Thực hiện pháp luật về dân chủ cở sở ở phường – qua thực tiễn phường văn quán, quận hà đông, thành phố hà nội (tt)

Từ khi Đảng và Nhà nước ta ban hành chủ trương xây dựng và thực hiện các quy định về dân chủ ở cơ sở, dân chủ ở cấp xã, cho đến nay chúng ta đã triển khai thực hiện rộng khắp trong cả nư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THANH THÚY

THùC HIÖN PH¸P LUËT

VÒ D¢N CHñ C¥ Së ë PH¦êNG - QUA THùC TIÔN PH¦êNG V¡N QU¸N, QUËN Hµ §¤NG, THµNH PHè Hµ NéI

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN THANH THÚY

THùC HIÖN PH¸P LUËT

VÒ D¢N CHñ C¥ Së ë PH¦êNG - QUA THùC TIÔN PH¦êNG V¡N QU¸N, QUËN Hµ §¤NG, THµNH PHè Hµ NéI

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp - Luật Hành chính

Mã số: 60 38 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN MẬU TUÂN

MỤC LỤC

Trang

Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục các chữ viết tắt

Danh mục các bảng, biểu đồ

MỞ ĐẦU 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ

Ở CƠ SỞ Error! Bookmark not defined

1.1 Khái niệm, đặc điểm, nội dung pháp luật về dân chủ ở cơ sởError! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined

1.1.2 Đặc điểm Error! Bookmark not defined

1.1.3 Nội dung Error! Bookmark not defined

1.2 Khái niệm, đặc điểm, nội dung, hình thức thực hiện pháp luật về

dân chủ ở cơ sở Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined

1.2.2 Đặc điểm Error! Bookmark not defined

1.2.3 Nội dung Error! Bookmark not defined

1.2.4 Hình thức Error! Bookmark not defined

1.3 Vai trò của việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sởError! Bookmark not defined

1.3.1 Đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân theo phương

châm dân biết, bàn, làm, kiểm tra Error! Bookmark not defined

1.3.2 Nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sởError! Bookmark not defined

1.3.3 Thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa – xã hội; bảo đảm an ninh chính

trị, trật tự an toàn xã hội Error! Bookmark not defined

1.4 Các yếu tố a ̉ nh hưởng tới viê ̣c thự c hiê ̣n pháp luâ ̣t về dân chủ ở cơ sở Error! Bookmark not defined

1.4.1 Thể chế Error! Bookmark not defined

1.4.2 Sự lãnh đạo của tổ chức Đảng cơ sở Error! Bookmark not defined

1.4.3 Tôn trọng quyền làm chủ của nhân dân trong hoạt động của chính

quyền cấp xã Error! Bookmark not defined

1.4.4 Sự phối hợp của Mặt trật Tổ quốc và các đoàn thể cấp xãError! Bookmark not defined

1.4.5 Trình độ, năng lực, uy tín của đội ngũ cán bộ, công chức cấp xãError! Bookmark not defined

1.4.6 Đặc điểm địa bàn dân cư, trình độ dân trí Error! Bookmark not defined

1.5 Các tiêu chí đánh giá chất lượng thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sởError! Bookmark not defined

1.5.1 Sự hài lòng của người dân đối với hoạt động của chính quyềnError! Bookmark not defined

1.5.2 Điểm nóng về khiếu nại, tố cáo Error! Bookmark not defined

1.5.3 Kinh tế - xã hội phát triển, đời sống văn hóa nâng caoError! Bookmark not defined

1.5.4 Các vụ việc vi phạm pháp luật giảm Error! Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ

CƠ SỞ TẠI PHƯỜNG VĂN QUÁN, QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH

PHỐ HÀ NỘI Error! Bookmark not defined

2.1 Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng tới viê ̣c thực hiê ̣n pháp luâ ̣t về dân

chủ ở cơ sở tại phường Văn Quán, quâ ̣n Hà Đông, TP Hà Nô ̣iError! Bookmark not defined

2.1.1 Hệ thống pháp luật về thực hiện dân chủ hiện nayError! Bookmark not defined

2.1.2 Điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa - xã hộiError! Bookmark not defined

2.1.3 Tình hình khiếu nại, tố cáo Error! Bookmark not defined

2.1.4 Tình hình vi phạm pháp luật trên địa bàn phườngError! Bookmark not defined

2.2 Về quá trình thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở tại phường

Văn Quán, quận Hà Đông, thành phố Hà NộiError! Bookmark not defined

2.2.1 Quá trình triển khai thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ s ở tại phường

Văn Quán, quận Hà Đông, thành phố Hà NộiError! Bookmark not defined

2.2.2 Hoạt động của Ban chỉ đạo xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sởError! Bookmark not defined

2.2.3 Hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội trong

việc chỉ đạo, hướng dẫn và phối hợp thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sởError! Bookmark not defined

2.3 Kết quả thực hiện pháp luật dân chủ ở cơ sở tại phường (theo

Pháp lệnh số 34//2007/PL-UBTVQH 11) Error! Bookmark not defined

2.4 Những hạn chế và nguyên nhân trong thực hiện pháp luật về dân

chủ ở cơ sở tại phường Văn Quán, quận Hà Đông, thành phố Hà NộiError! Bookmark not defined

2.4.1 Những hạn chế, tồn tại Error! Bookmark not defined

2.4.2 Nguyên nhân của những hạn chế Error! Bookmark not defined

Chương 3: QUAN ĐIỂM , GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC

HIỆN PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ Ở CƠ SỞ TẠI PHƯỜNG

VĂN QUÁN, QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘIError! Bookmark not defined 3.1 Quan điểm Error! Bookmark not defined

3.1.1 Thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã, phường, thị trấn phải trên cơ sở

chủ trương, chính sách của Đảng về dân chủ nói chung và dân chủ ở

xã phường thị trấn nói riêng Error! Bookmark not defined

3.1.2 Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của hệ thống chính trị và các tầng lớp

nhân dân về vị trí, vai trò quan trọng việc thực hiện pháp luật dân chủ ở

cơ sở Error! Bookmark not defined

3.1.3 Mở rộng dân chủ phải đảm bảo trật tự, kỷ cương, trong khuôn khổ

Hiến pháp và pháp luật Error! Bookmark not defined

3.1.4 Thực hiện pháp luật dân chủ ở cấp xã gắn với đẩy mạnh học tập và

làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và các phong trào thi đua

yêu nước Error! Bookmark not defined

3.1.5 Phát huy vai trò làm chủ của nhân dân trong phòng, chống quan liêu,

tham nhũng, lãng phí, tiêu cực ở cơ sở Error! Bookmark not defined

3.2 Một số giải pháp Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp chung Error! Bookmark not defined

3.2.2 Giải pháp cụ thể đối với phường Văn Quán, quận Hà Đông, thành phố

Hà Nội Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 10

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Dân chủ là bản chất của chủ nghĩa xã hội, và cũng là bản chất của Nhà nước

Việt Nam; Khoản 2, Điều 2, Hiến pháp Việt Nam 2013 ghi nhận: “Nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Nhân dân làm chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc

về Nhân dân mà nền tảng là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức” [46, Điều 2]

Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ để lại nhưng kiến giải sâu sắc về dân chủ

và thực hành dân chủ mà Người còn trực tiếp nêu gương về lối ứng xử dân chủ đối với con người trong mọi lĩnh vực hoạt động của đời sống Lúc sinh thời, Người đã

từng nhấn mạnh “Dân chủ là của quý báu nhất của nhân dân, là chìa khóa vạn

năng để giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội” [28, tr.8, 279]

Xác định đúng đắn tầm quan trọng và vai trò to lớn của dân chủ, trong bất kỳ giai đoạn nào, Đảng và Nhà nước ta đều nhận thức việc thực hành dân chủ rộng rãi sẽ tạo nên sức mạnh to lớn, đảm bảo sự thành công của cách mạng Việt Nam Nhằm phát huy đầy đủ, hiệu quả quyền làm chủ của nhân dân trong sự nghiệp công nghiệp hóa (CNH), hiện đại hóa (HĐH) đất nước, ngày 18/2/1998 Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (khóa VII) đã ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW về việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ (QCDC) ở cơ sở Chỉ thị đã xác định:

để giữ vững và phát huy được bản chất tốt đẹp của Nhà nước,

tham gia kiểm kê, kiểm soát Nhà nước, khắc phục tình trạng suy thoái, quan liêu, mất dân chủ và nạn tham nhũng Khâu quan trọng và cấp bách trước mắt là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở, là nơi trực tiếp thực hiện quyền dân chủ của nhân dân ở cơ sở, là nơi trực tiếp thực hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nơi cần thực

hiện quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất [7]

Sau khi Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 30-CT/TW, để cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Chính phủ đã ban hành các Nghị định số 29/1998/NĐ-CP ngày

11/5/1998 (sau được sửa đổi bằng Nghị định số 79/2003/NĐ-CP ngày 7/7/2003) kèm theo Quy chế thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn quy định các nội dung, phương thức và trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc thực hiện quyền dân chủ của nhân dân, và sự kiện quan trọng nhất, khẳng định vai trò và tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn đối với hệ thống chính trị -

xã hội nước ta, đó là Ủy Ban Thường vụ Quốc hội khóa 11 (2007), đã ban hành Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 ngày 20/4/2007 về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

Thực hiện dân chủ ở cơ sở luôn là vấn đề mang tính thời sự và đòi hỏi phát triển không ngừng Vì thế, chúng ta vừa phải đi sâu nghiên cứu và nhận thức đúng đắn về lý luận, vừa phải thường xuyên tổng kết thực tiễn để tìm ra hình thức, biện pháp tổ chức thực hiện phù hợp để đưa pháp luật về dân chủ vào cuộc sống Từ khi Đảng và Nhà nước ta ban hành chủ trương xây dựng và thực hiện các quy định về dân chủ ở cơ sở, dân chủ ở cấp xã, cho đến nay chúng ta đã triển khai thực hiện rộng khắp trong cả nước và đạt được những thành tựu quan trọng trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội: quyền làm chủ của nhân dân và không khí dân chủ trong

xã hội được mở rộng, góp phần ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững an ninh quốc phòng, đẩy mạnh thực hiện các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước trong nhân dân, hệ thống chính trị ở cơ sở ngày càng được củng cố, hiệu lực quản lý của nhà nước ngày càng hiệu quả hơn Song song với những thành tựu đạt được, việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở còn hạn chế, yếu kém; gặp nhiều khó khăn trong thực tiễn gây bức xúc trong quần chúng nhân dân, làm xói mòn lòng tin của nhân dân đối với Đảng và là rào cản đối với sự phát triển của đất nước, của địa phương

Nhận thấy tầm quan trọng và ý nghĩa của việc thực hiện dân chủ cơ sở đối với sự phát triển của đất nước nói chung và phường Văn Quán nói riêng, tôi chọn đề

tài “Thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở ở phường - Qua thực tiễn phường Văn

Quán, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sỹ Nghiên cứu

thành công luận văn này sẽ góp phần hoàn thiện lý luận và thực tiễn việc thực hiện

pháp luật về dân chủ cơ sở, tham mưu với các cấp ủy đảng, chính quyền địa phương

để góp phần phát huy dân chủ ở Văn Quán

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề về dân chủ, dân chủ cơ sở, thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở là vấn đề xoay quanh quyền làm chủ của người dân nên việc nghiên cứu vấn đề này vừa có ý nghĩa thiết thực lại mang tính thời sự Bởi đối với Việt Nam nói riêng và thế giới nói chung, quyền con người, quyền công dân ngày càng được tôn trọng và bảo vệ Đây là những quyền cơ bản được thể hiện hầu hết trong các bản hiến pháp của nhiều quốc gia trên thế giới Hơn nữa, xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở

cơ sở là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta nên có rất nhiều công trình khoa học, sách, báo, tạp chí đề cập đến vấn đề này, đặc biệt là dân chủ ở cấp xã Có thể kể đến một số công trình có giá trị như:

- Quy chế thực hiện dân chủ cấp xã – một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000 của PGS.TS Dương Xuân Ngọc Tác giả đã làm

rõ được ý nghĩa và tầm quan trọng của quy chế thực hiện dân chủ cấp xã trên cả hai mặt lý luận và thực tiễn

- Quá trình thực hiện quy chế dân chủ cơ sở ở một số tỉnh đồng bằng sông

Hồng hiện nay, đề tài khoa học cấp bộ năm 2002 – 2003, của TS Nguyễn Thị Ngân

Tác giả tiến hành đi sâu nghiên cứu về thực trạng việc thực hiện quy chế dân chủ (QCDC) cơ sở ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng và từ đó đề xuất những giải pháp nhằm đẩy mạnh và hoàn thiện việc thực hiện QCDC ở khu vực đồng bằng sông Hồng

- Thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay: vấn đề đặt ra và giải pháp, Tạp chí

lý luận Chính trị, số 9/2004 của PGS.TS Trần Khắc Việt Tác giả chỉ ra những vấn

đề nảy sinh trong quá trình thực hiện dân chủ hóa đời sống xã hội ở nước ta, đồng thời đề ra giải pháp nhằm tiếp tục phát huy dân chủ

Ngoài ra còn có một số luận văn, luận án đề cập đến vấn đề này như:

- “Thực hiện pháp luật về dân chủ ở xã, phường, thị trấn trên địa bàn các

tỉnh Tây Nguyên” (2014) của Đỗ Văn Dương, Học viện chính trị quốc gia Hồ

Chí Minh

- “Hoàn thiện quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở ở Việt Nam hiện nay”

(2005) của Trần Quốc Huy, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh

- “Kết hợp giữa dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp trong thực hiện quy

chế dân chủ ở xã trên địa bàn thủ đô Hà Nội” (2005) của Nguyễn Tiến Thành, Học

viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh…

Có nhiều công trình nghiên cứu về dân chủ cơ sở nói chung và việc thực hiện dân chủ cơ sở nói riêng, nhưng mỗi công trình lại đề cập đến những khía cạnh khác nhau, trên mỗi địa phương khác nhau nên chúng mang những giá trị khác nhau Riêng Phường Văn Quán với đặc điểm là phường đô thị loại 1 của Quận Hà Đông,

theo tôi biết, hiện tại chưa có công trình nào nghiên cứu về đề tài “Thực hiện pháp

luật về dân chủ cơ sở ở phường - Qua thực tiễn phường Văn Quán, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu luận giải về lý luận và đánh giá thực trạng để đưa ra được những phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở

phường Văn Quán nói riêng và cả nước nói chung

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích những vấn đề lý luận về dân chủ ở cơ sở và thực hiện pháp luật

về dân chủ ở cơ sở như khái niệm dân chủ cơ sở, pháp luật về dân chủ cơ sở, thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở; các hình thức thực hiện dân chủ cơ sở, các hình thức thực hiện pháp luật dân chủ cơ sở; nội dung, vai trò của thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở, các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở, các tiêu chí đánh giá việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở

- Đánh giá thực trạng thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở từ thực tiễn phường Văn Quán, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội: các yếu tố ảnh hưởng, quá trình triển khai, kết quả đạt được, hạn chế, nguyên nhân

- Đưa ra quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở để đẩy mạnh việc thực hiện pháp luật về dân chủ cơ sở trên địa bàn phường Văn Quán

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở

Dân chủ ở cơ sở có phạm vi điều chỉnh rất rộng: xã, phường, thị trấn, cơ quan hành chính nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp, tổ chức, hợp tác xã,… Pháp luật về dân chủ ở cơ sở cũng được quy định trong rất nhiều các văn bản pháp luật khác nhau, điển hình như Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 ngày 20/4/2007 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn (Pháp lệnh này thay thế Nghị định số 79/2003/NĐ-CP của Chính phủ ban hành Quy chế thực hiện dân chủ ở xã); Nghị định số 60/2013/NĐ-CP ngày 19/6/2013 của Chính phủ về Quy định chi tiết Khoản 3 Điều 63 của Bộ luật Lao động về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở tại nơi làm việc (Nghị định này thay thế Nghị định số 07/1999/NĐ-CP về ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở doanh nghiệp nhà nước

và nghị định số 87/2007/NĐ-CP ban hành quy chế thực hiện dân chủ ở công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn); Nghị định số 04/2015/NĐ-CP ngày 09/1/2015 của Chính phủ về thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập (Nghị định này thay thế Nghị định số 71/1998/NĐ-CP về ban hành Quy chế thực hiện dân chủ trong hoạt động của cơ quan),… Đây là những văn bản đ ể thực hiện và thể chế hóa quan điểm của Chỉ thị 30/CT–TW ngày 18/12/1998 của Bộ Chính trị về xây dựng và thực hiê ̣n quy chế dân chủ ở cơ sở Sự

ra đời của quy chế dân chủ cơ sở là một trong những điều kiện quan trọng đảm bảo cho các quy định của Hiến pháp được thực hiện trên thực tế, giúp nhân dân nắm vững và thực hiện được các quyền dân chủ của mình Nhưng để đánh giá rõ nét nhất việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở thì xã, phường, thị trấn là loại hình cơ

sở tiêu biểu để lựa chọn Do đó trong phạm vi đề tài này, tác giả tập trung nghiên cứu vấn đề lý luận và thực tiễn thực hiện pháp luật về dân chủ ở phường trên địa bàn phường Văn Quán dựa theo Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 ngày 20/4/2007 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn (sau đây gọi tắt là Pháp lệnh 34)