Phương tiện dạy học là toàn bộ những trang thiết bị, đồ dùng, dụng cụ được sử dụng phục vụ trực tiếp cho việc giảng dạy và học tập trong nhà trường. Ví dụ: hệ thống tăng âm, loa, micro; ti vi và các đầu đọc VIDEO, VCD, DVD; các loại máy chiếu phim dương bản, máy chiếu qua đầu, máy chiếu đa phương tiện, máy vi tính; các loại tranh, ảnh, tranh giáo khoa, bản đồ, bảng biểu; các loại mô hình, vật thật; các dụng cụ, thiết bị thí nghiệm; máy móc, thiết bị, dụng cụ dạy học thực hành v.v... Như vậy để hiểu rõ thế nào là phương tiện dạy học, sử dụng chúng như thế nào để đạt hiệu quả cao trong dạy học? Tài liệu này sẽ giúp các bạn có được câu trả lời thích đáng.
Trang 1khái niệm về phương tiện dạy học
Phương tiện dạy học là một tập hợp những đối tượng vật chất được giáo viên sử dụng với tư cách là những phương tiện điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh và đối với học sinh, phương tiện còn là một nguồn tri thức phong phú để l nh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng
Trang 2Vai trß cña ph−¬ng tiÖn d¹y häc
Cung cÊp cho häc sinh c¸c kiÕn thøc mét c¸ch ch¾c ch¾n vµ
chÝnh x¸c
Lµm cho viÖc gi¶ng d¹y trë nªn cô thÓ h¬n
Rót ng¾n thêi gian gi¶ng d¹y
Gi¶i phãng ng−êi thÇy khái mét khèi l−îng lín c¸c c«ng viÖc tay ch©n
DÔ dµng g©y ®−îc c¶m t×nh vµ sù chó ý cña häc sinh
Cã thÓ kiÓm tra mét c¸ch kh¸ch quan
Trang 3vai trò trong các trường hợp cụ thể
Dạy học có giáo viên
Phương tiện dạy học được sử dụng nhằm hỗ trợ cho thầy giáo ởtrên lớp
Dạy học không có giáo viên
Phương tiện dạy học cũng được sử dụng có hiệu quả trong các trường hợp dạy học chính quy không có thầy giáo hay dùng đểhọc nhóm
Trang 4vai trò trong các trường hợp cụ thể
Giáo dục từ xa
Đặc tính riêng của giáo dục từ xa là có sự ngăn cách giữa giáo viên và các học sinh trong quá trình dạy học Như thế, nội dung giáo trình chỉ được chuyển giao thông qua phương tiện dạy họcGiáo dục đặc biệt
Phương tiện dạy học đóng vai trò rất quan trong trong giáo dục các học sinh khuyết tật Các trẻ em bị khuyết tật cần có sự xử lí giáo dục đặc biệt
Trang 5Phân loại phương tiện dạy học
Phần cứng
Là cơ sở để thực hiện các nguyên lí thiết kế, phát triển các loại thiết bị cơ, điện, điện tử theo các yêu cầu biểu diễn nội dung bài giảng Phần cứng là kết quả tác động của sự phát triển khoa học
kỹ thuật trong nhiều thế kỉ
Phần mềm
Sử dụng các nguyên lí sư phạm, tâm lí, khoa học kĩ thuật để cung cấp cho học sinh một khối lượng kiến thức hay cải thiện cách ứng
xử cho học sinh
Trang 6Phân loại theo tính chất
Nhóm truyền tin
Cung cấp cho các giác quan của học sinh nguồn tin dưới dạng âm thanh hoặc hình ảnh hoặc cả hai cùng một lúc, bao gồm
Máy chiếu phản xạ
Máy chiếu qua đầu
Máy chiếu Slide
Máy chiếu phim
Máy chiếu phim dương bản
Máy ghi âm
Máy quay đĩa
Trang 7Phân loại theo tính chất
Nhóm truyền tin
Máy quay đĩa
Máy thu thanh
Trang 8Phân loại theo tính chất
Nhóm mang tin
Là nhóm mà tự bản thân mỗi phương tiện đều chứa đựng một khối lượng tin nhất định
Các tài liệu in
Phương tiện mang tin thính giác
Phương tiện mang tin thị giác
Phương tiện mang tin nghe nhìn
Trang 9Phân loại theo cách sử dụng
Phương tiện trực tiếp dùng để dạy học
Trang 10Phân loại theo mức độ chế tạo phức tạp
Loại chế tạo không phức tạp
Do giáo viên tự nghiên cứu phát triển
Cần ít thời gian chế tạo
Sản phẩm của mỗi thầy giáo làm ra chỉ thích hợp riêng với giáo viên đó khi dạy học
Giá thành chế tạo không quá cao
Có thể dễ dàng cải tiến
Tuổi thọ sử dụng thường ngắn
Trang 11Phân loại theo mức độ chế tạo phức tạp
Loại chế tạo phức tạp
Được nghiên cứu và phát triển bởi một nhóm người
Cần nhiều thời gian để chế tạo
Sản phẩm làm ra được dùng phổ biến, có tài liệu hướng dẫn cho cả giáo viên và học sinh
Giá thành chế tạo tương đối cao
Thường là sản phẩm hoàn hảo (được đánh giá cẩn thận qua các hội đồng của các nhà giáo dục và kĩ thuật)
Tuổi thọ sử dụng thường dài
Trang 12yêu cầu đối với phương tiện dạy học
Phải phù hợp với nhiệm vụ sư phạm và phương pháp giảng dạy
Bộ phương tiện phải có mối liên hệ chặt chẽ về nội dung, bố cục
và hình thức
Thúc đẩy việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại và các hình thái tổ chức day học tiên tiến
Trang 13yêu cầu đối với phương tiện dạy học
Tính nhân trắc học
Phải đủ lớn, không chiếm nhiều chỗ trên bàn học
Phải phù hợp với tâm sinh lí của học sinh và giáo viên
Mầu sắc phải hài hoà, nên gần giống như thật
Phải đảm bảo tất cả các yêu cầu của kĩ thuật an toàn
Tính thẩm mỹ
Đường nét, hình khối phải cân xứng, hài hoà
Phải làm cho giáo viên và học sinh thích thú khi sử dụng
Trang 14yêu cầu đối với phương tiện dạy học
Tính khoa học kỹ thuật
Phải đảm bảo tuổi thọ cao và độ bền chắc
Phải thể hiện các thành tựu mới nhất của khoa học kĩ thuật
Phải có kết cấu thuận lợi cho việc bảo quản và chuyên chở
Tính kinh tế
Số lượng ít, chi phí tài chính nhỏ nhất mà vẫn đảm bảo hiệu quả
sử dụng cao nhất
Phải bền chắc và chi phí bảo quản thấp
Trang 15Các giai đoạn của việc lựa chọn phương
tiện dạy học
Giai đoạn 1: Phân tích
Xác định mục tiêu sư phạm
Đúng khớp)
Tổng kết)
Trang 16Các giai đoạn của việc lựa chọn phương
tiện dạy học
Giai đoạn 1: Phân tích
Xác định các yếu tố môi trường và con người
Phân tích đặc tính của học sinh Phân tích đặc tính của giáo viên
Trang 17C¸c giai ®o¹n cña viÖc lùa chän ph−¬ng
tiÖn d¹y häc
Giai ®o¹n 2: ThiÕt kÕ
ChuÈn bÞ
Lùa chän c¸c tµi liÖu cã s½n
Lùa chän vµ thiÕt kÕ
S¶n xuÊt mÉu
Trang 18C¸c giai ®o¹n cña viÖc lùa chän ph−¬ng
Trang 19C¸c giai ®o¹n cña viÖc lùa chän ph−¬ng
tiÖn d¹y häc
Giai ®o¹n 4: Phæ biÕn
Phæ biÕn
So¹n c¸c tµi liÖu h−íng dÉn
Hoµn thiÖn
Trang 20Đánh giá phương tiện dạy học
Giai đoạn phê chuẩn
Phương tiện dạy học được các chuyên gia kiểm tra và chấp thuận Các vấn đề có liên quan đến các yêu cầu chung của phương tiện dạy học là: tính khoa học sư phạm, tính nhân trắc học, tính thẩm
mỹ, tính khoa học kỹ thuật, tính kinh tế
Trang 21Đánh giá phương tiện dạy học
Giai đoạn đánh giá
Các phương tiện dạy học được đánh giá thông qua sự xem xét kết quả sử dụng của giáo viên và học sinh
Những nhận xét của từng giai đoạn phải được nghiên cứu tỉ mỉPhiếu đánh giá hay nêu các câu hỏi thu thập ý kiến của nhiều người thường được dùng trong giai đoạn này
Trang 22các câu hỏi thường được sử dụng khi
Các vấn đề chung
xem xét về nội dung chưa?
Các câu hỏi cho các bài viết
câu viết có cấu trúc logic không?
Trang 23các câu hỏi thường được sử dụng khi
Các câu hỏi cho băng âm thanh
Kịch bản có tuân thủ các tiêu chuẩn về phong cách, ngôn ngữ vàcấu trúc phù hợp với học sinh đã chọn không?
Băng ghi âm có độ dài hợp lí không? (thông thường không quá 5 phút)
Các câu hỏi cho phương tiện nhìn
Các ghi chú, quy ước và các mẫu sơ đồ có dễ hiểu đối với người học không?
Các thông điệp chính có thể chuyển tải tốt qua phương tiện nhìn không?
Trang 24các câu hỏi thường được sử dụng khi
các câu hỏi cho phương tiện nghe nhìn
Việc thêm các chi tiết cho phần nghe và phần nhìn có đầy đủkhông?
Tỉ lệ thay đổi giữa nghe và hình cũng như mức độ trình bày có
được lập kế hoạch hợp lí không?
Trang 25Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học
Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học đúng lúc
Sử dụng phương tiện vào lúc cần thiết
Cần đưa phương tiện theo trình tự bài giảng, tránh biến lớp học thành một phòng trưng bày
Cùng một phương tiện dạy học cũng cần phân biệt thời điểm sửdụng
Cần cân đối và bố trí lịch sử dụng phương tiện một cách hợp lý
Trang 26Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học
Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học đúng chỗ
Vị trí để giới thiệu phương tiện trên lớp học hợp lí nhất
Tìm vị trí lắp đặt phương tiện sao cho toàn lớp có thể quan sát rõ ràng
Đảm bảo các yêu cầu về chiếu sáng, thông gió và các yêu cầu kĩthuật đặc biệt khác
Phải được giới thiệu ở những vị trí đảm bảo tuyệt đối an toàn, , , , không làm ảnh hưởng tới lớp khác
Trang 27Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học
Nguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học đúng chỗ
Đối với các phương tiện được lưu giữ tại những nơi bảo quản, phải sắp xếp sao cho thầy giáo ít gặp khó khăn và mất thời gian
Phải bố trí chỗ cất giấu phương tiện dạy học tại lớp sau khi dùng, không làm phân tán tư tưởng của học sinh khi tiếp tục nghe giảngNguyên tắc sử dụng phương tiện dạy học đủ cường độ
Nội dung và phương pháp dạy sao cho thích hợp, vừa với trình độtiếp thu và lứa tuổi của học sinh
Từng loại phương tiện có mức độ sử dụng tại lớp khác nhau
Trang 28đồng bộ của học sinh
Trang 29Những sai sót điển hình trong việc sử
dụng các phương tiện dạy học
Chưa đúng hoặc đánh giá quá cao vai trò của phương tiện dạy họcChưa đánh giá đúng những khả năng truyền cảm xúc của các
phương tiện dạy học và đôi khi quá tích cực trong lúc chiếu phim
có tiếng
Giáo viên giải thích lại tỉ mỉ các tài liệu, đưa ra những ví dụ minh hoạ lại những vấn đề phim đã trình bày
Trang 30Những sai sót điển hình trong việc sử
dụng các phương tiện dạy học
Việc đánh giá quá cao khả năng của phương tiện hạy học chỉ
mang lại hiệu quả có tính chất hình thức bên ngoài hơn là các hiệu quả sư phạm
Kiến thức về phương pháp của thầy trong lĩnh vực sử dụng phương tiện dạy học yếu kém là nguyên nhân làm giảm hiệu quả việc áp dụng các phương tiện dạy học
Giáo viên treo các loại tranh ảnh liên tục sẽ làm cho học sinh mất đi cảm giác mới mẻ hàng ngày khi vào lớp
Trang 31Những sai sót điển hình trong việc sử
dụng các phương tiện dạy học
Giáo viên đặt tất cả các phương tiện dạy học cần dùng trên bàn làm kích thích tính tò mò của học sinh khiến chúng không chú ý
đến đối tượng thầy giáo đang trình bày
Chỉ áp dụng phương tiện trực quan với ý đồ minh hoạ mà quên rằng phim và băng hình hay các buổi truyền hình có thể trở thành nguồn tin cơ bản ở trên lớp
Có một số giáo viên chiếu phim học tập mà không căn cứ nội dung của nó
Giới thiệu cho học sinh ghi chép trong khi chiếu phim làm cho học sinh không tập trung theo dõi những gì diễn biến trên phim
Trang 32Nhãm mang tin
C¸c tµi liÖu in
S¸ch gi¸o khoa, s¸ch chuyªn m«n