Kết quả cần đạt - Giúp học sinh nhận thức được những nội dung và tầm vóc ba cống hiến vĩ đại của Các Mác đối với lịch sử tư tưởng nhân loại.. Các Mác - vị lãnh tụ thiên tài của giai cấp
Trang 1GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 11
BA CỐNG HIẾN VĨ ĐẠI CỦA CÁC MÁC
A Kết quả cần đạt
- Giúp học sinh nhận thức được những nội dung và tầm vóc ba cống hiến vĩ đại của Các Mác đối với lịch sử tư tưởng nhân loại
- Hiểu được tình cảm thương tiếc vô hạn của Ăng-ghen đối với Các Mác
- Hiểu được nghệ thuật so sánh tầng bậc để là tăng sức mạnh và sự chặt chẽ của lập luận trong bài viết
B Phương tiện dạy học
- Sách giáo khoa Ngữ văn 11 nâng cao, tập 2 – NXBGD
- Sách giáo viên 11 nâng cao, tập 2 - NXBGD
- Giáo án “Ba cống hiến vĩ đại của Các Mác”
C Cách thức dạy học
- Đặc điểm của bài học là được viết theo kiểu văn chinh luận Do đó, người giáo viên cần phải biết kết hợp lý thuyết làm văn vào dạy học nhằm khắc sâu kiến thức văn chính luận cho học sinh qua một tác phẩm cụ thể
- Lấy học sinh làm trung tâm của giời dạy, sử dụng các hình thức phát vấn, trao đổi, thảo luận để phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong việc tiếp nhận bài học
D Tiến trình dạy học.
1 Ổn định lớp
- Không kiểm tra bài cũ
2 Dẫn vào bài mới.
Trang 2Các Mác - vị lãnh tụ thiên tài của giai cấp vô sản thế giới đã được lịch sử nhân loại ngợi ca bằng những áng văn hay nhất, đẹp nhất Tại đám tang của Các Mác diễn ra ở nghĩa trang Hai- ghết, London (Vương quốc Anh), Ăng-ghen đã viếng linh hồn Mác bằng một bài văn tế đặc biệt,khác nhiều so với bài văn tế thông thường Hôm nay, cô và các em sẽ tìm hiểu bài văn tế trang trọng, thiêng liêng
đó để hiểu thêm về vị lãnh tụ thiên tài, về con người bất tử: Các Mác
Lịch sử nhân loại vô cùng tự hào được
chứng kiến tình bạn gắn bó thân thiết của
hai nhân vật vĩ đại Các Mác và
Ăng-ghen Nói đến Mác là đồng thời lịch sử
nhắc tới Ăng-ghen và viết tên Ăngghen,
nhân loại luôn ghi cùng tên tuổi Mác Cô
cùng các em sẽ đi tìm hiểu vài nét về
Các Mác và Ăng-ghen qua phần tiểu
dẫn
Mời học sinh đọc phần tiểu dẫn về
ghen và tóm tắt những hiểu biết về
Ăng-ghen?
I Tiểu dẫn
1 Tác giả Ăng-ghen (1820-1895)
- Tên đầy đủ là: Phi-đrích Ăng-ghen (Fried rich Engels)
- Là nhà triết học người đức, nhà lý luận và hoạt động cách mạng nổi tiểng của phong trào công nhân thế giới và Quốc tế cộng sản
- Sự nghiệp sáng tác: Ăng-ghen chủ yếu viết những tác phẩm về triết học,chính trị,kinh
Trang 3Hãy nêu những hiểu biết của em về Các
Mác?
- Giáo viên: Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí
Minh luôn nhận định mình là học trò của
Các Mác, Lê Nin
- Hoc thuyết về chủ nghĩa cộng sản của
Mác đã mở đường cho nhân loại bước
vào kỉ nguyên CNXH và Cộng sản chủ
nghĩa Đây là mô hình xã hội lý tưởng
mà đất nước ta đang cố gắng xây dựng
- Kế thừa những tinh hoa của triết học cổ
điển Đức và những di sản của triết học
của nhân loại, bằng những nghiên cứu
tổng kết thực tiễn cách mạng và khả
năng sáng tạo thiên tài, Mác đã đặt nền
móng cho sự ra đời của triết học
Mác-xít Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự vận
dụng chủ nghĩa Mác-Lênin vào hoàn
cảnh và điều kiện cụ thể của Việt Nam
- Em có hiểu biết gì về hoàn cảnh ra đời
của tác phẩm?
tế,lịch sử
2 Các Mác (1818 - 1883).
- Là nhà triết học và lý luận chính trị vĩ đại người Đức, lãnh tụ thiên tài của giai cấp công nhân và nhân dân lao động
- Sự nghiệp sáng tác gắn liền với cuộc đời hoạt động chính trị
- Tác phẩm tiêu biểu: Bộ tư bản(1864 - 1876)
3 Tác phẩm “Ba cống hiến vĩ đại của Các
Mác”
- Hoàn cảnh ra đời: Văn bản được Ăng – Ghen viết sau thời điểm Các Mác qua đời và được ông đọc tại lễ an táng Mác
Trang 4- Bài điếu văn không chỉ biểu hiện tình
cảm tiếc thương của Ăng- ghen và những
người cộng sản trước một tổn thất to lớn
không thể bù đắp mà còn là bản tổng kết
ngắn gọn, súc tích sự nghiệp và những
cống hiến vĩ đại của Các Mác
- Yêu cầu học sinh đọc văn bản
Hãy xác định thể loại của tác phẩm Em
hiểu thế nào là văn tế?
GV: Văn tế là thể loại văn viết để đọc
trong buổi lễ truy điệu, đưa tang Các bài
văn tế trung đại thường được viết theo
thể phú Đường luật hoặc thơ song thất
lục bát (VD: Văn chiêu hồn - Nguyễn
Du) Các bài văn tế hiện đại thường được
viết bằng văn xuôi chính luận
- Văn bản có thể chia làm mấy phần, nội
dung của từng phần?
Sự ra đi của Mác được diễn tả qua không
gian và thời gian như thế nào?
II Đọc hiểu văn vản
1 Đọc - bố cục
Yêu cầu đọc: Giọng rõ ràng, dứt khoát, trang nghiêm, mang tính hùng biện
Thể loại, bố cục:
- Thể loại: Văn tế
- Bố cục: Văn bản gồm 7 đoạn và một câu kết luận, chia làm 3 phần
+ Phần mở đầu (Đoạn 1,2): Sự ra đi của Mác (Không gian, thời gian, hệ quả )
+ Phần thứ hai (Đoạn 3,4,5,6): Những cống hiến vĩ đại của Mác
+ Phần cuối (Đoạn 7 và câu cuối cùng): Đánh giá tổng quát giá trị của những cống hiến vĩ đại của Mác với lịch sử nhân loại
2 Tìm hiểu chi tiết
a Sự ra đi của Mác
Trang 5Không gian thời gian ấy gợi cho em cảm
nhận gì?
Trên cái nền không gian, thời gian ấy, sự
ra đi của Mác được tái hiện như thế nào?
- Để diễn tả sự ra đi nhẹ nhàng của Mác,
Ăng – ghen đã sử dụng các bịên pháp
nghệ thuật nào? Tác dụng của chúng ra
sao?
Sự ra đi của Mác không chỉ để lại cho
nhân loại niềm tiếc thương vô hạn
Ăng-ghen còn đề cập đến những mất mát của
toàn nhân loại khi Mác qua đời
- Em hãy chỉ ra những dẫn chứng mà
Ăng-ghen đã sử dụng để nói về tầm quan
trọng của Mác?
- Không gian: Căn phòng
- Thời gian: Chiều ngày 14 tháng 3, vào lúc
ba giờ kém 15 phút Vẻn vẹn chỉ có hai phút
→ Không gian, thời gian cụ thể đến mức chi tiết gợi nên cái trang trọng, thiêng liêng của khoảnh khắc Mác qua đời
- Sự ra đi của Mác rất nhẹ nhàng: Ngủ thiếp
đi trên chiếc ghế bành nhưng là giấc ngủ nghìn thu
- Nghệ thuật:
+ Những câu văn với giọng điệu trầm lắng, nhẹ nhàng
+ Biện pháp nói giảm, nói tránh
→ Góp phần xoa dịu đau thương nhưng không làm phai nhạt vị trí và tầm vóc Mác
- Ăng – ghen đã chỉ ra rằng:
Con người đó ra đi là một tổn thất không sao luờng hết được
↓
Đối với giai cấp vô sản đang đấu tranh ở châu Âu và châu Mĩ
↓ Đối với khoa học lịch sử
Trang 6Em hãy nhận xét cách lập luận của
Ăng – ghen?
Hiệu quả diễn đạt của cách lập luận đó
như thế nào?
GV dẫn: Ngay trong phần mở đầu,
Ăng – ghen đã đánh giá rất cao về Mác
“Nhà tư tưởng vĩ đại nhất trong số những
nhà tư tưởng hiện đại” Dựa vào đâu mà
Ăng- ghen có thể nhận định về người
bạn của mình như vậy? Đó là dựa vào
những đóng góp của Các Mác cho nhân
loại
Cống hiến đầu tiên của Các Mác được
Ăng-ghen đề cập đến trong tác phẩm là
gì?
- Quy luật đó được đề cập cụ thể như thế
nào?
Em hãy diễn đạt cách hiểu của mình về
quy luật đó (Gợi ý: Trong mối quan hệ
giữa cái ăn, chỗ ở với làm chính trị, nghệ
thuật, tôn giáo thì cái nào có trước, cái
→ Lập luận theo kiểu kết cấu trùng điệp
- Hiệu quả diễn đạt:
+ Sự ra đi của Mác trở thành một mất mát lớn của nhân loại
+ Sự kính trọng và thương tiếc do đó được nhân lên nhiều lần
b Những cống hiến to lớn và tầm vóc vĩ đại của Mác
* Cống hiến vĩ đại thứ nhất
- Mác là người đã tìm ra “Quy luật phát triển của lịch sử loài người”.
- Quy luật đó được đề cập cụ thể như sau:
“Con người trước hết cần có cái ăn, cái uống, quần áo và chỗ ở, rồi sau đó mới có thể làm chính trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo”
→ Trong mối quan hệ giữa “cái ăn… chỗ ở” với “làm chính trị… tôn giáo” thì “cái ăn… chỗ ở” có trước và quyết định đến “làm chính
Trang 7nào quyết định cái nào?)
- GV: Luận điểm đó sau này đã được
Mác khái quát thành vấn đề lý luận triết
học: “Cơ sở hạ tầng gồm tư liệu sản
xuất, cách sản xuất tư liệu sản xuất, trình
độ phát triển kinh tế sẽ quyết định kiến
trúc thượng tầng của xã hội bao gồm các
hình thức, thể chế nhà nước, tôn giáo,
văn học nghệ thuật…” Kiến trúc thượng
tầng lại tác động lại cơ sở hạ tầng
Em hãy nhận xét về nghệ thuật lập luận
của tác giả?
Sau khi đưa ra mối quan hệ biện chứng
giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng
tầng, Mác đã khẳng định điều gì?
Kết luận của Mác có ảnh hưởng như thế
nào tới cách giải thích về lịch sử của xã
hội đương thời?
Tại sao nó lại ảnh hưởng to lớn đến vậy?
Cống hiến thứ hai của Mác được
Ăng-ghen trình bày sau câu nói: “Nhưng
trị… tôn giáo”
→ Trong mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở
hạ tầng và kiến trúc thượng tầng thì cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng Kiến trúc thượng tầng lại tác động trở lai cơ sở hạ tầng
- Nghệ thuật lập luật của tác giả:
+ Lập luận chặt chẽ + So sánh tương đồng (Giữa Mác và Đác uyn)
- Mác đã khẳng định phải dựa vào cơ sở hạ tầng để giải thích sự phát triển của kiến trúc thượng tầng chứ không phải làm ngược lại
- Kết luận cuả Mác đã làm đảo lộn và phá sản tất cả các cách giải thích về lịch sử xã hội trước đố và đương thời
- Sở dĩ có ảnh hưởng lớn như vậy là bởi tính đúng đắn, chính xác, khoa học của kết luận trên
* Cống hiến vĩ đại thứ hai
Trang 8không chỉ có thế thôi” câu nói đó có tác
dụng gì?
- - Câu nói có tác dụng chuyển đoạn, nhấn
mạnh tầm quan trọng của cống hiến thứ
hai với lịch sử nhân loại
- Nội dung quy luật mà Mác phát hiện ra
là gì?
- Giáo viên giải thích về giá trị thặng dư
theo chú thích cuối SGK (124)
Vậy việc chỉ ra bản chất của phương
thức sản xuất TBCN có ý nghĩa gì với
nhân loại?
GV dẫn: Với chỉ một trong hai cống hiến
trên, Mác đã xứng đáng trở thành nhà tư
tưởng vĩ đại của mọi thời đại Thế
nhưng, những cống hiến đó vẫn chưa
phải là lớn nhất của người Vậy cống
hiến vĩ đại thứ ba của người là gì?
- Ăng- ghen đã sử dụng những dẫn
chứng nào để chứng minh?
Có thể đưa ra kết luận gì về con người
Mác?
GV: Những cống hiến vĩ đại của Mác đã
được trình bày với cách thức lập luận
chặt chẽ
Em hãy chú ý vào phần hai trong SGK
- Mác đã phát hiện ra quy luật vận động của phương thức sản xuất TBCN đương thời cảu
xã hội tư sản do phương thức ấy đẻ ra
+ Cụ thể: Mác đã đưa ra quy luật về giá trị thặng dư (m)
- Giai cấp tư sản bóc lột công nhân lao động làm thuê cho chúng chính là ở giá trị thặng dư này → bản chất của phương thức sản xuât TBCN
- Ý nghĩa: Là tiền đề khoa học quan trọng để xây dựng một xã hội tốt đẹp, không có hiện tượng người bóc lột người
* Cống hiến vĩ đại thứ ba
- Đó là sự kết hợp giữa lí luận và thực tiễn, biến lí thuyết cách mạng khoa học thành hành động thưc tiễn
- Các dẫn chứng tiêu biểu:
+ “Khoa học với Mác là một động lực lịch sử”
+ “Đấu tranh là một hành động tự nhiên” + “Bằng cách này hay cách khác” Mác đã
“tham gia vào việc lật đổ xã hội tư sản…”
→ Như vậy, Mác không chỉ là một nhà lí luận
Trang 9để phát hiện ra cách thức lập luận của
Ăng- ghen?
Tác dụng của nghệ thuật lập luận?
GV dẫn: Tầm vóc vĩ đại của Mác trong
lịch sử nhân loại đã được thể hiện sâu
sắc qua những cống hiến vĩ đại của Mác
cho lịch sử nhân loại Còn thái độ và tình
cảm của Ăng-ghen đối với Mác lại được
thể hiện rõ nét hơn sau khi trình bày
những cống hiến vĩ đại của Mác
Tác giả đưa ra lí do vì sao Mác lại là
người bị vu khống, căm ghét nhiều nhất?
- Vậy nhưng bên cạnh những vu khống
mà Mác phải đón nhận, vẫn còn những
con người rất thưưong xót Mác, đó là
những ai?
- Điều đó khẳng định gì về học thuyết
Mác?
- Tại sao Ăng-ghen lại khẳng định rằng
Mác có nhiều kẻ đối địch nhưng chưa
chắc đã có kẻ thù riêng?
mà còn là nhà hoạt động cách mạng kiệt xuất
Nghệ thuật lập luận
- So sánh tăng tiến (So sánh tầng bậc)
Cụ thể : “Giống như”, “nhưng không chỉ có thế thôi”
- So sánh tương đồng (với các vĩ nhân cùng thời đại)
→ Nói lên tầm vóc vĩ đại của Mác Các Mác
là vĩ nhân, là đỉnh cao của thời đại
c Thái độ và tình cảm của Ăng-ghen đối với Mác
- Mác bị căm ghét nhiều nhất vì tất cả những xấu xa trong xã hội đương thời đã bị Mác phơi bày ra trước ánh sáng
- Giai cấp công nhân, cộng sự, nhân dân lao động trên toàn thế giới kính yêu, thương tiếc ông
- Đây là bằng chứng hùng hồn cho thấy sức mạnh và sự bất tử của học thuyết Mác
- Mục tiêu phê phán, đấu tranh suốt đời Mác
là chủ nghĩa tư bản, là tư tưởng, học thuyết phản động, duy tâm, bất công xã hội chứ không phải một cá nhân cụ thể nào
III Tổng kết
Trang 101 Nội dung
- Mác là nhà tư tưởng vĩ đại nhất, nhà hoạt động cách mạng lớn, những cống hiến của Mác trở thành tài sản chung cho cả nhân loại
- Cảm hứng tiếc thương nhưng chủ yếu nghiêng về khẳng định, ngợi ca công lao và những cống hiến vĩ đại của Mác
2 Nghệ thuật
- Lập luận chặt chẽ, luận điểm, luận cứ, luận chứng rõ ràng
- Mô hình 3 phần của văn nghị luận
- So sánh tăng tiến, trùng điệp
E Củng cố, dặn dò
1 Củng cố
- Yêu cầu học sinh đưa ra mô hình chung về lập luận của toàn bài (Thông báo cái chết, đánh giá sự nghiệp người quá cố, bày tỏ sự tiếc thương của người sống)
- Yêu cầu chỉ ra được mô hình:
+ Giống như A đã… thì B đã…
+ Nhưng không phải chỉ như A… mà B còn…
+ Nhưng đó chưa phải là điều chủ yếu của B… mà B vĩ đại còn là ở chỗ…
+ Tóm lại, B là…
→ Đó là lập luận trùng điệp, tăng tiến, so sánh để khẳng định tầm vóc vĩ đại của Các Mác
2 Dặn dò
Trang 11- Học bài cũ và soạn bài “Tóm tắt văn bản nghị luận”