Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)

Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)Kế toán quản trị chi phí trong các doang nghiệp chuyên kinh doanh nội dung số Việt Nam (LV thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

HÀ VIỆT HƯNG

HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNG HOÁ QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN VÀ VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN

PHÁP LUẬT VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

HÀ VIỆT HƯNG

HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNG HOÁ QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN VÀ VẤN ĐỀ HOÀN THIỆN

PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Chuyên ngành: Luật quốc tế

Mã số: 62 38 01 08 LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: 1 PGS TS Đoàn Năng

2 PGS TS Nông Quốc Bình

Hà Nội 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Nội dung cũng như các số liệu trình bày trong luận án hoàn toàn trung thực Những kết luận khoa học của luận án chưa từng được công bố trông bất kỳ công trình nào khác.

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Hà Việt Hưng

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

quốc tế năm 1980

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 8

1.1 Công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án 8

1.1.1 Công trình khoa học trong nước 8

1.1.2 Công trình khoa học nước ngoài 19

1.2 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu 23

1.3 Những nội dung cơ bản cần giải quyết trong luận án 31

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 34

CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 35

2.1 Tổng quan về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 35

2.1.1 Khái niệm hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 35

2.1.2 Đặc điểm của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 40 2.1.3 Phân loại hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng quốc tế đường biển 43

2.2 Pháp luật về hợp dồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 47

2.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 48

2.2.2 Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thuê tàu chợ 56

2.2.3 Nguồn luật điều chỉnh hợp đồng thuê tàu chuyến 65

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 69

CHƯƠNG 3: QUI ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ ĐIỀU ƯỚC QUỐC TẾ VỀ HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 70

3.1 Đối tượng của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 70

3.2 Chủ thể của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 73

3.2.1 Người vận chuyển trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 73

3.2.2 Người thuê vận chuyển trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển 74

3.3 Nội dung của hợp đồng thuê tàu chuyến trong vận chuyển hàng hóa quốc

tế bằng đường biển 76 3.4 Nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển theo chứng từ vận chuyển 85

3.4.1 Nghĩa vụ và trách nhiệm của người gửi hàng 853.4.2 Nghĩa vụ và trách nhiệm của người chuyên chở 89

3.5 Đặc thù giải quyết tranh chấp hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 109

3.5.1 Giải quyết tranh chấp hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đườngbiển bằng toà án 1103.5.2 Giải quyết tranh chấp hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đườngbiển bằng trọng tài hàng hải 112

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 121 CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ HỢP ĐỒNG VẬN CHUYỂN HÀNG HÓA QUỐC TẾ BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 122 4.1 Quan điểm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 122

4.1.1 Sự cần thiết phải hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 1224.1.2 Thuận lợi, khó khăn trong việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 127

4.2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển 133

4.2.1 Hoàn thiện các qui định của Bộ luật hàng hải Việt Nam để phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế 1334.2.2 Ký kết và gia nhập công ước quốc tế về chuyên chở hàng hóa bằng đường biển 138

4.2.3 Một số giải pháp khác góp phần đẩy mạnh và bảo đảm hiệu quả thực thi pháp luật vận chuyển hàng hóa bằng đường biển ở Việt Nam 141

KẾT LUẬN CHƯƠNG 4 147 KẾT LUẬN 148 DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây Việt Nam đã đẩy mạnh quá trình hội nhập kinh tếquốc tế, tích cực tham gia các cơ chế song phương và đa phương về hợp tác quốc tế,đặc biệt là trong lĩnh vực thương mại Việt Nam là một nước có tiềm năng về vậntải biển rất lớn, với bờ biển trải dài hơn 3200 km từ Móng Cái đến Hà Tiên, hiệnnay có tới trên 300 cảng biển với qui mô lớn nhỏ các loại Đánh giá được tầm quantrọng của kinh tế vận tải biển, Đảng và nhà nước ta đã có những chính sách đúngđắn để khuyến khích các hoạt động kinh tế liên quan đến biển Nghị quyết số 09 –NQ/TW ngày 9/2/2007 của Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 4khóa X về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020 đã xác định mục tiêu là đưanước ta trở thành một quốc gia mạnh về biển, làm giàu từ biển, với mục tiêu cụ thể

là phấn đấu để kinh tế trên biển và ven biển đóng góp khoảng 53- 55% tổng GDPcủa cả nước Điều đó cho thấy, cùng với tốc độ tăng trưởng nhanh chóng củathương mại quốc tế, kinh tế Việt Nam cũng đang trong quá trình hội nhập và pháttriển, trong đó ngành vận tải biển là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn đượcđặc biệt chú trọng

Chủ trương chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế được khẳng định trongnhiều văn kiện như Nghị quyết số 07-NQ/TW ngày 27/11/2001 Bộ Chính trị về hộinhập kinh tế quốc tế, Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 5/2/2007 của Ban chấp hànhtrung ương về một số chủ trương chính sách lớn để nền kinh tế phát triển nhanh vàbền vững khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO),Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệthống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Nghị quyết49-NQ/TW ngày 24/5/2005 về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, Nghịquyết số 22-NQ/TW ngày 10/4/2013 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế…

Trong những năm qua, vận chuyển hàng hóa bằng đường biển đã không ngừngphát triển và đóng vai trò quan trọng đối với nền hàng hải thế giới Ở Việt Nam, vậntải đường biển thực sự có ý nghĩa rất quan trọng Ước tính lượng hàng hóa quốc tế

vận chuyển chiếm tới 80% tổng lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam,nhiều công ty vận chuyển đường biển đã xuất hiện và ngày càng phát triển và cầnphải có các qui định pháp luật điều chỉnh phù hợp Sự ra đời của Bộ luật hàng hảiViệt Nam 2005 đánh dấu bước phát triển mới trong thị trường vận chuyển hàng hóaquốc tế bằng đường biển ở Việt Nam Trên cơ sở đó, các thương nhân Việt Nam đã

có cơ sở pháp lý đầy đủ hơn cho việc ký kết các hợp đồng vận chuyển hàng hóaquốc tế bằng đường biển Trong thực tế Bộ luật hàng hải Việt Nam đã được banhành năm 2015 và có hiệu lực vào ngày 01/7/2017, tuy nhiên pháp luật Việt Namtrong điều chỉnh hoạt động vận tải hàng hóa quốc tế bằng đường biển vẫn tồn tạinhững bất cập, còn có những qui định chưa rõ ràng, thống nhất, chưa phù hợp vớitình hình thực tiễn cũng như chưa phù hợp với các công ước quốc tế về vận tải biểnThực tiễn thời gian qua cho thấy trong hầu hết các hợp đồng thương mại hànghải quốc tế giữa bên Việt Nam và các đối tác nước ngoài, các bên thường lựa chọn

cơ quan tài phán nước ngoài và luật áp dụng cũng phần lớn là áp dụng công ướcquốc tế về vận tải biển, pháp luật nước ngoài để điều chỉnh quan hệ hợp đồng cótính chất quốc tế Điều đó đã gây ra nhiều bất lợi cho các bên Việt Nam trong việcđàm phán thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển vớicác đối tác nước ngoài Do đó, Việt Nam cần thiết phải xây dựng một môi trườngpháp lý thống nhất, ổn định, an toàn, minh bạch, thuận lợi cho các giao dịch hợpđồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển quốc tế phù hợp với yêu cầu hội nhậpquốc tế và chuẩn mực quốc tế theo hướng tiếp thu có chọn lọc các chuẩn mực pháp

lý quốc tế nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển bằngđường biển

Hiện nay, khi Việt Nam đã trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại Thếgiới, yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam là cần phải tiếp tục sửa đổi, bổ sung, hoànthiện các qui định của pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động dịch vụ vận chuyểnhàng hóa quốc tế bằng đường biển cho phù hợp hơn với các yêu cầu thực tiễn củaViệt Nam và thực tiễn thương mại, hàng hải quốc tế Hoàn thiện pháp luật Việt Nam

về hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển nhằm bảo vệ các quyền

và lợi ích chính đáng cho các bên trong các giao dịch hợp đồng vận chuyển

hàng hoá quốc tế bằng đường biển, thúc đẩy quan hệ hợp tác thương mại hàng hảicủa Việt Nam với các quốc gia trên thế giới Vì lẽ đó, việc nghiên cứu các vấn đềpháp lý về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển có ý nghĩa cấpthiết và mang tính thời sự trong giai đọan hiện nay Chính vì vậy tác giả đã chọn đề

tài “Hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn

thiện pháp luật Việt Nam” làm luận án Tiến sĩ, với mong muốn nghiên cứu thành

công đề tài này sẽ góp phần làm rõ những vấn đề lý luận về hợp đồng vận chuyểnhàng hóa quốc tế bằng dường biển, pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóaquốc tế bằng đường biển cũng như đánh giá được thực tiễn áp dụng pháp về hợpđồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển tại Việt Nam Trên cơ sở đó,xác định quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp đồng vận chuyển hànghóa quốc tế ở Việt Nam

2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

+ Đối tượng nghiên cứu:

- Qui định của pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tếbằng đường biển trong mối tương quan với các qui định của pháp luật quốc tế

- So sánh qui định của pháp luật Việt Nam với các công ước quốc tế về vận tảibiển và pháp luật một số nước trên thế giới về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

+ Mục đích của luận án: làm rõ những vấn đề lý luận về hợp đồng vận chuyển

hàng hóa quốc tế bằng đường biển, pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóaquốc tế bằng đường biển cũng như đánh giá được thực tiễn áp dụng pháp luật vềhợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển tại Việt Nam Trên cơ sở

đó, xác định quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển ở Việt Nam.

+ Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án: Để đạt được mục đích đã nêu trên nhiệm

vụ nghiên cứu của luận án là:

- Làm rõ khái niệm, đặc điểm của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằngđường biển

- Phân tích và đánh giá các qui định pháp luật hiện hành của Việt Nam về hợpđồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển trong mối tương quan với cácquy định của các công ước quốc tế về vận tải biển và so sánh với qui định pháp luậtcủa một số quốc gia trên thế giới Đồng thời, chỉ ra những điểm bất cập, hạn chế củapháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

- Trên cơ sở đánh giá thực tiễn áp dụng qui định về hợp đồng vận chuyển hànghóa quốc tế bằng đường biển đưa ra quan điểm và đề xuất những giải pháp cụ thểhoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằngđường biển

4 Cơ sở phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu của luận án

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử củachủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước pháp quyền, quántriệt đường lối, chủ trương chính sách của Đảng, nhà nước về cải cách tư pháp vàhoàn thiện hệ thống pháp luật trong thời kỳ hội nhập

Các phương pháp nghiên cứu: phân tích, thống kê, so sánh, đối chiếu, lịch sử,chứng minh, tổng hợp, qui nạp, kết hợp nghiên cứu lý luận và thực tiễn Trong đó,phân tích, thống kê, so sánh và chứng minh được xác định là những phương phápnghiên cứu chủ yếu của luận án Cụ thể như sau:

- Phương pháp diễn giải được áp dụng để nghiên cứu các vấn đề lý luận cơbản của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển Thông qua việcphân tích các vấn đề lý luận cơ bản như khái niệm, đặc điểm, lịch sử hình và pháttriển của pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biểnnhằm luận giải ý nghĩa, sự cần thiết của việc nghiên cứu

- Phương pháp phân tích, bình luận được áp dụng để trình bày các quy định

cụ thể của hệ thống pháp luật quốc tế cũng như pháp luật Việt Nam về hợp đồng

vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển nhằm làm rõ các ưu, nhược điểm củacác quy định này trong pháp luật thực định Qua đó đưa ra các bình luận, đánh giá

sự bất cập hay khiếm khuyết của pháp luật Việt Nam so với các quy định của luậtpháp quốc tế

- Phương pháp so sánh luật học cũng được sử dụng để nghiên cứu các quyđịnh của pháp luật quốc tế, nghiên cứu các án lệ quốc tế, pháp luật một số nước và

so sánh với các quy định của pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóaquốc tế bằng đường biển nhằm đánh giá sự tương thích, phù hợp, trên cơ sở đó đềxuất giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về vấn đề này

- Phương pháp hệ thống hóa, tổng hợp, kết hợp nghiên cứu lý luận và thựctiễn cũng được sử dụng nhằm khái quát hóa và rút ra các kết luận, đề xuất cơ bản vềnhững đóng góp mới của luận án với việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợpđồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

- Phương pháp tổng hợp, qui nạp được sử dụng chủ yếu trong việc đưa ranhững kết luận của từng chương và kết luận chung của luận án

5 Những đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

Luận án là công trình nghiên cứu một cách cơ bản và chuyên sâu có hệ thốngcác quy định của pháp luật Việt Nam và các công ước quốc tế về hợp đồng vậnchuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn thiện pháp luật ViệtNam Xuất phát từ mục tiêu, nhiệm vụ đề ra, luận án có những đóng góp khoa họcthể hiện qua các điểm mới của luận án, cụ thể như sau:

Thứ nhất, luận án là công trình khoa học độc lập đã đánh giá đúng, khách quan

tình hình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước có liên quan đến đề tàiluận án Trên cơ sở đó đề ra được mục đích và phạm vi nghiên cứu hợp lý nhằmgiải quyết tiếp những vấn đề pháp lý về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tếbằng đường biển mà các công trình đó chưa nghiên cứu hoặc nghiên cứu chưa sâu

Thứ hai, luận án làm rõ cơ sở khoa học cả về lý luận và thực tiễn về hợp đồng

vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn thiện pháp luật ViệtNam Luận án rút ra các kết luận khoa học xác định rõ các vấn đề: khái niệm hợpđồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển, đặc điểm của hợp đồng vận

chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển Luận án cũng phân tích một cách có hệthống các loại nguồn luật có thể được áp dụng điều chỉnh về hợp đồng vận chuyểnhàng hóa quốc tế bằng đường biển; mối quan hệ giữa các loại nguồn luật, đặc biệt làviệc nghiên cứu các xu thế phát triển hiện nay của pháp luật về hợp đồng vậnchuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển là xu thế hiện đại hoá, thống nhất hoá cácquy định pháp luật liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằngđường biển.

Thứ ba, luận án tập trung nghiên cứu tổng thể và đưa ra các phân tích, so sánh,

đánh giá về thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam và công ước quốc tế vềhợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển Trên cơ sở đó chỉ ranhững ưu điểm và hạn chế các quy định trong pháp luật Việt Nam về hợp đồng vậnchuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

Thứ tư, luận án phân tích, đánh giá một số vụ việc thực tế Qua đó rút ra một

số bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình ký kết vàthực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển, góp phần nângcao ý thức của cộng đồng doanh nghiệp trong các vụ việc giải quyết tranh chấpnhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình

Thứ năm, luận án cũng phân tích các yêu cầu, sự cần thiết phải hoàn thiện hệ

thống pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đườngbiển Trên cơ sở đó luận án đã phân tích, đề xuất các giải pháp cụ thể, có tính khảthi nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tếbằng đường biển ở Việt Nam

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Từ việc tiếp cận, nghiên cứu và đánh giá pháp luật và thực tiễn về hợp đồngvận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển theo quy định của các công ước quốc

tế về vận tải biển, pháp luật Việt Nam, pháp luật của một số quốc gia điển hình trênthế giới, có thể khẳng định rằng luận án là một công trình khoa học độc lập, côngphu, nghiên cứu có hệ thống và toàn diện về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tếbằng đường biển và vấn đề hoàn thiện pháp luật Việt Nam Những phân tích, kếtluận và đề xuất mà luận án nêu ra có cơ sở khoa học và thực tiễn Vì vậy, kết quả

nghiên cứu của luận án có ý nghĩa về lý luận và thực tiễn trong xây dựng và hoànthiện pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển ở ViệtNam Luận án là tài liệu có giá trị phục vụ công tác giảng dạy, học tập và nghiêncứu khoa học trong lĩnh vực pháp luật hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằngđường biển ở Việt Nam.

7 Kết cấu của luận án

Luận án gồm phần mở đầu, nội dung, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo.Nội dung được bố cục thành bốn chương Tên của các chương cụ thể như sau:

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án Chương 2: Những vấn đề lý luận về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế

bằng đường biển

Chương 3: Quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế về hợp

đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

Chương 4: Quan điểm và giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp

đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Công trình khoa học có liên quan đến đề tài luận án

1.1.1 Công trình khoa học trong nước

Sau một quá trình nghiên cứu công phu, có chọn lọc các công trình nghiên cứukhoa học trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án, tác giả đánh giá rằngchưa có một đề tài nào tiến hành nghiên cứu một cách có hệ thống về hợp đồng vậnchuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn thiện pháp luật ViệtNam Tuy nhiên trong thực tiễn, hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đườngbiển cũng có nhiều công trình khoa học đã nghiên cứu và đánh giá liên quan đếnhợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển Các công trình nghiên cứukhoa học bao gồm: sách tham khảo, luận án, bài viết đăng trên các tạp chí khoa học

và các hội thảo khoa học, v.v

Sách tham khảo

Các nghiên cứu liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằngđường biển đã được nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứunhằm phân tích, luận giải dưới các góc độ, khía cạnh khác nhau Điển hình là cáctác giả sau đây :

TS Trịnh Thu Hương, Vận tải và bảo hiểm trong ngoại thương, Nhà xuất bản

thông tin và truyền thông Hà Nội, năm 2011[49] Tác giả đã phân tích các vấn đềliên quan đến chuyên chở hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển như vị trí, vaitrò của vận tải đường biển, tác dụng của vận tải biển đối với buôn bán quốc tế Tácgiả đã phân tích rõ hiện nay vận tải đường biển giữ vị trí số một trong chuyên chởhàng hóa trên thị trường thế giới, nó đảm nhận chuyên chở gần 80% tổng khốilượng hàng hóa trong buôn bán quốc tế; vận tải đường biển thích hợp với chuyênchở trên cự ly dài, khối lượng lớn Ưu điểm nổi bật của vận tải đường biển là giáthành thấp (bằng một phần mười so với đường hàng không) Chính vì vậy vận tảiđường biển là ngành vận tải chủ chốt so với các phương thức vận tải khác để

chuyên chở hàng hóa xuất nhập khẩu Tác giả cũng chỉ rõ vận tải biển là yếu tốkhông tách rời buôn bán quốc tế và vận tải đường biển thúc đẩy buôn bán quốc tếphát triển Tác giả cuốn sách cũng giới thiệu phân tích các phương thức thuê tàuthông dụng trong hàng hải quốc tế Trách nhiệm của người vận chuyển và ngườithuê vận chuyển trong vận chuyển hàng hải quốc tế, các vấn đề cơ bản về vận đơnđường biển Tác giả đã phân tích được một số nội dung cơ bản liên quan đến chuyênchở hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển.

GS.TS Hoàng Văn Châu, Logistics và vận tải quốc tế, Nhà xuất bản thông tin

và truyền thông, Hà Nội 2009 [12] Tác giả đã giới thiệu khái quát chung vềLogistics, vận tải đường biển và thương mại quốc tế Tác giả cũng khẳng định vậntải biển đóng vai trò quan trọng nhất trong việc vận chuyển hàng hóa ngoại thương,chiếm tới 80% khối lượng hàng hóa trong buôn bán quốc tế do có những ưu điểmnổi bật như: Vận tải biển có năng lực vận chuyển lớn, thích hợp cho việc vậnchuyển hầu hết các loại hàng hóa trong thương mại quốc tế; chi phí đầu tư xây dựngcác tuyến đường hàng hải thấp và giá thành vận tải biển rất thấp đặc biệt là nhiềutiến bộ khoa học và kỹ thuật trong vận tải và thông tin được áp dụng nên giá thànhvận tải biển có xu hướng ngày càng hạ hơn Tác giả cũng đã giới thiệu phân tích cácphương thức thuê tàu trong hàng hải quốc tế đó là phương tức thuê tàu chợ vàphương thức thuê tàu chuyến trong hàng hải quốc tế Tác giả cũng đã phân tích kháiquát khái niêm đặc điểm từng loại hợp đồng về nội dung cơ bản, quyền và nghĩa vụcủa các bên trong hợp đồng vận chuyển, nguồn luật điều chỉnh

GS.TS Hoàng Văn Châu, Công ước quốc tế về chuyên chở hàng hóa bằng đường biển và vấn đề gia nhập của Việt Nam, Nhà xuất bản Lao Động, Hà Nội

2015 [13] Tác giả đã giới thiệu tổng quan về Các công ước quốc tế và vận tải biển;Nội dung chính các công ước quốc tế về vận tải biển hiện hành; Những điểm khácbiệt của qui tắc Rotterdam so với qui tắc Hague, Qui tắc Hague - Visby và qui tắcHamburg 1978 Theo tác giả, Qui tắc Rotterdam là qui tắc tiên tiến, hiện đại theokịp với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới, đảm bảo công bằng giữachủ hàng và người chuyên chở

Tác giả cũng phân tích tình hình phê chuẩn gia nhập các công ước quốc tế vềvận tải biển trên thế giới và tình hình tham gia công ước quốc tế về vận tải biển ởViệt Nam Tác giả cũng giới thiệu hệ thống pháp luật điều chỉnh vận tải biển ở ViệtNam; Quan điểm và sự cần thiết tham gia công ước quốc tế về vận tải biển của ViệtNam; Ảnh hưởng của việc Việt Nam tham gia công ước quốc tế về vận tải biển đếncác doanh nghiệp và đề xuất phương án tham gia công ước quốc tế về vận tải biểncủa Việt Nam.

PGS.TS Hoàng Thế Liên chủ biên cuốn Hội nhập kinh tế quốc tế (tài liệu bồi

dưỡng của ngành Tư pháp) Nhà xuất bản Tư pháp năm 2006 [52] Tại chương IVcũng nêu ra một số vấn đề cơ bản liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hóaquốc tế bằng đường biển Cuốn sách đã giới thiệu về hợp đồng chuyên chở hànghoá quốc tế bằng đường biển, trong đó đề cập đến hai loại hợp đồng đó là hợp đồngvận tải bằng tàu chuyến và hợp đồng chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu bằng tàuchợ Trong đó tác giả có lý giải Tư pháp quốc tế điều chỉnh các quan hệ dân sự theonghĩa rộng có yếu tố nước ngoài, trong đó bao gồm cả quan hệ hợp đồng vậnchuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển Tác giả đã lý giải tính chất quốc tế củahợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển theo quan niệm Tư phápquốc tế được thể hiện qua các dấu hiệu:

Các bên chủ thể ký hợp đồng có quốc tịch khác nhau; hợp đồng được ký kết ởnước ngoài; đối tượng của hợp đồng là hàng hoá mua bán quốc tế có yếu tố nướcngoài và việc thực hiện hợp đồng diễn ra giữa các cảng biển của quốc gia hay vùnglãnh thổ này với các cảng biển của quốc gia hay vùng lãnh thổ khác Ngoài ra cuốnsách cũng giới thiệu những vấn đề cơ bản về chủ thể của hợp đồng; đối tượng củahợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển và nội dung của hợp đồng, tác giảcũng phân tích các vấn đề pháp lý cơ bản của vận đơn đường biển và trách nhiệmcủa người vận chuyển trong hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đườngbiển

Bùi Gia Anh, ThS Phan Thế Nguyên và một số tác giả khác, Phân tích một số

Bộ luật, đạo luật, điều ước liên quan đến vận tải và bảo hiểm hàng hải, Nhà xuất

bản Chính trị quốc gia, Hà Nội 2007 [1]

Theo các tác giả trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia thì pháp luật hànghải là một ngành luật có mối liên quan trực tiếp và chịu ảnh hưởng sâu sắc của phápluật quốc tế đồng thời là ngành luật có ảnh hưởng đến quá trình hội nhập và pháttriển Nội dung quốc sách đi sâu nghiên cứu các qui định, các khái niệm, các thuậtngữ có trong các qui tắc Hague - Visby và qui tắc Hamburg 1978 Cuốn sách đã giớithiệu về sự ra đời của các qui tắc, ý nghĩa của các qui tắc; trách nhiệm pháp lý củangười chuyên chở, trách nhiệm của người gửi hàng, chứng từ vận tải, khiếu nại vàkiện tụng v.v… Cuốn sách đi sâu nghiên cứu giải thích các qui định và các tập quánpháp luật theo cách thức nó đã được giải thích và áp dụng để giải quyết các tranhchấp giữa các bên trong thực tiễn hàng hải quốc tế.

TS LS Nguyễn Chúng, Kinh nghiệm thực tế giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại- hàng hải Nhà xuất bản chính trị quốc gia Hà Nội, 2005 [19]

Theo tác giả thương mại và hàng hải quốc tế phát triển đòi hỏi phải có nhữngqui định chặt chẽ về trách nhiệm của người chuyên chở Trong các hoạt độngthương mại quốc tế việc thực hiện các hành vi giữa các chủ thể không tránh khỏinhững tranh chấp Cuốn sách giới thiệu một số nội dung cơ bản liên quan đến giảiquyết tranh chấp hợp đồng trong thương mại hàng hải như nguồn luật áp dụng,khiếu nại, kiện tụng trong giải quyết tranh chấp; Vấn đề kiện tụng thông qua trọngtài hoặc tòa án, giới thiệu về trọng tài quốc tế Cuốn sách cũng đã giới thiệu tóm tắtmột số vụ việc tranh chấp thực tế từ các hợp đồng thương mại hàng hải như: hủyhợp đồng vận chuyển vì hàng không sẵn sàng, chất xếp hàng không hợp lý, các vụtranh chấp liên quan đến nghĩa vụ, trách nhiệm các bên trong hợp đồng Trên cơ sởphân tích một số vụ việc, tác giả đã rút ra bài học kinh nghiệm cho các doanhnghiệp nhằm giúp các doanh nghiệp và tổ chức kinh tế trong nước không ngừngnâng cao hiệu quả kinh doanh, an toàn pháp lý, tránh xảy ra tranh chấp dẫn đến lãngphí không cần thiết

Hoàng Ngọc Thiết (2002), Tranh chấp từ hợp đồng xuất nhập khẩu-Án lệtrọng tài và kinh nghiệm, NXB Chính trị quốc gia [72] Thông qua việc tập hợp các

vụ việc thực tiễn về tranh chấp hợp đồng xuất nhập khẩu, tác giả đã phân tích nội

dung các vụ việc và đưa ra các bình luận về pháp lý và những bài học kinh nghiệm cho doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia hoạt động xuất nhập khẩu.

Kỷ yếu hội thảo khoa học

Dự án EU- Việt Nam Mutrap III tổ chức, Hội thảo đánh giá tác động của việc Việt Nam gia nhập các công ước quốc tế về vận chuyển hàng hoá bằng đường biển,

tháng 7/2011 tại Hà Nội Kỷ yếu hội thảo đã giới thiệu các công ước quốc tế liênquan đến vận chuyển hàng hoá bằng đường biển đó là Công ước Brussels1924;Công ước Hamburg 1978 và Công ước Roterdam 2009 Các tác giả cũng đã giớithiệu các qui định của pháp luật Việt Nam về vận chuyển hàng hoá bằng đường biển

và tác động về mặt pháp lý của các công ước quốc tế có liên quan Trên cơ sở sosánh các công ước quốc tế tìm ra những điểm tương đồng, khác biệt với các quiđịnh của pháp luật Việt Nam; Nội dung so sánh chủ yếu liên quan đến trách nhiệmcủa người chuyên chở

Các tác giả đã nhận xét đánh giá các nhà soạn thảo Bộ luật hàng hải Việt Nam

đã tham khảo cả qui tắc Hague-Visby và qui tắc Hamburg, về nội dung qui tắcRotterdam là đầy đủ và hiện đại nhất Các tác giả cho rằng Việt Nam nên nghiêncứu cân nhắc kỹ tham gia một trong các công ước quốc tế nêu trên đồng thời sửa đổi

bổ sung pháp luật hàng hải Việt Nam trên cơ sở tham khảo những ưu điểm của cáccông ước Tài liệu đã gợi mở cho tác giả kiến nghị về việc gia nhập công ước quốc

tế về vận tải biển và hoàn thiện Bộ luật hàng hải Việt Nam

Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam tổ chức Hội thảo Báo cáo rà soát

Bộ luật hàng hải Việt Nam 2005, tháng 8/ 2011 tại Hà Nội [60] Kỷ yếu hội thảo đã

nhận xét việc xây dựng và ban hành Bộ luật hàng hải Việt Nam năm 1990 là mộttrong những thành tựu pháp lý sớm nhất và lớn nhất của hệ thống pháp luật hàng hảiViệt Nam so với nhiều quốc gia hàng hải khác trong khu vực, kể cả Trung Quốcmới có Bộ luật hàng hải vào năm 1993 Bộ luật HHVN năm 2005 đánh dấu tiếp mộtbước trưởng thành hơn và toàn diện hơn trong việc tiếp cận và chuẩn hóa các điềuước quốc tế về hàng hải vào hệ thống pháp luật hàng hải quốc gia Cả hai Bộ luậtHHVN năm 1990 và năm 2005 đều có tác động rất lớn, mạnh mẽ và tích cực đến sựphát triển của ngành hàng hải Việt Nam, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà

nước về hàng hải; Tạo được hành lang pháp lý chuyên ngành nhằm điều chỉnh cácquan hệ xã hội phát sinh từ các hoạt động hàng hải, góp phần thúc đẩy sự phát triểnkinh tế - xã hội của của đất nước và bảo vệ chủ quyền của quốc gia Tuy nhiên, việcViệt Nam trở thành thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới WTOđặt ra yêu cầu tất yếu cho mục tiêu hoàn thiện và chuẩn hóa các quy phạm pháp luậtquốc gia phù hợp với các điều ước quốc tế, đặc biệt là pháp luật hàng hải- một trongnhững lĩnh vực thường xuyên và trực tiếp chịu sự tác động và ràng buộc của cácquy định pháp luật quốc tế Kết quả rà soát, tổng hợp sẽ là cơ sở pháp lý thực tiễncho việc tiếp tục chỉnh sửa, hoàn thiện Bộ luật hàng hải Việt Nam, nhằm mục tiêuhoàn thiện và chuẩn hóa hệ thống pháp luật hàng hải quốc gia, đảm bảo năng lựchội nhập sâu rộng và toàn diện của Việt Nam vào nền kinh tế thế giới cũng như vịthế của Việt Nam trên trường quốc tế Thực tế hiện nay trong lĩnh vực vận chuyểnhàng hóa bằng đường biển quốc tế đã có thêm Công ước Rotterdam Rules 2009 làcông ước tiến bộ nhất hiện nay giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa các bênliên quan trong hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển Việt Nam có thểtham khảo công ước mới này cho mục tiêu sửa đổi và hoàn thiện Bộ luật hàng hảiViệt Nam Các tác giả cùng có quan điểm thống nhất là rà soát sửa đổi bổ sung Bộluật hàng hải Việt Nam 2005 càng cụ thể chi tiết càng tốt nhằm bảo vệ quyền và lợiích chính đáng của các bên trong hoạt động hàng hải.

Các luận án, giáo trình

Do tính chất thời sự của chủ đề nghiên cứu, nhiều nghiên cứu sinh, học viêncao học đã tiếp cận nghiên cứu, tìm hiểu những vấn đề có liên quan đến hợp đồngvận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển :

Luận án Tiến sĩ của Vũ Thị Minh Loan (2008), Hoàn thiện quản lý nhà nước nhằm nâng cao thị phần vận tải của đội tàu biển Việt Nam [53] Theo tác giả quản

lý hoạt động và phát triển đội tàu biển là một trong những nhu cầu thiết yếu củaquốc gia có biển Đối với nước ta hàng hóa xuất nhập khẩu chủ yếu được vậnchuyển bằng đường biển nhưng thị phần vận tải của đội tàu biển quốc gia trongnhững năm gần đây còn thấp Theo tác giả nhà nước với vai trò thiết lập khuôn khổpháp luật về kinh tế, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi thông qua các chính sách

và hệ thống pháp luật chuẩn mực, phù hợp sẽ có tác động quyết định đến sự phát

triển của hoạt động quyết định đến sự phát triển của hoạt động vận tải biển Trongluận án tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò quản lý nhà nước, phân tíchthực trạng về quản lý nhà nước trong việc nâng cao thị phần vận tải đã đưa ra những

số liệu và phân tích về đội tàu biển quốc gia, chính sách phát triển tàu biển, cảngbiển từ đó đề xuất các giải pháp chính sách cơ bản nhằm nâng cao thị phần vận tảicủa đội tàu biển Việt Nam như phát triển cảng biển, phát triển đội tàu và phát triểndịch vụ hàng hải

Luận án Tiến sĩ của Tác giả Nguyễn Thị Như Mai (2004), Những vấn đề lý luận và thực tiễn của việc hoàn thiện pháp luật hàng hải Việt Nam [54] Tác giả đã

phân tích tầm quan trọng của pháp luật hàng hải trong việc phát triển kinh tế xã hộicủa đất nước Mối quan hệ của pháp luật hàng hải Việt Nam với các ngành luậtkhác như Luật dân sự, Công pháp quốc tế, Tư pháp quốc tế, Luật tố tụng dân sự….Tác giả cũng đã phân tích thực trạng của pháp luật hàng hải Việt Nam đặc biệt làcác quy định của Bộ luật hàng hải Việt Nam 1990 đã bộc lộ những điểm chưa phùhợp cần phải sửa đổi bổ sung kịp thời đó là những nội dung không còn phù hợp;những nội dung chưa rõ cần quy định cụ thế và những nội dung cần bổ sung để phùhợp với hệ thống pháp luật Việt Nam và pháp luật hàng hải quốc tế Trên cơ sở thựctiễn tác giả đã đưa ra các giải pháp kiến nghị hoàn thiện pháp luật hàng hải ViệtNam nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập và nâng cao khả năng cạnh tranhcủa ngành hàng hải Việt Nam và phù hợp với thông lệ quốc tế

Ngoài ra, Hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển đã được đềcập trong một số giáo trình Luật Thương mại quốc tế Nội dung chủ yếu các giáotrình cung cấp các kiến thức lý luận cơ bản về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc

tế bằng đường biển Ví dụ một số công trình tiêu biểu sau:

Giáo trình Luật Thương mại quốc tế, Đại học Luật Hà Nội (2011), PGS TSNông Quốc Bình (chủ biên), Giáo trình Luật Thương mại quốc tế, Đại học quốc gia

Hà Nội (2013), PGS TS Nguyễn Bá Diến (chủ biên), Giáo trình Luật Thương mạiquốc tế, ĐH Kinh tế quốc dân (2013), TS Nguyễn Văn Nam (chủ biên), Giáo trìnhLuật Thương mại quốc tế (Text book on international and Bussiness Law), năm

2011, thuộc dự án MUTRAP (song ngữ), TS Nguyễn Thanh Tâm (chủ biên)…

Các công trình khoa học đăng trên tạp chí.

Các công trình đăng trên các tạp chí chuyên ngành có nội dung phong phú

đa dạng, nhiều công trình có liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tếbằng đường biển, có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như:

Về chiến lược kinh tế biển của Việt Nam, bài viết của tác giả PGS.TS Trần

Đình Thiên [73] Bài viết của tác giả phân tích kinh tế biển của Việt Nam phát triểnvới hai lợi thế quan trọng là tiềm năng tự nhiên và vị trí kinh tế nằm trên các tuyến

và các luồng giao thương quốc tế chủ yếu của thế giới Tác giả đưa ra một nhận xéttổng quát về sự phát triển kinh tế biển của Việt Nam với tư cách là một kết cấumang tính hệ thống rằng mặc dù tiềm năng tự nhiên và vị trí kinh tế cần cho sự pháttriển các ngành kinh tế biển là tốt, song các điều kiện đủ để hiện thực hóa các thúcđẩy sự phát triển đó lại rất thiếu và yếu Trên cơ sở đó tác giả đã định hình chiếnlược kinh tế biển cần được thực hiện đồng thời là tổng thể ở các phương diện: khaithác vùng không gian biển, khai thác bờ biển và phát triển các lĩnh vực hậu cần chokinh tế biển Tác giả cho rằng để khẳng định chủ quyền thực sự, Việt Nam phải cócác hạm tàu lớn và có các doanh nghiệp kinh tế biển mạnh Muốn vậy, trong điềukiện hiện tại của Việt Nam cần phát triển ngành vận tải biển

Bàn về Hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển theo qui định của

Bộ luật hàng hải Việt Nam 2005, bài viết của tác giả PGS.TS Nguyễn Như Tiến

[71] Bài viết của tác giả phân tích khái niệm về hợp đồng vận chuyển hàng hoábằng đường biển trên cơ sở điều 70 của Bộ luật hàng hải Việt Nam 2005, hợp đồngvận chuyển hàng hoá bằng đường biển là văn bản cam kết giữa người vận chuyển vàngười thuê vận chuyển Người vận chuyển cam kết sẽ vận chuyển hàng hoá từ cảngnày đến cảng khác theo yêu cầu của người thuê, còn người thuê vận chuyển cam kết

sẽ thanh toán cước phí Tác giả đã phân loại hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằngđường biển thành hai loại theo qui định của điều 71 Bộ luật hàng hải Việt Nam

2005 đó là hợp đồng vận chuyển theo chứng từ vận chuyển và hợp đồng vận chuyểntheo chuyến

Tác giả cũng nêu ra khái niệm và đặc điểm của từng loại hợp đồng và giới thiệu các qui định liên quan đến quyền, nghĩa vụ trách nhiệm của các bên trong Bộ

luật hàng hải Việt Nam 2005 và nguồn luật dành riêng để điều chỉnh hoạt động vậnchuyển hàng hoá theo vận đơn đường biển như Công ước Brussels 1924 và Côngước Hambung 1978.

Về hợp đồng thuê tàu chuyến trong hàng hải quốc tế, bài viết của tác giả T.S

Nguyễn Vũ Hoàng, Th.S Hà Việt Hưng (tác giả luận án), Tạp chí Luật học, Trườngđại học Luật Hà Nội, số 3/2012 [43] Bài viết trong tạp chí phân tích những vấn đềpháp lý cơ bản của hợp đồng thuê tàu chuyến như khái niệm, phân loại, nguồn luậtđiều chỉnh Bài viết này phân tích rõ việc xác định được chủ thể của hợp đồng thuêtàu chuyến có vai trò đặc biệt quan trọng đối với khả năng thực hiện hợp đồng thuêtàu chuyến Bài viết trong tạp chí đã phân tích rõ các điều khoản quan trọng và tiêuchuẩn của hợp đồng thuê tàu chuyến.Thực tế hàng hải đã phát sinh nhiều tranh chấp

từ hợp đồng thuê tàu chuyến liên quan đến các điều khoản của hợp đồng Vì vậy cácbên ký hợp đồng cần qui định rõ ràng cụ thể nhằm xác định rõ quyền và nghĩa vụ vàtrách nhiệm của các bên Bài viết cũng đã giới thiệu một số hợp đồng mẫu thôngdụng về hợp đồng thuê tàu chuyến Bài viết trong tạp chí cũng nhận xét hợp đồngthuê tàu chuyến là loại hợp đồng phổ biến trong thương mại và hàng hải quốc tếnhưng cũng là loại hợp đồng phức tạp liên quan đến nhiều khía cạnh khác nhau củathương mại và hàng hải Hiểu biết và nắm bắt được các đặc điểm của hợp đồng này

sẽ góp phần đáng kể vào việc nâng cao hiểu biết của cá nhân, tổ chức về luật hànghải quốc tế, từ đó giảm thiểu các tranh chấp hàng hải

Một số vấn đề cơ bản về giải quyết tranh chấp hàng hải quốc tế, bài viết của

tác giả TS Nguyễn Vũ Hoàng, Th.S Hà Việt Hưng (tác giả luận án), Tạp chí Luậthọc, Trường đại học Luật Hà Nội số 9/2011 [42] Bài viết trong tạp chí phân tíchnhững vấn đề cơ bản về nguồn luật áp dụng, thời hạn khiếu nại, thời lượng khởikiện và các phương thức giải quyết tranh chấp hàng hải quốc tế Bài viết chỉ rõ tranhchấp hàng hải quốc tế là tranh chấp đa dạng, phức tạp, thường xuyên nảy sinh tronglĩnh vực hàng hải quốc tế Bài viết giới thiệu về thời hạn khiếu nại và khởi kiệntrong giải quyết tranh chấp hàng hải quốc tế được qui định khác nhau trong cáccông ước quốc tế về hàng hải và trong pháp luật của các nước

Bài viết trong tạp chí cũng phân tích các phương thức phổ biến giải quyết cáctranh chấp hàng hải quốc tế là thông qua con đường toà án hoặc trọng tài Trongthực tế hiện nay không tồn tại toà án quốc tế chuyên biệt giải quyết các tranh chấphàng hải quốc tế vì vậy việc giải quyết tranh chấp hàng hải quốc tế thực tiễn đượcdiễn ra ở toà án quốc gia và có nét khác biệt ở các quốc gia khác nhau Bài viết cũnggiới thiệu các tranh chấp trong lĩnh vực hàng hải có thể được đưa ra giải quyết tạicác Trung tâm trọng tài về hàng hải có uy tín trên thế giới như: Hiệp hội Trọng tàihàng hải London; Hiệp hội Trọng tài hàng hải Trung Quốc; Phòng Trọng tài hànghải Singapore… Bài viết cũng giới thiệu ở Việt Nam, Bộ luật hàng hải qui địnhtranh chấp hàng hải có thể được giải quyết bằng con đường thương lượng, thoảthuận hoặc khởi hiện tại trọng tài hoặc toà án có thẩm quyền.

Pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển trong bối cảnh hội nhập quốc tế, bài viết của Th.S Nguyễn Tiến Vinh, Tạp chí Khoa học

ĐHQGHN, Luật học 27 (2011) [83] Bài viết trong tạp chí phân tích hiện trạng và

xu hướng vận động của pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đườngbiển.Tác giả đã phân tích thực trạng về các công ước quốc tế quan trọng điều chỉnhhợp đồng vận tải hàng hoá bằng đường biển; Pháp luật Việt Nam về hợp đồng vậnchuyển hàng hoá bằng đường biển trong mối tương quan với qui định của pháp luậtquốc tế

Tác giả đã đi đến nhận xét các qui định của Bộ luật hàng hải Việt Nam năm

2005 hầu như tiếp nhận các qui định của qui tắc Hague- Visby, một số các qui địnhcủa qui tắc Hamburg 1978 Sự tiếp nhận có chọn lọc qui định của hai qui tắc nàydẫn đến hệ quả là các qui định của Bộ luật hàng hải Việt Nam 2005 hiện hành cónhiều điểm thống nhất với các qui định hoặc của Qui tắc Hague-Visby, hoặc của quitắc Hamburg Bên cạnh đó, cũng có những điểm mà Bộ luật hàng hải Việt Nam

2005 có sự khác biệt với hai qui tắc trên, đặc biệt với những phát triển mới trongqui tắc Rotterdam

Những thay đổi căn bản của Công ước Rotterdam và hướng sửa đổi luật hàng hải Việt Nam, bài viết của TS Dương Văn Bạo, Tạp chí Khoa học Công nghệ

hàng hải số tháng 1/2011 [4] Bài viết trong tạp chí giới thiệu Công ước của liên

hợp quốc tế về vận chuyển hàng hoá quốc tế một phần hoặc toàn bộ bằng đườngbiển được thông qua ngày 23/5/2009 tại Rotterdam Sự ra đời của công ước đượcnhiều quốc gia trông đợi và áp dụng cho phép thay thế các công ước hiện tại vẫnđược áp dụng rất khác nhau giữa các nước trong cả vận chuyển hàng hóa bằngđường biển và trong vận tải đa phương thức Những thay đổi đó đang tác động tớithị trường thế giới và Việt Nam Tác giả bài viết đánh giá những điểm bất lợi và lạchậu của các công ước quốc tế cũng như Bộ luật hàng hải Việt Nam trên cơ sở xemxét những điểm mới, tiến bộ của Công ước Rotterđam Công ước Rotterdam đã mở

ra một cơ sở pháp lý cho sự phát triển của thương mại điện tử bao gồm các cácchứng từ và vận đơn điện tử trong vận tải đường biển mở đường cho các chuẩn giaodịch trong vận tải quốc tế Tác giả đưa ra kết luận Công ước Rotterdam không hoàntoàn xoá bỏ mà giữ lại những điểm tiến bộ của Hague- Visby và Hamburg đồng thời

bổ sung những điểm mới thích hợp với khuynh hướng phát triển của vận tải hiệnđại Bằng cách này, công ước đã tạo ra được một môi trường pháp lý công bằngbình đẳng trong lĩnh vực vận chuyển hàng hải quốc tế

Công ước Rotterdam 2009 và lợi ích của Việt Nam khi gia nhập công ước này, bài viết của ThS Hoàng Thị Đoan Trang, Tạp chí kinh tế đối ngoại số 68

Nhận định của doanh nghiệp Việt Nam về Công ước Rotterdam 2009, bài

viết của ThS Nguyễn Thị Yến, Tạp chí kinh tế đối ngoại số 61(01/2014) [84]

Bài viết trong tạp chí phân tích Công ước Rotterdam 2009 là một công ướctiên tiến, hiện đại, chuyên nghiệp hơn so với các công ước trước đó, nhưng đâycũng là một công ước khá phức tạp, đòi hỏi các quốc gia tham gia phải nghiên cứu

kỹ và chuẩn bị kỹ lưỡng thì việc tham gia mới mang lại nhiều lợi ích Bài viết đãgiới thiệu tổng quan về qui tắc Rotterdam 2009, những luận điểm ủng hộ qui tắcRotterdam 2009 và các luận điểm phê phán tính phức tạp của Công ước Tác giảcũng đưa ra phân tích nhận định của doanh nghiệp Việt Nam Công ước Rotterdam

2009 được xem là có lợi hơn với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Do sự tiến bộcủa qui tắc Rotterdam đã khiến các doanh nghiệp kỳ vọng vào việc Việt Nam gianhập qui tắc này Qui tắc Rotterdam là một quy tắc mới trong vận chuyển hàng hảiquốc tế được đánh giá và đón nhận nhiều bởi các chuyên gia và những người làmthực tiễn tại Việt Nam Thực tế hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam nhận thứcchưa đầy đủ về qui tắc Rotterdam, mặc dù tỷ lệ biết đến qui tắc này khá cao Do đó,việc phổ biến pháp luật về vận tải quốc tế đến doanh nghiệp Việt Nam là yêu cầucấp thiết được đặt ra, cụ thể là phổ biến qui tắc Rotterdam 2009

Có thể thấy ở Việt Nam trong thời gian qua, mặc dù đã có một số công trìnhliên quan đến Hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển, tuy nhiên,

số lượng các công trình bài viết còn hạn chế, chưa đa dạng, chuyên sâu Các côngtrình chủ yếu tồn tại dưới hình thức là các giáo trình, sách chuyên khảo sử dụng chủyếu trong các trường đại học, đã có một số bài viết, đề tài nghiên cứu khoa học ởbậc đại học, thạc sĩ, nhưng chưa có công trình nghiên cứu bậc Tiến sĩ về vấn đề này.Tác giả nhận thấy, vấn đề trên chưa được nghiên cứu sâu một cách có hệ thống tạiViệt Nam, phạm vi nghiên cứu còn mang tính chất khái quát chung, hoặc một sốkhía cạnh đơn lẻ mà chưa nghiên cứu tổng hợp các nội dung cụ thể của vấn đề

1.1.2 Công trình khoa học nước ngoài

Tại nhiều nước trên thế giới, các vấn đề pháp lý trong điều chỉnh hoạt độngvận tải hàng hóa bằng đường biển quốc tế đã được nghiên cứu một cách khá đầy đủ

và chi tiết.Tiêu biểu là các công trình sau đây :

Cuốn sách “Carriage of Goods by Sea”của tác giả John F Wilson 2008

[98] Cuốn sách đề cập đến các khía cạnh pháp luật liên quan đến vận tải hàng hóabằng đường biển, đặc biệt tập trung vào các vấn đề liên quan đến hợp đồng thuê tàu

và vận đơn đường biển Cuốn sách đã giới thiệu hai loại hợp đồng thuê tàu theo tàuchuyến và hợp đồng thuê tàu chợ trong hàng hải quốc tế, phân tích những điểmkhác biệt cơ bản giữa hợp đồng thuê tàu chuyến và thuê tàu chợ, những nội dung,điều khoản cơ bản của hai loại hợp đồng này, trách nhiệm, nghĩa vụ của các bêntrong hợp đồng Cuốn sách cũng giới thiệu các vấn đề pháp lý liên quan đến vậnđơn đường biển, phân tích sự khác biệt giữa các loại vận đơn đường biển, vai tròcủa vận đơn đường biển, vận đơn sử dụng trong vận tải đa phương thức Cuốn sáchcũng giới thiệu, phân tích một số vụ việc thực tiễn, các án lệ điển hình và vấn đềgiải quyết tranh chấp liên quan đến vận chuyển hàng hóa bằng đường biển quốc tế

Cuốn sách Shipping law của Chorley and Giles’[90]

Nội dung chủ yếu của cuốn sách giới thiệu Luật hàng hải Anh và luật vậnchuyển đường biển của Anh như: các vấn đề pháp lý liên quan đến tàu biểu, vậnchuyển hàng hóa bằng đường biển, hợp đồng thuê tàu, nghĩa vụ, trách nhiệm củacác bên; vấn đề chuyên chở hành khách bằng đường biển, giới hạn trách nhiệm củachủ tàu; các vấn đề pháp lý liên quan đến vận đơn đường biển; các nguyên tắc củabảo hiểm hàng hải, hợp đồng bảo hiểm hàng hải.v.v Cuốn sách đã trang bị đượcnhững kiến thức cơ bản liên quan đến pháp luật về hàng hải và vận chuyển hàng hóa

và hành khách bằng đường biển của Anh

Cuốn sách: “Admiralty and Maritime Law” của Robert Force [103], tạichương II về Luật thương mại, tác giả đã giới thiệu về hợp đồng vận chuyển hànghóa bằng đường biển, trách nhiệm của người vận chuyển đối với hàng hóa, con tàu

và hành trình trên biển; Giới hạn trách nhiệm của người vận chuyển; Nghĩa vụchứng minh, thông báo tổn thất, bảo hiểm hàng hải quốc tế, các vấn đề pháp lý vềtổn thất chung Tác giả đã chỉ ra các hình thức tài phán trong vận chuyển hàng hóabằng đường biển thông qua một số vụ việc thực tiễn liên quan đến hợp đồng vậnchuyển hàng hóa bằng đường biển

Trên thế giới nhiều nghiên cứu về lĩnh vực này cũng đã được thực hiện nhưcác nghiên cứu của Giáo sư William Tettley, một chuyên gia nổi tiếng về Luật hànghải với rất nhiều bài viết được đăng trên trang web của cá nhân ông, tập trung vàocác lĩnh vực như hợp đồng, bảo hiểm, vận đơn đường biển, tổn thất chung

Bài viết: Maritime Law as a Mixed Legal System (with Particular Reference

to the Distinctive Nature of American Maritime Law, Which Benefits from Both ItsCivil and Common Law Heritages), của William Tettley, TuLane Maritime LawJournal, Vol.23, 1999 [116] Tác giả cho rằng Luật hàng hải như là một hệ thốngpháp lý hỗn hợp, với liên hệ tới bản chất cá biệt của luật Hoa kỳ chịu chi phối cả từ

hệ thống dân luật và án lệ Việc xây dựng và phát triển của Luật hàng hải Hoa Kỳchịu sự chi phối ảnh hưởng của hệ thống Luật án lệ và hệ thống luật Châu Âu lụcđịa Những nội dung cơ bản liên quan đến Luật hàng hải Hoa Kỳ được xây dựngtrên nền tảng của hệ thống dân luật đó là các vấn đề liên quan đến qui chế pháp lýcủa tàu biển, hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển, trách nhiệm của chủtàu, cứu hộ, bảo hiểm hàng hải, vấn đề tổn thất chung Mặt khác, các qui định đặcthù mang tính chuyên sâu xuất phát từ thực tiễn trong lĩnh vực hàng hải bắt nguồn

từ các án lệ trên cơ sở các quyết định của các thẩm phán và từ thực tiễn phong phútrong lĩnh vực hàng hải Bài viết cũng phân tích sự ảnh hưởng của hệ thống luật án

lệ và hệ thống luật Châu Âu lục địa đến việc xây dựng các điều ước quốc tế liênquan đến vận chuyển hàng hóa bằng đường biển quốc tế và giá trị ưu tiên áp dụngcác qui định của điều ước quốc tế so với pháp luật quốc gia khi cùng điều chỉnh mộtvấn đề Bài viết có nhiều thông tin quan trọng liên quan đến việc nghiên cứu về sựhình thành và phát triển của pháp luật vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đườngbiển

Nhiều công trình nghiên cứu khác cũng có giá trị như bài viết “Risk shiftingagreements in maritime contracts” (Hartwell Law Office.LLP) [95] Bài viết củatác giả đi sâu phân tích các hợp đồng hàng hải có chứa đựng các điều khoản chuyểndịch rủi ro từ một bên của hợp đồng cho bên khác Những dạng thức được đề cậpnhư điều khoản loại trừ trách nhiệm, giới hạn trách nhiệm, miễn trừ trách nhiệm,khước từ thế quyền, bảo hiểm trách nhiệm… Bài viết cũng đi sâu làm rõ hơn việc

áp dụng quyền tài phán đối với các hợp đồng bản chất là hợp đồng hàng hải, cũng như đánh giá tính hiệu lực của các điều khoản chuyển dịch rủi ro.

Bài viết “Avoiding contract disputes and litigation: Lessons learned fromship repair contracts” của RICHARD DINAPOLI, JR và ALBERT H BOWERS,III [104] Trên cơ sở phân tích kinh nghiệm thực tiễn tranh chấp từ hợp đồng sửachữa tàu biển, tác giả đã chỉ rõ những nguyên nhân của tranh chấp hợp đồng tronglĩnh vực hàng hải Do vậy tác giả nêu ra cách phòng tránh các tranh chấp đó là cácbên phải thỏa thuận cụ thể rõ ràng, chi tiết các điều khoản trong hợp đồng nhằmtrách các tranh chấp có thể xảy ra Mặt khác tác giả cũng phân tích hai phương thứcchủ yếu trong việc giải quyết tranh chấp về hợp đồng trong lĩnh vực hàng hải đó làthông qua tòa án và trọng tài Trên cơ sở phân tích từng phương thức, tác giả đi đếnnhận xét giải quyết tranh chấp hợp đồng hàng hải thông qua phương thức trọng tài

có nhiều ưu điểm như giải quyết nhanh gọn, giữ được uy tín của các bên và chi phíthường ít tốn kém hơn

Bài viết “A comparative analysis of the Hague-Visby Rules, the HamburgRules and the Rotterdam Rules”, của Francesco Berlingieri, CIM - Colloquium onthe Rotterdam Rules, Rotterdam, September 21, 2009 [94] Tác giả nghiên cứu sosánh các qui định của qui tắc Hague- Visby, qui tắc Hamburg và qui tắc Rotterdam.Nội dung chủ yếu bài viết so sánh các công ước liên quan đến trách nhiệm củangười chuyên chở, các trường hợp miễn trách nhiệm, giới hạn trách nhiệm đối vớitrường hợp hàng hóa bị mất mát hư hỏng, thời hạn thông báo tổn thất, thời hiệukhởi kiện

Trên cơ sở phân tích, tác giả đã chỉ ra những điểm tiến bộ của Công ướcRotterdam 2009 so với qui tắc Hague-Visby và qui tắc Hamburg, các qui định củaqui tắc Rotterdam không chỉ đề cập đến hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đườngbiển mà còn đề cập đến hợp đồng vận tải đa phương thức quốc tế trong đó có mộtphần vận tải bằng đường biển Các qui định về nghĩa vụ trách nhiệm và các trườnghợp miễn trách nhiệm của người chuyên chở và chủ hàng được qui định chi tiết hơnnhiều so với các qui định tương ứng trong các qui tắc Hague- Visby và Hamburg,qui tắc Rotterdam đã mở rộng phạm vi và tăng giới hạn trách nhiệm bồi thường của

người chuyên chở Hơn nữa so với qui tắc Hague- Visby và Hamburg, qui tắcRotterdam có những qui định mới chẳng hạn về chứng từ điện tử, về nghĩa vụ vàtrách nhiệm của người thực hiện nghĩa vụ hàng hải, qui định về trả hàng, kéo dàithời hiệu khởi kiện… Về nội dung, qui định của qui tắc Rotterdam là đầy đủ và hiệnđại nhất.

Mặc dù trên thế giới đã có một số công trình nghiên cứu lên quan đến hợpđồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển, nhưng hợp đồng vận chuyểnhàng hóa quốc tế bằng đường biển là một vấn đề chưa được chú trọng nghiên cứu cả

về lý luận cũng như thực tiễn tại Việt Nam

1.2 Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu

Nội dung của đề tài luận án tập trung nghiên cứu các vấn đề liên quan đếnHợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn thiện phápluật Việt Nam Có thể thấy, đây là vấn đề mang tính thời sự, với nhiều đề tài nghiêncứu ở các khía cạnh khác nhau Mặc dù, tên các công trình nghiên cứu không trùngvới tên đề tài luận án của nghiên cứu sinh nhưng có nhiều nội dung liên quan đếnluận án có giá trị tham khảo cho tác giả luận án

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

Đây là một trong những vấn đề đặc biệt quan trọng mà tác giả luận án muốntập trung giải quyết Vì hiện nay, các tác giả mới chỉ nêu một cách khái quát về hợp

đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển:

PGS.TS Nguyễn Như Tiến, Bàn về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển theo qui định của Bộ luật hàng hải Việt Nam 2005, đã phân tích khái

niệm về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển trên cơ sở điều 70 của Bộluật hàng hải Việt Nam, hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển là văn bảncam kết giữa người vận chuyển và người thuê vận chuyển Người vận chuyển camkết sẽ vận chuyển hàng hoá từ cảng này đến cảng khác theo yêu cầu của người thuê,còn người thuê vận chuyển cam kết sẽ thanh toán cước phí Tác giả đã phân loạihợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển thành hai loại theo qui định củađiều 71 Bộ luật hàng hải 2005 đó là hợp đồng vận chuyển theo chứng từ vận chuyển

và hợp đồng vận chuyển theo chuyến Tác giả cũng nêu ra khái niệm và đặc điểmcủa từng loại hợp đồng và giới thiệu các qui định liên quan đến quyền, nghĩa vụtrách nhiệm của các bên trong Bộ luật hàng hải Việt Nam 2005.

GS.TS Hoàng Văn Châu, Logistics và vận tải quốc tế, Nhà xuất bản thông tin

và truyền thông, Hà Nội 2009 cũng đã giới thiệu phân tích các phương thức thuê tàutrong hàng hải quốc tế đó là phương tức thuê tàu chợ và phương thức thuê tàuchuyến trong hàng hải quốc tế Tác giả cũng đã phân tích khái quát khái niệm đặcđiểm từng loại hợp đồng về nội dung cơ bản, quyền và nghĩa vụ của các bên tronghợp đồng vận chuyển, nguồn luật điều chỉnh v.v…

Cuốn sách “Carriage of Goods by Sea”của tác giả John F Wilson 2008 đã

đề cập đến các khía cạnh pháp luật liên quan đến vận tải hàng hóa bằng đường biển,đặc biệt tập trung vào các vấn đề liên quan đến hợp đồng thuê tàu và vận đơn đườngbiển Cuốn sách đã giới thiệu hai loại hợp đồng thuê tàu theo tàu chuyến và hợpđồng thuê tàu chợ trong hàng hải quốc tế, phân tích những điểm khác biệt cơ bảngiữa hợp đồng thuê tàu chuyến và thuê tàu chợ, những nội dung, điều khoản cơ bảncủa hai loại hợp đồng này, trách nhiệm, nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng

Về vấn đề này, các tác giả mới chỉ phân tích một cách khái quát, các côngtrình nghiên cứu hiện mới chỉ dừng lại ở các vấn đề lý luận cơ bản chưa có sựchuyên sâu, chưa chỉ rõ những điểm khác biệt cơ bản của hợp đồng vận chuyểnhàng hóa bằng đường biển so với các loại hợp đồng khác

đường biển

Các tác giả mới chỉ giới thiệu những nội dung cơ bản nhất về nguồn luậtđiều chỉnh các phương thức vận chuyển hàng hoá bằng đường biển đó là hợp đồngthuê tàu chợ và hợp đồng thê tàu chuyến nhưng chưa có sự phân tích và chỉ rõ sựkhác biệt về nguồn luật điều chỉnh giữa hai loại hợp đồng thuê tàu chợ và tàuchuyến trong hàng hải quốc tế Đồng thời các tác giả cũng chưa phân tích rõ xuhướng phát triển của pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằngđường biển trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế

1.2.3 Nội dung hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

Một số công trình nghiên cứu đã phân tích, nghiên cứu các vấn đề pháp lý cơbản của hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển như chủ thể củahợp đồng, nội dung của hợp đồng quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của các bên tronghợp đồng

PGS.TS Hoàng Thế Liên chủ biên Hội nhập kinh tế quốc tế (tài liệu bồi

dưỡng của ngành Tư pháp), Nhà xuất bản Tư pháp năm 2006, tại chương IV cũngnêu ra một số vấn đề cơ bản liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tếbằng đường biển Cuốn sách đã giới thiệu về hợp đồng chuyên chở hàng hoá vàquốc tế bằng đường biển, trong đó để lập đến hai loại hợp đồng đó là hợp đồng vậntải bằng tàu chuyến và hợp đồng chuyên chở hàng hoá xuất nhập khẩu bằng tàu chợ.Ngoài ra cuốn sách cũng giới thiệu những vấn đề cơ bản về chủ thể của hợp đồng;Đối tượng của hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển và nội dung củahợp đồng, tác giả cũng phân tích các vấn đề pháp lý cơ bản của vận đơn đường biển

và trách nhiệm của người vận chuyển trong hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tếbằng đường biển

Bùi Gia Anh, Phan Thế Nguyên và một số tác giả khác, Phân tích một số Bộ luật, đạo luật, điều ước liên quan đến vận tải và bảo hiểm hàng hải, Nhà xuất bản

Chính trị quốc gia, Hà Nội 2007 Các tác giả nghiên cứu các qui định, các kháiniệm, các thuật ngữ có trong các qui tắc Hague- Visby và qui tắc Hamburg 1978.Cuốn sách đã giới thiệu về sự ra đời của các qui tắc, ý nghĩa của các qui tắc; Tráchnhiệm pháp lý của người chuyên chở, trách nhiệm của người gửi hàng, chứng từ vậntải, khiếu nại và kiện tụng v.v…

T.S Nguyễn Vũ Hoàng, Th.S Hà Việt Hưng (tác giả luận án), Về hợp đồng thuê tàu chuyến trong hàng hải quốc tế, Tạp chí luật học, Trường đại học luật Hà

Nội, số 3/2012 Bài viết tạp chí đã phân tích những vấn đề pháp lý cơ bản của hợpđồng thuê tàu chuyến như khái niệm, phân loại, nguồn luật điều chỉnh, chủ thể củahợp đồng, nội dung cơ bản của hợp đồng, quyền và nghĩa vụ và trách nhiệm của cácbên Bài viết cũng đã giới thiệu một số hợp đồng mẫu thông dụng về hợp đồng thuêtàu chuyến

Bài viết của Francesco Berlingieri, A comparative analysis of the Visby Rules, the Hamburg Rules and the Rotterdam Rules, CIM – Colloquium onthe Rotterdam Rules, Rotterdam, september 21, 2009 Tác giả nghiên cứu so sánhcác qui định của qui tắc Hague- Visby, qui tắc Hamburg và qui tắc Rotterdam 2009liên quan đến trách nhiệm của người vận chuyển Trên cơ sở phân tích, tác giả đãchỉ ra những điểm tiến bộ của Công ước Rotterdam 2009.

Hague-So với qui tắc Hague- Visby và qui tắc Hamburg, các qui định của qui tắcRotterdam không chỉ đề cập đến hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển

mà còn đề cập đến hợp đồng vận tải đa phương thức quốc tế trong đó có một phầnvận tải bằng đường biển Các qui định về nghĩa vụ trách nhiệm và các trường hợpmiễn trách nhiệm của người chuyên chở và chủ hàng được qui định chi tiết hơnnhiều so với các qui định tương ứng trong các qui tắc Hague- Visby và Hamburg,qui tắc Rotterdam đã mở rộng phạm vi và tăng giới hạn trách nhiệm bồi thường củangười chuyên chở Qui tắc Rotterdam đã có những qui định cân bằng về lợi ích giữangười chuyên chở và người thuê chở hàng hóa phù hợp với xu thế phát triển củathương mại và hàng hải quốc tế trong giai đoạn hiện nay

Nội dung này đã có một số tác giả đề cập đến nhưng chưa có số phân tíchchuyên sâu, đặc biệt các tác giả chưa chỉ rõ những điểm bất cập phát sinh trong thựctiễn ký kết và thực hiện hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

quốc tế bằng đường biển

Các tác giả đã giới thiệu, phân tích các phương thức giải quyết tranh chấpnhư thương lượng, hòa giải, toà án và trọng tài

TS LS Nguyễn Chúng, Kinh nghiệm thực tế giải quyết tranh chấp hợp đồng thương mại- hàng hải, Nhà xuất bản chính trị quốc gia Hà Nội, 2005 Tác giả đã

giới thiệu một số nội dung cơ bản liên quan đến giải quyết tranh chấp hợp đồngtrong thương mại hàng hải như nguồn luật áp dụng, khiếu nại, kiện tụng trong giảiquyết tranh chấp; vấn đề kiện tụng thông qua trọng tài hoặc tòa án, giới thiệu vềtrọng tài quốc tế Cuốn sách cũng đã giới thiệu tóm tắt một số vụ việc tranh chấpthực tế từ các hợp đồng thương mại hàng hải, trên cơ sở phân tích một số vụ việc,

tác giả đã rút ra bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp nhằm giúp các doanhnghiệp và tổ chức kinh tế trong nước không ngừng nâng cao hiệu quả kinh doanh,

an toàn pháp lý, tránh xảy ra tranh chấp dẫn đến lãng phí không cần thiết

TS Nguyễn Vũ Hoàng, Th.S Hà Việt Hưng (tác giả luận án), Một số vấn đề

cơ bản về giải quyết tranh chấp hàng hải quốc tế), Tạp chí Luật học, Trường đại

học Luật Hà Nội số 9/2011 Bài viết trong tạp chí phân tích những vấn đề cơ bản vềnguồn luật áp dụng, thời hạn khiếu nại, thời lượng khởi kiện và các phương thứcgiải quyết tranh chấp hàng hải quốc tế Bài viết tạp chí chỉ rõ tranh chấp hàng hảiquốc tế là tranh chấp đa dạng, phức tạp, thường xuyên nảy sinh trong lĩnh vực hànghải quốc tế Bài viết giới thiệu về thời hạn khiếu nại và khởi kiện trong giải quyếttranh chấp hàng hải quốc tế được qui định khác nhau trong các công ước quốc tế vềhàng hải và trong pháp luật của các nước Bài viết tạp chí cũng phân tích cácphương thức phổ biến giải quyết các tranh chấp hàng hải quốc tế là thông qua conđường toà án hoặc trọng tài Bài viết cũng giới thiệu ở Việt Nam, Bộ luật hàng hảiqui định tranh chấp hàng hải có thể được giải quyết bằng con đường thương lượng,thoả thuận hoặc khởi kiện tại trọng tài hoặc toà án có thẩm quyền

Các tác giả phân tích thực trạng giải quyết tranh chấp nhưng chưa làm rõđược đặc thù của việc giải quyết tranh chấp liên quan đến hợp đồng vận chuyểnhàng hóa bằng đường biển quốc tế Các tác giả cũng chưa làm rõ những khó khăn,khúc mắc và những điểm qui định của pháp luật chưa phù hợp nhằm giúp các chủthể, xem xét kinh nghiệm trong quá trình đàm phán ký kết và thực hiện hợp đồngvận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển

vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam tổ chức Hội thảo Báo cáo rà soát Bộ luật hàng hải Việt Nam 2005, tháng 8/ 2011 tại Hà Nội Trong kỷ yếu hội

thảo, các tác giả đã nhận xét: Bộ luật HHVN năm 2005 đánh dấu tiếp một bướctrưởng thành hơn và toàn diện hơn trong việc tiếp cận và chuẩn hóa các điều ướcquốc tế về hàng hải vào hệ thống pháp luật hàng hải quốc gia Trong giai đoạn hiệnnay Việt Nam cần tiếp tục chỉnh sửa, hoàn thiện Bộ luật hàng hải Việt Nam, nhằm

mục tiêu hoàn thiện và chuẩn hóa hệ thống pháp luật hàng hải quốc gia, đảm bảonăng lực hội nhập sâu rộng và toàn diện của Việt Nam vào nền kinh tế thế giới cũngnhư vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế Trong thực tế hiện nay trong hoạtđộng hàng hải quốc tế đã có thêm Công ước Rotterdam Rules 2009 là công ước tiến

bộ nhất hiện nay giải quyết hài hòa mối quan hệ lợi ích giữa các bên liên quan tronghợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển Việt Nam có thể thamkhảo công ước mới này cho mục tiêu sửa đổi và hoàn thiện Bộ luật HHVN Các tácgiả cùng có quan điểm thống nhất là rà soát sửa đổi bổ sung Bộ luật hàng hải ViệtNam 2005 càng cụ thể chi tiết càng tốt nhằm bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng củacác bên trong hoạt động hàng hải

TS Dương Văn Bạo, Những thay đổi căn bản của Công ước Rotterdam và hướng sửa đổi luật hàng hải Việt Nam, Tạp chí Khoa học Công nghệ hàng hải số

tháng 1/2011 Bài viết trong tạp chí giới thiệu giới thiệu Công ước của liên hợpquốc tế về vận chuyển hàng hoá quốc tế một phần hoặc toàn bộ bằng đường biểnđược thông qua ngày 23/5/2009 tại Rotterdam Sự ra đời của công ước được nhiềuquốc gia trông đợi và áp dụng cho phép thay thế các công ước hiện tại vẫn được ápdụng rất khác nhau giữa các nước Công ước Rotterdam mở ra một cơ sở pháp lýcho sự phát triển của thương mại điện tử bao gồm các các chứng từ và vận đơn điện

tử trong vận tải đường biển mở đường cho các chuẩn giao dịch trong vận tải quốc

tế Tác giả đưa ra kết luận Công ước Rotterdam không hoàn toàn xoá bỏ mà giữ lạinhững điểm tiến bộ của Hague- Visby và Hamburg đồng thời bổ sung những điểmmới nhất hợp với khuynh hướng phát triển của vận tải hiện đại Bằng cách này,công ước đó tạo ra được một môi trường pháp lý công bằng bình đẳng trong lĩnhvực vận chuyển hàng hải quốc tế Việt Nam cần hoàn thiện Bộ luật hàng hải trên cơ

sở tiếp thu chọn lọc những điểm mới, tiến bộ của Công ước Rotterdam 2009

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu từ khía cạnh pháp luật nhằm hoànthiện pháp luật liên quan đến hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đườngbiển còn chung chung chưa đưa ra các giải pháp một cách tổng thể và các giải pháp

cụ thể trong việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hóaquốc tế bằng đường biển

1.2.6 Kiến nghị Việt Nam gia nhập công ước quốc tế về vận chuyển hàng hóa bằng đường biển

Các tác giả đã phân tích vai trò, tầm quan trọng của các công ước quốc tế vềvận tải biển trong hàng hải quốc tế nhằm hướng tới sự cần thiết để Việt Nam thamgia công ước quốc tế về vận tải biển và nội luật hoá các qui định của công ước trongquá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật Việt Nam

Dự án EU- Việt Nam Mutrap III tổ chức, Hội thảo đánh giá tác động của việc Việt Nam gia nhập các công ước quốc tế về vận chuyển hàng hoá bằng đường biển, tháng 7/2011 tại Hà Nội Trong kỷ yếu hội thảo đã giới thiệu các công ước

quốc tế liên quan đến vận chuyển hàng hoá bằng đường biển đó là Công ướcBrussels1924; Công ước Hamburg 1978 và Công ước Roterdam 2009 Các tác giảcũng đã giới thiệu các qui định của pháp luật Việt Nam về vận chuyển hàng hoábằng đường biển và tác động về mặt pháp lý của các công ước quốc tế có liên quan.Trên cơ sở so sánh các công ước quốc tế tìm ra những điểm tương đồng, khác biệtvới các qui định của pháp luật Việt Nam Các tác giả đã nhận xét đánh giá các nhàsoạn thảo Bộ luật hàng hải Việt Nam đã tham khảo cả qui tắc Hague- Visby và quitắc Hamburg, về nội dung qui tắc Rotterdam là đầy đủ và hiện đại nhất Các tác giảcho rằng Việt Nam nên nghiên cứu cân nhắc kỹ tham gia một trong các công ướcquốc tế nêu trên đồng thời sửa đổi bổ sung pháp luật hàng hải Việt Nam trên cơ sởtham khảo những ưu điểm của các công ước

Th.S Nguyễn Tiến Vinh, Pháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển trong bối cảnh hội nhập quốc tế, Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Luật

học 27 (2011) Tác giả đã phân tích thực trạng về các công ước quốc tế quan trọngđiều chỉnh hợp đồng vận tải hàng hoá bằng đường biển, pháp luật Việt Nam về hợpđồng vận chuyển hàng hoá bằng đường biển trong mối tương quan với qui định củapháp luật quốc tế Tác giả đã đi đến nhận xét các qui định của Bộ luật hàng hải ViệtNam năm 2005 hầu như tiếp nhận các qui định của qui tắc Hague- Visby, một sốcác qui định của qui tắc Hamburg 1978, sự tiếp nhận có chọn lọc qui định của haiqui tắc này Trong thực tiễn, các qui định của qui tắc Rotterdam đảm bảo tính hiệnđại, bảo vệ hài hòa lợi ích của cả người vận chuyển và chủ hàng

ThS Hoàng Thị Đoan Trang, Công ước Rotterdam 2009 và lợi ích của Việt Nam khi gia nhập công ước này, Tạp chí kinh tế đối ngoại số 68 (09/2014)

Tác giả phân tích nguyên nhân ra đời của Công ước Rotterdam 2009; Nhữngđiểm mới của Công ước Rotterdam 2009 so với ba công ước trước đó là Công ướcBrussels 1924, Qui tắc Hague - visly 1968, Công ước Hamburg 1978 Theo tác giả,những qui định của Công ước Rotterdam 2009 đã kế thừa những ưu điểm và xóa bỏnhững nhược điểm của ba qui tắc trước đó, tạo ra sự cân bằng về nghĩa vụ và tráchnhiệm của cả chủ hàng và người chuyên chở Công ước Rotterdam 2009 đã giảiquyết được nhiều vấn đề khác nhau của thương mại vận tải hàng hóa quốc tế hiệnđại Gia nhập Công ước Rotterdam 2009 là một xu thế tất yếu khi Việt Nam thựchiện đường lối hội nhập vào nền kinh tế thế giới, đồng thời là cơ hội đối với cácdoanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm, doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu và cảnền kinh tế nói chung

ThS Nguyễn Thị Yến, Nhận định của doanh nghiệp Việt Nam về Công ước Rotterdam 2009, Tạp chí kinh tế đối ngoại số 61(01/2014).

Tác giả bài viết phân tích Công ước Rotterdam 2009 là một công ước tiêntiến, hiện đại, chuyên nghiệp hơn so với các công ước trước đó, nhưng đây cũng làmột công ước khá phức tạp, đòi hỏi các quốc gia tham gia phải nghiên cứu kỹ vàchuẩn bị kỹ lưỡng thì việc tham gia mới mang lại nhiều lợi ích Bài viết đã giớithiệu tổng quan về qui tắc Rotterdam 2009, những luận điểm ủng hộ qui tắcRotterdam 2009 và các luận điểm phê phán tính phức tạp của Công ước Tác giảcũng đưa ra phân tích nhận định của doanh nghiệp Việt Nam Công ước Rotterdam

2009 được xem là có lợi hơn với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Do sự tiến bộcủa qui tắc Rotterdam đã khiến các doanh nghiệp kỳ vọng vào việc Việt Nam gianhập qui tắc này Qui tắc Rotterdam là một quy tắc mới trong vận chuyển hàng hảiquốc tế được đánh giá và đón nhận nhiều bởi các chuyên gia và những người làmthực tiễn tại Việt Nam

Kết luận : Những công trình trên đây đã khai thác ở các góc độ khác nhau vềcác khía cạnh của vận tải đường biển quốc tế và hợp đồng vận chuyển hàng hóa

quốc tế bằng đường biển như chỉ ra thực trạng của vận chuyển đường biển của ViệtNam, thực trạng pháp luật về hợp đồng hàng hải quốc tế, trong đó có hợp đồng vậnchuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển, kiến nghị hoàn thiện pháp luật hàng hảiViệt Nam… Tuy nhiên, đến nay chưa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào,cũng chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện, bao quát

về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển Đặc biệt ở trình độTiến sĩ chưa có công trình nào kết hợp nghiên cứu cả khía cạnh lý luận và thực tiễncủa hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn thiệnpháp luật Việt Nam Chính vì vậy luận án là một công trình khoa học đầu tiên đặtvấn đề nghiên cứu một cách chuyên sâu, toàn diện, bao quát về cơ sở lý luận vàthực tiễn của hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đềhoàn thiện pháp luật Việt Nam

1.3 Những nội dung cơ bản cần giải quyết trong luận án

Trên cơ sở nghiên cứu tổng quan tình hình trên thế giới và tại Việt Nam vềhợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển quốc tế, có thể thấy cho

đến nay, chưa có công trình nào nghiên cứu một cách toàn diện về Hợp đồng vận

chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển và vấn đề hoàn thiện pháp luật Việt Nam cả trên phương diện lý luận, thực trạng pháp luật cũng như trong thực tiễn áp

dụng thực thi các quy định có liên quan Do vậy, mục tiêu của luận án cần chỉ rõnhững vấn đề còn tồn tại và tiếp tục nghiên cứu giải quyết, cụ thể là:

Thứ nhất, luận án tiếp tục tập trung nghiên cứu một cách toàn diện và

chuyên sâu vấn đề lý luận cơ bản về hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằngđường biển Trong phần đầu nội dung của luận án, tác giả tập trung nghiên cứu vàlàm rõ khái niệm và các đặc điểm của hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằngđường biển Tác giả sẽ tập trung nghiên cứu các đặc điểm nổi bật của hợp đồng vậnchuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển, những điểm khác biệt cơ bản so với cácloại hợp đồng khác

Thứ hai, luận án phân tích các nguồn luật điều chỉnh các phương thức vận

chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển, phân tích và chỉ rõ sự khác biệt vềnguồn luật điều chỉnh giữa hai loại hợp đồng thuê tàu chợ và hợp đồng thuê tàu tàu

chuyến trong hàng hải quốc tế Đồng thời tác giả phân tích xu hướng phát triển củapháp luật về hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển trong bốicảnh hội nhập kinh tế quốc tế Đây là cơ sở để Việt Nam gia nhập và tham gia kýkết các công ước quốc tế về vận chuyển hàng hoá bằng đường biển.

Thứ ba, luận án tập trung nghiên cứu chuyên sâu các vấn đề pháp lý cơ bản

của hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển như: Đối tượng củahợp đồng, chủ thể của hợp đồng, nội dung của hợp đồng, các quyền, nghĩa vụ, tráchnhiệm của các bên trong hợp đồng Tác giả sẽ phân tích, so sánh và chỉ ra nhữngđiểm còn bất cập về thực trạng qui định cũng như trong thực tiễn áp dụng hợp đồngvận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển ở Việt Nam Đây cũng là cơ sở đểtác giả đưa ra các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vậnchuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển

Thứ tư, tác giả phân tích đặc thù của việc giải quyết tranh chấp trong lĩnh

vực vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển, thông qua việc phân tích cácphương thức giải quyết tranh chấp như thương lượng, hòa giải, toà án và trọng tài.Tác giả cũng phân tích rõ ở một số nước phát triển có nền hàng hải phát triển đã cónhững cơ quan toà án và trọng tài chuyên trách để giải quyết tranh chấp hàng hảiquốc tế Trên cơ sở phân tích thực trạng giải quyết tranh chấp, tác giả chỉ ra nhữngkhó khăn, khúc mắc và những điểm qui định của pháp luật chưa phù hợp nhằm giúpcác chủ thể xem xét kinh nghiệm trong quá trình đàm phán ký kết và thực hiện hợpđồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển Đồng thời đây cũng là cơ sở

để tác giả kiến nghị hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực chuyển hàng hóa quốc tếbằng đường biển

Thứ năm, từ những vấn đề được giải quyết, tác giả luận án sẽ trình bày giải

pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằngđường biển Cụ thể là hoàn thiện các qui định của Bộ luật hàng hải Việt Nam liênquan đến hợp đồng vận chuyển hàng hóa quốc tế bằng đường biển để phù hợp vớihoàn cảnh thực tiễn của Việt Nam trước yêu cầu của hội nhập quốc tế và một số giảipháp khác góp phần đẩy mạnh và bảo đảm hiệu quả thực thi pháp luật vận chuyểnhàng hóa quốc tế bằng đường biển ở Việt Nam

Thứ sáu, tác giả phân tích, đánh giá tác động của các công ước quốc tế về

vận chuyển hàng hoá bằng đường biển đến việc xây dựng và hoàn thiện pháp luậtViệt Nam về hợp đồng vận chuyển hàng hoá quốc tế bằng đường biển Trên cơ sởphân tích vai trò, tầm quan trọng của các công ước quốc tế về vận tải hàng hóa bằngđường biển trong hàng hải quốc tế nhằm hướng tới sự cần thiết để Việt Nam ký vàgia nhập công ước quốc tế về vận tải hàng hóa bằng đường biển và nội luật hoá cácqui định của công ước trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật Việt Nam