Thẩm quyền thu ngân sách theo luật ngân sách nhà nước 2015 từ thực tiễn tỉnh ninh bình

Nhiệm vụ nghiên cứu Một là, về mặt lý luận: phân tích, hệ thống hoá cơ sở lí luận liên quan đến đề tài như: Khái niệm, đặc điểm thẩm quyền thu ngân sách địa phương; khái niệm thẩm quyề

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VIỆT ANH

THẨM QUYỀN THU NGÂN SÁCH THEO LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 2015 TỪ THỰC TIỄN

TỈNH NINH BÌNH

Chuyên ngành : Luật Kinh tế Mã số : 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS Nguyễn Đức Minh

HÀ NỘI, 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của bản

thân tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Đức Minh

Các trích dẫn, số liệu trung thực, chính xác, từ các nguồn thông tin hợp pháp, đảm bảo tính khách quan, khoa học./

Tác giả luận văn

Nguyễn Việt Anh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1:MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THẨM QUYỀN THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 6

1.1 Khái niệm thẩm quyền thu ngân sách nhà nước 6

1.2 Chủ thể thu ngân sách nhà nước 14

1.3 Nội dung thu ngân sách nhà nước 18

1.4 Các nguyên tắc thu ngân sách nhà nước 25

Chương 2:THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN THẨM QUYỀN THU NGÂN SÁCH Ở TỈNH NINH BÌNH 31

2.1 Thực trạng quy định và thực tiễn thực hiện thẩm quyền thu ngân sách nhà nước 31

2.2 Thực trạng thực hiện thẩm quyền thu ngân sách tại tỉnh Ninh Bình 06 tháng đầu năm 2017 theo Luật ngân sách Nhà nước 2015 48

2.3 Đánh giá, nhận xét về thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện thẩm quyền thu ngân sách tại tỉnh Ninh Bình 50

Chương 3:MỤC TIÊU, QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT THẨM QUYỀN THU NGÂN SÁCH THEO LUẬT NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 2015 QUA THỰC TIỄN TỈNH NÌNH BÌNH 54

3.1 Mục tiêu, yêu cầu hoàn thiện pháp luật thẩm quyền thu ngân sách theo Luật Ngân sách nhà nước 2015 54

3.2 Quan điểm trong việc hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền thu ngân sách nhà nước theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 56

3.3 Định hướng trong việc hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền thu ngân sách nhà nước theo luật ngân sách 2015 58

3.4 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền thu ngân sách theo Luật ngân sách nhà nước 2015 59

3.5 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về thẩm quyền thu ngân sách theo Luật ngân sách nhà nước năm 2015 63

KẾT LUẬN 68 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Chi tiết các khoản thu ngân sách cấp tỉnh Ninh Bình giai đoạn

2013-2016 34 Bảng 2.2: Thống kê thu ngân sách tỉnh Ninh Bình được hưởng phân cấp

giai đoạn 2013-2016 34 Bảng 2.3: Chi tiết các khoản thu ngân sách cấp tỉnh Ninh Bình được hưởng

phân cấp từ thuế tài nguyên và thuế môn bài giai đoạn 2013-2016 37 Bảng 2.4: Chi tiết các khoản thu ngân sách tỉnh Ninh Bình được hưởng từ

khoản phí, lệ phí, thu hồi vốn theo phân cấp giai đoạn 2013-2016 39 Bảng 2.5: Thống kê khoản thu ngân sách Ninh Bình được hưởng theo tỷ lệ

% giai đoạn 2013-2016 41 Bảng 2.6: Các khoản thu ngân sách Ninh Bình theo từng sắc thuế được

hưởng theo tỷ lệ % giai đoạn 2013-2016 42 Bảng 2.7: Chi tiết các khoản thu từ Thuế thực tế được phân chia tỷ lệ % giữa

ng ngân sách Ninh Bình được hưởng giai đoạn 2013-2016 44 Bảng 2.8: Các khoản thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách

tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2013-2016 46

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngân sách nhà nước là bộ phận cơ bản, là khâu chủ đạo, có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống tài chính quốc gia, đồng thời là công cụ tài chính để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý vĩ mô đối với hoạt động kinh

tế - xã hội của đất nước trong từng giai đoạn phát triển Nhằm quản lý, củng

cố kỷ luật tài chính, sử dụng hiệu quả ngân sách, Nhà nước đã nghiên cứu xây dựng và ban hành Luật ngân sách Nhà nước đã được Quốc hội khóa XI, thông qua ngày 16/12/2002, có hiệu lực thi hành từ năm 2004 Sau hơn 10 năm tổ chức thực hiện, ngày 25/6/2015, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật ngân sách nhà nước (thay thế Luật ngân sách nhà nước năm 2002) Chủ tịch nước ký Lệnh số 13/2015/L-CTN ngày 09/7/2015 công bố Luật ngân sách nước Luật có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2017

Sau 10 năm thực hiện, Luật ngân sách nhà nước đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, góp phần xây dựng nền tài chính quốc gia vững mạnh, tăng tích luỹ để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tạo động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội ổn định chính trị, nâng cao đời sống nhân dân, bảo đảm quốc phòng, an ninh Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động của ngân sách nhà nước cũng như cơ chế quản lý, điều hành ngân sách nhà nước cũng còn bộc lộ một số hạn chế như: Hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước chưa cao; Việc quản lý các khoản phí, lệ phí còn chưa thống nhất, cơ chế hoạt động và quan

hệ với ngân sách nhà nước chưa bảo đảm theo nguyên tắc thống nhất; Nguyên tắc về số bổ sung có mục tiêu từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương chưa được quy định đầy đủ; Thẩm quyền ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi chưa quy định cụ; Căn cứ xây dựng dự toán ngân sách

nhà nước hàng năm còn chưa đầy đủ, chưa gắn kết chặt chẽ giữa dự toán ngân sách hàng năm với kế hoạch tài chính 5 năm, kế hoạch tài chính – ngân sách nhà nước 3 năm…

Ninh Bình là một tỉnh nằm ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ, được tái lập sau khi tách ra từ tỉnh Hà Nam Ninh, theo Nghị quyết của Quốc hội nước Cộng hòa XHCN Việt Nam, khoá VIII, kỳ họp thứ 10 ngày 26/12/1991 Trong những năm vừa qua bên cạnh các mặt tích cực đổi mới, phân cấp quản

lý ngân sách Nhà nước tại tỉnh Ninh Bình đã đạt được một số kết quả nhất định Tuy nhiên, việc thực thi phân cấp nguồn thu trên thực tế còn nhiều vướng mắc, hạn chế, đang bộc lộ một số vấn đề cần được xem xét và đổi mới phù hợp với tình hình thực tế cũng như các quy định theo Luật ngân sách

2015 Mặc dù địa phương được trao quyền quản lý ngân sách nhiều hơn, song hầu hết các địa phương vẫn còn phụ thuộc khá nhiều vào các quyết định từ Trung ương, việc thực hiện phân cấp giữa các cấp chính quyền địa phương còn chưa hợp lý, phân cấp cho ngân sách cấp dưới phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định của chính quyền cấp tỉnh Thực trạng cơ chế phân cấp nguồn thu chưa tạo thế chủ động, chưa đảm bảo tính độc lập của ngân sách các cấp, chưa mở rộng quyền tự chủ để mỗi cấp chính quyền, cấp ngân sách chủ động trong việc khai thác các nguồn thu tại chỗ và chủ động bố trí chi tiêu hợp lý

Xuất phát từ yêu cầu lý luận và thực tiễn trên, tác giả lựa chọn đề tài

“Thẩm quyền thu ngân sách theo Luật ngân sách nhà nước 2015 từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình” để nghiên cứu luận văn thạc sĩ Luật Kinh tế

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Để xây dựng được một hệ thống pháp lý hoàn chỉnh về thẩm quyền thu ngân sách, điều cần thiết là phải chỉ ra được những vướng mắc, những điểm không phù hợp với thực tế và bổ sung những quy định mới hợp lý Cùng với việc đang thực hiện Luật ngân sách Nhà nước số 01/2002/QH11 ngày

16/12/2002, và thời gian tới thực hiện theo Luật ngân sách Nhà nước 2015, các quy phạm pháp luật liên quan đến lĩnh vực này cũng đã được xây dựng và

bổ sung kịp thời đáp ứng nhu cầu của hoạt động thực tiễn phát sinh

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở pháp luật quy định Luật ngân sách nhà nước 2002, đồng thời nghiên cứu Luật ngân sách 2015 phân tích, đánh giá các quy định về thẩm quyền thu ngân sách; thực tiễn việc thực hiện pháp luật về thẩm quyền thu ngân sách tại tỉnh Ninh Bình trong thời gian qua Từ đó xây dựng phương hướng, đề xuất những quan điểm, mục tiêu và giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện thẩm quyền thu ngân sách khi thực hiện Luật ngân sách 2015

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Một là, về mặt lý luận: phân tích, hệ thống hoá cơ sở lí luận liên quan

đến đề tài như: Khái niệm, đặc điểm thẩm quyền thu ngân sách địa phương; khái niệm thẩm quyền thu ngân sách trung ương, thẩm quyền thu ngân sách địa phương; bản chất của phân chia thẩm quyền thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; Phân tích những đối tượng thuộc thẩm quyền thu (các khoản thu ngân sách) ngân sách địa phương; Các lý thuyết về phân định, phân chia thẩm quyền thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương; Phân tích lý do tại sao phân cấp thẩm quyền thu giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương và vai trò, ý nghĩa của việc phân cấp; Xác định xem ngân sách địa phương có vai trò, ý nghĩa gì trong mối quan hệ với ngân sách trung ương; Phân tích các yếu tố tác động, chi phối đến pháp luật về thẩm quyền thu ngân sách địa phương

Hai là, phân tích, đánh giá thực trạng quy định và thực tiễn thực hiện

pháp luật nhà nước và các quy định thẩm quyền thu ngân sách tỉnh Ninh

Bình Việc phân tích này nhằm tìm ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của cơ chế và hệ thống phân chia thẩm quyền thu ngân sách địa phương

Ba là, đề xuất các quan điểm, mục tiêu, định hướng, giải pháp đổi mới

phân chia thẩm quyền thu ngân sách địa phương

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước 2015; thẩm quyền thu ngân sách địa phương (thực tiễn thực hiện tại tỉnh Ninh Bình)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Do giới hạn về trình độ và thời gian nên đề tài chỉ tập trung vào nghiên cứu thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức thu và quản lý các nguồn thu; phân chia nguồn thu (thực tiễn thực hiện tỉnh Ninh Bình)

- Về không gian: Đề tài giới hạn phạm vi nghiên cứu tỉnh Ninh Bình

- Về thời gian: Tập trung đánh giá thực trạng pháp luật quản lý thẩm quyền

thu ngân sách địa phương giai đoạn 2013- 2016 và đề ra giải pháp, phương hướng khi thực hiện Luật ngân sách 2015 trên địa bàn tỉnh Ninh Bình

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận Chủ nghĩa

duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Triết học Mác - Lênin , quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam

- Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như: Phương pháp thống kê, phân tích số liệu, tổng hợp, đối chiếu, so sánh thực tiễn với lý luận và dự báo để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp khi thực hiện Luật ngân sách 2015

- Ngoài ra luận văn có kế thừa và sử dụng kết quả nghiên cứu của các chuyên gia và luận án, luận văn đi trước

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn phân tích làm sáng tỏ những vấn đề lý luận liên quan đến nội hàm các khái niệm xung quanh đề tài như: ngân sách nhà nước; thẩm quyền thu ngân sách

Luận văn đánh giá thực trạng, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế trong pháp luật về thẩm quyền thu ngân sách của tỉnh Ninh Bình;

Luận văn đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm pháp huy tính tích cực

và hạn chế, tồn tại bất cập phân chia nguồn thu ngân sách tỉnh Ninh Bình, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn sẽ cung cấp số liệu, dữ liệu, tài liệu giúp cán bộ lãnh đạo và cán bộ, công chức làm công tác quản lý Tài chính của tỉnh Ninh Bình trong việc hoạch định cơ chế, chính sách và triển khai các nội dung về thực thi Luật ngân sách 2015

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và mục lục, Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về thẩm quyền thu ngân sách

nhà nước;

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thực hiện thẩm quyền thu

ngân sách ở tỉnh Ninh Bình

Chương 3: Mục tiêu, quan điểm, định hướng và giải pháp hoàn thiện

pháp luật về thẩm quyền thu ngấn sách theo Luật ngân sách 2015 qua thực tiễn

ở tỉnh Ninh Bình

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ THẨM QUYỀN

THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1 Khái niệm thẩm quyền thu ngân sách nhà nước

1.1.1 Khái niệm thu ngân sách nhà nước

- Về góc độ hành chính: “Thu ngân sách nhà nước là hoạt động của các

cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm tập trung một bộ phận của cải xã hội dưới hình thức giá trị theo những hình thức và biện pháp phù hợp để hình thành nên quỹ ngân sách nhà nước”

- Về góc độ pháp luật: “Thu ngân sách nhà nước là việc nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ ngân sách nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu của nhà nước”

- Về phương diện tài chính: “Thu ngân sách nhà nước bao gồm những khoản tiền nhà nước huy động vào ngân sách để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của nhà nước”

Khi nhà nước ra đời để có kinh phí chi cho mọi hoạt động của mình, nhà nước đã đặt ra các khoản thu (các khoản thuế khóa) do mọi công dân đóng góp để hình thành nên quỹ tiền tệ của mình Thu ngân sách Nhà nước bao gồm những khoản tiền nhà nước huy động vào ngân sách để thỏa mãn nhu cầu chi tiêu của nhà nước

Về mặt bản chất, thu ngân sách nhà nước là hệ thống những quan hệ kinh tế giữa nhà nước và xã hội phát sinh trong quá trình nhà nước huy động các nguồn tài chính để hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu chi tiêu của mình Thu ngân sách nhà nước chỉ bao gồm những khoản tiền nhà nước huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp

* Khái niệm thẩm quyền thu ngân sách nhà nước: là tổng hợp các qui phạm pháp luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh những quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình nhà nước tạo lập quỹ ngân sách nhà nước

Thẩm quyền quyết định ngân sách Nhà nước, ở hầu hết các nước là thuộc về các cơ quan đại diện (Nghị viện) Ở Việt Nam, Quốc Hội cũng là cơ quan có thẩm quyền thông qua và phê chuẩn ngân sách Quốc Hội thảo luận

và quyết định về tổng mức, cơ cấu và phân bổ ngân sách trung ương Mọi hoạt động thu ngân sách đều được tiến hành trên cơ sở pháp luật do Nhà nước ban hành Thẩm quyền tổ chức thu ngân sách là cơ quan tài chính, cơ quan thuế, cơ quan hải quan và cơ quan khác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao hoặc ủy quyền tổ chức thực hiện nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước

Quốc hội ban hành và bổ sung sửa đổi các luật thuế; Ủy ban Thường vụ quốc hội ban hành một số loại thuế do Quốc hội giao và ban hành danh mục , mức thu phí, lệ phí Hội đồng nhân dân các tỉnh được quyết định thu một số loại phí, lệ phí trong danh mục mà Uỷ ban Thường vụ Quốc hội phân cấp Theo Luật ngân sách nhà nước 2015 quy định việc phân định thẩm quyền nguồn thu ngân sách nhà nước giữa chính quyền trung ương và chính quyền địa phương do Ủy ban thường vụ Quốc hội quyết định, còn giữa các cấp chính quyền trong nội bộ địa phương thuộc thẩm quyền của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh

Phân định thẩm quyền thu ngân sách nhà nước nhằm xác định quyền hạn

và lợi ích của các cấp chính quyền ở trung ương và địa phương được thu những nguồn thu nào Phân cấp nguồn thu ngân sách nhà nước làm tăng tính chủ động, tích cực của chính quyền địa phương Chính quyền địa phương (đặc biệt là hội đồng nhân dân cấp tỉnh) khi được phân cấp nguồn thu sẽ căn cứ vào

tình hình thực tế mỗi địa phương để có những quyết định cụ thể, đảm bảo sự phù hợp với điều kiện của từng địa phương giúp chính quyền địa phương phát huy tính chủ động, sáng tạo trong quản lý, khai thác có hiệu quả các nguồn thu, chủ động cân đối ngân sách, không phụ thuộc vào ngân sách cấp trên

1.1.2 Đặc điểm thu ngân sách nhà nước

- Thu ngân sách nhà nước phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình phân chia các nguồn tài chính quốc gia giữa nhà nước với các chủ thể trong xã hội

- Cơ cấu các khoản thu ngân sách nhà nước là gắn liền với chức năng, nhiệm vụ và quyền lực chính trị của nhà nước

- Ngân sách nhà nước luôn luôn gắn chặt với các quá trình kinh tế và các phạm trù chính trị Kết quả của quá trình hoạt động kinh tế và hình thức, phạm vi, mức độ hoạt động của các phạm trù giá trị là tiền đề quan trọng xuất hiện hệ thống thu ngân sách nhà nước

1.1.3 Các nguồn thu ngân sách nhà nước

- Thu Thuế: Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc cho nhà nước do luật quy định đối với các pháp nhân và thể nhân nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của nhà nước Thuế phản ánh các quá trình phân phối lại thu nhập trong xã hội, thể hiện các mối quan hệ tài chính giữa nhà nước với các pháp nhân và thể nhân trong phân phối các nguồn tài chính và là công cụ cơ bản thực hiện phân phối tài chính

- Phí và lệ phí: là khoản thu có tính chất bắt buộc, nhưng mang tính đối giá, nghĩa là phí và lệ phí thực chất là khoản tiền mà mọi công dân trả cho nhà nước khi họ hưởng thụ các dịch vụ do nhà nước cung cấp So với thuế, tính pháp lý của phí và lệ phí thấp hơn nhiều Phí gắn liền với vấn đề thu hồi một phần hay toàn bộ chi phí đầu tư đối với hàng hóa dịch vụ công cộng hữu hình

Lệ phí gắn liền với việc thụ hưởng những lợi ích do việc cung cấp các dịch vụ hành chính, pháp lý cho các thể nhân và pháp nhân Thẩm quyền quy định về phí và lệ phí là thẩm quyền quy định mức thu, chế độ thu, nộp, quản lý và sử dụng tiền phí và lệ phí Phân cấp thẩm quyền quy định phí và lệ phí được dựa vào tính chất và phạm vi ảnh hưởng của từng loại phí, lệ phí Chính phủ quy định đối với một số phí quan trọng, có số thu lớn, liên quan đến nhiều chính sách kinh tế- xã hội của nhà nước Hội đồng nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương quy định đối với một số loại phí gắn liền với quản lý đất đai, tài nguyên thiên nhiên, thuộc chức năng quản lý hành chính nhà nước của chính quyền địa phương

- Thu từ các khoản đầu tư vào hoạt động kinh doanh của nhà nước bao gồm: Thu nhập từ vốn góp của nhà nước vào các cơ sở kinh tế có vốn góp thuộc sở hữu nhà nước; Tiền thu hồi vốn tại các cơ sở của nhà nước; Thu hồi tiền cho vay của nhà nước

- Thu từ hoạt động sự nghiệp: Các khoản thu có lãi và chênh lệch từ các hoạt động của các cơ sở sự nghiệp có thu của nhà nước

- Thu từ bán hoặc cho thuê tài nguyên, tài sản thuộc sở hữu nhà nước hoản thu này mang tính chất thu hồi vốn và có một phần mang tính chất phân phối lại, vừa có tính chất phân phối lại, vừa có tác dụng nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản quốc gia vừa tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước Các nguồn thu từ bán hoặc cho thuê tài sản, tài nguyên, thiên nhiên; thu về bán tài sản thuộc sở hữu nhà nước Thu về bán hoặc cho thuê tài nguyên thiên nhiên như: đất chuyên dùng, đất rừng, mặt nước; bán tài nguyên, khoáng sản; …Thu về bán tài sản thuộc sở hữu nhà nước nhưng không thuộc tài nguyên

- Thu từ phạt, tịch thu, tịch biên tài sản: Các khoản thu này cũng là một phần thu quan trọng của thu ngân sách nhà nước và được pháp luật quy định

- Các khoản thu khác: Thu từ hợp tác lao động với nước ngoài; Các khoản thu khác như: bán tài sản không có người thừa nhận, các khoản viện trợ không hoàn lại, biếu, tặng…

* Phân loại thu ngân sách nhà nước:

Xét theo tác dụng các khoản thu với quá trình cân đối ngân sách, thu ngân sách nhà nước bao gồm:

- Thu trong cân đối ngân sách nhà nước như: Thuế, phí, lệ phí, thu về nhà đất thuộc sở hữu nhà đất thuộc sở hữu nhà nước, thu huy động quỹ dự trữ tài chính, thu kết dư ngân sách năm trước, thu viện trợ không hoàn lại bán và cho thuê tài sản của nhà nước…

- Thu để bù đắp thiếu hụt ngân sách nhà nước, bao gồm:

+ Vay trong nước: Phát hành các công cụ nợ của Chính phủ

+ Vay ngoài nước: Thông qua các khoản viện trợ có hoàn lại

* Nguyên tắc thiết lập hệ thống thu ngân sách nhà nước:

Thiết lập hệ thống thu ngân sách nhà nước không chỉ nhằm mục đích duy nhất là để đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước mà nó còn phải chứa đựng các mục tiêu kinh tế - xã hội khác Do đó việc thiết lập một hệ thống thu ngân sách phải dựa trên các nguyên tắc định hướng nhất định Trong quá trình cải cách và hoàn thiện hệ thống thu ngân sách nhà nước ở nước ta cần tôn trọng và chấp hành các nguyên tắc:

- Các nguyên tắc định hướng

+ Nguyên tắc thu thuế theo lợi ích: là cách thu thuế có phân biệt theo mức độ sử dụng hàng hóa công cộng nhiều hay ít Người sử dụng hàng hóa công cộng nhiều hơn thì phải đóng thuế nhiều hơn Thông thường, các sắc thuế địa phương áp dụng nguyên tắc đánh thuế theo lợi ích

+ Nguyên tắc thu theo khả năng: là cách thu có phân biệt theo khả năng đối tượng nộp vào ngân sách (thuế) Người có thu nhập nhiều hơn sẽ phải đóng thuế nhiều hơn người có thu nhập thấp

- Các nguyên tắc thực hiện thực tế

+ Nguyên tắc ổn định và lâu dài: trong điều kiện hoạt động kinh tế bình thường thì cần phải ổn định mức thu, ổn định các sắc thuế không gây xáo trộn trong hệ thống thuế, đồng thời tỷ lệ động viên của ngân sách nhà nước phải được thích hợp đảm bảo khích thích nền kinh tế thị trường, nuôi dưỡng và phát triển nguồn thu

+ Nguyên tắc đảm bảo sự công bằng: Thiết lập hệ thống thu ngân sách (các khoản thuế) phải có quan điểm công bằng đối với mọi người, không phân biệt địa vị xã hội, thành phần kinh tế

+ Nguyên tắc rõ ràng, chắc chắn;

+ Nguyên tắc đơn giản;

+ Nguyên tắc phù hợp với thông lệ quốc tế

* Các yếu tố ảnh hưởng đến thu ngân sách nhà nước:

Thứ nhất, thu nhập GDP bình quân đầu người: GDP bình quân đầu

người là nhân tố đầu tiên ảnh hưởng đến thu ngân sách của một quốc gia GDP (Gross Domestic Product) tức tổng sản phẩm quốc nội là giá trị thị trường của tất cả hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất ra trong phạm vi một lãnh thổ quốc gia trong một thời kỳ nhất định (thường là một năm) GDP phản ánh mức độ phát triển nền kinh tế và phản ánh khả năng tiết kiệm, tiêu dùng và đầu tư của một nước Mức độ phát triển nền kinh tế hàng hóa tiền tệ luôn là nhân tố quan trọng nhất đối với sự phát triển của mọi khâu tài chính GDP bình quân đầu người là một yếu tố khách quan quyết định mức động viên của ngân sách nhà nước Do đó, khi xác định mức độ động viên thu

nhập vào ngân sách nhà nước mà thoát ly chỉ tiêu này thì sẽ có những ảnh hưởng tiêu cực đến các vấn đề tiết kiệm, tiêu dùng và đầu tư của nền kinh tế

Thứ hai, tỷ suất doanh lợi của nền kinh tế: Tỷ suất lợi nhuận bình quân

trong nền kinh tế là chỉ tiêu phản ánh hiệu quả của đầu tư phát triển nền kinh

tế nói chung và hiệu quả của các doanh nghiệp nói riêng Tỷ suất lợi nhuận bình quân càng lớn sẽ phản ánh khả năng tái tạo và mở rộng các nguồn thu nhập trong nền kinh tế càng lớn, từ đó đưa tới khả năng huy động cho ngân sách nhà nước Đây là yếu tố quyết định đến việc nâng cao tỷ suất thu ngân sách nhà nước Do vậy, khi xác định tỷ suất thu ngân sách cần căn cứ vào

tỷ suất lợi nhuận bình quân trong nền kinh tế để đảm bảo việc huy động của ngân sách nhà nước không gây khó khăn về mặt tài chính cho các hoạt động kinh tế Nền kinh tế càng phát triển thì tỷ suất doanh lợi càng lớn (tức thu ngân sách càng lớn hơn chi ngân sách) làm cho ngồn tài chính càng lớn, nâng cao tỷ suất thu cho ngân sách nhà nước và ngược lại, khi kinh tế chậm phát triển, tỷ suất doanh lợi thấp làm giảm nguồn thu cho ngân sách nhà nước

Thứ ba, khả năng xuất khẩu nguồn tài nguyên thiên nhiên (dầu mỏ và khoáng sản) Đây là nhân tố quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến thu ngân

sách nhà nước Khả năng khai thác và xuất khẩu nguồn tài nguyên thiên nhiên (dầu mỏ và khoáng sản) là nhân tố ảnh hưởng không nhỏ đến nguồn thu ngân sách nhà nước Đối với các nước có nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào phong phú thì việc khai thác và xuất khẩu tài nguyên sẽ đem lại nguồn thu to lớn cho ngân sách nhà nước Kinh nghiệm của các nước cho thấy, nếu tỷ trọng xuất khẩu dầu mỏ và khoáng sản chiếm trên 20% tổng kim ngạch xuất khẩu thì

tỷ suất thu Ngân sách sẽ cao và có khả năng tăng nhanh Với cùng một điều kiện phát triển kinh tế, quốc gia nào có tỷ trọng xuất khẩu dầu mỏ và khoáng sản lớn thì tỷ lệ động viên vào ngân sách nhà nước cũng lớn hơn

Thứ tư, mức độ trang trải các khoản chi phí của Nhà nước: Nhân tố tiếp

theo ảnh hưởng đến thu ngân sách nhà nước là mức độ trang trải các khoản chi phí của nhà nước Mức độ trang trải các khoản chi phí của nhà nước phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quy mô tổ chức của bộ máy nhà nước và hiệu quả hoạt động của bộ máy đó, những nhiệm vụ kinh tế – xã hội mà nhà nước đảm nhận trong từng giai đoạn lịch sử, chính sách sử dụng kinh phí của nhà nước Khi các nguồn tài trợ khác cho chi phí hoạt động của nhà nước không

có khả năng tăng lên, việc tăng mức độ chi phí của nhà nước sẽ đòi hỏi tỷ suất thu của ngân sách cũng tăng lên Các nước đang phát triển thường rơi vào tình trạng nhu cầu chi tiêu của ngân sách nhà nước vượt quá khả năng thu, nên các Chính phủ thường phải vay nợ để bù đắp bội chi Nợ công có phạm vi rộng hơn nợ nước ngoài Nó bao gồm nợ của chính phủ và toàn bộ nợ của doanh nghiệp quốc doanh, gồm cả nợ nước ngoài lẫn nợ trong nước, cũng như nợ của doanh nghiệp tư nhân mà nhà nước bảo lãnh Việc bao gồm

nợ của doanh nghiệp quốc doanh vào nợ công là dựa trên tiêu chuẩn quốc

tế đã được chấp nhận rộng rãi với lý do là nhà nước không thể hay khó lòng

về mặt chính trị xóa trách nhiệm đối với nợ của các doanh nghiệp do chính chính phủ dựng lên

tiếp đến thu ngân sách nhà nước là tổ chức bộ máy thu nộp Tổ chức bộ máy thu nộp có ảnh hưởng đến chi phí và hiệu quả hoạt động của bộ máy này Nếu

tổ chức hệ thống cơ quan thuế, hải quan, kho bạc nhà nước gọn nhẹ, đạt hiệu quả cao, chống lại thất thu do trốn, lậu thuế thì đây sẽ là yếu tố tích cực làm giảm tỷ suất thu ngân sách nhà nước mà vẫn thỏa mãn được các nhu cầu chi tiêu của ngân sách nhà nước

1.2 Chủ thể thu ngân sách nhà nước

Theo Luật ngân sách Nhà nước năm 2015, chủ thể thẩm quyền thu ngân sách nhà nước thuộc về các cơ quan nhà nước quy đinh tại Điều 55 theo đó: Cơ quan thu ngân sách là cơ quan tài chính, cơ quan thuế, cơ quan hải quan và cơ quan khác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao hoặc ủy quyền tổ chức thực hiện nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước Có nhiệm vụ và quyền hạn:

- Phối hợp với các cơ quan nhà nước liên quan tổ chức thu đúng, thu

đủ, thu kịp thời theo quy định của pháp luật; chịu sự chỉ đạo, kiểm tra của Bộ Tài chính, cơ quan quản lý cấp trên, Ủy ban nhân dân và sự giám sát của Hội đồng nhân dân về công tác thu ngân sách tại địa phương; phối hợp với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên tuyên truyền, vận động tổ chức, cá nhân thực hiện nghiêm nghĩa vụ nộp ngân sách theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan;

- Tổ chức quản lý và thực hiện thu thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước Trường hợp được phép thu qua ủy nhiệm thu thì phải nộp đầy đủ, đúng thời hạn vào Kho bạc Nhà nước theo quy định của Bộ Tài chính;

- Cơ quan thu có trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân nộp đầy đủ, đúng hạn các khoản thu phải nộp vào ngân sách nhà nước;

- Kiểm tra, kiểm soát các nguồn thu của ngân sách; kiểm tra, thanh tra việc chấp hành kê khai, thu, nộp ngân sách và xử lý hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật

* Các chủ thể tham gia thu ngân sách nhà nước:

- Hải quan: Là cơ quan có trách nhiệm thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu, thuế VAT đối với hàng nhập khẩu, thế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng nhập khẩu và các khoản thu khác thuộc phạm vi qui định của pháp luật

- Cơ quan thuế: Có trách nhiệm thu thuế, phí, lệ phí, và các khoản thu khác theo quy định của pháp luật trừ các khoản thuế mà hải quan đã thu

- Cơ quan tài chính và các cơ quan khác: sẽ tiến hành thu các khoản thu còn lại cho ngân sách nhà nước theo sự cho phép của Chính phủ hay được Bộ tài chính ủy quyền ( Tòa án thu án phí, Bệnh viện thu viện phí, Phòng chông chứng thu phí công chứng)

1.2.1 Ngân sách trung ương, ngân sách địa phương

Tại Điều 4 của Luật ngân sách Nhà nước 2015 nêu cụ thể ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Theo đó:

“ Ngân sách trung ương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm

vụ chi của cấp trung ương ”

“Ngân sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương”

1.2.2 Lý do của việc phân cấp thẩm quyền thu ngân sách giữa trung ương

ngân sách là một tất yếu Bởi vì mỗi cấp ngân sách nhà nước đều có nhiệm vụ thu mang tính độc lập Trong việc tổ chức quản lý tài chính nhà nước, nếu cơ chế phân cấp quản lý ngân sách được thiết lập phù hợp thì tình hình quản lý tài chính và ngân sách sẽ được cải thiện, góp phần thúc đẩy, phát triển ổn định kinh tế - xã hội Khi có sự phân giao về ngân sách cho mỗi cấp chính quyền

Do đó, có thể hiểu phân cấp quản lý ngân sách nhà nước là việc phân định phạm vi, trác nhiệm quền hạn của các cấp chính quyền nhà nước từ Trung ương đến địa phương trong quá trình tổ chức tạo lập và sử dụng ngân sách nhà nước phục vụ việc thực thi chức năng nhiệm vụ của nhà nước Mục tiêu của việc phân cấp quản lý ngân sách nhằm phát huy, tính chủ động sáng tạo, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền mỗi cấp trong việc phát triển kinh tế đáp ứng xu hướng hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa Bên cạnh đó, tạo ra sự đồng bộ và thống nhất trong hệ thống thể chế, văn bản quy phạm pháp luật gắn với đổi mới cơ chế và đảm bảo quyền tự chủ tự chịu trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong việc quản lý ngân sách Đảm bảo sự quản lý tập trung, thống nhất về nguồn lực thúc đẩy sự phát triển đồng đều giữa các địa phương Đồng thời, quy định rõ trách nhiệm và quyền hạn giữa các cấp chính quyền từ trung ương đến địa phương trong việc quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước.Phân cấp quản lý giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương là việc phân định phạm vi trách nhiệm, thẩm quyền của các cấp chính quyền nhà nước từ trung ương tới các địa phương trong quá trình tổ chức tạo lập và sử dụng ngân sách nhà nước phục vụ cho việc thực thi các chức năng nhiệm vụ của nhà nước Phân cấp ngân sách không những tạo ra nguồn lực tài chính mang tính độc lập tương đối cho mỗi cấp chính quyền trong việc chủ động thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mình, mà đó còn là động lực khuyến khích mỗi cấp chính quyền địa phương tích cực khai thác các tiềm năng của mình để phát triển địa phương, trao quyền tự chủ cho ngân sách chính quyền địa phương

trong một số khoản thu nhằm đảm bảo tính hợp lý và hài hòa, tránh việc ngân sách cấp dưới phụ thuộc ngân sách cấp trên, ngân sách địa phương phụ thuộc vào ngân sách trung ương Đứng trên góc độ hệ thống ngân sách, ngân sách trung ương đóng vai trò chủ đạo và quan trọng do tập trung nhiều nguồn thu, ngân sách trung ương đảm trách vai trò điều phối nguồn lực tài chính giữa các cấp ngân sách trong hệ thống ngân sách và cân đối ngân sách nhà nước Việc cân đối ngân sách địa phương luôn gắn liền với việc bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ quản lý kinh tế xã hội của các cấp chính quyền địa phương và việc cân đối ngân sách mỗi cấp địa phương sẽ tạo ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh tế xã hội của mỗi địa phương đó Từ đó, có thể nhận thấy, cân đối ngân sách giữa trung ương và ngân sách địa phương có sự tương tác lẫn nhau trong quá trình thu, tạo lập nguồn thu ngân sách Sự tương tác này hình thành trên cơ sở thống nhất về chính trị và các nguyên tắc tổ chức chính quyền

Trong bối cảnh nước ta đang thực hiện nền kinh tế thị trường, việc phân cấp thể hiện vai trò rất quan trọng, trung ương thực hiện phân cấp ngày càng nhiều cho chính quyền địa phương trong hoạt động quản lý nhà nước, cụ thể

là mặt tài chính nhằm mục đích: khuyến khích mỗi địa phương chủ động triển khai thực hiện các quyết định của trung ương; tạo điều kiện cho chính quyền địa phương chủ động, quyết định những vấn đề có liên quan đến các khoản thu ngân sách, chế độ trực tiếp đến đời sống tại mỗi địa phương; giảm bớt những gánh nặng cho trung ương Bên cạnh đó việc phát triển đất nước theo kinh tế thị trường, các hoạt động kinh tế - xã hội luôn đa dạng và phức tạp, do vậy chính quyền trung ương không thể quản lý mọi mặt hoạt động một cách tập trung theo khuân mẫu, cũng như giải quyết triệt để mọi vấn đề phát sinh tại mỗi địa phương

Xu hướng chung hiện nay các nước trên thế giới đều áp dụng đó là việc phân cấp nhiều hơn cho chính quyền địa phương trong quản lý hành chính,

đặc biết là trong lĩnh vực tài chính, ngân sách Kinh nghiệm về phân cấp nguồn thu ở nhiều nước trên thế giới cho thấy chính quyền trung ương có xu hướng nắm giữ các nguồn thu quan trọng, như thu từ thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu; thuế tiêu thụ đặc biệt ; thu từ khai thác dầu thô và tài nguyên; thu

từ hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước… Chính quyền địa phương được phân chia các loại thuế như thuế nhà, đất, một số loại phí, lệ phí từ dịch vụ do địa phương cung ứng Bên cạnh đó, ở nhiều quốc gia, có một số khoản thu

mà số thu được phân chia giữa các cấp ngân sách, ví dụ như thuế thu nhập doanh nghiệp ,thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng Ở nước ta việc thực hiện phân cấp nguồn thu thời gian qua đã đảm bảo được vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương đồng thời đã tăng cường phân cấp, trao quyền chủ động cho địa phương Tuy nhiên, cơ chế phân cấp nguồn thu hiện bộc lộ một số điểm bất cập Sự chủ động của chính quyền địa phương trong việc huy động nguồn thu vẫn còn hạn chế

Trong thời gian tới, khi Việt Nam từng bước thực hiện các cam kết trong

Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), đặc biệt là Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) Theo đó, chúng ta sẽ thực hiện tiến trình giảm dần thuế quan xuống 0-5%, loại bỏ dần các hàng rào thuế quan đối với đa phần các nhóm hàng và hài hòa hóa thủ tục hải quan giữa các nước Như vậy sẽ ảnh hướng trực tiếp tới nguồn thu ngân sách của cả ngân sách trung và ngân sách địa phương Từ những vấn đề thực tiễn và bất cập nêu trên, cần thiết phải có các quy định cụ thể và rõ ràng về việc phân cấp quản lý ngân sách, phân định, phân cấp các nguồn thu giữa các cấp chính quyền chủ động trong quản lý ngân sách nhà nước

1.3 Nội dung thu ngân sách nhà nước

1.3.1 Thẩm quyền thu ngân sách trung ương

Ở nước ta, nền tài chính quốc gia và ngân sách nhà nước được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung, dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm, với vị trí chủ đạo trong hệ thống ngân sách Nhà nước, ngân sách Nhà nước Trung ương cần phải tập trung được những nguồn ngân sách Nhà nước cơ bản nhất bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chiến lược, quan trọng của quốc gia và hỗ trợ những địa phương chưa cân đối được thu, chi ngân sách Thẩm quyền thu ngân sách trung ương tại Luật ngân sách nhà nước năm 2015 gồm 19 khoản thu được hưởng 100% và 5 khoản thu được hưởng theo tỷ lệ điều tiết

1.3.2 Thẩm quyền thu ngân sách địa phương

Trên cơ sở đặc điểm tính chất từng nguồn thu và khả năng thu của từng địa phương, từng cấp ngân sách mà quy định cụ thể các nguồn thu mỗi địa phương, mỗi cấp ngân sách được hưởng để đủ cân đối theo yêu cầu nhiệm vụ chi, hạn chế việc phải cấp bổ sung ngân sách từ cấp trên cho ngân sách cấp dưới để đảm bảo cân đối ngân sách (trường hợp các địa phương nguồn thu ít, không thể tự cân đối được mới phải bổ sung từ ngân sách cấp trên để cân đối ngân sách) Chính vì thế mà Luật ngân sách quy định cần phải xác định tỷ lệ điều tiết ngân sách cho từng địa phương, từng cấp ngân sách Trên thực tế, khi phân cấp nguồn thu cho các cấp ngân sách ở địa phương thường xảy ra tình trạng phân cấp nguồn thu không đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ chi đã phân cấp Hai tình trạng thường hay xảy ra khi phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi cho cấp dưới là giao việc nhưng không giao tiền hoặc là nhiệm vụ chi của cấp trên lại giao cấp dưới thực hiện nhưng không giao tiền cho cấp dưới theo quy định của Luật ngân sách Thẩm quyền thu ngân sách địa phương tại Luật ngân sách nhà nước năm 2015 gồm 21 khoản thu được hưởng 100%

1.3.3 Bản chất của việc phân cấp thẩm quyền thu ngân sách giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương

Phân cấp thẩm quyền thu ngân sách được hiểu là sự phân bổ trách nhiệm quản lý về nguồn thu giữa các cấp chính quyền Phân cấp thẩm quyền thu ngân sách thể hiện ở khía cạnh: cho phép chính quyền địa phương tự chủ về tài chính; chính quyền trung ương và địa phương cùng thực hiện các hoạt động tài chính; cho phép chính quyền địa phương đặt ra một số khoản phí, lệ phí; chuyển một phần khoản thu từ thuế mà chính quyền trung ương thu được cho chính quyền địa phương sử dụng; chính quyền trung ương bảo lãnh hoặc cho chính quyền địa phương vay

Phân cấp thẩm quyền thu ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, nhằm xác định vai trò quản lý nguồn lực tài chính, ngân sách trung ương có chức năng vai trò chủ đạo, hỗ trợ, bổ sung cân đối cho ngân sách địa phương không có khả năng tạo nguồn thu đáp ứng yêu cầu chi Việc cân đối ngân sách trung ương và ngân sách địa phương có sự tương tác lẫn nhau trong quá trình thu ngân sách Sự tương tác này hình thành trên cơ sở có sự thống nhất về thể chế chính trị, thống nhất về cơ sở kinh tế và sự ràng buộc bởi các nguyên tắc tổ chức của hệ thống chính quyền

Phân cấp thẩm quyền thu ngân sách góp phần tạo ra sự cân đối ngân sách tài chính giữa trung ương và địa phương, giữa các cấp ngân sách với nhau; phân định thẩm quyền thu ngân sách sẽ trao quyền tự chủ nhiều hơn cho ngân sách địa phương trong một số khoản thu, tránh sự phụ thuộc quá lớn vào việc cấp ngân sách từ trung ương cho địa phương Việc quy định cụ thể nguồn thu và ổn định tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu ngân sách đã tạo điều kiện cho các địa phương chủ động hơn trong việc xác định và phân

bổ, sử dụng các nguồn lực, hạn chế một phần tư tưởng “xin- cho”, trông chờ hay phụ thuộc vào ngân sách cấp trên

1.3.4 Đặc điểm phân cấp thẩm quyền thu ngân sách giữa trung ương và địa phương

Phân cấp thẩm quyền thu ngân sách nhà nước vô cùng quan trọng nhằm xác định thẩm quyền, quyền hạn và lợi ích của các cấp chính quyền ở trung ương và địa phương trong việc tạo lập nguồn tài chính Các khoản thu của ngân sách trung ương và ngân sách địa phương được quy định cụ thể trong Luật Ngân sách 2015, còn kết quả điều chỉnh quan hệ lợi ích giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương thể hiện ở dự toán ngân sách hàng năm Thu ngân sách thực hiện trong luật định, đảm bảo đầy đủ các điều kiện sau:

- Các khoản thu ngân sách thực hiện đã có trong dự toán được giao;

- Thu ngân sách đúng tiêu chuẩn, định mức do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định;

- Thu ngân sách thực hiện khi đã được Thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách hoặc người được ủy quyền Ngân sách trung ương được phân định những nguồn thu cơ bản nhằm đảm nhiệm các khoản chi lớn Đối với ngân sách địa phương, các khoản thu theo quy định bao gồm 100% do ngân sách địa phương được hưởng và các khoản phân chia theo tỷ lệ % giữa Ngân sách trung ương và ngân sách địa phương , thu bổ sung từ ngân sách trung ương, thu từ huy động đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng thuộc phạm vi ngân sách cấp tỉnh

Trong hệ thống ngân sách nước ta hiện nay thì ngân sách trung ương giữ vai trò chủ đạo, chi phối toàn bộ hệ thống Ngân sách trung ương phản ánh nhiệm vụ thu theo ngành, cấp phát kinh phí cho yêu cầu thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước trung ương Ngân sách địa phương là tên chung

để chỉ các cấp chính quyền bên dưới phù hợp với địa giới hành chính các cấp

Từ khi nhà nước ban hành Luật ngân sách, hệ thống ngân sách ở nước ta mang tính tập trung Mọi quyền quyết định quan trọng về ngân sách tập trung

ở Trung ương; Quốc hội quyết định các sắc thuế, thuế suất, diện áp thuế, quyết định các khoản trợ cấp về chuyển giao ngân sách địa phương; quyết định dự toán ngân sách nhà nước, trong đó bao gồm cả dự toán ngân sách địa phương Phân cấp ngân sách địa phương chủ yếu phân định trách nhiệm và quyền hạn cho mỗi cấp chính quyền địa phương trong tổ chức thực hiện ngân sách địa phương, ngấn sách cấp dưới phụ thuộc vào ngân sách cấp trên Điều này đã đã tạo nên sức ép, gánh nặng cho ngân sách trung ương, làm ngăn cản tính tự chủ, sáng tạo của địa phương, tạo nên sự thụ động, ỷ lại của địa phương Xu hướng hiện nay, hệ thống ngân sách sẽ phân cấp ngân sách giữa các cấp địa phương và trung ương được mở rộng, đạo điều kiện cho các cấp ngân sách được chủ động hơn

1.3.5 Mối quan hệ giữa trung ương và địa phương trong việc phân cấp thẩm quyền thu ngân sách

Mối quan hệ chính quyền trung ương và chính quyền địa phương được quy định bởi mô hình tổ chức nhà nước và các nguyên tắc cơ bản trong tổ chức quyền lực nhà nước Ở nước ta là nhà nước đơn nhất, mọi quyền lực được tập chung, thống nhất và nguyên tắc cơ bản trong tổ chức hoạt động bộ máy nhà nước là “tập trung, dân chủ” Vì vậy, chính quyền Trung ương có chức năng quản lý và điều hành tất cả các lĩnh vực kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng thông qua việc ban hành các chính sách pháp luật; xây dựng hệ thống pháp luật, phần quyền, phân cấp cho các cấp chính quyền để quản lý và điều hành thống nhất

Trên thực tế, mỗi quốc gia đều được hình thành từ nhiều vùng địa lý, dân

số, diện tích lãnh thổ khác nhau, do đó để quản lý và điều hành các mặt theo hướng tập trung và thống nhất đều đặt ra vấn đề phân cấp, phân quyền giữa

chính quyền trung ương và chính quyền địa phương Phân cấp thẩm quyền thu là việc phân công chức năng, phận định nhiệm vụ, quyền hạn cho từng cấp hành chính để việc thu ngân sách và quản lý ngân sách được thuận lợi và hiệu quả Bản chất của phân cấp là việc cấp trên chuyển giao quyền và nhiệm vụ nhất định do mình đang nắm giữ và thực hiện (trung ương) cho cấp dưới (địa phương) thực hiện một cách thường xuyên liên tục bằng phương thức ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hoặc bằng cách chuyển giao cho cấp dưới thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn bằng các quyết định cụ thể

Trong nền kinh tề thị trường ở Việt Nam nước ta hiện nay ngân sách nhà nước trở thành công cụ quan trọng giúp nhà nước điều hành nền kinh tế xã hội Hoạt động của ngân sách nằm trong sự vận động của thị trường Tạo nguồn thu cho ngân sách phải gắn với mục tiêu ổn định và tăng trưởng kinh

tế Do đó, việc xác định cơ cấu thu của các cấp ngân sách cũng như phương pháp quản lý các cấp ngân sách là rất cần thiết Việc phân định nguồn thu của mỗi cấp ngân sách là nội dung cơ bản của phân cấp quản lý ngân sách nhằm tạo điều kiện về tài chính cho chính quyền nhà nước các cấp tham gia vào quá trình tổ chức, huy động, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước để thực hiện các chức năng nhiệm vụ xác định

Mục tiêu cốt lõi của phân cấp thẩm quyền thu ngân sách là nhằm đảm bảo nguồn lực tài chính nhà nước được huy động, phân bổ và sử dụng một cách hiệu quả nhất Phương thức phân cấp ngân sách được cho là phù hợp nếu như ở đó không có “sự mặc cả” giữa các cấp chính quyền trong việc đưa ra các quyết định về huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực ngân sách

1.3.6 Các nhân tố ảnh hưởng phân cấp thẩm quyền thu ngân sách giữa trung ương và địa phương

- Bối cảnh và xu thế phát triển kinh tế hội nhập quốc tế

Trong điều kiện hiện nay xu thế hội nhập quốc tế và toàn cầu hóa nền kinh tế thế giới đang là nhân tố ảnh hưởng lớn đến phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở mỗi quốc gia mỗi địa phương Sự tác động của toàn cầu hóa

và hội nhập quốc tế đã làm thay đổi chức năng và nhiệm vụ của nhà nước Nhà nước sẽ không can thiệp sâu sắc và trực tiếp vào nền kinh tế, mà chỉ đóng vai trò là người “cầm cân, nảy mực” tạo môi trường, hành lang pháp lý cho nền kinh tế vĩ mô Việc đầu tư trực tiếp vào nền kinh tế bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước sẽ chỉ tập trung ở những khâu trọng yếu, không có khả năng thu hồi vốn, đáp ứng nhu cầu phúc lợi xã hội

- Đặc điểm kinh tế xã hội, điều kiện tự nhiên của các cấp chính quyền địa phương

Ở nước ta, với điều kiện địa lý cũng từng vùng miền, từng địa phương khác nhau, vùng có điều kiện thiên nhiên ưu đãi, nhiều tài nguyên khoáng sản (đất đai, than đá, dầu mỏ ), hay có vùng thuận lợi phát triển và thu hút du lịch bên cạnh đó còn rất nhiều các địa phương không có thế mạnh trong điều kiện tự nhiên, vùng dân tộc, ít người Do đó, cần phải phân cấp quản lý ngân sách để mỗi cấp chính quyền địa phương căn cứ vào tình hình thực tế mỗi địa phương có chính sách và biện pháp quản lý tốt đáp ứng tình hình phát triển mỗi địa phương đó

- Mức độ phân cấp quản lý hành chính, kinh tế - xã hội giữa các cấp chính quyền

Việc tổ chức bộ máy nhà nước từ cấp trung ương đến địa phương theo đơn vị hành chính lãnh thổ, điều này làm nảy sinh nhu cầu, yêu cầu quản lý cấp ngân sách nhà nước tương ứng Tuy nhiên đây mới chỉ là điều kiện cần, bởi có nhiều cách khác nhau trong việc chuyển giao một bộ phận trong tổng thể các nguồn lực tài chính cho việc thực hiện các nhiệm vụ của các cấp chính quyền địa phương Chẳng hạn, có thể giao thẩm quyền thu một số nguồn thu

phù hợp với tình hình thực tế trên địa ban, địa phương, cho phép địa phương quy định được thu một số loại thuế, phí

1.4 Các nguyên tắc thu ngân sách nhà nước

1.4.1 Các nguyên tắc phân cấp thẩm quyền thu ngân sách giữa trung ương

và địa phương

Xu hướng phân cấp ngân sách trên thế giới trong những thập niên gần đây, cải cách về phân cấp ngân sách đã được thực hiện mạnh mẽ ở nhiều nước, đặc biệt là các nước phát triển và mới nổi Nghiên cứu thực tiễn thực hiện phân cấp thu ngân sách ở một số quốc gia trên thế giới có thể thấy: nhiều nước đã nhận thấy vai trò quan trọng của phân cấp ngân sách thẩm quyền thu ngân sách và xem đây là một trong những nội dung ưu tiên trong cải cách thể chế quản lý tài chính công Cải cách và tăng cường phân cấp thu ngân sách đã được thực hiện mạnh mẽ ở nhiều nước, nhất là ở một số nước đang phát triển Mặt khác, thực tế thực hiện phân cấp nguồn thu ở các nước cho thấy nhìn chung các nguồn thu lớn và chủ đạo được tập trung về ngân sách trung ương Chính quyền trung ương sử dụng nguồn thu này để chi phối sự hoạt động của chính quyền địa phương các cấp, đảm bảo sự phát triển bình đẳng giữa các vùng (thông qua các khoản bổ sung cân đối và các khoản bổ sung có mục tiêu) cũng như sự phát triển của các địa phương nhất quán với các mục tiêu chung về phát triển kinh tế - xã hội đặt ra Đồng thời, ở hầu hết các nước, chính quyền trung ương quy định cụ thể cho các loại thuế, quy định mức thuế,

cơ sở tính thuế của loại thuế phân cấp cho các cấp chính quyền địa phương Ở nhiều quốc gia sự mất cân đối theo chiều dọc giữa các cấp ngân sách và chiều ngang giữa các địa phương khá lớn Theo đó, việc thực hiện bổ sung, điều hòa ngân sách là vấn đề chung của ở hầu hết các nước song phương thức thực hiện khá khác nhau Hầu như các nước đều có sự mất cân đối dọc giữa các

cấp chính quyền do sự phân cấp không tương thích giữa nhiệm vụ chi và nguồn thu tại các cấp chính quyền

Ở Việt Nam nguyên tắc phân cấp thẩm quyền thu ngân sách được quy định tại Khoản 1, Điều 39 Luật Ngân sách nhà nước 2015 và theo Nghị định

số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 quy định nguyên tắc phân cấp nguồn thu giữa ngân sách các cấp ở địa phương theo nguyên tắc sau:

Thứ nhất, phù hợp với phân cấp nhiệm vụ kinh tế - xã hội, quốc phòng,

an ninh đối với từng lĩnh vực và đặc điểm kinh tế, địa lý, dân cư, trình độ quản lý của từng vùng, từng địa phương;

Phân cấp thẩm quyền thu ngân sách cho các cấp chính quyền không tách rời phân cấp quản lý kinh tế – xã hội Mỗi đơn vị hành chính có chức năng và nhiệm vụ quản lý kinh tế – xã hội theo phân cấp phù hợp với đặc điểm của mỗi cấp chính quyền Do đó cần phải xem xét về chức năng thực tế

và quy mô nhiệm vụ từng cấp hành chính để có quy định phân thành một cấp ngân sách hay chỉ là một đơn vị dự toán Phân cấp thẩm quyền ngân sách phải gắn với mô hình tổ chức bộ máy nhà nước, phải phù hợp và tương ứng với mô hình tổ chức các cơ quan công quyền, gắn với thực trạng nền kinh tế và phải được đánh giá trên các khía cạnh chủ yếu như cơ cấu kinh tế, cơ cấu ngành nghề, tốc độ tăng trưởng, năng suất, hiệu quả thu nhập và phân phối thu nhập…Thực trạng kinh tế mỗi địa phương sẽ quyết định đến nguồn lực tài chính ở địa phương đó Phân cấp nguồn lực tài chính ở mỗi địa phương phải quan hệ chặt chẽ với phân cấp quản lý kinh tế – xã hội trên địa bàn Vì vậy phân cấp thẩm quyền thu ngân sách phải phù hợp, nhằm đảm bảo điều kiện vật chất để thực thi nhiệm vụ một cách hiệu quả

Khi phân cấp thẩm quyền thu ngân sách cần chú trọng khả năng đáp ứng nhu cầu chi tại chỗ, khuyến khích khai thác thu và phải phù hợp với điều

kiện, đặc điểm của từng vùng Nguồn thu gắn liền với vai trò quản lý của cấp chính quyền nào thì phân cấp cho ngân sách cấp Chính quyền đó

Thứ hai, ngân sách xã, thị trấn được phân chia nguồn thu từ các khoản:

thuế sử dụng đất phi nông nghiệp; thuế môn bài thu từ cá nhân, hộ kinh doanh; thuế sử dụng đất nông nghiệp thu từ hộ gia đình; lệ phí trước bạ nhà, đất

Nguyên tắc này nhằm đảo đảm tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu cho ngân sách các cấp Trên cơ sở nguồn thu ngân sách các cấp được hưởng (các khoản thu được hưởng 100%; các khoản thu phân chia theo

tỷ lệ phần trăm %) ngân sách các cấp lập dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn

Thứ ba, Đảm bảo nguyên tắc công bằng, công khai, minh bạch và phát

triển cân đối nguồn ngân sách giữa các khu vực

Trong phân cấp nguồn thu cần phải đảm bảo tính cân đối giữa thu nhập quốc dân sản xuất và thu nhập quốc dân sử dụng trên từng vùng, từng địa phương Để giảm bớt khoảng cách giàu, nghèo giữa các vùng, các địa phương, trong quá trình phân cấp cần được sử dụng phương pháp điều hoà ngân sách, tức là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính trong phạm vi hệ thống ngân sách, chuyển một phần số thu của ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới

Trên thế giới một số nước đã đúc kết kinh nghiệm các nguyên tắc chunng, cụ thể như:

- Phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các cấp, như vậy có thể thấy ở mỗi cấp chính quyền cơ sở cần phải chịu trách nhiệm cung cấp dịch vụ công một cạc nhanh nhất và đáp ứng tốt nhất các nhu cầu của nhân dân

- Gắn nguồn lực với trách nhiệm, nguồn lực tài chính dành cho mỗi cấp chính quyền địa phương phải tương ứng với chi phí cần thiết mà chính quyền

đó phải bỏ ra để cung cấp dịch vụ này Phân cấp ngân sách phải đi đôi voiwis

việc nâng cao năng lực quản lý địa phương, khi quyết định mức độ phân cấp nhiệm vụ thu thuế và chi tiêu cho địa phương cần đánh giá chính xác năng lực quản lý của chính quyền địa phương

- Phân cấp ngân sách phải dựa trên cơ sở tăng cường trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương với quốc gia, nguồn lực tài chính và hoạt động chi tiêu của địa phương là một nội dung của nguồn tài chính quốc gia trong phạm vi địa phương theo mục tiêu chung

* Các nguyên tắc phân cấp nguồn thu:

Nguyên tắc phân cấp nguồn thu thuế: hầu hết các nước trên thế giới đều không thể giao tất cả hay hầu hết việc đánh thuế cho chính quyền địa phương, bởi vì điều đó sẽ dẫn đến chính quyền trung ương không thực hiện được vai trò quản lý vĩ mô và phân phối lại Mặt khác cũng không nên tập trung mọi quyền thu thuế cho chính quyền trung ương và cung cấp tài chính cho địa phương dựa hoàn toàn vào quyền chuyển giao từ Trung ương xuống Điều này cản trở chính quyền địa phương trong việc cân đối ngân sách nhà nước

Về nguyên tắc, các loại thuế thuộc chính quyền trung ương có đặc tính: bao trùm toàn bộ các cơ sở thuế lưu động để tránh sự di chuyển của các yếu tố sản xuất và sự cạnh tranh thuế giữa các địa giới hành chính;

- Các loại thuế giao cho địa phương cần có các đặc tính sau: loại thuế

đó gắn liền với lợi ích thu được từ dịch vụ của chính quyền địa phương; tính

ổn định và độ co dãn của loại nguồn thu (thu tăng khi phát triển kinh tế); giảm thiểu những gánh nặng quá mức cũng như các sai lệch trong việc xác định địa điểm đạt các hoạt động kinh tế; hạn chế việc xuất khẩu thuế sang địa phương khác, tránh được sự cạnh tranh của các địa phương để tăng thuế

1.4.2 Các nguyên tắc xác định tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu phân chia và số bổ sung cân đối từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương

Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Thủ tướng Chính phủ có quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật ngân sách nhà nước

2015, tài Điều 18 Nghị định nêu rõ 4 nguyên tắc:

a) Tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương được xác định nhằm bảo đảm nguồn thu cho ngân sách địa phương cân đối với nhu cầu chi theo nhiệm vụ được giao Đối với các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương sau khi đã được chia lại 100% các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, mà nhiệm vụ chi theo quy định vẫn lớn hơn nguồn thu ngân sách địa phương được hưởng, thì ngân sách trung ương sẽ thực hiện bổ sung cân đối cho ngân sách địa phương tương ứng với số chênh lệch thiếu giữa nguồn thu và nhiệm vụ chi

b) Tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu giữa các cấp ngân sách ở địa phương được xác định nhằm bảo đảm nguồn thu cân đối với nhu cầu chi theo nhiệm vụ được giao Căn cứ vào điều kiện thực tế ở địa phương, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh có thể vừa phân cấp các khoản thu phân chia, vừa thực hiện bổ sung cân đối ngân sách cho các huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh, thành phố thuộc thành phố trực thuộc trung ương

c) Tỷ lệ phần trăm (%) phân chia đối với các khoản thu phân chia và số

bổ sung cân đối được xác định trên cơ sở tính toán các nguồn thu, nhiệm vụ chi của ngân sách từng cấp theo các tiêu chí về dân số, điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội của từng vùng; chú ý tới vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng, vùng có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống và vùng

có khó khăn, vùng đặc biệt khó khăn; vùng có diện tích đất trồng lúa nước lớn; vùng rừng phòng hộ, rừng đặc dụng; vùng kinh tế trọng điểm

d) Tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu được áp dụng chung đối với tất cả các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách

địa phương Đối với các khoản thu phân chia giữa các cấp chính quyền địa phương do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định cụ thể

Kết luận chương 1

Ngân sách Nhà nước là nguồn lực tài chính quốc gia Để quản lý quá trình hình thành và phân bổ một cách có hiệu quả việc sử dụng ngân sách nhà nước là một vấn đề quan trọng và cấp thiết của mỗi quốc gia trên thế giới Quản lý ngân sách nhà nước là một bộ phận cấu thành của quản lý nhà nước trên các lĩnh vực kinh tế - xã hội và được thực hiện bởi hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương thông việc phân cấp thẩm quyền thu chi ngân sách Phân cấp thẩm quyền thu ngân sách giải quyết được mối quan hệ giữa ngân sách trung ương và ngân sách địa phương được phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm giữa các cấp quản lý ngân sách sẽ đảm bảo giải quyết kịp thời nhiệm vụ quản lý nhà nước Tất cả những căn cứ trên làm nên hệ thống cơ sở lý luận để tiến hành nghiên cứu từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình ở Chương 2 và đưa ra quan điểm, định hướng và Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thẩm quyền thu ngân sách theo Luật ngân sách 2015 qua thực tiễn

ở tỉnh Ninh Bình ở Chương 3

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN THẨM QUYỀN THU NGÂN SÁCH Ở TỈNH NINH BÌNH

2.1 Thực trạng quy định và thực tiễn thực hiện thẩm quyền thu ngân sách nhà nước

2.1.1 Thực trạng quy định việc thực hiện thẩm quyền thu ngân sách

Trong những năm qua, từ năm 2013 đến năm 2016 để thế chế hóa kịp thời đường lối, quan điểm chỉ đạo của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước trong công tác phân cấp quản lý Ngân sách nhà nước, Hội đồng nhân dân đã ban hành các Nghị quyết nhằm phân cấp quản lý ngân sách, cụ thể hóa thẩm quyền thu ngân sách cho các cấp ngân sách , tạo điều kiện thuận lợi cho các địa phương tự cân đối ngân sách nhà nước và thực theo đúng quy định của pháp luật, phù hợp với đặc thù quản lý của từng địa phương:

+ Nghị quyết số 23/NQ-HĐND ngày 17/12/2014 về việc quy định dự toán thu, chi và phân bổ ngân sách nhà nước tỉnh Ninh Bình năm 2015

+ Nghị quyết số 23/NQ-HĐND ngày 10/12/2015 về việc quy định dự toán thu, chi và phân bổ ngân sách nhà nước tỉnh Ninh Bình năm 2016

+ Nghị quyết số 32/NQ-HĐND ngày 14/12/2016 về việc quy định dự toán thu, chi và phân bổ ngân sách nhà nước tỉnh Ninh Bình năm 2017

+ Nghị quyết số 34/NQ-HĐND ngày 14/12/2017 về việc phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu giữa ngân sách các cấp chính quyền địa phương tỉnh Ninh Bình

Như vậy, qua thực trạng pháp luật phân cấp quản lý ngân sách nói chung và thẩm quyền thu ngân sách nói riêng ở tỉnh Ninh Bình, có thể nhận thấy, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật do HĐND, ban hành luôn kịp thời

và cụ thể hoá chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và có những tác động tích cực đối với công tác quản lý Ngân sách nhà nước tỉnh Ninh Bình Cụ thể:

Một là, đã làm tăng tính chủ động, tích cực của chính quyền địa

phương trong quản lý ngân sách nhà nước Việc quy định cụ thể nguồn thu, và

ổn định tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu ngân sách đã tạo điều kiện cho các địa phương chủ động hơn trong việc xác định và phân bổ, sử dụng các nguồn lực, hạn chế một phần tư tưởng trông chờ hay phụ thuộc vào ngân sách cấp tỉnh, cấp trung ương

Hai là, cơ chế phân cấp thẩm quyền thu ngân sách đã khuyến khích các địa

phương phấn đấu tăng thu ngân sách đảm bảo cân đối ngân sách mỗi địa phương

Ba là, góp phần tăng cường trách nhiệm của chính quyền địa phương,

nâng cao vai trò, trách nhiệm và tính thực quyền của của các cơ quan dân cử Việc quy định cụ thể nguồn thu và thẩm quyền ban hành các chính sách chế

độ thu đã góp phần xóa bỏ tình trạng địa phương quy định các khoản thu trái với quy định pháp luật

Bốn là, tính công khai minh bạch trong quản lý, điều hành ngân sách

nhà nước được tăng cường, hạn chế một bước tính trạng “ xin – cho” trong phân bổ dự toán ngân sách nhà nước

2.1.2 Thẩm quyền thu của ngân sách tỉnh Ninh Bình đối với các khoản thu ngân sách địa phương hưởng 100%:

Luật ngân sách nhà nước 2015 có hiệu lực năm ngân sách tính từ 2017

do đó, pháp luật thẩm quyền thu ngân sách địa phương tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2013-2016 được thực hiện theo Luật ngân sách 2002 (theo quy định tại Khoản 1, Điều 32 và Khoản 4 Luật Ngân sách 2002) thẩm quyền thu gồm: Thuế nhà, đất; Thuế tài nguyên, không kể thuế tài nguyên thu từ dầu, khí; Thuế môn bài; Thuế chuyển quyền sử dụng đất; Thuế sử dưng đất nông nghiệp; Tiền sử dụng đất; Tiền cho thuê đất; Tiền cho thuê và tiền bán nhà ở thuộc sở hữu nhà nước; Lệ phí trước bạ; Thu từ hoạt động xổ số kiến thiết; Thu hồi vốn của ngân sách địa phương tại các tổ chức kinh tế, thu từ quỹ dự trữ tài chính của địa phương, thu nhập từ vốn góp của địa phương; Viện trợ không hoàn lại của các tổ chức quốc tế, các tổ chức khác, các cá nhân ở nước ngoài trực tiếp cho địa phương; Các khoản phí, lệ phí, thu từ các hoạt động sự nghiệp và các khoản thu khác nộp vào ngân sách địa phương theo quy định của pháp luật; Thu từ quỹ đất công ích và thu hoa lợi công an khác; Huy động

từ các tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật; Đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân ở trong nước và ngoài nước; Thu kết dư ngân sách địa phương; Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật; và Thu từ huy động đầu tư xây dựng các công rình kết cấu hạ tầng