Bài 39: Biến động số lượng của quần thể sinh vật (CB)

- Nêu đợc các nguyên nhân gây nên biến động số lợng cá thể trong quần thể và nguyên nhân quần thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng.. Biến động số lợng cá thể Là sự tăng, giảm số lợng

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Lớp:

I Mục tiêu

1 Kiến thức

- Nêu đợc các hình thức biến động số lợng của quần thể, lấy đợc ví dụ minh hoạ

- Nêu đợc các nguyên nhân gây nên biến động số lợng cá thể trong quần thể và nguyên nhân quần thể tự điều chỉnh về trạng thái cân bằng

- Nêu đợc cách quần thể điều chỉnh số lợng cá thể

2 Kĩ năng

Rèn luyện kĩ năng quan sát, phân tích, tổng hợp

3 Thái độ

Vận dụng kiến thức của bài học vào giải thích các vấn đề có liên quan trong sản xuất nông nghiệp và bảo vệ môi trờng

II Chuẩn bị

III Tiến trình bài giảng

1

ổ n định tổ chức

2 Kiểm tra bài cũ

C.Hỏi: Vì sao nhiều quần thể sinh vật không tăng kích thớc theo tiềm năng sinh học?

3 Bài mới

Hoạt động của Thầy và Trò Nội dung bài học

Hoạt động 1: (cá nhân)

GV: Biến động số lợng cá thể của

quần thể là gì?

- Gồm mấy loại ?

HS: trả lời

GV: kl

Phân biệt biến động số lợng theo chu

kì và biến động không theo chu kì?

HS: trả lời

GV: chỉnh sửa, kl

Bổ sung:

- Tảo tăng nhiều vào ban ngày vì có

ánh sáng để QH và giảm về ban đêm

- Rơi đẻ rộ vào ngày pha trăng khuyết:

ngoài rằm tháng 9 và đầu tháng 10

(tháng 9 đôi mơi, tháng 10 mồng

năm) chu kì

GV: Yêu cầu HS quan sát H39.1B,

cho biết vì sao số lợng thỏ và mèo

rừng lại tăng và giảm theo chu kì gần

giống nhau

HS: nghiên cứu trả lời

GV: chỉnh sửa, kl

? ý nghĩa về nghiên cứu biến động số

lợng cá thể trong sản xuất nông

nghiệp và bảo vệ các loài sinh vật nh

thế nào?

I Biến động số lợng cá thể

Là sự tăng, giảm số lợng cá thể của quần thể đó quanh trị số cân bằng khi kích thớc quần thể đạt giá trị tối đa, cân bằng với sức chứa của môi tr-ờng

Gồm 2 loại: BĐ theo chu kì và BĐ không theo chu kì

BĐ theo chu kì BĐ không theo c.kì

Xảy ra do những thay đổi

có chu kì của ĐKMT Xảy ra do các yếu tố ngẫu nhiên, không kiểm

soát đợc VD: chu kì ngày đêm, tuần

trăng, mùa, nhiều năm, hoạt động của thuỷ triều,

VD: lũ lụt, bão, cháy rừng, dịch bệnh, hoặc khai thác tài nguyên của con ngời gây nên.

- Muỗi phát triển mùa xuân

- Giáp xác: tăng về đêm không bị khai thác bởi

ĐV ăn thịt

* Thỏ là TA của mèo rừng, số lợng mèo rừng phụ thuộc vào nguồn TA là thỏ Khi số lợng thỏ tăng lên, mèo rừng có nguồn TA dồi dào nên có

điều kiện tăng số lợng cá thể Tuy nhiên số lợng thỏ cũng phụ thuộc vào số lợng kẻ thù là mèo

rừng (SL thỏ và SL mèo rừng khống chế lẫn

nhau).

Giúp các nhà nông nghiệp xác định đúng lịch thời vụ, để vật nuôi, cây trồng sinh trởng trong

điều kiện thích hợp nhất trong năm, nhằm đạt năng suất cao Đồng thời giúp các nhà bảo vệ

MT chủ động trong việc hạn chế sự phát triển quá mức của các loài sinh vật gây hại, gây mất cân bằng sinh thái

Hoạt động 2: (cá nhân)

GV: yêu cầu HS hoàn thành bảng 55

HS: nêu đợc

- Sâu hại mùa màng:

- Cá cơm ở biển Pêru

- Chim cu gáy

- Muỗi

- ếch nhái

- Bò sát, chim nhỏ, gặm nhấm

- Động vật ở rừng U Minh Thợng

 Nguyên nhân của những biến động

số lợng cá thể của quần thể là gì?

GV: Yêu cầu HS đọc mục II.2, cho

biết nhân tố nào có vai trò quan trọng

để điều chỉnh số lợng cá thể của quần

thể

HS: nêu đợc là xu hớng tự điều chỉnh

của quần thể trong điều kiện môi

tr-ờng thuận lợi và không thuận lợi

Hoạt động 3: (hoạt động nhóm)

1 bàn/nhóm, thời gian; 5 phút

GV: Yêu cầu HS trả lời lệnh SGK:

- Quan sát H55.3, cho biết trạng thái

cân bằng của quần thể là gì?

- Cơ chế duy trì trạng thái cân bằng

của quần thể?

- Quần thể đạt đợc mức độ cân bằng

khi các nhân tố; sức sinh sản, mức độ

tử vong, xuất c và nhập c có mối quan

hệ với nhau nh thế nào?

II Nguyên nhân gây biến động số lợng cá thể của quần thể

1 Nguyên nhân gây biến động số l ợng cá thể của quần thể

- Vào mùa có khí hậu ấm áp, sâu hại s2 nhiều

- Dòng nớc nóng làm cá cơm chết hàng loạt

- Phụ thuộc vào nguồn thức ăn

- Vào t có t0 thấp và độ ẩm cao muỗi s2 nhiều

- Vào mùa ma ếch nhái sinh sản mạnh

- Slợng  bất thờng khi có t0 xuống quá thấp

- Số lợng giảm do cháy rừng

Do những thay đổi của những nhân tố sthái vô sinh của MT (khí hậu, thổ nhỡng, ) và nhân tố sinh thái hữu sinh trong quần thể (cạnh tranh

giữa các cá thể trong đàn, SL kẻ thù ăn thịt, )

2 Sự điều chỉnh số l ợng cá thể của quần thể.

- Đó chính là sự cạnh tranh giữa các cá thể sinh vật giành nguồn sống trong môi trờng, kẻ thù ăn thịt,

Trong ĐKMT sống thuận lợi, nguồn TA dồi dào các nhân tố điều chỉnh mật độ (cạnh tranh, kẻ thù ăn thịt, ) tác động làm cho QT tăng mức sinh sản, giảm mức độ tử vong, nhiều cá thể từ nơi khác khan hiếm TA nhập c tới sống trong QT  sl cá thể của QT tăng lên nhanh Ngợc lại, khi sl cá thể tăng lên cao, sau 1 thời gian, nguồn sống trong MT trở nên thiếu hụt, nơi ở chật chội, dẫn tới cạnh tranh gay gắt giữa các cá thể làm tăng mức độ tử vong và giảm mức sinh sản của QT Đồng thời, khi cạnh tranh nhau gay gắt giữa các cá thể tăng lên, nhiều cá thể trong QT sẽ xuất c đi tìm nơi sống mới SL cá thể của QT lại đợc điều chỉnh giảm

đi

3 Trạng thái cân bằng của quần thể.

* Khái niệm:

Khi quần thể có số lợng các cá thể ổn định và cân bằng với khả năng cung cấp nguồn sống của môi trờng  gọi là TTCBCQT

* Cơ chế: điều hoà mật độ cá thể trong QT

Khi mật độ cá thể giảm xuống quá mức hoặc tăng lên quá cao, các nhân tố sinh thái của MT

có thể tác động làm giảm số cá thể của QT hoặc tác động làm tăng số cá thể của QT 9dựa vào mối tơng quan; mức sinh sản, tử vong, phát tán

* mức sinh sản (b), mức độ tử vong (d), xuất c (e) và nhập c (i): có qhệ với nhau

b + i = d + e

* Các NTST vô sinh tác động trực tiếp và 1 chiều lên sinh vật mà không phụ thuộc vào mật độ cá thể trong

QT (gọi là ntst không phụ thuộc vào mật độ)  ảnh hởng

tới trạng thái sinh lí của các cá thể Sống trong đktn không thuận lợi, mức sinh sản của các cá thể giảm, khả

- Các nhân tố sinh thái vô sinh và hữu

sinh ảnh hởng nh thế nào tới trạng thái

cân bằng của quần thể? Lấy ví dụ?

HS: trả lời từng câu hỏi

GV: Kl

- Nhân tố sinh thái vô sinh  NTST

không phụ thuộc vào mật độ

- Nhân tố sinh thái hữu sinh  NTST

phụ thuộc vào mật độ

năng thụ tinh kém, sức sống của con non thấp,

* Các nhân tố hữu sinh nh; sự cạnh tranh giữa các cá thể trong cùng 1 đàn số lợng kẻ thù ăn thịt, mức sinh sản và mức độ tử vong, sự phát tán của các cá thể trong QT, là các yếu tố bị chi phối bởi mật độ cá thể của QT (gọi là

ntst phụ thuộc vào mật độ cá thể trong qt)  ảnh hởng

rất lớn khả năng tìm kiếm TA, nơi ở, nơi đẻ trứng, khả năng sinh sản và nở trứng, khả năng sống sót của con non, và do vậy ảnh hởng tới số lợng cá thể trong quần thể

4 Củng cố: Vì sao nói; Trong tự nhiên, quần thể sinh vật có xu hớng điều chỉnh số lợng

cá thể của mình ở mức cân bằng?

(Do: mật độ cá thể của QT có ảnh hởng tới mức độ sử dụng nguồn sống trong MT, tới mức độ sinh sản và tử vong của cá thể Khi số lợng cá thể thấp mà điều kiện sống của môi trờng thuận lợi (nh; nguồn sống dồi dào, khí hậu phù hợp, ) số cá thể mới sinh ra tăng lên Ngợc lại khi số lợng cá thể tăng tăng cao dẫn tới điều kiện sống của môi trờng không thuận lợi, số cá thể bị chết tăng lên.)

5 Dặn dò: Làm bài 1 5

Chuẩn bị bài 40