Quá trình hình thành khu vực mậu dịch tự do trung quốc ASEAN tác động tới thương mại đầu tư của trung quốc đối với ASEAN (tt)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN PHẠM HỒNG YẾN QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO TRUNG QUỐC- ASEAN & TÁC ĐỘNG TỚI THƯƠNG MẠI, ĐẦU TƯ CỦA TR

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM HỒNG YẾN

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO TRUNG QUỐC- ASEAN & TÁC ĐỘNG TỚI THƯƠNG MẠI, ĐẦU TƯ

CỦA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI ASEAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUỐC TẾ HỌC

HÀ HỘI-2007

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-o0o - PHẠM HỒNG YẾN

QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KHU VỰC MẬU DỊCH TỰ DO TRUNG QUỐC-ASEAN & TÁC

ĐỘNG TỚI THƯƠNG MẠI, ĐẦU TƯ CỦA TRUNG QUỐC ĐỐI VỚI ASEAN

Chuyên ngành: Quốc tế học

Mã số:

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUỐC TẾ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS Nguyễn Huy Quý

HÀ NỘI-2007

Lời cảm ơn

Em xin bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới tất cả các thầy, cô giáo trong Khoa Quốc tế học-Đại học KHXH và Nhân văn Quốc gia-Đại Học Quốc Gia, những người đã truyền thụ và mở mang cho em những kiến thức quan trọng và quý báu trong suốt những năm của chặng đường Cao học

Lời cảm ơn đặc biệt em xin dành gửi tới thầy giáo, PGS Nguyễn Huy Quý, người đã dành nhiều thời gian tận tình giúp đỡ, hướng dẫn cho em những định hướng quan trọng và xác đáng, cũng như giúp đỡ cho em những tài liệu rất cần thiết để em có thể hoàn thành tốt luận văn này

Em xin gửi lời cảm ơn và lòng biết ơn chân thành nhất tới gia đình, người thân, lãnh đạo và các đồng nghiệp ở Viện Nghiên cứu Trung Quốc, những người đã chia sẻ, động viên và tạo điều kiện tốt nhất cho

em trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này

Phạm Hồng Yến

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi Kết quả nêu trong luận văn là trung thực và không sao chép trong một công trình nào khác Nếu có gì gian dối, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật

Hà Nội, ngày 1 tháng 11 năm 2007

Học viên cao học

PHẠM HỒNG YẾN

và các nước ASEAN

9

2.4 Tác động của CAFTA đối với Việt Nam 13

3 Đối tượng và mục tiêu nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

3.2 Mục tiêu nghiên cứu

15

15

16

5 Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu

5.1 Nguồn tư liệu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

CHƯƠNG I: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH KHU VỰC MẬU

1.1.2 Vị trí địa lý của Trung Quốc trong nền kinh tế đối ngoại của

các nước ASEAN

23

1.2 Bối cảnh lịch sử

1.2.1 Xu thế toàn cầu hoá và khu vực hoá

1.2.1.1 Toàn cầu hoá kinh tế thế giới

1.2.1.2 Khu vực hoá và sự phát triển nhanh chóng của các khu

vực mậu dịch tự do trên thế giới

1.2.2 Quan hệ giữa Trung Quốc và ASEAN sau chiến tranh lạnh

không ngừng gia tăng

2.2.1 Hiệp định trong giai đoạn khởi động

2.2.2 Thoả thuận về chương trình thu hoạch sớm

2.2.3 Thoả thuận giảm thuế đồng loạt

CHƯƠNG II: THƯƠNG MẠI VÀ ĐẦU TƯ CỦA TRUNG

QUỐC ĐỐI VỚI ASEAN (GIAI ĐOẠN 2002-2006)

51

1 Quan hệ thương mại của Trung Quốc đối với ASEAN (giai

đoạn 2002-2006)

51

1.1 Quan hệ thương mại Trung Quốc-ASEAN giai đoạn 2002-2003

(giai đoạn ký kết Hiệp định khung)

51

1.2 Quan hệ thương mại trong giai đoạn thực hiện chương trình thu

hoạch sớm

1.2.1 Tình hình trao đổi thương mại giữa Trung Quốc và ASEAN

trong khuôn khổ chương trình thu hoạch sớm

1.2.2 Hiệu quả của chương trình thu hoạch sớm đối với Trung

Quốc và các nước ASEAN

56

56

58

1.3 Quan hệ thương mại Trung Quốc-ASEAN trong giai đoạn

giảm thuế đồng loạt

66

2 Hoạt động đầu tư của Trung Quốc vào ASEAN 71

2.1 Thực trạng đầu tư của Trung Quốc vào ASEAN

2.2 Đặc điểm đầu tư của Trung Quốc vào ASEAN

71

73

CHƯƠNG III: ĐÁNH GIÁ BƯỚC ĐẦU VỀ CAFTA TRONG

NHỮNG NĂM QUA VÀ TRIỂN VỌNG ĐẾN NĂM 2010 83

1 Đánh giá thành tựu và hạn chế trong thời gian qua 83

1.1 Tác động chung đối với các nền kinh tế của các nước thành

viên CAFTA

1.2 Tác động của CAFTA đối với sự phát triển thương mại và đầu

tư của Trung Quốc

1.3 Tác động đối với các nền kinh tế ASEAN

1.3.1 Tác động có lợi

1.3.2 Tác động bất lợi đối với sự phát triển kinh tế của ASEAN

1.4 Tác động của CAFTA đối với Việt Nam

2.1 Những nhân tố quốc tế và khu vực trong những năm tới tác

động tới quá trình hình thành và phát triển của CAFTA

2.1.1 Bối cảnh toàn cầu ổn định, thế giới đi vào hoà bình và phát

98

triển

2.1.2 Bối cảnh khu vực thuận lợi, chính trị ổn định

99

99

2.2 Những cơ hội và thách thức các nước ASEAN phải đối mặt

trong quan hệ thương mại với Trung Quốc trong thời gian tới

2.3 Triển vọng phát triển của CAFTA 107

2.4 Quan hệ thương mại Việt-Trung trong bối cảnh chung của

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Trang Bảng 1.1 Lộ trình cam kết giảm thuế của Trung Quốc và các

nước ASEAN 6 trong Chương trình Thu hoạch sớm

46

Bảng 1.2: Lộ trình cam kết cắt giảm thuế của các nước

thành viên ASEAN mới trong Chương trình Thu hoạch sớm

47

Bảng 1.3: Mô hình cắt giảm thuế đối với ASEAN cũ và

Trung Quốc

48

Bảng 1.4: Mô hình cắt giảm thuế đối với Camphuchia, Cộng

hoà dân chủ nhân dân Lào Myanma và Việt Nam

48

Bảng 2.1: Tỉ trọng thương mại xuất nhập khẩu của Trung

Quốc với ASEAN trong tổng kim ngạch thương mại của Trung

Bảng 2.3: Tình hình dòng đầu tư trực tiếp của Trung Quốc ra

nước ngoài năm 2005

74

Bảng 3.1: Tác động kinh tế đối với các nước thành viên sau

khi khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc-ASEAN thành lập

Năm 2001, Thủ tướng Trung Quốc Chu Dung Cơ đã đề ra ý tưởng thành lập Khu mậu dịch tự do Trung Quốc – ASEAN (CAFTA) và ngày 4/11/2002 tại Hội nghị

thượng đỉnh ASEAN-Trung Quốc lần thứ 6, hai bên đã chính thức ký kết Hiệp định khung về hợp tác kinh tế toàn diện, trong đó đề cập tới việc thành lập khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc- ASEAN vào năm 2010 Việc thành lập khu mậu dịch

tự do Trung Quốc- ASEAN sẽ tạo điều kiện cho cả hai thực thể phát triển và tăng cường quan hệ hữu nghị, tạo điều kiện thúc đẩy hợp tác và phát triển kinh tế, mở rộng không gian thương mại và đầu tư Thông qua hợp tác toàn diện về kinh tế, các bên sẽ điều chỉnh kết cấu ngành nghề cho phù hợp, từ đó nâng cao sức cạnh tranh của mình trên thị trường quốc tế, có lợi cho việc phát triển kinh tế trong khu vực Làm thế nào phát huy được những nhân tố có lợi, hạn chế những tác động tiêu cực của khu vực mậu dịch tự do trong bối cảnh toàn cầu hoá và khu vực hoá đang diễn

ra mạnh mẽ như hiện nay, từ đó đánh giá tác động của CAFTA đối với Việt Nam, quan hệ thương mại Việt-Trung trong bối cảnh CAFTA, tăng cường tận dụng những lợi ích do CAFTA

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

TIẾNG VIỆT

1 ASEAN trong chiến lược an ninh năng lượng của Trung Quốc, Kinh tế

quốc tế, số 4+5/2006, tr 3

2 Báo cáo thường niên về tình hình đầu tư toàn cầu của UNCTAD, 2004

3 Hồ Châu-Nguyễn Hoàng Giáp, Nguyễn Thị Quế đồng chủ biên, Khu vực

mậu dịch tự do Trung Quốc-ASEAN: quá trình hình thành và triển vọng, Nxb

Lý luận chính trị, Hà Nội, 2006

4 Công báo thống kê đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Trung Quốc năm

2005, http://mofcom.gov.cn

5 Cưỡi rồng hay cưỡi?, Quốc tế, số 23, từ 9-15/6/2005, tr 7

6 Đặng Đình Đào, Đặng Thị Thuý Hồng, Quan hệ thương mại Trung Quốc và thách thức đối với sự phát triển thương mại Việt Nam, Kỷ yếu

ASEAN-Hội thảo khoa học quốc tế: Quan hệ ASEAN-Trung Quốc với phát triển thị trường

và thương mại Việt Nam, Hà Nội, 2005, tr 135-142

7 Đông Nam Á và sự can dự của Mỹ, Bài viết đăng trên mạng trực tuyến của

nhóm phân tích Nam Á Tài liệu tham khảo đặc biệt ngày 3/4/2007, tr 4

8 Bùi Hữu Đức, Hình thành CAFTA và vấn đề xuất khẩu nông sản của Việt Nam vào thị trường Trung Quốc, Kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế: Quan hệ

ASEAN-Trung Quốc với phát triển thị trường và thương mại Việt Nam, Hà Nội,

11 Trần Khánh, Tác động của sự gia tăng hợp tác ASEAN-Trung Quốc đến quan hệ Việt-Trung (thời kì hậu chiến tranh lạnh), Nghiên cứu Đông Nam Á, số

15 Nguyễn Thu Mỹ, Vai trò của ASEAN trong quá trình phát triển hợp tác

ASEAN+3, Bài viết trình bày tại Hội thảo khoa học quốc tế: ASEAN: Bốn mươi

năm nhìn lại và hướng tới, Trường Đại học KHXH &NVQG, Hà Nội, 2007, tr 231-244

16 Nguyễn Thu Mỹ, 15 năm quan hệ ASEAN-Trung Quốc:Nhìn lại và triển vọng, bài viết tại Hội thảo khoa học quốc tế: Phát triển hai hành lang một vành đai

kinh tế Việt-Trung trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Trung Quốc tổ chức, Hải Phòng, 2006

17 Hoàng Khắc Nam, Cơ hội và thách thức đối với ASEAN trong bối cảnh hợp tác Đông Á, Bài viết trình bày tại Hội thảo ASEAN : Bốn mươi năm nhìn lại

và hướng tới, Đại học KHXH &NVQG, Hà nội, 2007, tr 245-253

18 Ngân hàng thế giới, Trung Quốc 2020, Nxb KHXH, H 2001

19 An Thị Thanh Nhàn, Đánh giá vị trí của Việt Nam với Trung Quốc và các nước ASEAN sau 3 năm ký kết hiệp định FTA, Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc

tế: Quan hệ ASEAN-Trung Quốc với phát triển thị trường và thương mại Việt Nam, Hà Nội, 2005, tr 342-348

20 Vũ Dương Ninh, ASEAN-Những cột mốc trên tiến trình phát triển

(1967-2007), Bài viết trình bày tại hội thảo quốc tế: ASEAN:bốn mươi năm nhìn lại và

hướng tới, Trường Đại học KHXH&NVQG, Hà Nội, 2007, tr 265-273

21 Nguyễn Huy Quý, Trung Quốc năm 2006, Nghiên cứu Trung Quốc, số 2

năm 2007, tr 3-12

22 Đỗ Tiến Sâm, Quan hệ Việt Nam -Trung Quốc, nhìn lại 15 năm và triển

vọng, bài viết trình bày tại Hội thảo khoa học quốc tế: Phát triển hai hành lang một

vành đai kinh tế Việt-Trung trong khuôn khổ hợp tác ASEAN-Trung Quốc, Viện Nghiên cứu Trung Quốc tổ chức, Hải Phòng, 2006

23 Đỗ Tiến Sâm, Bước đầu tìm hiểu về khu vực mậu dịch tự do

ASEAN-Trung Quốc, Tạp chí Nghiên cứu ASEAN-Trung Quốc, số 6(46) năm 2002, tr 35-39

24 Hoài Sơn, Buôn bán với Trung Quốc: Cán cân quá lệch, Báo Diễn đàn

doanh nghiệp, số 79, ngày 6 tháng 10 năm 2004 tr 4

25 Tạp chí Kinh tế châu Á, Thái Bình Dương, số 9 ngày 28/2-6-3/2005, tr 9

26 Hà Huy Thành, Khu vực mậu dịch tự do ASEAN-Trung Quốc-Thuận lợi

và thách thức, NCTQ, số 1/2003, tr 34-36

27 Nguyễn Xuân Thắng Cb, Sự điều chỉnh chiến lược hợp tác khu vực châu

Á-Thái Bình Dương trong bối cảnh quốc tế mới, Nxb Thế giới, H 2002

28 Lê Văn Thịnh, Việt Nam trong quan hệ với Trung Quốc và

ASEAN-Những thành tựu và cơ hội của sự hợp tác, kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc tế:

Quan hệ ASEAN-Trung Quốc với phát triển thị trường và thương mại Việt Nam,

Hà Nội, 2005, tr 271-275

29 Nguyễn Hồng Thu, Khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc-ASEAN: quá

trình hình thành, thực trạng và triển vọng, Những vấn đề kinh tế thế giới, số

5/2006, tr 14-24

30 Trần Văn Thọ, Biến động kinh tế đông Á và con đường công nghiệp hoá

Việt Nam, Nxb Trẻ, Hà Nội, 2005

31 Trần Văn Thọ, AFTA giữa Trung Quốc và ASEAN: đặc biệt phân tích từ

vị trí của Việt Nam, Những vấn đề kinh tế thế giới, số 4 (108), 2005, tr 26-37

32 Trịnh Thị Thanh Thuỷ, Các giải pháp để Việt Nam khai thác tối đa những

lợi ích thương mại từ chương trình thu hoạch sớm trong khu vực mậu dịch tự

do Trung Quốc- ASEAN, Đề tài khoa học mã số: 2004-78-009, Hà Nội, 2005

33 Trịnh Thị Thanh Thuỷ, Những vấn đề đặt ra cho Việt Nam từ chương

trình “Thu hoạch sớm” trong khuôn khổ khu vực mậu dịch tự do Trung ASEAN, Tạp chí NCTQ, số 1/2006, tr 14-25

Quốc-34 Tin kinh tế, Trung Quốc: Thặng dư thương mại sẽ tăng lên mức kỷ lục

190 tỷ USD năm 2007, ngày 8/1/2007, tr 3

35 Tin TTXVN, ngày 9 tháng 11 năm 2006, tr 4

36 Thương mại Trung Quốc- ASEAN tăng mạnh trong năm 2005, TTXVN,

Tin kinh tế, ngày 11/1/2006, tr.5

37 Trung Quốc cần thúc đẩy thăm dò khai thác Nam Hải, TTXVN, Tin kinh

tế ngày 20/5/2005 tr 3

38 Uỷ ban Quốc gia về hợp tác kinh tế quốc tế, CAFTA-Nghiên cứu tác động

của khu vực mậu dịch tự do Trung Quốc-ASEAN đối với Việt Nam, Hà Nội,

2006

39 Hồ Càn Văn, Tình hình Trung Quốc năm 2006 và quan hệ Việt

Nam-Trung Quốc, Nghiên cứu Nam-Trung Quốc, số 1 năm 2007, tr 3-8

40 Việc xây dựng khu mậu dịch tự do Trung Quốc - ASEAN và vấn đề mở

cửa Vân Nam hướng sang Đông Nam Á Nxb Nhân dân Vân Nam, 2003

41 Viện nghiên cứu Đông Bắc Á, Đề tài cấp nhà nước: Quan hệ Trung

Quốc-ASEAN-Nhật Bản trong bối cảnh mới và tác động của nó đến Việt Nam, Hà Nội,

2006

42 Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, Đề tài cấp bộ: Những vấn đề chính trị,

kinh tế Đông Nam Á trong những năm sắp tới, Hà Nội, 2005

43 Việt-Trung và mục tiêu đạt kim ngạch thương mại 15 tỷ USD,

http://www.doanhnghiep24g.com.vn/cms/detail.php?id=12893

44 Tang Ren Wu, Phải chăng “Thế kỷ châu Á-Thái Bình Dương” đã thực

sự xuất hiện, Viện Thông tin Khoa học xã hội Tài liệu phục vụ nghiên cứu, số TN

60 李光辉, 中国-东盟的经贸关系东盟商务年鉴，北京，2006，页。247

76 ASEAN-China Expert Group on Economic Cooperation (2001), Forging

closer ASEAN-China Economic Relations in the Twenty – First Century,

http://www.aseansec.org/newdata/asean-chi.pdf

77 Cato Institute Center for Trade Policy Studies, China trade

http://Devdata.worldbank.org/dataonline/SMResult.asp

78 Chia Siow Yue, ASEAN-China Free Trade Area, Singapore Institute of

International Affairs, Paper for presentation at the AEP Conference, Hong Kong, 12-13 April, 2004

79 Framework Agreement on Comprehensive Economic Co-Operation

Between the Association of South East Asian Nations and the People’s Republic

of China’ http://www.aseansec.org/13196.htm

80 Jonh Wong and Sarah Chan, China – ASEAN free trade

agreement-shaping future economic relations, ASEAN Survey, Vol XLIII, No.3, May/June,

2003, p 507-627

81 Joint Media Statement of the Fourth ASEAN Economic Ministers and

the Minister of Commerce of the People’s Republic of China Consulation

(AEM-MOFCOM) Vientiane, 29 September 2005

82 Hettene B., The new Regionalism: Implications for Global Development

and International Security, UNU WIDER, Helsinki, 1994

83 Raul L Cordenillo, The Economic Benefits to ASEAN of the ASEAN-China

Free Trade Area (CAFTA) [1], http://www.aseansec.org/17310.htm and

http://english.people.com.cn/200509/29/eng20050929_211656.html

84 Noman D Palmer, New Regionalism in Asia and the Pacific, Lexington

Books, Lexington, 1991

85 Report of the ASEAN China Eminent Persons Group, op cit

86 Robson, P., The Economics of International Integration, Fourth Edition,

London: Routledge, 1998

87 Sheng Lijun, China-ASEAN Free Trade Areas: Origins, Devalopments

and Strategic Motivations ISEAS Working paper: International Polictics and

Security Issues Series, No.1 (2003), p 6

88 US-China Business council, http://aseansec.org/17758 htm

89 Viner, Jacob, The Customs Union Issue, New York, Carnegie Endownent

for International Peace, 1950