến thức mà HS đã lĩnh hội được mà chủ yếu là tìm cách đánh giá “HS có khả năng sử dụng kiến thức trong các tình huống có ý nghĩa hay không?” khả năng đó của

HS gọi là năng lực hay mục tiêu tích hợp

Lập mối quan hệ giữa các khái niệm đã học: Thiết lập mối quan hệ giữa các khái niệm khác nhau của cùng một môn học cũng như của các môn học khác nhau Đào tạo

HS có khả năng huy động hiệu quả những kiến thức và năng lực của mình để giải quyết một cách hữu ích một tình huống xuất hiện, hoặc có thể đối mặt với một khó khăn bất ngờ, một tình huống chưa từng gặp

1.5 Ưu điểm của chương trình dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp làm cho việc học có nhiều ý nghĩa hơn khi xét theo góc độ liên kết HS và HS, HS và GV, liên kết các môn học, độ phức hợp và giải quyết vấn đề [6] Trên bình diện của HS, HS cảm thấy hứng thú hơn vì được thể hiện năng lực của chính mình

Chương trình dạy học tích hợp có độ phức tạp cao hơn so với chương trình dạy học truyền thống, cho nên, như đã phân tích ở trên, vai trò của GV trở nên năng động

và quan trọng hơn Trong dạy học truyền thống, vai trò của người GV tương đối đơn giản với việc soạn giáo án Còn đối với dạy học tích hợp, vai trò của GV nặng nề hơn rất nhiều vì phải thực hiện nhiều công đoạn, không chỉ soạn giáo án mà còn phải thiết

kế nội dung dạy học như thế nào để tạo sự liên kết các môn học một cách phù hợp theo nhu cầu của HS

Quan điểm tích hợp và phương pháp dạy học theo hướng tích hợp đã được GV tiếp nhận nhưng ở mức độ thấp Phần lớn GV lựa chọn mức độ tích hợp “liên môn hoặc tích hợp “nội môn” Các bài dạy theo hướng tích hợp sẽ làm cho nhà trường gắn liền với thực tiễn cuộc sống, với sự phát triển của cộng đồng Những nội dung dạy HS nhỏ tuổi theo các chủ đề “Gia đình”, “Nhà trường”, “Cuộc sống quanh ta”, “Trái đất

và hành tinh”…làm cho HS có nhu cầu học tập để giải đáp được những thắc mắc, phục

vụ cho cuộc sống của mình và cộng đồng Học theo hướng tích hợp sẽ giúp cho các em quan tâm hơn đến con người và xã hội ở xung quanh mình, việc học gắn liền với cuộc sống đời thường là yếu tố để các em học tập Những thắc mắc nảy sinh từ thực tế làm nảy sinh nhu cầu giải quyết vấn đề của các em

Chương trình dạy học tích hợp giúp HS có nhiều cơ hội làm việc theo nhóm, việc học tập và làm việc theo nhóm tạo nên bầu không khí thân thiện, đoàn kết, học hỏi lẫn nhau Ưu điểm của dạy học tích hợp:

- Mục tiêu của việc học được người học xác định một cách rõ ràng ngay tại thời điểm học;

- Nội dung dạy học: Tránh những kiến thức, kỹ năng bị trùng lặp; phân biệt được nội dung trọng tâm và nội dung ít quan trọng; Các kiến thức gắn liền với kinh nghiệm sống của học sinh;

- Phương pháp dạy học: Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống; thiết lập mối liên hệ giữa các khái niệm đã học;

- Đối với người học: Cảm thấy quá trình học tập có ý nghĩa vì nó giải quyết được một tình huống, một vấn đề trong thực tiễn cuộc sống từ đó có điều kiện phát triển kỹ năng chuyên môn

Tuy nhiên, khi thực hiện dạy học tích hợp cũng gặp phải không ít khó khăn vì đây còn là một quan điểm còn mới đối với nhà trường, với GV, với phương diện quản

lý, với tâm lý HS và phụ huynh HS cũng như các nhà khoa học của mỗi bộ môn Các chuyên gia, các nhà sư phạm đào tạo GV trong các trường sư phạm, các chuyên viên phụ trách môn học rất khó để chuyển đổi từ chuyên môn sang lĩnh vực mới trong đó cần sự kết hợp với chuyên ngành khác mà họ đã gắn bó; GV và các cán bộ thanh tra, chỉ đạo thường gắn theo môn học, không dễ để thực hiện chương trình tích hợp các môn học; phụ huynh HS khó có thể ủng hộ những chương trình khác với chương trình

mà con họ đã được học

GV đóng yếu tố hết sức quan trọng trong dạy học tích hợp:

- GV cần chuyển từ dạy học truyền thống sang dạy học tích hợp, tức thay đổi phương pháp dạy học truyền thống sang dạy học tích hợp, GV không chỉ làm việc với từng HS mà làm việc với từng nhóm HS

- GV cần bồi dưỡng thêm kiến thức liên ngành, bổ sung kiến thức giao thoa giữa các môn học

- GV cần nắm phương pháp học và dạy theo nhóm để truyền đạt kiến thức có hiệu quả

- GV cần xác định việc chuyển đổi chiến lược đánh giá HS từ dạy học truyền thống sang dạy học tích hợp như ra đề thi, chấm thi và kiểm tra sự tiến bộ của HS

1.6 Các cách tiếp cận tích hợp

1.6.1 Tích hợp đa môn

Các cách tiếp cận tích hợp đa môn tập trung trước hết vào các môn học Các môn liên quan với nhau có chung một định hướng về nội dung và phương pháp dạy học nhưng mỗi môn lại có một chương trình riêng Tích hợp đa môn được thực hiện theo cách tổ chức các chuẩn từ các môn học xoay quanh một chủ đề, đề tài, dự án, tạo điều kiện cho người học vận dụng tổng hợp những kiến thức của các môn học có liên quan

Có nhiều phương án khác nhau để tạo nên một chương trình tích hợp đa môn,

và chúng khác nhau về mức độ nỗ lực tích hợp Những miêu tả dưới đây phác họa các phương án khác nhau nhằm thực hiện quan điểm tích hợp đa môn

1.6.2 Tích hợp liên môn

Theo cách tiếp cận tích hợp liên môn, GV tổ chức chương trình học tập xoay quanh các nội dung học tập chung: các chủ đề, các khái niệm và kĩ năng liên ngành, liên môn Họ kết nối các nội dung học tập chung nằm trong các môn học để nhấn mạnh các khái niệm và kỹ năng liên môn Các môn học có thể nhận diện được, nhưng

họ cho rằng ít quan trọng hơn so với cách tiếp cận tích hợp đa môn

Tích hợp liên môn còn được hiểu như là phương án trong đó nhiều môn học liên quan được kết lại thành một môn học mới với một hệ thống những chủ đề nhất định xuyên suốt qua nhiều cấp lớp

1.6.3 Tích hợp xuyên môn

Trong cách tiếp cận tích hợp xuyên môn, giáo viên tổ chức chương trình học tập xoay quanh các vấn đề và quan tâm của người học HS phát triển các kĩ năng sống khi họ áp dụng các kĩ năng môn học và liên môn vào ngữ cảnh thực tế của cuộc sống Hai con đường dẫn đến tích hợp xuyên môn: học tập theo dự án và thương lượng chương trình học

1.7 Một số quan điểm dạy học trong tổ chức dạy học tích hợp

1.7.1 Dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề là cách thức, con đường mà GV áp dụng trong việc dạy học để làm phát triển khả năng tìm tòi khám phá độc lập của HS bằng cách đưa ra các tình huống có vấn đề và điều khiển hoạt động của HS nhằm giải quyết các vấn đề Dạy học giải quyết vấn đề gồm có bốn đặc trưng sau:

- Đặc trưng cơ bản của dạy học giải quyết vấn đề là xuất phát từ tình huống có vấn đề: Tình huống có vấn đề (THCVĐ) luôn chứa đựng nội dung cần xác định, một

nhiệm vụ cần giải quyết, một vướng mắc cần tháo gỡ và do vậy, kết quả của việc nghiên cứu và giải quyết THCVĐ sẽ là tri thức mới hoặc phương thức hành động mới

đối với chủ thể

- Quá trình dạy học theo quan điểm giải quyết vấn đề được chia thành những

giai đoạn có mục đích chuyên biệt:

+ Thực hiện dạy học giải quyết vấn đề theo 3 bước: Tri giác vấn đề  Giải quyết vấn đề  Kiểm tra và nghiên cứu lời giải

+Thực hiện dạy học giải quyết vấn đề theo 4 bước: Đưa ra vấn đề  Nghiên cứu vấn đề  Giải quyết vấn đề  Vận dụng

- Quá trình dạy học theo quan điểm giải quyết vấn đề bao gồm nhiều hình thức

tổ chức đa dạng: Quá trình học tập có thể diễn ra với những cách tổ chức đa dạng lôi

cuốn người học tham gia cùng tập thể, động não, tranh luận dưới sự dẫn dắt, gợi mở,

cố vấn của GV

- Có nhiều mức độ tích cực tham gia của HS khác nhau: Tùy theo mức độ độc

lập của HS trong quá trình giải quyết vấn đề, người ta đề cập đến các cấp độ khác nhau, cũng đồng thời là những hình thức khác nhau của dạy học giải quyết vấn đề như

tự nghiên cứu giải quyết vấn đề, tìm tòi từng phần, trình bày giải quyết vấn đề của GV

1.7.2 Dạy học định hướng hoạt động

Vận dụng lý thuyết hoạt động vào hoạt động dạy học tức là phải coi HS là chủ

thể của mọi hoạt động học tập (học lý thuyết, học thực hành, thực tập sản xuất, học các

hoạt động văn hóa, xã hội ), GV cần phải xây dựng nên nội dung hoạt động đáp ứng

yêu cầu của mục tiêu đào tạo thể hiện thành hệ thống những nhiệm vụ cụ thể và tổ chức hoạt động của HS thực sự có kết quả Trọng tâm kiểu dạy học định hướng hoạt động là tổ chức quá trình dạy học mà trong đó HS hoạt động để tạo ra một sản phẩm

Thông qua đó phát triển được các năng lực hoạt động nghề nghiệp Các bản chất cụ thể như sau:

- Dạy học định hướng hoạt động là tổ chức HS hoạt động mang tính trọn vẹn, mà trong đó HS độc lập thiết kế kế hoạch qui trình hoạt động, thực hiện hoạt động theo kế hoạch và kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động

- Tổ chức quá trình dạy học, mà trong đó HS học thông qua hoạt động độc lập ít nhất là theo qui trình cách thức của họ

- Học qua các hoạt động cụ thể mà kết quả của hoạt động đó không nhất thiết tuyệt đối mà có tính chất là mở (các kết quả hoạt động có thể khác nhau)

- Tổ chức tiến hành giờ học hướng đến mục tiêu hình thành ở HS kỹ năng giải quyết nhiệm vụ nghề nghiệp

- Kết quả bài dạy học định hướng hoạt động tạo ra được sản phẩm vật chất hay ý

tưởng

1.8 Một số quan điểm vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học vật lí và mối liên

hệ giữa bài học với thực tế

1.8.1 Một số quan điểm vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học vật lí

Vận dụng dạy học tích hợp một cách có ý nghĩa: Phải nghiên cứu, lựa chọn các nội dung, tình huống có ý nghĩa đối với việc học tập và hình thành các năng lực cần thiết cho HS

Không làm cho HS quá tải: Nghiên cứu, lựa chọn kĩ càng, xác định rõ ràng thời gian và mức độ tích hợp Tránh liên kết kiến thức quá rộng hoặc quá sâu dẫn đến quá tải học tập cho HS làm giảm hiệu quả dạy học

Vận dụng hợp lí các phương pháp dạy học, phương tiện dạy học để tạo ra hiệu quả giáo dục cao

Tăng cường khai thác mối quan hệ liên môn và liên kết kiến thức trong nội bộ môn học

1.8.2 Mối liên hệ giữa bài học với thực tế

Nội dung liên quan với thực tế cuộc sống của HS thu hút sự chú ý của HS hơn và

HS suy nghĩ lâu hơn Sự liên quan càng thêm ý nghĩa qua việc hướng dẫn HS rút ra được những mối liên kết giữa những điều HS đang học và ứng dụng các kiến thức đó, đặc biệt là trong việc tìm ra các giải pháp cho những vấn đề mà HS và cộng đồng đang gặp phải

Sự chủ động khám phá của HS: HS được chuẩn bị tốt hơn để tiếp thu và ghi nhớ những thông tin, phương pháp hoặc kĩ năng mới một khi HS dành thời gian tự khám phá, thử thách hay một vấn đề Nghĩa là HS không nhận bất cứ sự hướng dẫn cụ thể hay câu trả lời có sẵn ở đầu bài học

Quyền tự chủ và lựa chọn của HS: Một môi trường hỗ trợ sự phát triển các kĩ năng sẽ cung cấp cho HS những lựa chọn có thể trong các hoạt động mà HS thực hiện Chu kì sáng tạo của HS: Sự phản hồi đích thực trong quá trình hoạt động

HS nghiên cứu, tự đáng giá công việc của mình với mục tiêu đã đề ra Thông tin phản hồi của GV và những bạn học giúp HS cải tiến công việc và phát triển cách đánh giá về chính công việc của mình GV đóng vai trò là người hướng dẫn

1.9 Phát triển hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của học sinh thông qua dạy học tích hợp

Muốn phát triển hứng thú HS thì điều quan trọng nhất là phải nắm được khả năng, nhu cầu, nguyện vọng và các định hướng của HS Điều mà GV phải thực hiện thường xuyên là kích thích hứng thú trong quá trình dạy học thông qua các yếu tố của nó: Nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức,… Năng lực vận dụng kiến thức là khả năng của bản thân người học tự giải quyết những vấn đề đặt ra một cách nhanh chóng, áp dụng kiến thức đã lĩnh hội vào những tình huống, những hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới xung quanh

Để nâng cao chất lượng dạy học thì việc phát triển hứng thú và năng lực vận dụng kiến thức của HS là vô cùng cần thiết, hứng thú học tập sẽ tạo ra động cơ thúc đẩy HS hành động, tích cực, chủ động, sáng tạo trong công việc Dạy học hiện đại không nhằm truyền tải kiến thức tới HS mà quan trọng là dạy HS cách học, cách tự học Vì vậy năng lực vận dụng kiến thức sẽ giúp HS tiếp nhận, lĩnh hội kiến thức một cách dễ dàng hơn, hiệu quả hơn

Đối với HS THCS đang ở lứa tuổi trạng thái tâm lí rất hiếu động, tò mò muốn khám phá thế giới xung quanh, do đó việc tạo ra hứng thú học tập giúp cho HS tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn Vật lí được đánh giá là môn học khó, tuy nhiên những kiến thức Vật lí thường rất gần với đời sống thực tiễn và nó có thể giúp cho HS vận dụng ngay vào giải quyết vấn đề thực tiễn

Dạy học Vật lí không thể tách rời với thực tiễn cuộc sống, với môi trường xung quanh Dựa trên đặc điểm nhận thức của HS, người GV Vật lí phải có kiến thức thực

tế, am hiểu và có khả năng phân tích, khái quát chỉ ra mối liên hệ cần thiết giữa kiến thức Vật lí với đời sống Trong quá trình dạy học cần phải sử dụng phương pháp tích hợp phù hợp vào bài học cho HS hiểu và thấy được mặt thực tế của kiến thức, thấy được khả năng nhận thức và cải tạo thế giới tự nhiên vì cuộc sống của con người Các kiến thức thực tế được tích hợp trong từng bài học sẽ đảm bảo cho HS có hứng thú học tập, đảm bảo cho quá trình dạy học gắn bó mật thiết với cuộc sống, góp phần phát triển năng lực của mỗi HS Trong dạy học Vật lí, người GV cần phải tích hợp nội dung giáo dục môi trường vào một số bài học để trang bị cho HS những tri thức khoa học về môi trường

Vận dụng dạy học tích vào thực tế dạy học Vật lí ở nước ta còn khá mới mẻ, nhất

là chương trình và sách giáo khoa đã được phân hóa sâu sắc, GV chưa được bồi dưỡng

về khoa sư phạm tích hợp và thói quen dạy chỉ dựa vào SGK đã in sâu trong mỗi GV

Do đó, GV cần được trang bị các kiến thức liên môn, phương pháp dạy học tích hợp, tài liệu tham khảo, sự chỉ đạo chuyên môn của các nhà quản lí giáo dục

KẾT LUẬN CHƯƠNG I

Trong chương này chúng tôi đã làm những việc sau:

- Hệ thống hóa lý luận về dạy học tích hợp

- Trình bày được một số mục tiêu của dạy học tích hợp

- Nêu lên các cách tiếp cận và một số quan điểm trong tổ chức dạy học tích hợp

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn vận dụng dạy học tích hợp để phát triển hứng thú và năng lực vận dụng của HS, chúng tôi có thể rút ra một số kết luận sau:

- Dạy học tích hợp góp phần hình thành ở HS những năng lực rõ ràng nhằm phục vụ quá trình học tập tương lai, hòa nhập vào cuộc sống lao động, làm cho quá trình học tập có ý nghĩa

- Dạy học tích hợp đã được nghiên cứu và vận dụng trên thế giới, ở Việt Nam đang được nghiên cứu và vận dụng đối với nhiều môn học trong đó có dạy học Vật lí

- Nêu lên được mục tiêu của dạy học tích hợp và quan điểm vận dụng dạy học tích hợp trong dạy học Vật lí nhằm phát triển hứng thú và năng lực của học sinh

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn nghiên cứu ở trên thì để đổi mới phương pháp dạy học cần phải đổi mới cách soạn giáo án theo hướng tích hợp

CHƯƠNG II: XÂY DỰNG VÀ TIẾN HÀNH SOẠN GIÁO ÁN TÍCH HỢP

Môn Vật lí có khả năng to lớn trong việc rèn luyện cho HS tư duy lôgic và tư duy biện chứng, hình thành ở họ niềm tin về bản chất khoa học của các hiện tượng tự nhiên cũng như khả năng nhận thức của con người trong công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước

Môn Vật lí ở THCS có vị trí cầu nối quan trọng, một mặt nó phát triển, hệ thống hóa các kiến thức, kĩ năng và thái độ mà HS đã lĩnh hội và hình thành ở tiểu học, mặt khác, nó góp phần chuẩn bị cho HS những kiến thức, kĩ năng và thái độ cần thiết để tiếp tục học lên Trung học phổ thông và Trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc đi vào lao động sản xuất đòi hỏi những hiểu biết nhất định về Vật lí

Môn Vật lí có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, qua lại với các môn học khác như: Toán học, Hóa học, Sinh học, Địa lí,…

Quá trình dạy học môn Vật lí là một bộ phận của quá trình giáo dục nói chung, tuân theo quy luật chung của giáo dục [8] Dạy học Vật lí không phải đơn thuần là truyền đạt cho HS những kiến thức Vật lí mà thông qua dạy học môn Vật lí phải góp phần hình hành và phát triển phẩm chất, nhân cách toàn diện cho HS

+ Những ứng dụng phổ biến của Vật lí trong đời sống và sản xuất

2.1.2.2 Kĩ năng

- Quan sát các hiện tượng và các quá trình Vật lí trong tự nhiên, trong đời sống hằng ngày hoặc trong các thí nghiệm để thu thập các thông tin và dữ liệu cần thiết cho việc học tập Vật lí

- Sử dụng các dụng cụ đo lường phổ biến của Vật lí cũng như kĩ năng lắp ráp và tiến hành các thí nghiệm Vật lí đơn giản

- Phân tích tổng hợp và xử lí các thông tin hay các dữ liệu thu được để rút ra kết luận, đề ra các dự đoán đơn giản về các mối quan hệ hay về bản chất của các hiện tượng hay các sự vật Vật lí cũng như đề xuất phương án thí nghiệm để kiểm tra dự đoán đã đề ra

- Vận dụng kiến thức để mô tả và giải thích các hiện tượng và quá trình Vật lí đơn giản, để giải các bài tập Vật lí chỉ đòi hỏi những suy luận lôgic và những phép tính cơ bản và giải quyết các vấn đề đơn giản trong đời sống và sản xuất ở mức độ Trung học

Cơ sở

- Sử dụng các thuật ngữ Vật lí, các biểu, bảng, đồ thị,… để trình bày rõ ràng, chính xác những hiểu biết cũng như những kết quả thu được qua thu thập và xử lí thông tin

2.1.2.3 Thái độ

- Có thái độ nghiêm túc, chăm chỉ, thận trọng và kiên trì trong việc học tập môn Vật lí Có thái độ khách quan, trung thực và có tác phong tỉ mỉ, cẩn thận, chính xác trong việc học tập và áp dụng môn Vật lí

- Từng bước hình thành hứng thú tìm hiểu về Vật lí, yêu thích tìm tòi khoa học

- Có tinh thần hợp tác trong học tập, đồng thời có ý thức bảo vệ những suy nghĩ và việc làm đúng đắn

- Có ý thức sẵn sàng áp dụng những hiểu biết Vật lí của mình vào các hoạt động trong gia đình, trong cộng đồng và nhà trường nhằm cải thiện điều kiện sống, học tập cũng như bảo vệ và giữ gìn môi trường sống tự nhiên

2.2 Bài dạy tích hợp

Bài dạy tích hợp là đơn vị học tập nhỏ nhất có khả năng hình thành nơi người học

cả kiến thức, kỹ năng, thái độ cần thiết để giải quyết một công việc hoặc một phần

công việc chuyên môn cụ thể, góp phần hình thành năng lực thực hiện hoạt động nghề nghiệp của họ

Khi xây dựng bài dạy theo quan điểm tích hợp, người GV không chỉ chú trọng nội dung kiến thức tích hợp mà còn phải xây dựng một hệ thống hoạt động, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt người học từng bước thực hiện để hình thành năng lực Bài dạy theo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòi hỏi

sự tích hợp các kiến thức, kỹ năng chuyên môn để giải quyết tình huống nghề nghiệp Bài dạy tích hợp liên quan đến các thành phần sau:

- Chương trình đào tạo nghề

- Mô đun giảng dạy

- Giáo án tích hợp

- Đề cương bài giảng theo giáo án

- Đề kiểm tra

- Các mô phỏng, bản vẽ, biểu mẫu sử dụng trong bài giảng

Trong đó, giáo án tích hợp là thành phần quan trọng nhất Vì vậy, để tổ chức dạy học tích hợp thành công đó là GV phải biên soạn được giáo án tích hợp phù hợp với trình độ của người học, với điều kiện thực tiễn của cơ sở đào tạo, nhưng vẫn đảm bảo thời gian và nội dung theo chương trình khung đã quy định

2.3 Giáo án tích hợp

Giáo án tích hợp không phải là một bản đề cương kiến thức để GV lên lớp truyền thụ áp đặt cho người học, mà là một bản thiết kế các hoạt động, tình huống nhằm tổ chức cho người học thực hiện trong giờ lên lớp để giải quyết các nhiệm vụ học tập Việc xây dựng giáo án tích hợp phải đảm bảo các nội dung và cấu trúc đặc thù Việc lựa chọn hoạt động của GV và HS đòi hỏi sự sáng tạo linh hoạt để người học thông qua hoạt động mà tự chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng và thái độ đối với lao động nghề nghiệp và cuộc sống

2.4 Tìm hiều phương pháp dạy học hiện nay và phương pháp dạy học theo quan điểm tích hợp

- Chương trình vật lý THCS hiện nay có những đặc điểm sau [3]:

+ Nặng về phân tích lý thuyết, ít định hướng thực tiễn và hành động

+ Thiếu và yếu trong phát triển kĩ năng quan hệ qua lại giữa các cá nhân (kĩ năng giao tiếp)

+ Lý thuyết và thực hành tách rời nhau

+ Ít giúp người học làm việc tốt trong các nhóm

+ Không phù hợp với xu thế học tập suốt đời

- Phương pháp dạy học theo quan điểm tích hợp yêu cầu GV chú ý hướng dẫn

HS tìm hiểu, chiếm lĩnh những tri thức kĩ năng đặc thù của từng phân môn, từng bài học cụ thể Đồng thời phải biết khai thác những yếu tố chung, những yếu tố có mối liên hệ giữa các phân môn, các bài học khác cùng loại Từ đó giúp hình thành hệ thống tri thức , kĩ năng cơ bản cho HS

2.5 Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp cụ thể cho bài học

2.5.1 Các hoạt động xây dựng tiến trình dạy học tích hợp

Để xây dựng tiến trình dạy học tích hợp cho một số bài học cụ thể người GV phải tiến hành tốt các hoạt động sau:

- Nghiên cứu kĩ nội dung chương trình sách giáo khoa nắm được mục tiêu chung, nghiên cứu cụ thể nội dung bài học để xác định được mục tiêu bài học, cần chỉ

ra được nội dung nào là quan trọng, biến đổi các nội dung này thành mục tiêu, từ đó hình thành các mức năng lực

- Xác định các nội dung tích hợp, GV nghiên cứu các nội dung quan trọng của bài học, xây dựng các tình huống học tập đó là những tình huống tìm ẩn có vấn đề, GV đưa HS vào tình huống tự giải quyết vấn đề, tương ứng với tiến trình xây dựng tri thức khoa học cần dạy

- Xác định các mục tiêu tích hợp và năng lực cần hình thành: theo dạy học tích hợp, mục tiêu tích hợp là một năng lực, ít nhất phải có các đặc trưng sau: năng lực này tác động trong một tình huống tích hợp, nghĩa là một tình huống bao gồm thông tin cốt yếu và thông tin nhiễu về việc vận dụng các kiến thức, kĩ năng đã lĩnh hội Thực chất đây là xác định các tình huống có vấn đề mà HS cần giải quyết

- Xây dựng tiến trình dạy học: xây dựng lôgic khoa học hình thành kiến thức, trên cơ sở đó đưa ra các mục tiêu tích hợp ở vị trí thích hợp phù hợp với nội dung học tập

- Lựa chọn và vận dụng các phương pháp dạy học phù hợp: vận dụng các phương pháp dạy học tích cực

2.5.2 Xây dựng kế hoạch dạy học tích hợp

- Xác định rõ nội dung của bài học

+ Kiến thức cần đạt sau mỗi nội dung

- Thiết lập phương án dạy học

+ Xác định các nội dung cần tích hợp, vị trí tích hợp trong bài

+ Hướng dẫn cho HS tích hợp trong các tình huống thực tế

+ Phải nhận biết được những khó khăn mà HS mắc phải trong quá trình tích hợp

2.6 Lập sơ đồ chung cho giáo án tích hợp

+ Giải thích các tình huống lí thuyết

hoặc thực tiễn đặt ra (ví dụ yêu cầu HS

dụng các kiến thức của các môn học

khác như Toán, Sinh, Hóa, Địa…để

luận cần thiết theo yêu cầu của bài học

2 Giải quyết vấn đề 2: (thực hiện các

bước như giải quyết vấn đề 1 để giải

quyết vấn đề 2)

………

n Giải quyết vấn đề n: (thực hiện các

bước như giải quyết vấn đề 1 để giải

ra dưới sự hướng dẫn của GV

+ HS quan sát

+ HS chú ý lắng nghe và thảo luận

+HS lắng nghe và nhắc lại kết luận

2 HS thực hiện yêu cầu của GV để giải quyết vấn đề 2: (thực hiện các bước như vấn đề 1)

………

n HS thực hiện yêu cầu của GV để giải quyết vấn đề n: (thực hiện các bước như vấn đề 1)

- Giải thích được khi nào vật nổi, chìm

- Nêu được điều kiện nổi của vật

- Biết được khi vật nổi trên mặt thoáng chất lỏng thì FA = P

2 Môn Hóa học

- Nêu được đặc điểm vật lí của một số khí: H2 ,He…

Địa chỉ nội dung tích hợp

+ Lớp 8: Bài 28_Tính chất, ứng dụng của Hidro

3 Môn Vật lí

- Nêu được trọng lượng riêng của một số chất

- Biết được sự tồn tại của trọng lực

Hoạt động 3: Củng cố bài học và định

hướng nhiệm vụ học tập tiếp theo

+ Tóm tắt lại nội dung

+ Hướng dẫn HS về nhà làm bài tập

+ Cho một ví dụ và yêu cầu HS về nhà

vận dụng tích hợp

+ Dặn dò HS chuẩn bị cho tiết học sau

+ HS chú ý lắng nghe, ghi nhận nội dung

+ Cá nhân HS nhận nhiệm vụ học tập

NỘI DUNG GHI BẢNG

+ Tiết học, tên bài học

- Nêu được phương chiều của trọng lực

- Nhận biết được hai lực cân bằng

Địa chỉ nội dung tích hợp

+ Lớp 6: Bài 11_Khối lượng riêng - Trọng lượng riêng

- Biết được độ muối của biển và nguyên nhân làm cho nướ biển có muối

Địa chỉ nội dung tích hợp

+ Lớp 7: Bài 17_ Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa

+ Lớp 6: Bài 24_Biển và đại dương

5 Môn sinh học

- Nêu được tác hại của ô nhiễm không khí đến quá trình quang hợp của cây xanh

- Nêu được đặc điểm chung của lớp chim

Địa chỉ nội dung tích hợp

+ Lớp 6: Bài 21_Quang hợp

+ Lớp 7: Bài 44_Đa dạng và đặc điểm chung của lớp chim

6 Môn Toán học

- Biết được tính chất đơn điệu của phép nhân

Địa chỉ nội dung tích hợp

+ Lớp 6 (Nâng cao): Chuyên đề 1: So sánh hai lũy thừa

7 Giáo dục bảo vệ môi trường

- Nêu được các biện pháp giảm ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe con người

II Kĩ năng:

1 Làm thí nghiệm về các hiện tượng sự nổi

2 Giúp các em rèn tốt khả năng tư duy, thảo luận nhóm, thu thập thông tin, liên

hệ thực tế

3 Biết vận dụng kiến thức của các môn Hóa, Toán, Sinh, Địa… để giải quyết vấn đề và giải thích các hiện tượng trong đời sống

+ Vật nổi (chuyển động lên trên) khi P < FA

+ Vật lơ lửng (đứng yên) khi P = FA