Việc nghiên cứu ngữ âm tiếng Dao Tiền còn có thể cung cấp tư liệu cho việc hệ thống hoá, tổng kết những đặc trưng cơ bản nhất, những mối liên hệ, loại hình ngữ âm của các ngôn ngữ Mông -
Trang 1đại học quốc gia hà nội
tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn
khoa ngôn ngữ học
- 0 -
Lê Thanh Đ-ợc
B-ớc đầu nhận diện và mô tả hệ thống ngữ
âm tiếng dao tiền ở việt nam
(trên cứ liệu tiếng dao tiền ở mộc châu – sơn la)
luận văn thạc sỹ ngôn ngữ học
Chuyên ngành: ngôn ngữ học Mã số: 60 22 01
Ng-ời h-ớng dẫn: TS Nguyễn Văn Hiệu
H à Nội - 2008
Trang 2MỤC LỤC
Trang
MỞ ĐẦU 1
I Mục đích và ý nghĩa của đề tài 1
II Phương pháp nghiên cứu 3
2.1 Quá trình thu thập tư liệu 3
2.1.1 Việc chọn nguồn và thu thập tư liệu 3
2.1.2 Chọn tư liệu viên 4
2.2 Phương pháp nghiên cứu và xử lý tư liệu 4
III Bố cục của luận văn 6
CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT DÂN TỘC DAO VÀ ĐỊA BÀN KHẢO SÁT 1.1 Một vài nét về họ ngôn ngữ Mông – Dao (Miao - Yao) 7 1.2 Tiếng Dao và dân tộc Dao ở Việt Nam 10
1.2.1 Tiếng Dao ở Việt Nam 10
1.2.1.1 Các ngôn ngữ thuộc họ Mông - Dao ở Việt Nam 10
1.2.1.2 Tiếng Dao Tiền ở Mộc Châu 11
1.2.2 Dân tộc Dao 11
1.2.3 Người Dao Tiền và những đặc điểm văn hoá 13
1.2.3.1 Văn hóa vật chất 14
1.2.3.2 Văn hóa xã hội và phong tục tín ngưỡng của người Dao Tiền 18 1.3 Lịch sử nghiên cứu tiếng Dao ở Việt Nam 20
1.4 Đặc điểm chung về địa bàn khảo sát 21
1.4.1 Một vài đặc điểm xã hội ngôn ngữ ở địa bàn khảo sát 21
Trang 31.4.2 Tình hình sử dụng ngôn ngữ ở địa bàn 22
1.4.3 Một vài nhận xét về tính bảo lưu về mặt ngữ âm 24
1.5 Tiểu kết 25
CHƯƠNG 2 ÂM TIẾT VÀ HỆ THỐNG PHỤ ÂM ĐẦU TRONG TIẾNG DAO TIỀN 2.1 Vấn đề nhận diện âm tiết trong tiếng Dao Tiền 26
2.1.1.Âm tiết và vấn đề nhận diện âm tiết trong tiếng Dao Tiền… 26 2.1.2.Các kiểu âm tiết và cấu trúc âm tiết trong tiếng Dao Tiền… 27 2.2 Vấn đề nhận diện và mô tả hệ thống phụ âm đầu ……… 31
2.2.1.Những đặc điểm để nhận diện phụ âm đầu tiếng Dao Tiền 31
2.2.2 Nhận diện hệ thống phụ âm đầu tiếng Dao Tiền 32
2.2.3 Mô tả phụ âm đầu tiếng Dao Tiền 35
2.2.4 Tiêu chí đối lập của các phụ âm tiếng Dao Tiền 49
2.2.4.1 Phương thức cấu âm 49
2.2.4.2.Tiêu chí về vị trí cấu âm 50
2.3 Tiểu kết 52
CHƯƠNG 3 BƯỚC ĐẦU NHẬN DIỆN VÀ MÔ TẢ HỆ THỐNG VẦN VÀ THANH ĐIỆU TRONG TIẾNG DAO TIỀN 3.1 Nhận diện và mô tả hệ thống vần trong tiếng Dao Tiền … 54 3.1.1 Hệ thống nguyên âm trong tiếng Dao Tiền 54
3.1.1.1 Những đặc điểm để nhận diện nguyên âm tiếng Dao Tiền 54 3.1.1.2 Nhận diện và mô tả hệ thống nguyên âm 55
3.1.1.3 Nhận xét 62
Trang 43.1.2 Nhận diện và mô tả phụ âm cuối trong tiếng Dao Tiền 65
3.1.3.Khả năng kết hợp của nguyên âm và phụ âm
cuối trong vần tiếng Dao Tiền 71
3.2 Nhận diện và mô tả hệ thống thanh điệu tiếng Dao Tiền… 78 3.2.1 Nhận diện thanh điệu tiếng Dao Tiền 78
3.2.2 Mô tả hệ thống thanh điệu tiếng Dao Tiền bằng cảm 79
1.Phương pháp 79
2.Kết quả cảm thụ và mô tả thanh điệu 80
2.1 Thanh thứ nhất (thanh 1) 80
2.2.Thanh thứ hai (thanh2) 81
2.3.Thanh thứ ba (thanh 3) 82
2.4.Thanh thứ ba (thanh 4) 83
2.5 Thanh thứ năm (thanh 5) 84
3.2.3 Mô tả hệ thống thanh điệu tiếng Dao Tiền bằng ………… 86
1.Phương pháp 86
2.Kết quả phân tích và mô tả thanh điệu 88
2.1 Thanh thứ nhất (thanh 1) 90
2.2.Thanh thứ hai (thanh2) 92
2.3.Thanh thứ ba (thanh 3) 94
2.4.Thanh thứ tư (thanh 4) 96
2.5 Thanh thứ năm (thanh 5) 98
3.3 Tiểu kết 103
KẾT LUẬN 104
TÀI LIỆU THAM KHẢO 107
PHỤ LỤC: BẢNG TỪ TIẾNG DAO TIỀN MỘC CHÂU …… 110
Trang 5PHẦN MỞ ĐẦU
I MỤC ĐÍCH VÀ Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
Nếu xét về phương diện ngôn ngữ tộc người, Việt Nam được xem như một bức tranh thu nhỏ của khu vực Đông Nam Á Trên dải đất hình chữ S có diện tích 330 nghìn km2 là sự cộng cư của 54 dân tộc anh em với gần 80 triệu đồng bào Trong đó, ngoài dân tộc Việt có dân số đông nhất chiếm khoảng 80% còn lại là 53 dân tộc thiểu số trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam Mỗi dân tộc thiểu số đều có một ngôn ngữ riêng biệt bắt nguồn từ những ngữ hệ khác nhau của ngôn ngữ khu vực Chính vì vậy, có thể nói rằng Việt Nam là một quốc gia đa ngôn ngữ với một nền văn hóa đa dạng và phong phú
Việc nghiên cứu ngôn ngữ của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam đang là một nhiệm vụ khá cấp bách Việc nghiên cứu tiếng Dao Tiền về mặt ngữ âm cũng nhằm góp phần bảo tồn, lưu giữ và phát huy những giá trị văn hóa của dân tộc Dao nói chung và ngành Dao Tiền nói riêng Mặt khác, nghiên cứu tiếng Dao Tiền nhằm hiểu rõ hơn về mặt cấu trúc ngữ âm một ngôn ngữ thuộc họ Mông - Dao có mặt ở Việt Nam Và đây cũng hi vọng sẽ là bước đệm để nghiên cứu các nhóm Dao khác cũng như tìm hiểu các ngôn ngữ khác thuộc họ Mông -Dao ở Việt Nam Việc nghiên cứu ngữ âm tiếng Dao Tiền còn có thể cung cấp tư liệu cho việc hệ thống hoá, tổng kết những đặc trưng cơ bản nhất, những mối liên hệ, loại hình ngữ âm của các ngôn ngữ Mông - Dao ở khu vực Đông Nam Á
Kết quả nghiên cứu thiết thực góp phần vào việc giáo dục ngôn ngữ, sử dụng song ngữ Việt - Dao, giúp người Dao học tốt tiếng Việt và ngược lại Vì vậy chúng ta cần phải có sự nghiên cứu và so sánh hệ thống ngữ âm hai ngôn ngữ nhằm tìm ra những sự khác biệt và tương đồng để áp dụng trong việc giáo dục song ngữ ở các địa bàn có người Dao cư trú
Mục đích chính của luận văn là thiết lập được một thao tác làm việc hợp lý để từ đó có thể bước đầu tiếp cận và mô tả đầy đủ và có hệ thống ngữ âm tiếng Dao Tiền trên bình diện đồng đại, điều mà trước đây chưa có công trình nào thực hiện Vì vậy luận án có nhiệm vụ thực hiện được những bước sau đây:
- Về mặt tư liệu:
+ Khoanh vùng nghiên cứu, điền dã thực địa, lựa chọn cộng tác viên, thu thập tư liệu qua ghi âm và ghi chép theo bảng từ ngữ âm đã chuẩn vị sẵn và những tư liệu liên quan đến địa bàn khảo sát, đặc điểm xã hội ngôn ngữ và những đặc trưng văn hóa của dân tộc Dao Tiền
+ Thu thập và tham khảo kết quả các công trình nghiên cứu về tiếng Dao đã có
Trang 6- Về nội dung:
+ Mô tả về địa bàn khảo sát, đặc điểm văn hóa dân tộc của dân tộc Dao Tiền
+ Nhận diện ngữ âm tiếng Dao Tiền trên cơ sở những cứ liệu ngôn ngữ đã thu thập được
Về mặt ngữ âm, luận văn tập trung khảo sát ở bình diện cấu trúc âm tiết và những đơn vị cấu thành chúng
Nhận thức được tình hình thực tế khi đi vào nghiên cứu một ngôn ngữ mới như tiếng Dao Tiền, chúng tôi nhận thấy vấn đề nhận diện ngữ âm tiếng Dao Tiền nhất thiết phải được dựa trên hai nguyên tắc cơ bản sau:
Nguyên tắc1: Việc nhận diện ngữ âm tiếng Dao Tiền đòi hỏi phải tránh được những thói quen tri nhận ngôn ngữ mẹ đẻ của người viết Vì kết quả tri nhận chủ quan đó thường đi đôi với việc dùng
áp lực ngôn ngữ mẹ đẻ của người viết áp đặt cho ngôn ngữ này
Nguyên tắc2: Việc nhận diện ngữ âm tiếng Dao Tiền phải đảm bảo độ chân thực cao, và đồng thời lại phản ánh được những đặc điểm ngữ âm mang tính đặc trưng của loại hình các ngôn ngữ Mông - Dao Mặt khác, kết quả nghiên cứu của luận văn phải được dựa trên một thao tác làm việc phù hợp với khối lượng tư liệu điền dã đã có của người viết
II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 Quá trình thu thập tư liệu
2.1.1 Việc chọn nguồn và thu thập tư liệu
Nguồn tư liệu được thu thập từ các tác phẩm đã công bố như: sách, tạp chí, bài nghiên cứu, báo cáo khoa học, luận văn tốt nghiệp, kỉ yếu khoa học,…và các tư liệu thu thập được trong qúa trình điền dã
Nghiên cứu ngữ âm tiếng Dao Tiền mà cụ thể là để thực hiện đề tài luận văn này, chúng tôi tiến hành công tác thu thập tư liệu thông qua các chuyến điền dã từ tháng 4 năm 2005 đến tháng 10 năm 2007 Chúng tôi tiến hành lấy tư liệu từ cả hai hướng là: Thu thập tư liệu ngôn ngữ và khảo sát bối cảnh ngôn ngữ ở địa bàn
Tư liệu chúng tôi thu vào một bảng từ dùng để nghiên cứu ngôn ngữ các dân tộc thiểu số Bảng từ gồm khoảng 2500 mục từ về các hiện tượng tự nhiên, phương hướng, đại từ nhân xưng, động thực vật, bộ phận thân thể
Địa bàn khảo sát của chúng tôi là bản Phiềng Sàng, xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn
La Lý do chọn địa bàn để khảo sát và thu thập tư liệu:
Trang 7- Người Dao Tiền cư trú ở huyện Mộc Châu - tỉnh Sơn La có số lượng cư dân đông đảo
- Người Dao Tiền ở bản Phiềng Sàng đã trải qua một quá trình định cư lâu dài
- Trình độ văn hóa và kinh tế ở đây tuy còn thấp, nhưng lại khá cao so với cộng đồng ở những nơi khác trong địa bàn huyện Mộc Châu
- Việc thu thập tư liệu tại địa bàn này có nhiều điều kiện thuận lợi cho người viết
2 1.2 Chọn tư liệu viên
Chúng tôi thu thập tư liệu thông qua các tư liệu viên nói tiếng Dao Tiền ở địa bàn Những tư liệu viên này đều là người Dao Tiền được sinh ra và lớn lên tại địa bàn bản Phiềng Sàng, xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La Các tư liệu viên có cơ quan phát âm hoàn chỉnh, trí tuệ phát triển bình thường và không có khuyết tật gì về bộ máy cấu âm
Dựa vào bảng từ dùng để nghiên cứu các ngôn ngữ dân tộc thiểu số khoảng 2500 mục từ vựng cơ bản bao gồm các từ về hiện tượng tự nhiên, động vật, thực vật, tên các cơ quan, bộ phận cơ thể người Đồng thời với vốn từ vựng trên chúng tôi có thu thập một số câu ở dạng cú pháp đơn giản và cơ bản Tất cả kết quả thu được được chúng tôi kiểm tra nhiều lần trong quá trình làm luận văn, nhằm làm cho kết quả nghiên cứu được chính xác hơn
Danh sách cộng tác viên:
+ Lý Văn Sênh (nam) – 48 tuổi – bản Phiềng Sàng, xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn
La
+ Triệu Thị Sáng (nữ) – 42 tuổi – bản Phiềng Sàng, xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn
La
+ Lý Việt Cường (nam) - 25 tuổi - bản Phiềng Sàng, xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La
+ Triệu Thị Thanh (nữ) - 39 tuổi - bản Phiềng Sàng, xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn
La
Trang 8+ Bàn Văn Son (nam) – 45 tuổi – bản Phiềng Sàng, xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn
La
+ Lý Thị Huyền (nữ) - 21 tuổi - bản Phiềng Sàng, xã Phiêng Luông, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn
La
2.2 Phương pháp nghiên cứu và xử lý tư liệu
Khi nghiên cứu ngữ âm của một ngôn ngữ bất kỳ mà cụ thể là tiếp cận một ngôn ngữ dân tộc ít người ở Việt Nam, chúng ta thường phải hiểu và nắm được bối cảnh cũng như điều kiện xã hội khác bên ngoài ngôn ngữ Và để thực hiện người ta thực hiện qua hai bước là quan sát hiện tượng âm học rồi so sánh, đối chiếu tìm ra các mối quan hệ, hệ thống âm vị của ngôn ngữ đó
Phương pháp điều tra điền dã, chúng tôi đến địa bàn người Dao Tiền sinh sống cụ thể là bản Phiềng Sàng - Phiêng Luông- Mộc Châu- Sơn La và chúng tôi tiến hành thu thập các từ tương đương trong tiếng Dao Tiền Bằng hình thức phỏng vấn, quan sát trực tiếp, ghi lại các từ dưới dạng phiên âm (dựa trên bảng phiên âm quốc tế) Bên cạnh đó, chúng tôi ghi âm lại để từ đó có thể kiểm tra lại nhiều lần đạt được kết quả chính xác nhất
Khi miêu tả, luận văn đặt đối tượng vào một trạng thái tương đối tĩnh tại, tức là trên bình diện đồng đại Các đặc tính âm thanh của tiếng Dao Tiền được xác định chủ yếu bằng thính giác và cảm giác
cơ thịt của các cơ quan cấu âm của ngưòi bản ngữ Thao tác kiểm tra bằng cách sau khi ghi lại các từ dưới dạng phiên âm, nhìn vào bảng phiên âm, đọc lại bằng tiếng Dao Tiền cho người bản ngữ nghe và được kiểm chứng bằng việc chấp nhận của các tư liệu viên
Về mặt nhận diện ngữ âm, Phương pháp chính là thu thập tư liệu điền dã và phân tích, miêu tả các tư liệu để rút ra nhận xét ban đầu về ngữ âm của ngôn ngữ này Trong khi nhận diện, người viết không đưa ra các giải pháp khác nhau trong việc giải quyết các vấn đề ngữ âm Mà người viết chỉ bước đầu xác lập một danh sách các đơn vị ngữ âm có thể của tiếng Dao Tiền trên cơ sở cứ liệu đã thu thập được, bằng cách dựa vào những cặp đối lập tối thiểu để nhận diện danh sách các âm đó Công việc đầu tiên của chúng tôi là tiến hành nhận diện đơn vị âm tiết trong tiếng Dao Tiền Đồng thời chúng tôi mô tả
sơ bộ các đơn vị của âm tiết ở các bình diện vốn có của nó: Phụ âm, nguyên âm, thanh điệu
Do điều kiện và thời gian có hạn nên chúng tôi nhận diện và mô tả các đơn vị ngữ âm tiếng Dao Tiền chủ yếu bằng thính giác mà không có điều kiện kiểm chứng tất cả bằng ngữ âm thực nghiệm Chúng tôi chỉ thực hiện công việc thực nghiệm để kiểm chứng phần thanh điệu với chương trình ghi thu và xử lý
dữ liệu âm thanh CoolEdit2000 của Phòng Ngữ âm học, Viện Ngôn ngữ học
Trang 9Bên cạnh đó chúng tôi cũng tiến hành thu thập và tìm hiểu về một vài yếu tố ngoài ngôn ngữ như kinh tế, chính trị, phong tục, dân số, văn hóa để thấy rõ hơn cảnh huống ngôn ngữ tại địa bàn khảo sát
III BỐ CỤC CỦA LUẬN VĂN
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được chia làm ba chương chính:
Chương 1: Khái quát dân tộc Dao và địa bàn khảo sát
Chương 2: Âm tiết và hệ thống phụ âm đầu trong tiếng Dao Tiền
Chương 3: Bước đầu nhận diện và mô tả hệ thống vần và thanh điệu trong tiếng Dao Tiền
Phần phụ lục của luận văn: gồm một bảng từ vựng cơ bản của tiếng Dao Tiền khoảng 2500 mục
từ
Trang 10TÀI LIỆU THAM KHẢO
I TIẾNG VIỆT
1 Nguyễn Ngọc Bình, Bước đầu miêu tả hệ thống ngữ âm tiếng Thái Quỳ Châu,
Nghệ An, Luận văn Cao học,H,.,2002
2 Các dân tộc ít người ở Việt Nam (các tỉnh phía Bắc), Nxb Khoa học xã hội,
H.,1988
3 Nguyễn Phan Cảnh, Âm vị học các ngôn ngữ thanh điệu, “Ngôn ngữ”, số 1+2,
H.,1989, tr.13-tr.25
4 Hoàng Thị Châu, Tiếng Việt trên các miền đất nước, Nxb Khoa học xã hội,
H.,1989
5 Hoàng Thị Châu, Hệ thống thanh điệu tiếng Chàm và cách ký hiệu, “Những
vấn đề ngôn ngữ học về các ngôn ngữ phương Đông”, H.,1989 tr70-tr78
6 Hoàng Cao Cương, Về khái niệm ngôn điệu, “Ngôn ngữ”, số 2, H.,1984,
tr.58-tr.69
7 Khổng Diễn, Dân số và dân số tộc người ở Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội ,
H.,1995
8 Trần Trí Dõi, Những vấn đề từ vựng và ngữ âm tiếng Chứt góp phần nghiên
cứu ngữ âm lịch sử tiếng Việt, Luận án phó tiến sĩ ngữ văn, H.,1986
9 Trần Trí Dõi, Tìm hiểu thêm về nguồn gốc thanh điệu tiếng Việt ở các từ có âm
cuối vang (trên cứ liệu các ngôn ngữ Việt-Mường), “Tiếng Việt và các ngôn ngữ Đông Nam Á”, N xb Khoa học xã hội , H.,1988, tr.40-tr.45
10 Trần Trí Dõi, Nghiên cứu ngôn ngữ các dân tộc thiểu số Việt Nam, Nxb Đại
học quốc gia Hà nội, 1999
11 Phạm đức Dương, Về mối quan hệ nguồn gốc của các nhóm ngôn ngữ
Việt-Mường, “Ngôn ngữ”, số 1, H.,1979, tr.46-tr.58
12 Bế Viết Đẳng, Nguyễn Khắc Tụng, Nông Trung, Nguyễn Nam Tiến, Người
Dao ở Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội,H., 1971
13 Cao Xuân Hạo, Về cương vị ngôn ngữ học của tiếng, “Ngôn ngữ”, số 2,
H.,1985, tr.25-tr.53
14 Nguyễn Việt Hiện, Bước dầu tìm hiểu tiếng Dao Định Hoá, Luận văn tốt
nghiệp, Ngữ văn, H., 1981
15 Nguyễn Văn Hiệu, Từ gốc Hán trong tiếng Mông ở Việt Nam, Đề tài nghiên
Trang 11cứu do quỹ Posco tài trợ, Hà Nội 2007
16 Nguyễn Quang Hồng, Hiện tượng đơn lập hoá âm tiết về mặt ngữ âm trong
các ngôn ngữ có thanh điệu ở phương Đông, “Ngôn ngữ”, số 2, H.,1986,
tr.41-tr.45
17 Nguyễn Quang Hồng, Âm tiết và loại hình ngôn ngữ, Nxb Khoa học xã hội,
H.,1994
18 Vũ Bá Hùng, Hiện tượng tắc họng và thanh điệu của tiếng Việt, “Ngôn ngữ”,
số 2, H.,1988, tr.40-tr.48
19 Kacevich.V.B, Khái niệm hình vị-âm tiết và các ngôn ngữ đơn tiết, “Ngôn
ngữ”, số 3, H.,1968, tr.68-tr.72
20 Nguyễn đình Khoa, Các dân tộc ở miền Bắc Việt Nam, Nxb Khoa học xã hội,
H., 1976
21 Trần Mai Lâm, Chuyên luận tiếng Dao Quần Trắng Yên Bình- Hoàng Liên
Sơn, Luận văn tốt nghiệp, Ngữ văn, H., 1988
22 Triệu Hữu Lý, Dân ca Dao, sưu tầm, biên dịch, Nxb Văn hoá dân tộc,
H,.1990
23 Nguyễn Văn Lợi, Loại hình học đồng đại và lịch đại hiện tượng tiền mũi trong
các ngôn ngữ Đông Nam Á, “Ngôn ngữ”, số 1+2, H., 1987, tr.36-tr.47
24 Nguyễn Văn Lợi, Về quá trình hình thành sự đối lập âm vực thanh điệu trong
các ngôn ngữ Việt Mường, “Ngôn ngữ”, số 1, H., 1991
25 Hoàng Văn Ma, Lục Văn Pảo, Từ điển Việt-Tày-Nùng, Nxb Khoa học xã hội,
H.,1984
26 Hoàng Văn Ma, Vũ Bá Hùng, Về sự phân loại các ngôn ngữ ở Việt Nam,
“Dân tộc học”, số 4, H.,1976
27 Những vấn đề ngôn ngữ các dân tộc ở Việt Nam và khu vực Đông Nam Á, Nxb
Khoa học xã hội, H., 1988
28 Ferdinand De Saussure, Giáo trình ngôn ngữ học đại cương (bản dịch), Nxb
Khoa học xã hội, H., 1973
29 Nguyễn Thị Kim Thoa,Bước đầu mô tả ngữ âm tiếng Sán Dìu ở Việt Nam,
Luận văn Cao học, H.,2005
30 Solcev.V.M, Những thuộc tính về mặt loại hình của các ngôn ngữ đơn lập,
“Ngôn ngữ”, số 3, H.,1986, tr.60-tr.67
32 Trương Sinh Vài ý kiến bước đầu về tiếng Dao, trong tìm hiểu ngôn ngữ các dân tộc thiểu số ở Việt
Nam, tập I Viện NNH, hà nội,1972