Mặc dù để đạt được khả năng lặp lại hoàn hảo ở những bài báo đã được đăng là một mục tiêu không hề thực tế, nhưng tỷ lệ lặp lại các nghiên cứu hiện nay là quá thấp. Bước đầu tiên, như họ nói, là thừa nhận rằng bạn có vấn đề. Đứng trước thông tin này, sự lựa chọn của các nhà khoa học và công chúng hiện vẫn còn phải chờ xem, nhưng phản ứng đồng bộ của chúng ta sẽ dẫn đường cho quá trình tiến bộ khoa học trong tương lai.
Trang 1CH CÓ KHO NG 1/3 CÁC NGHIÊN C U V TÂM LÝ H C LÀ ÁNG TIN C Y Ỉ Ả Ứ Ề Ọ Đ Ậ
CHUY N GÌ ANG DI N RA? Ệ Đ Ễ
(Tác giả: Elizabeth Gillbert, University of Virginia & Nina Strohminger, Yale University)
( Người dịch: Hàn Dương)
Khả năng lặp lại một nghiên cứu với kết quả như nhau ở cả hai lần là một điều kiện tiên quyết để xây dựng nên kiến thức khoa học Lặp lại một nghiên cứu cho phép chúng ta đảm bảo rằng kết quả thựuc nghiệm là đáng tin cậy và trau dồi sự hiểu biết của chúng ta khi phát hiện đó xảy ra Bạn có thể sẽ ngạc nhiên khi biết được điều này, rằng các nhà khoa học, họ không thường xuyên tiến hành – chứ đừng nói đến công bố kết quả - lặp lại đối với các nghiên cứu đã được công bố.
Sự phát triển một ngành nghiên cứu được xác định bằng cách tạo ra những khám phá mới, chứ không phải từ việc khổ công chứng thực những thứ đã có trên sách vở.
Các tạp chí thường thích đăng các nghiên cứu mới lạ, tiên phong Và sự phát triển của một ngành nghiên cứu được xác định bằng cách tạo ra những khám phá mới, chứ không phải từ việc khổ công chứng thực những thứ đã có trên sách vở Một trong những đồng nghiệp của chúng tôi gần đây đã nói thế này: “Người khác có lặp lại các nghiên cứu thì cũng tốt thôi, nhưng tô có những cách tốt hơn để sử dụng quỹ thời gian quý báu của mình”
Khi một bài viết nghiên cứu xuất hiện trên một tạp chí được bình duyệt, thì nó đã dành được một loại uy tín kì diệu, bất khả xâm phạm Các trang tin tức, và thậm chí đôi khi ngay cả bản thân các nhà khoa học , họ sẽ trích dẫn những phát hiện ấy mà
Trang 2không có một chút hoài nghi nào cả Niềm tin mù quáng như vậy trong những nghiên cứu mới có vẻ như không xứng lắm, hoặc ít nhất là còn quá sớm để nhận định
Một đội ngũ nhỏ các nhà nghiên cứu có danh vọng – giải quyết các lĩnh vực khác nhau, từ Vật lí, Y học đến Kinh tế - vẫn đang không ngừng cảnh báo rằng rất nhiều,
có lẽ là hầu hết, các nghiên cứu được công bố là sai Nhưng điều này tệ hại đến mức nào? Và điều gì làm cho một nghiên cứu có nhiều khả năng trở thành đúng?
Chúng tôi là hai trong số 270 các nhà nghiên cứu vừa cùng nhau mới công bố trên tạp chí Science, một nỗ lực với quy mô lớn chưa từng có từ trước tới nay, để trả lời những câu hỏi này bằng cách cố gắng lặp lại 100 nghiên cứu phát hiện tâm lí học
đã được công bố trước đây
Cố gắng để “Phát hiện lại” những Phát hiện về Tâm lí học
Cùng nhau xuất bản như là một Open Science Collaboration (Cộng tác Khoa học Mở), và được điều phối bởi Brian Nosek – nhà tâm lí học xã hội từ Center For Open Science (Trung tâm Khoa học Mở), các nhóm nghiên cứu từ khắp nơi trên
thế giới, mỗi nhóm tiến hành lặp lại một nghiên cứu đã được công bố trong ba tạp chí Tâm lí học hàng đầu là – Psychological Science, Journal of Personality and Social Psychology và Journal ofExperimental Psychology: Learning, Memory and Cognition Để đảm bảo việc nghiên cứu lại là chính xác nhất có thể, các nhóm nghiên cứu đã tham khảo các tài liệu nghiên cứu gốc, và phối hợp chặt chẽ với các tác giả này bất cứ lúc nào bất cứ khi nào họ cần
Hầu như tất cả các nghiên cứu được công bố ban đầu (97%) là có kết quả đáng tin cậy về mặt thống kê Đấy là điều mà bạn mong muốn, trong khi có rất nhiều các thực nghiệm không thể tìm ra được những kết quả có ý nghĩa, các nhà khoa học có
xu hướng chỉ công bố những kết quả thí nghiệm có ý nghĩa
Tuy nhiên, chúng tôi nhận thấy là khi 100 nghiên cứu này được tiến hành lại bởi các nhà nghiên cứu khác, thì chỉ có 36% là đạt ý nghĩa thống kê Con số này thấp
Trang 3đến đáng báo động Nói cách khác, chỉ có khoảng 1/3 các nghiên cứu khi được tiến hành lại là cho kết quả tương tự với kết quả ban đầu Tỉ lệ này là rất thấp, khi bạn xét đến yếu tố một khi được công bố, những phát hiện này có xu hướng được tin như là “chân lí” vậy
Một khi được công bố, những phát hiện này có xu hướng được tin như là “chân lí” vậy
Điều đáng buồn này không chỉ dừng lại ở đó Mà thậm chí ngay cả khi nghiên cứu lặp lại tìm thấy được bằng chứng cho sự tồn tại của những phát hiện trong nghiên cứu ban đầu, thì mức độ hiệu quả cũng rất là nhỏ - trung bình chỉ bằng một nửa kết quả ban đầu
Có một lưu ý là: cho dù việc lặp lại kết quả thất bại thì cũng không có nghĩa rằng phát hiện của họ là không đúng Một vài lí do cho sự thất bại có thể liên quan đến
sự may rủi, hoặc thực hiện kém, hoặc một sự hiểu biết không đầy đủ về các điều kiện cần thiết để thể hiện nên kết quả (các nhà khoa học gọi đây là những “điều tiết” hoặc “điều kiện biên”) Lấy một ví dụ thế này, yêu cầu một người tập đi tập lại một công việc nào đó để cải thiện trí nhớ của họ nhưng đó là chỉ khi họ không biết
gì nhiều về công việc nên không biết bắt đầu từ đâu Ở một khía cạnh nào đó, những sự lặp lại (và lặp lại thất bại) này có mục đích là để làm nổi bật sự không chắc chắn vốn có của bất kì một nghiên cứu nào – nguyên thủy hoặc mới
Cho dù việc lặp lại kết quả thất bại thì cũng không có nghĩa rằng phát hiện đó là không đúng
Phát hiện càng chắc chắn thì khả năng lặp lại càng cao
Với những con số thấp đến vậy, có cách nào giúp chúng ta dự đoán được các nghiên cứu nào có thể lặp lại và nghiên cứu nào thì không? Các kết quả từ “Dự án khả năng lặp lại” chỉ ra một số manh mối
Trang 4Có hai cách chủ yếu mà các nhà nghiên cứu sử dụng để định lượng bản chất của
các kết quả Đầu tiên là giá trị p, ước tính xác suất mà kết quả đạt được hoàn toàn là
do ngẫu nhiên và được gọi là lỗi dương tính (về mặt kĩ thuật, giá trị p là xác suất
mà kết quả, hoặc là một kết quả trội hơn, có thể xảy ra ngay cả khi không có tác
động thực sự) Nói chung, nếu kiểm định thống kê cho thấy rằng giá trị p mà thấp
hơn 5%, thì kết quả đó được coi là “đáng tin cậy” – tức là nhiều khả năng có tác động thực tế
Một cách khác để đánh giá kết quả là quy mô tác động – không phải là đánh giá
xem sự khác nhau đáng tin cậy đến mức nào mà là sự khác nhau có lớn hay không.
Giả dụ bạn phát hiện được rằng người ta tiêu tiền nhiều hơn khi họ không vui, vậy
thì, họ tiêu nhiều hơn là bao nhiêu? Đấy là quy mô tác động.
Chúng tôi thấy rằng với giá trị p của nghiên cứu ban đầu mà càng nhỏ và quy mô
tác động của nó càng lớn, thì nhiều khả năng kết quả của nghiên cứu đó có thể lặp lại được Bằng chứng mạnh mẽ của thống kê ban đầu là một dấu hiệu tốtcho việc lặp lại kết quả
Những nghiên cứu càng được đánh giá là khó tiến hành hay gây ngạc nhiên thì càng ít có khả năng lặp lại kết quả.
Những nghiên cứu càng được đánh giá là khó tiến hành hay gây ngạc nhiên thì càng ít có khả năng lặp lại kết quả Ví dụ, nếu một nghiên cứu chỉ ra rằng việc đọc sách làm giảm chỉ số IQ, hoặc nếu một nghiên cứu sử dụng một phương pháp không rõ ràng và ít quen thuộc,thì chúng nên hòai nghi những dữ liệu đó Những nhà khoa học thường được nhận giải thưởng vì có những kết quả gây sững sờ và không tuân theo kì vọng, nhưng những phát hiện phi thường đòi hỏi bằng chứng cũng thật phi thường
Mặc dù nỗ lực lặp lại các nghiên cứu của chúng tôi là điều còn mới lạ xét đến phạm
vi và mức độ minh bạch của nó – nhưng các phương pháp và dữ liệu từ tất cả các nghiên cứu lặp lại này hiện đã có mặt trên mạng - chúng nhất quán với các nghiên
Trang 5cứu trước đây từ các lĩnh vực khác Ví dụ các nhà sinh học ung thư, đã cho biết rằng chỉ có 20 – 25% các nghiên cứu là nhất quán với nhau
Chúng ta có vấn đề Giải pháp gì đây?
Ở đây có thể đưa ra một số kết luận đảm bảo
Chúng ta phải ngừng việc đối đãi các nghiên cứu riêng lẻ như một quyền thế không thể công kích về tính đúng đắn Trước khi một khám phá đã được xem xét một cách
kỹ lưỡng và được tiến hành lặp lại nhiều lần, chúng ta nên đối đãi bằng tiêu chuẩn của chủ nghĩa hoài nghi, đó là các mà tư duy khoa học cần đến Do đó, tư duy khoa học thật sự là rất quan trọng, không được cả tin Luôn có chỗ cho những khái niệm mang tính đột phá và những lí thuyết tiên phong, nhưng cũng không thể bỏ quên giá trị của việc kiểm tra và tinh lọc một cách chậm rãi và có hệ thống đối với các kết luận và lí thuyết
Tất nhiên, việc áp dụng một thái độ hoài nghi sẽ chỉ giúp được chúng ta đôi chút Chúng ta cũng cần phải khuyến khích cho những nghiên cứu khoa học có thể lặp lại được, thông qua việc khen thưởng những người tiến hành lặp lại nghiên cứu và những người có nghiên cứu có thể được thực hiện lại Ví dụ, ít nhất một tạp chí hàng đầu đã bắt đầu dành những “phù hiệu” đặc biệt cho các bài viết cho phép độc giả có thể truy cập cơ sở dữ liệu và tư liệu của họ, rồi sáng kiến Berkeley cho sự minh bạch trong các ngành Khoa học Xã hội đã thành lập một giải thường dành cho những ai giúp cho các môn khoa học xã hội được minh bạch hơn
Những nghiên cứu được tiến hành kỹ lữong hơn cũng có khả năng đảm bảo cho tỷ
lệ lặp lại cao hơn Đã có bằng chứng cho thấy rằng thực hiện theo những bước chắc chắn, chẳng hạn như gây dựng các giả thuyết thật rõ ràng trước khi phân tíc dữ liệu, công khai chia sẻ tài liệu và dữ liệu, và tuân theo các tiêu chuẩn báo cáo thật minh bạch, sẽ giảm tỷ lệ lỗi dương tính trong các nghiên cứu được công bố Một số tổ chức tài trợ đã yêu càu việc đăng ký giả thuyết và chia sẻ dữ liệu
Bước đầu, như họ nói, là thừa nhận rằng bạn có vấn đề
Trang 6Mặc dù để đạt được khả năng lặp lại hoàn hảo ở những bài báo đã được đăng là một mục tiêu không hề thực tế, nhưng tỷ lệ lặp lại các nghiên cứu hiện nay là quá thấp Bước đầu tiên, như họ nói, là thừa nhận rằng bạn có vấn đề Đứng trước thông tin này, sự lựa chọn của các nhà khoa học và công chúng hiện vẫn còn phải chờ xem, nhưng phản ứng đồng bộ của chúng ta sẽ dẫn đường cho quá trình tiến bộ khoa học trong tương lai
Elizabeth Gilbert là Nghiên cứu sinh ngành Tâm lý học tại Đại học Virginia và Nina Strohminger là Thực tập sinh cao cấp tại trường Quản lý thuộc Đại học Yale Hoa Kỳ
GIÁO DỤC ĐẠI HỌC LÀ ĐỊNH MỆNH
Nguyễn Xuân Xanh
Chỉ có giáo dục mới mang lại sự phồn vinh cho xã hội, phát triển đất nước bền vững, giải phóng cho con người, nâng cao hạnh phúc cho cộng đồng, và giá trị văn hóa của nó.
Sự bừng tỉnh của nước Phổ
Platon hơn hai ngàn năm trước đã xem giáo dục là cơ sở cho sự phát triển hài hòa của nhà nước và xã hội, và để giải phóng con người khỏi “nhà tù” của ảo ảnh Ông
đã dùng “ngụ ngôn hang động” để minh họa sự hiểu biết giới hạn của con người khi
bị trói buộc vào những quan hệ chật hẹp của cảm quan khiến bị ảo ảnh Những ý tưởng giáo dục của Hy Lạp đã trở thành ngọn hải đăng định hướng không bao giờ
Trang 7tắt cho cả lịch sử phát triển của nền giáo dục phương Tây trong suốt 2.500 năm sau Lần đầu tiên Tinh thần con người đã tự khám phá mình, tự ý thức, biết tư duy về mình và đã có được khoảng cách trước những gì có tính cách truyền thống đã được chấp nhận và được nội tâm hóa một cách vô thức Con người đã bước ra khỏi bầu không khí yên tĩnh, đóng kín, mặc nhiên, của một thế giới quan thần thoại, để bước vào sự ưu tư, hoài nghi và bất định của một sự tồn tại tự thân Con người đi tìm cội nguồn lý lẽ cho niềm tin không phải dựa trên uy quyền chỉ vì nguồn gốc, tên tuổi của nó, mà dựa trên lý tính của con người, trên khả năng cảm nhận cái đúng, cái thật, cái đẹp, và cái tốt từ nhận thức của nó Con người đã từ “Thần thoại (mythos)
đi đến Lý tính (logos)” Đó là giai đoạn ra đời lịch sử của ý tưởng giáo dục, cũng là lịch sử của nền văn hóa phương Tây
Nước Phổ (Đức) thế kỷ 19 đã để lại một bài học sâu sắc cho lịch sử về vai trò cơ bản của giáo dục và khoa học kỹ thuật trong việc chấn hưng đất nước Đại học Friedrich-Wilhelm (bây giờ là Đại học Humboldt, Berlin) được thành lập năm 1810
là để “Nhà nước Phổ bù đắp lại những tổn thất về vật chất bằng những sức mạnh tinh thần” Năm 1806 Phổ đã mất hết nửa nước về tay Napoleon chỉ trong một ngày chiến đấu tại hai thành phố Jena và Auerstedt, mất luôn đại học chính là Halle Một vương quốc tồn tại cả nghìn năm nay sụp đổ Phổ lúc đó tuy là một cường quốc về quân sự nhưng lại là một người đang ngủ mê và tụt hậu xa về kinh tế và công nghiệp so với các nước Anh, Pháp Nhưng Phổ đã bừng tỉnh ngay trước sự thất bại đau đớn của mình và vươn lên làm một cuộc cách mạng toàn diện Tất cả tài năng phải được đánh thức và được trả lại giá trị chân chính của nó: “Mọi lực lượng phải được đánh thức và phải được cho một vị trí xứng đáng Nguồn gốc sinh đẻ không còn là độc quyền cho chức vị Nếu cho nó quá nhiều quyền thì cả một lực lượng lớn trong lòng quốc gia sẽ ngủ yên không phát triển và đôi cánh vươn lên của tài năng
sẽ bị làm tê liệt bởi các quan hệ bẩn chật Trong khi một Đế chế suy tàn trong bệnh hoạn yếu đuối, thì một Caesar có lẽ sẽ đi cày trong cái làng thống khổ nhất của ông
và một Epaminondas (tướng tài của Hy lạp trước công nguyên) phải nuôi thân chật vật bằng lao động của hai bàn tay mọn của mình Người ta vì vậy phải xử dụng đến những biện pháp đơn giản và hữu hiệu hơn để mở ra cho thiên tài một con đường,
Trang 8bất kể thiên tài từ đâu đến Người ta cũng phải mở cánh cửa khải hoàn cho các lực lượng công dân… Thời đại mới cần hành động và sức mạnh tươi mát hơn là tên tuổi và địa vị ” (Tướng tài Gneisenau của Phổ, 1806) Phổ đã huy động tất cả những đứa con tài giỏi của mình, những học trò được khai sáng của Immanuel Kant
và bộ máy nhà nước với những công chức có trình độ đại học để làm một cuộc Đại cải cách cho đất nước trong giai đoạn lịch sử hiểm nghèo Đó cũng là cuộc chuyển đổi kinh tế thành công đầu tiên trong lịch sử từ nền kinh tế đóng kín sang kinh tế thị trường có sự điều tiết của nhà nước, nói theo thuật ngữ hiện đại
Nơi quan trọng và thiêng liêng nhất mà loài người sở hữu được
Trái tim của cuộc Đại cải cách để chấn hưng đất nước chính là cuộc cải cách giáo dục và đại học dưới bàn tay của Wilhelm von Humboldt Đó là cuộc cách mạng của cái đầu, của trí tuệ, hoàn toàn mới trong lịch sử Tự do dạy, tự do học, và sự thống nhất giữa giảng dạy và nghiên cứu là những nguyên lý mới của đời sống đại học, bứt khỏi truyền thống đại học kinh viện cũ Là một dân tộc chiến binh nhưng Phổ không lấy La Mã mà lấy các ý tưởng giáo dục của Hy Lạp hơn 2.000 năm trước tỏa sáng lúc hiểm nguy để giúp con người phóng tầm mắt nhìn xa làm mẫu mực một sự phát triển toàn diện trong giáo dục con người Nhà nước Phổ đã tin tưởng trao cho công chức mình đầy đủ tự do để tư duy, nghiên cứu và phát triển khoa học, văn hóa theo quan niệm mới của Humboldt: “Sự tổ chức các cơ sở khoa học cao phải dựa trên sự bảo toàn nguyên tắc xem khoa học là cái chưa tìm được ra hết, cái không bao giờ tìm ra được trọn vẹn và chúng ta không ngừng đi tìm nó Một khi người ta chấm dứt việc đi tìm khoa học, hay tự nghĩ rằng, khoa học không cần được tạo ra từ chiều sâu của tinh thần (trí tuệ), mà chỉ cần được thu thập xếp hàng dài, thì lúc đó tất cả sẽ bị mất mát một cách không gì cứu vãn được, và mãi mãi; mất mát cho khoa học - điều nếu vẫn tiếp tục lâu dài, sẽ khiến cho khoa học biến mất đến độ chính nó sẽ để lại một ngôn ngữ như cái vỏ rỗng- và mất mát cho Nhà nước”
Humboldt đã quan niệm sự cứu rỗi của Phổ bằng khoa học Đại học không còn là nơi để truyền bá kinh viện nữa, mà là nơi để tư duy, không ngừng sáng tạo, khai phá Nó độc lập, tự chủ, tự trị Chính các ý tưởng đó là nguồn sức mạnh vĩ đại của cuộc phát triển trí tuệ vượt bậc của Phổ, đem lại ánh hào quang rực rỡ cho nền khoa
Trang 9học Đức suốt hơn một thế kỷ sau đó Đại học theo tinh thần Humboldt là đại học của những người đi tìm chân lý Nó cuốn hút tất cả nhân tài của đất nước Sinh viên
và giáo sư là những người đồng hành đầy óc khám phá trong khoa học, vì mục đích khoa học Và đại học trở thành cái nôi của khoa học, vừa là cột trụ của sự phát triển công nghiệp hóa đất nước, vừa là nơi đào tạo những người của bộ máy cầm quyền -những người đã thực hiện thành công cuộc chuyển đổi kinh tế và chấn hưng đất nước lịch sử ở thế kỷ 19 Người ta gọi đó là “cuộc cách mạng từ trên”
Cuộc cải cách giáo dục và đại học đã đưa nền khoa học của nước này lên đỉnh cao của tinh hoa cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nhân tài rộ lên như “nấm mùa thu”, kéo dài mãi cho đến năm 1933, khi chủ nghĩa quốc xã Đức lên nắm quyền, đưa chính trị vào học đường và phá tan nền khoa học vĩ đại của Đức Năm 1892 nhà sử học Pháp Ferdinand Lot trong quyển sách L’enseignement supérieure en France (Giáo dục Cao đẳng Pháp) đã viết: “Sự bá chủ về khoa học của Đức trên mọi lãnh vực không trừ một ngoại lệ nào ngày nay đã được mọi dân tộc công nhận Sự ưu việt của Đức trong khoa học là cái tương đương sự ưu việt của Anh trong thương mại và trên biển Nói một cách tương đối, nó có lẽ còn lớn hơn nữa.” Đức là dân tộc có thái độ rất tôn sùng đại học: “Đại học là nơi quan trọng và thiêng liêng nhất
mà loài người sở hữu được”, như Fichte, một trong những vị sáng lập tinh thần Đại học Humboldt, diễn tả Mô hình Đại học Humboldt đã ảnh hưởng lớn lên đại học
Mỹ, và cũng đã kích thích sự phát triển đại học ở Anh Thực tế nó ảnh hưởng lên toàn nền đại học thế giới cả trăm năm liền, và vẫn còn là mô hình đại học tiêu chuẩn phổ biến hiện nay
Một sự thâm thủng tri thức khổng lồ
Chỉ có giáo dục và giáo dục một cách đam mê, toàn diện, mới tạo nên nội lực và sức bật Nội lực mà không dựa trên hiểu biết toàn cầu và từ chiều sâu của trí tuệ, thì chỉ là nội lực suông Triết gia người Anh Francis Bacon đã nói từ đầu thế kỷ 17 rằng “Tri thức là sức mạnh” Xã hội tri thức đã hình thành từ đó chứ không phải mới hôm nay Toàn cầu hóa cũng đã diễn ra từ thế kỷ 15, lúc con người trỗi dậy rũ
bỏ các trói buộc của thờiTrung cổ để vươn tới sự phát triển một cách tự do và mở rộng chân trời cho cá nhân, đi chinh phục thế giới, chứ không phải mãi đến sau này
Trang 10Đêm dài của chúng ta có gốc rễ sâu xa là sự yếu kém và trì trệ về trí tuệ, nghèo nàn
về ý tưởng Khi chiến tranh kết thúc, những vấn đề cũ nhất, và sâu thẳm nhất của lịch sử lại nổi lên bề mặt của cuộc sống, mà dường như chúng ta chưa chuẩn bị đối phó sau ba mươi năm chiến đấu Câu nói của một nhà hiền triết với một vị vua bên Trung Quốc thời Hán: “Ngài đã chiếm lĩnh vương quốc trên lưng ngựa, nhưng không thể trị vì nó từ lưng ngựa được” cho thấy bản chất thực sự của vấn đề Chúng ta “vẻ rồng, nhưng rồng không bay; vẻ cung tên, nhưng cung tên bắn không trúng đích” Sức mạnh hôm qua trở nên vô dụng Thế giới đã thay đổi hơn một thế
kỷ rưỡi qua, kể từ tiếng súng đầu tiên của Pháp tại Đà Nẵng, nhưng những vấn đề của ta vẫn còn nguyên vẹn Một sự thâm thủng tri thức khổng lồ hiện ra lại
Chúng ta không thể thoát khỏi những trận “đại hồng thủy” của toàn cầu hóa trong lịch sử, ngày xưa và bây giờ Ông cha ta đã bị nhận chìm ở thế kỷ 19, vì đã không hiểu và không muốn hiểu sức mạnh toàn cầu hóa đang tràn đến biển Đông, lại còn
tự cao cho những kẻ đi chinh phục là thấp kém hơn mình Có một sự “đứt gãy” rất lớn giữa văn hóa ta và văn hóa thế giới mà ông cha đã không nhận ra, bởi tinh thần
từ chương kinh điển đã thấm quá sâu vào máu thịt Với một tinh thần mòn mỏi khốn khổ trong cái góc văn hóa ngưng trệ hàng bao thế kỷ, ông cha ta đã không có khả năng thức tỉnh như các samurai Nhật Bản đã làm Cây thước đo giá trị của các triều đại thống trị đều cũ kỹ, vô dụng Rốt cục mất nước, ngai vàng bị đổ nhào, và dân tộc phải đổ quá nhiều máu để giành lại độc lập tự do Trong khi đó người Nhật với tinh thần biết học hỏi của kẻ mạnh hơn, nhạy bén, biết “chớp thời cơ”, nhanh chóng thiết kế và chuyển đổi xã hội cũ kỹ thua kém của mình, thuê cả một đạo quân chuyên viên thượng thặng của phương Tây: Đức, Anh, Mỹ, Pháp để đẩy
nhanh cuộc canh tân (1), không những thoát khỏi đợt hồng thủy toàn cầu, mà còn
trở thành sóng toàn cầu với sức mạnh bá chủ ở châu Á Họ là những người cưỡi được sóng thần Họ đã ý thức rằng, chậm chân là chết, là mất nước, bị làm nhục
Không có lý do để chần chừ và sợ hãi
Khi chúng ta đã tự nguyện tham gia vào làn sóng toàn cầu hóa, chúng ta cần phải hiểu được sâu sắc cội rễ sức mạnh của nó, để thiết kế được nền tảng vững chắc của
sự phát triển cho xã hội Còn nếu chỉ làm chắp vá, trì trệ, để cuối cùng vẫn là một