Chương 3: THỰC TRẠNG XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI V
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
HOÀNG MINH THÙY
HµNH VI X¢M PH¹M QUYÒN Së H÷U C¤NG NGHIÖP
§èI VíI T£N TH¦¥NG M¹I THEO LUËT Së H÷U TRÝ TUÖ N¡M 2005
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
HOÀNG MINH THÙY
HµNH VI X¢M PH¹M QUYÒN Së H÷U C¤NG NGHIÖP
§èI VíI T£N TH¦¥NG M¹I THEO LUËT Së H÷U TRÝ TUÖ N¡M 2005
Chuyên ngành: Luật Dân sự và Tố tụng dân sự
Mã số: 60 38 01 03
LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ QUẾ ANH
Trang 3MỤC LỤC
Trang
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các chữ viết tắt
Danh mục bảng
MỞ ĐẦU 3
Chương 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG
NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI VÀ HÀNH VI
XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI
TÊN THƯƠNG MẠI 9
1.1 Khái quát chung về quyền sở hữu công nghiệp đối với tên
thương mại 9
1.1.1 Khái niệm tên thương mại 9
1.1.2 Khái niệm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mạiError! Bookmark not defined
1.1.3 Nội dung quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mạiError! Bookmark not defined 1.2 Khái quát chung về hành vi xâm phạm quyền sở hữu công
nghiệp đối với tên thương mại Error! Bookmark not defined
1.2.1 Khái niệm hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối
với tên thương mại Error! Bookmark not defined
1.2.2 Các yếu tố tạo thành hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với
TTM Error! Bookmark not defined
1.2.3 Quy định về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với TTM trong
pháp luật Việt Nam từ trước khi ban hành Luật SHTT 2005Error! Bookmark not defined
1.2.4 Ý nghĩa của việc xác định hành vi xâm phạm quyền sở hữu
công nghiệp đối với tên thương mại Error! Bookmark not defined
Kết luận Chương 1 Error! Bookmark not defined
Trang 4Chương 2: NHỮNG QUY ĐỊNH VỀ HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN
SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI
THEO LUẬT SỞ HỮU TRÍ TUỆ NĂM 2005Error! Bookmark not defined
2.1 Các dạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên
thương mại Error! Bookmark not defined
2.1.1 Hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên
thương mại Error! Bookmark not defined
2.1.2 Hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến tên thương mạiError! Bookmark not defined 2.2 Căn cứ xác định hành vi xâm phạm quyền sở hữu công
nghiệp đối với tên thương mại Error! Bookmark not defined
2.2.1 Căn cứ xác định TTM được bảo hộ Error! Bookmark not defined
2.2.2 Yếu tố xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với TTMError! Bookmark not defined
2.2.3 Chủ thể thực hiện hành vi Error! Bookmark not defined
2.2.4 Địa điểm thực hiện hành vi Error! Bookmark not defined
Kết luận Chương 2 Error! Bookmark not defined
Chương 3: THỰC TRẠNG XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG
NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM
VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ
HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP
ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI Error! Bookmark not defined
3.1 Thực trạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với
TTM tại Việt Nam Error! Bookmark not defined
3.2 Nguyên nhân tồn tại hành vi xâm phạm quyền sở hữu công
nghiệp đối với TTM Error! Bookmark not defined
3.3 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về hành vi xâm
phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với TTMError! Bookmark not defined
Kết luận Chương 3 Error! Bookmark not defined
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Error! Bookmark not defined
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 11
Trang 5
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường với đặc trưng cơ bản là cạnh tranh, việc thiết lập một môi trường cạnh tranh lành mạnh không còn là nhiệm
vụ của Nhà nước – với tư cách là chủ thể quản lý mà còn là nhiệm vụ của chính các doanh nghiệp – với tư cách là chủ thể trực tiếp thực hiện các hoạt động kinh doanh trong nền kinh tế đó Trong môi trường cạnh tranh khốc liệt
ấy, để trụ vững và quan trọng hơn là phát triển, các chủ thể kinh doanh buộc phải khẳng định được uy tín, vị thế của mình trên thị trường thông qua vô vàn cách thức, trong đó, tiên quyết nhất là cách thức cá thể hóa hoạt động kinh doanh của mình và một trong những công cụ pháp lý hữu hiệu nhất phục vụ cho việc cá thể hóa hoạt động kinh doanh của các chủ thể được pháp luật quy định chính là tên thương mại
Có thể khẳng định: tên thương mại là dấu hiệu đầu tiên để phân biệt giữa chủ thể kinh doanh này với chủ thể kinh doanh khác trong cùng một lĩnh vực và khu vực kinh doanh Tuy nhiên, cùng với quá trình hội nhập, hoạt động kinh doanh của các chủ thể không còn bó hẹp trong phạm vi một khu vực, giới hạn trong phạm vi một lĩnh vực nhất định mà mở rộng ra phạm vi liên khu vực và đa lĩnh vực kinh doanh Điều đó đặt ra nhiều đòi hỏi, thách thức cho doanh nghiệp, không chỉ là nỗ lực trong sự vận động tự thân của chính doanh nghiệp mà còn trong việc đối phó, ngăn chặn những hành vi trục lợi thông qua việc sử dụng tên tuổi của doanh nghiệp từ các đối thủ cạnh tranh, thậm chí là từ chính bạn hàng của doanh nghiệp
Tình trạng doanh nghiệp bị “nhái”, bị “bắt chước” tên gọi, bị lợi dụng danh tiếng, uy tín, thương hiệu thông qua việc sử dụng các chỉ dẫn thương
Trang 6mại, trong đó, điển hình là sử dụng tên thương mại gây nhầm lẫn nhằm mục đích trục lợi đã không còn xa lạ đối với các doanh nghiệp chân chính, thậm chí là đối với cả người tiêu dùng Những vụ việc nổi cộm về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại như: vụ việc Công ty TNHH Sản xuất kinh doanh nước mắm Hưng Thịnh bị Cơ sở nước mắm Hưng Thịnh xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại Hưng Thịnh diễn ra vào khoảng cuối năm 2007; vụ việc CTCP Nhựa Bình Minh bị Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ và Sản xuất nhựa Ống Bình Minh (cùng trên địa bàn TP
Hồ Chí Minh) xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại và nhãn hiệu
“Bình Minh” diễn ra vào đầu năm 2008; vụ tranh chấp TTM “Winco” và
“Winlaw” giữa Công ty TNHH SHTT Winco và Công ty Luật TNHH Winlaw diễn ra vào cuối năm 2008; vụ việc CTCP Vincom và CTCP Đầu tư Tài Chính Bất động sản Vincon tranh chấp TTM “Vincom” và “Vincon” diễn ra vào cuối năm 2010
Trên đây chỉ là những vụ việc nổi cộm được phơi bày trước công chúng
mà trong thực tế, còn rất nhiều hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại được biến tướng dưới nhiều hình thức phức tạp khác mà doanh nghiệp không thể lường trước hết được Điều này cho thấy vấn nạn đáng báo động và phải loại bỏ trong nền kinh tế thị trường mà các doanh nghiệp chân chính muốn tồn tại, đứng vững và phát triển; Nhà nước, muốn tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh thu hút sự đầu tư từ các doanh nghiệp trong và ngoài nước thì buộc phải đẩy mạnh việc thực thi pháp luật về bảo hộ quyền SHCN đối với tên thương mại, như nhiệm vụ mà Ban chấp hành Trung ương Đảng đã nhấn mạnh trong Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 05/02/2007 về một
số chủ trương, chính sách lớn để nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh và
bền vững khi Việt Nam là thành viên của WTO, đó là: “đẩy mạnh thực thi pháp luật bảo vệ sở hữu trí tuệ, tạo môi trương thuận lợi cho sáng tạo các
Trang 7giá trị tinh thần xã hội”
Không thể phủ nhận sự ra đời của đạo luật độc lập về sở hữu trí tuệ – Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2006, được sửa đổi, bổ sung một số điều năm
2009, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2010), trong đó quy định chế độ pháp lý đối với các đối tượng của quyền SHTT, trong đó có tên thương mại –
là một trong những bước đột phá trong việc tạo ra công cụ pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của doanh nghiệp trong việc xưng danh trong hoạt động kinh doanh của mình Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, hệ thống pháp luật thực thi quyền SHTT nói chung và thực thi quyền SHCN đối với tên thương mại nói riêng, dường như còn tồn tại nhiều bất cập và hạn chế Cùng với sự bất cập trong nội tại pháp luật SHTT điều chỉnh tên thương mại là sự nhập nhằng, mâu thuẫn trong các văn bản pháp luật khác cùng điều chỉnh chế
độ pháp lý đối với việc xưng danh trong quá trình hoạt động kinh doanh của các chủ thể kinh doanh mà điển hình là: Luật Cạnh tranh (được Quốc hội thông qua ngày 03/12/2004, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2005) và Luật Doanh nghiệp (được Quốc hội thông qua ngày 29/11/2005, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2006) Sự chồng chéo không chỉ trong hệ thống văn bản pháp luật mà còn tồn tại trong cách thức quản lý, cách thức phân cấp, phân ngành quản lý của các cơ quan Nhà nước đối với tên của chủ thể kinh doanh
Chính những bất cập đó đã phần nào tạo ra rào cản trong việc bảo vệ quyền SHCN đối với tên thương mại của các chủ thể kinh doanh, đặc biệt là trong việc xác định hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại – một trong những nội dung quan trọng của việc thực thi quyền SHCN đối với tên thương mại; một trong những căn cứ quan trọng để áp dụng các biện pháp
xử lý hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại một cách phù hợp, để áp dụng các biện pháp khắc phục thiệt hại về vật chất cũng như tổn hại về uy tín do hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại gây
Trang 8ra cho chủ thể quyền một cách kịp thời
Nhận thức được tính cấp thiết từ thực tiễn xâm phạm cũng như tầm quan trọng của việc xác định hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại trong việc thực thi quyền SHCN đối với tên thương mại cùng với đòi hỏi đặt ra là: phải hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp luật về bảo hộ quyền SHTT nói chung và bảo hộ quyền SHCN đối với tên thương mại nói riêng, tác
giả quyết định chọn đề tài: “Hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005” để nghiên cứu
2 Mục đích, nhiệm vụ của Luận văn
Mục đích nghiên cứu của Luận văn là:
- Phân tích và làm rõ những vần đề lý luận và thực tiễn về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với TTM;
- Phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với TTM và thực tiễn áp dụng các quy định này;
- Nêu bật những vướng mắc còn tồn tại từ đó đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả của hoạt động áp dụng pháp luật về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với TTM
Nhiệm vụ:
- Tìm hiểu một cách khái quát về tên thương mại và quyền SHCN đối
với tên thương mại;
- Tìm hiểu về các loại hành vi và cách thức xác định hành vi xâm phạm
quyền SHCN đối với tên thương mại;
- Liên hệ đối chiếu giữa Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 và một số văn
bản luật khác cùng điều chỉnh tên của chủ thể trong hoạt động kinh doanh;
- Từ thực tiễn áp dụng luật, tìm ra những điểm còn hạn chế, đưa ra một
số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại, góp phần giải quyết tốt tình trạng xâm phạm quyền
Trang 9SHCN đối với tên thương mại trên thực tế
3 Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu
Bằng các phương pháp nghiên cứu gồm phương pháp thu thập thông tin, thống kê, so sánh, phân tích, tổng hợp, đánh giá, luận văn tập trung nghiên cứu về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại ở Việt Nam đặt trong tương quan các quy định của Luật Sở hữu trí tuệ năm
2005, đồng thời, có sự liên hệ, đối chiếu với quy định của một số ngành luật khác cùng điều chỉnh về hành vi xâm phạm đối với tên của chủ thể kinh doanh, bên cạnh đó, có sự so sánh với quy định tương tự trong pháp luật của một số quốc gia và một số Điều ước Quốc tế trong lĩnh vực này Ngoài ra, luận văn cũng đề cập đến thực trạng xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại ở nước ta hiện nay để thấy được mặt tích cực cũng như phát hiện mặt hạn chế còn tồn tại Thông qua đó, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện hơn pháp luật về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại trong thời gian tới
4 Tính mới và những đóng góp của đề tài
Vấn đề thực thi quyền SHTT, nhìn chung, là một vấn đề tương đối mới
mẻ trong hệ thống pháp luật Việt Nam, do đó, SHTT nói chung và quyền SHCN nói riêng hiện nay dành được rất nhiều sự quân tâm của nhiều nhà nghiên cứu và các chuyên gia Vấn đề thực thi quyền SHCN đối với tên thương mại được nghiên cứu ở các mức độ khác nhau, và được thể hiện dưới các hình thức như các bài báo, tạp chí, sách, công trình nghiên cứu khoa học, luận văn… Tuy nhiên, số lượng các bài nghiên cứu về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại một cách chuyên sâu và toàn diện thì chưa có, các tác phẩm hiện nay chủ yếu tập trung vào vấn đề xác lập quyền, vấn đề về bảo hộ quyền; hành vi xâm phạm quyền được đề cập đến dưới hình thức các tình huống, các vụ án thực tế mà không được phân tích, bình luận
Trang 10chuyên sâu, dưới góc độ khoa học; hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại nếu được phân tích thì chỉ dừng lại ở mức đối chiếu với văn bản pháp luật Chính vì thế, đề tài này hoàn toàn bảo đảm về tính mới và là đề tài nghiên cứu đầu tiên ở cấp luận văn thạc sỹ
Với đề tài “Hành vi xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005”, tác giả hy vọng đây sẽ trở
thành một tài liệu tham khảo có giá trị, một tài liệu nghiên cứu hữu ích và toàn diện về hành vi xâm phạm quyền SHCN đối với tên thương mại trong hệ thống thực thi quyền SHTT theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành
5 Bố cục của Luận văn
Luận văn được chia làm 3 phần với nội dung gồm 3 chương, cụ thể như sau:
Mở đầu
Nội dung
Chương 1: Khái quát chung về Quyền sở hữu công nghiệp đối với
Tên thương mại và hành vi xâm phạm Quyền sở hữu công nghiệp đối với Tên thương mại
Chương 2: Những quy định về hành vi xâm phạm Quyền sở hữu công
nghiệp đối với Tên thương mại theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005
Chương 3: Thực trạng xâm phạm Quyền sở hữu công nghiệp đối với
Tên thương mại tại Việt Nam và một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về hành vi xâm phạm Quyền sở hữu công nghiệp đối với Tên thương mại
Kết luận
Trang 11Chương 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN SỞ HỮU CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI VÀ HÀNH VI XÂM PHẠM QUYỀN SỞ HỮU
CÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI
1.1 Khái quát chung về quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại
1.1.1 Khái niệm tên thương mại
So với các đối tượng SHTT truyền thống khác như Nhãn hiệu, Sáng chế, KDCN, chỉ dẫn địa lý thì TTM là đối tượng SHTT tương đối mới Mặc
dù ra đời sau, nhưng vai trò của việc bảo hộ quyền SHCN đối với TTM cũng quan trọng không kém so với các đối tượng SHTT khác, đặc biệt là trong nền kinh tế thị trường hiện nay, khi sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trên thương trường trong nước và quốc tế ngày càng trở nên ngày càng khốc liệt
Để bảo vệ sự trong sáng trong hoạt động kinh doanh, đồng thời, tạo ra sự lành mạnh trong môi trường kinh doanh – nơi mà mình là chủ thể chính, chủ sở hữu TTM buộc phải nắm vững các vấn đề pháp lý liên quan đến TTM và biết được các đặc quyền mà pháp luật dành cho
Để có cái nhìn tổng quan hơn về khái niệm TTM theo quy định của pháp luật Việt Nam, trước tiên, cần điểm qua một số khải niệm TTM theo quy định pháp luật của một số nước trên thế giới, như sau:
- Pháp luật của Philippines: “TTM là tên để xác định hoặc phân biệt
một doanh nghiệp” [34, Đ 121.3] Theo quy định này, TTM là tên của
doanh nghiệp được sử dụng nhằm xác định và phân biệt doanh nghiệp mang TTM đó với các doanh nghiệp khác Việc quy định chung chung này dường như cho phép chủ việc xác định khả năng phân biệt TTM của doanh nghiệp trong phạm vi quốc gia không giới hạn khu vực địa lý, ngành nghề