Các nhân tố tác động đến sự bất cân xứng thông tin của các doanh nghiệp ngành bất động sản niêm yết trên thị trường chứng khoán thành phố hồ chí minh

ABSTRACT This study is to identify factors that determine the impact of asymmetric information between investors and companies listed on the Ho Chi Minh City stock market, consider facto

TP H CHệ MINH, tháng 12 n m 2016

H tên h c viên: N Kim T Gi i tính: N

Ngày, tháng, n m sinh: 12-04-1970 N i sinh: B n Tre

Chuyên ngành: K toán MSHV: 1441850085

I- T đ Ơi

C c ơ c đ đ s b cơ x ô i c a c c d a i p ngà b đ s i m r r c k Ơ p H C í Minh

II- Nhi m v vƠ i d

1 Th c hi n nghiên c u v các y u t tác đ ng đ n s b t cân x ng thông tin c a các DN ngành b t đ ng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán TP.H Chí Minh

2 Nghiên c u lý lu n, đo l ng, đ a ra gi thuy t và xây d ng mô hình các y u t

tác đ ng đ n tính b t cân x ng thông tin BCTC c a các DN ngành b t đ ng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán TP.H Chí Minh

Thu th p và x lý s li u c a các y u t trong n m 2015 T đó rút ra đ c k t qu

nh ng y u t nào gây tác đ ng tr c ti p đ n tính b t cân x ng thông tin

3 xu t m t s gi i pháp và h ng nghiên c u ti p theo cho lu n v n

III- N Ơ ia i m v 23-01-2016

IV- N Ơ Ơ Ơ i m v 17-12-2016

V- C b d Ti s Tr A T

CÁN B H NG D N KHOA QU N Lụ CHUYÊN NGĨNH

L I CAM OAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s li u, k t

qu nêu trong Lu n v n là trung th c và ch a t ng đ c ai công b trong b t k

công trình nào

Tôi xin cam đoan r ng, m i s giúp đ cho vi c th c hi n Lu n v n này đã

đ c c m n và các thông tin trích d n trong Lu n v n đã đ c ghi rõ ngu n g c

TP H Chí Minh, ngày 17 tháng 12 n m 2016

H c vi c i L v

N Kim T

ng th i tôi xin chân thành c m n đ n toàn th Quý Th y Cô, nh ng

ng i đã truy n đ t ki n th c cho tôi trong su t th i gian theo h c cao h c t i

tr ng i h c Công ngh TP.H Chí Minh

giúp đ tôi trong su t quá trình làm lu n v n

Tôi c ng xin c m n Phòng Qu n lý khoa h c- ào t o sau i h c đã t o

đi u ki n thu n l i và giúp đ tôi trong su t khóa h c cao h c k toán t i tr ng

Tôi xin c m n t t c các b n đ ng nghi p, đ ng môn trong l p h c đã cùng nhau chia s kinh nghi m trong h c t p c ng nh th c hi n lu n v n

Sau cùng, tôi xin g i l i c m n đ n gia đình tôi, nh ng ng i thân bên c nh luôn đ ng viên và h tr tinh th n cho tôi trong su t quá trình th c hi n lu n v n

t t nghi p

N Kim T

TịM T T

Nghiên c u này là xác đ nh xác đ nh nhân t tác đ ng thông tin b t cân

x ng gi a nhà đ u t và công ty niêm y t trên th tr ng ch ng khoán TP.HCM,

xem xét y u t nào tác đ ng đ n v n đ thông tin b t cân x ng c a các doanh nghi p ngành B t đ ng s n niêm y t trên S GDCK TP.HCM (HOSE ) Tác gi s

d ng các ch s đo l ng công b thông tin và mô hình h i quy đ đánh giá các y u

t tác đ ng đ n s thông tin b t cân x ng gi a nhà đ u t và các công ty niêm

y t công b thông tin trong báo cáo tài chính c a 25 doanh nghi p ngành B t đ ng

s n niêm y t trên trên th tr ng ch ng khoán TP.HCM

K t qu phân tích cho th y thành ph n chi phí l a ch n b t l i c a nhà đ u t

trong s bi n thiên c a giá r t cao Vì v y tác gi cho r ng m c đ thông tin b t

cân x ng trên th tr ng hi n nay r t cao K t qu đo l ng chi phí l a ch n b t

l i theo các bi n thông tin cho th y: (MB) t l gi a giá tr s sách và giá tr th

tr ng có t ng quan d ng v i chi phí l a ch n b t l i; (VOL) s l ng c

phi u giao d ch trung bình trong m t ngày có t ng quan âm; (PRI) Giá c phi u trung bình có t ng quan âm đ l ch chu n su t sinh l i h ng ngày c a c phi u ,

d ng không mang d u nh k v ng ph n nào quy t đ nh do tâm lý b y đàn gây

ra

xu t m t s gi i pháp, g i ý chính sách nh m làm gi m m c đ thông tin b t cân x ng đ nhà đ u t đ u t hi u qu h n Góp ph n giúp th tr ng ch ng khoán phát tri n b n v ng

ABSTRACT

This study is to identify factors that determine the impact of asymmetric information between investors and companies listed on the Ho Chi Minh City stock market, consider factors that affect the problem of information asymmetry of the real estate industry enterprises listed on the Hochiminh Stock Exchange (HOSE) The author uses the indicator of disclosure and regression models to assess the factors that affect the information asymmetry between investors and listed companies to disclose information in the report 25 financial sector Real Estate businesses listed on the stock market in HCMC

The analytical results show that the cost components of adverse selection by investors of the variation of the price is very high So the authors suggest that the level of information asymmetry in the market is now very high The results measure the cost of adverse selection of information according to the show: (MB), the ratio between the book value and the market value was positively correlated with adverse selection costs; (VOL) number of shares average trading day negative correlation; (PRI), the average share price was negatively correlated with the standard deviation of daily returns of stock, (LSIGVOL) of the standard deviation of daily stock trading positively correlated as expected had the mark somewhat decisions by the herd mentality caused

Proposed a number of measures, suggesting policies to reduce the degree

of asymmetric information to investors invest more efficiently Contributed to the stock market for sustainable development

M C L C

L I CAM OAN i

L I C M N ii

TịM T T iii

ABSTRACT iv

M C L C v

DANH M C CÁC BSIT THAM KH O viii

DANH M C CÁC T VI T T T ix

DANH M C B NG x

DANH M C HỊNH xi

DANH M C S xii

DANH M C S xii

M U 1

1 Lụ DO CH N TĨI 1

2 M C TIÊU NGHIÊN C U 3

2.1 M C TIÊU CHUNG: 3

2.2 M C TIÊU C TH 3

3 PH M VI VĨ I T NG NGHIÊN C U C A LU N V N 4

3.1 P H M VI NGHIÊN C U 4

3.2 I T NG NGHIÊN C U 4

4 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 5

5 ụ NGH A C A NGHIÊN C U 5

6 B C C LU N V N 5

C 1 T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U 6

1.1 CÁC CỌNG TRỊNH NGHIÊN C U N C NGOĨI 6

1.2 CÁC CỌNG TRỊNH NGHIÊN C U TRONG N C 9 1.3 NH N X T CÁC CỌNG TRỊNH NGHIÊN C U VĨ XÁC NH K T

LU N T NG QUAN NGHIÊN C U 13

K l c 1 14

C 2 C S Lụ THUY T 15

2.1 Lụ THUY T V THỌNG TIN B T CỂN X NG 15

2.1.1 Gi i thi u s l c v thông tin báo cáo tài chính, thông tin b t cân x ng 15 2.1.2 T m quan tr ng c a thông tin 16

2.2 CÁC Y U T TÁC NG N TệNH B T CỂN X NG THỌNG TIN BÁO CÁO TÀ I CHệNH C A CÁC CỌNG TY NIÊM Y T 19

2.2.1 T ng quan các y u t 19

C ch giám sát: 23

2.2.2 Các nhân t tác đ ng đ n m c đ b t cân x ng thông tin 24

2.3 Lụ THUY T N N LIÊN QUAN N TệNH B T CỂN X NG 26

2.3.1 Lý thuy t thông tin h u ích 26

2.3.2 Lý thuy t đ i di n (Agency theory) 27

K l c 2 30

CH NG 3 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 31

3.1 PH NG PHÁP NGHIÊN C U 31

3.1.1 Thi t k nghiên c u 31

3.1.2 Quy trình nghiên c u 31

3.1.3 Quy trình thu th p d li u 33

3.2 XÁC NH M U NGHIÊN C U VĨ Lụ LU N NGHIÊN C U 33

3.2.1 Ch n m u 33

B ng 3.1a: Thành ph n l a ch n b t l i c a m i c phi u 34

3.2.2 D li u 35

3.3.1 Nghiên c u đ nh tính 36

3.3.2 Nghiên c u ki m đ nh thông qua ph ng pháp đ nh l ng 36

3.3.3 Gi thuy t nghiên c u 38

3.3.4 o l ng m c đ b t cân x ng thông tin 39

3.4 MỌ HỊNH CÁC Y U T TÁC NG N S B T CỂN X NG 41

3.4.1 Các nghiên c u th c nghi m đo l ng thông tin b t cân x ng 41

K l c 3 48

CH NG 4 K T QU NGHIÊN C U VĨ BĨN LU N Error! Bookmark not defined 4.1 H I N TR NG THỌNG TIN TRÊN S GDCK TP.HCM 49

4.2 TH C TR NG V CỌNG B THỌNG TIN C A TH TR NG TRÊN TH TR NG CH NG KHOÁN TP.HCM 52

4.3 K T QU TH C NGHI M VĨ GI I THệCH K T QU 55

4.3.1 Th ng kê mô t 55

4.3.2 K t qu nghiên c u th c nghi m Error! Bookmark not defined K l c 4 55

CH NG 5 K T LU N VĨ KI N NGH 69

5.1 K T LU N 69

5.2 KI N NGH 71

5.3 H N CH C A TĨI 73

5.4 H NG NGHIÊN C U TI P TH O 74 TĨI LI U THAM KH O

PH L C 1

PH L C 2

PH L C 3

PH L C 4

DANH M C CÁC BSIT THAM KH O

DANH M C CÁC T VI T T T

BCTC Báo cáo tài chính

CBTT Công b thông tin

y ban ch ng khoán nhà n c H ng Kông

S giao d ch ch ng khoán Thái Lan Thành ph H Chí Minh

Thông tin báo cáo tài chính

Th tr ng ch ng khoán Thông tin tài chính

DANH M C B NG

B ng 3.1 B ng tóm t t bi n 46

B ng 4.1b Thành ph n l a ch n b t l i 56

B ng 4.1c Thành ph n l a ch n b t l i có 0<ASC<1 56

B ng 4.2b Chi phí l a ch n b t l i trên m i c phi u 56

B ng 4.2c: B ng th ng kê mô t bi n thông tin Error! Bookmark not defined.

DANH M C HỊNH

Hình 3.1 Quy trình nghiên c u 32

DANH M C S

S đ 2.1.Tóm t t mô hình thông tin b t cân x ng 24

S đ 3.2 Tóm t t quy trình nghiên c u thông tin b t cân x ng 44

M U

1 Lụ DO CH N TĨI

Th tr ng ch ng khoán (TTCK) Vi t Nam đã tr i qua 15 n m ho t đ ng

Trong t t c các ho t đ ng nói chung trên th tr ng thì thông tin luôn là y u t

không th thi u khi th c hi n các ho t đ ng đ u t Thông tin càng quan tr ng h n

đ i v i các nhà đ u t khi h tham gia trên th tr ng ch ng khoán Thông tin báo

cáo tài chính (TTBCTC) l i càng có ý ngh a h tr các quy t đ nh c a nhà đ u t

Có th nói th tr ng ch ng khoán hi n t i đã phát huy đ c vai trò là kênh

huy đ ng v n tích c c c a Chính ph và doanh nghi p Vi c hình thành th tr ng

ch ng khoán c ng đã làm cán cân lãi su t trên th tr ng tín d ng đi u ch nh ngày

càng phù h p h n v i tình hình phát tri n kinh t đ t n c

V i các công ty, đ c bi t là ngành kinh doanh b t đ ng s n, m t ngành c n

nhi u v n, th tr ng ch ng khoán đ c xem là n i huy đ ng v n hi u qu nh t,

khi mà n n kinh t luôn có t c đ t ng tr ng và phát tri n cao thì nhu c u v v n

dành cho đ u t và phát tri n r t l n Trong khi ngu n l c c a các t ch c tín d ng

hi n t i không đáp ng k p thì s ra đ i c a th tr ng ch ng khoán nh là m t c u

cánh h tr cho các công ty trong vi c đáp ng nhu c u v n dài h n Cùng v i vi c

huy đ ng v n,thông qua vi c h p tác v i các đ i tác chi n l c trong và ngoài

n c, các công ty niêm y t c ng đã t n d ng đ c kinh nghi m qu n lý và công

ngh s n xu t tiên ti n t các đ i tác này

Tuy nhiên, ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán Vi t Nam trong th i gian qua

ho t đ ng ch a hi u qu M t s v b ng ng giao d ch và t rút lui c a các công ty

niêm y t khi n cho nhà đ u t và công chúng ít nhi u m t ni m tin vào ch t l ng

thông tin nói chung và thông tin báo cáo tài chính nói riêng do các công ty niêm y t

công b T t c nh ng đi u đó xu t phát t v n đ là thông tin báo cáo tài chính

đ c trình bày và công b thi u s cân x ng gi a ng i nh n và cung c p thông tin

N u phân chia nhà đ u t trên th tr ng ch có hai d ng đ u t là đ u t dài h n và

đ u t ng n h n,thì s l ng nhà đ u t ng n h n hi n nay chi m ch y u a s

nhà đ u t ng n h n ch th c hi n hành vi mua bán khi có s chênh l ch giá

H ít khi nghiên c u k tình hình ho t đ ng và ti m n ng phát tri n c a doanh nghi p, đ ng c mua bán th ng theo xu h ng c a th tr ng và luôn đi ng c l i

so v i nhà đ u t dài h n, giá c phi u càng t ng thì càng mua, càng gi m thì càng bán ây là d u hi u c a tâm lý hay hành vi b y đàn1 Nh ng nhà đ u t ng n h n này r t nh y c m v i thông tin, h u nh các thông tin v a qua đ u nh h ng đ n quy t đ nh đ u t c a h

Nhìn l i vài n m g n đây, ta th y k t qu c a TTCK VN 2014 là ch a t t Nh ng xét theo di n ti n c a th tr ng, chúng ta c ng th y 2 đi m sáng tích c c:

ch c phiên liên ti p và c ng có nh ng lúc gi m nhi u phiên liên ti p S t ng gi m

c a c phi u trên d ng nh c ng m t ph n do thông tin b t cân x ng gi a nhà

đ u t và doanh nghi p gây ra và các v n đ nh giao d ch n i gián, đ t h y l nh,

nh m n m gi nhi u c phi u , vv…, c ng là m t ph n v n đ thông tin gi a công

ty phát hành c phi u và nhà đ u t còn r t nhi u b t c p N u lo i tr y u t b y đàn thì tác gi ngh s bi n đ ng quá l n c a VNIndex trong th i gian qua là do

y u t thông tin không cân x ng gi a ng i đ u t và công ty niêm y t

1

Theo trang t đi n Wikipedia “Herd behaviour” : Hành vi b y đàn là tình hu ng miêu t ph n ng đ ng

th i c a m t nhóm g m nh ng cá nhân mà không có b t k s h p tác nào gi a các cá nhân

Hi n thông tin b t cân x ng đ c nghiên c u nhi u trên các th tr ng ch ng khoán lâu đ i các n c phát tri n Tuy nhiên, v i Vi t Nam vi c nghiên c u v n

đ thông tin b t cân x ng trên th tr ng ch ng khoán r t hi m th y, đ c bi t là đo

l ng m c đ thông tin b t cân x ng

Thông tin nói chung và thông tin báo cáo tài chính nói riêng trên th tr ng

ch ng khoán đ c công b nh th nào, m c đ công b ra làm sao? Nh ng thành

ph n nào s tác đ ng đ n tính b t cân x ng c a TTBCTC đ c trình bày và công b

đ i v i nhà đ u t ? Vi c nghiên c u nh ng v n đ nh m khai thác nh ng ti m n ng góp ph n giúp nhà đ u t nói riêng và trung tâm giao d ch ch ng khoán TP.HCM

ho t đ ng b n v ng, hi u qu là yêu c u c p thi t Chính vì v y, tác gi ch n đ tài

“Các nhân t tác đ ng đ n s b t cân x ng thông tin c a các doanh nghi p ngành

B t đ ng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán TP.HCM”, nh m giúp cho nhà

đ u t có cái nhìn rõ h n v các công ty mà mình đ u t , đ t đó giúp cho nhà đ u

t đ u t hi u qu h n, làm cho th tr ng ch ng khoán ho t đ ng ngày m t hi u

đ thông tin b t cân x ng v công ty niêm y t t p trung gi i quy t v n đ này,

bài vi t đ ra m c tiêu chính là: Các nhân t tác đ ng đ n s b t cân x ng thông tin

c a các doanh nghi p ngành B t đ ng s n niêm y t trên th tr ng ch ng khoán

th tr ng hi n nay gi a nh ng nhà đ u t và công ty niêm y t trên th tr ng

ch ng khoán TP.HCM

- G i ý chính sách c n thi t nh m làm gi m m c đ thông tin b t cân x ng đ

nhà đ u t đ u t hi u qu h n và góp ph n phát tri n th tr ng ch ng khoán phát tri n b n v ng

đ t đ c m c tiêu trên, các câu h i nghiên c u đ c đ ra nh sau:

- Th c tr ng b t cân x ng hi n nay trên th tr ng ch ng khoán TP.HCM nh th

- Vi c xác đ nh m c đ thông tin b t cân x ng và chi phí l a ch n b t l i s

đ c tính d a trên các công ty b t đ ng s n có c phi u niêm y t vào ngày 02 tháng

01 n m 2015 Vì đây là th i đi m mà h u h t các công ty đ c niêm y t

- M c đ thông tin b t cân x ng ch đ c xem xét thông qua các giao d ch

kh p l nh trên th tr ng chính th c, các giao d ch thông qua th a thu n s không

đ c xem xét

- Th i gian nghiên c u đ c ch n k t đ u tháng 02/01/2015 đ n ngày

31/12/2015

3.2 i i c

i t ng đ c t p trung nghiên c u là các nhân t tác đ ng đ n s b t cân

x ng thông tin c a các doanh nghi p ngành B t đ ng s n niêm y t trên th tr ng

ch ng khoán TP.HCM

4 PH NG PHÁP NGHIÊN C U

Lu n v n này s d ng ph ng pháp nghiên c u các d li u qua th i gian

k t h p gi a lý lu n và th c ti n, thu th p s li u v n d ng mô hình đã nghiên

- Phân tích và đánh giá th c tr ng thông tin báo cáo tài chính công b c a

các doanh nghi p niêm y t trên th tr ng ch ng khoán TP.HCM qua các đ c đi m

v s b t cân x ng thông tin mà lu n v n xây d ng

- Xây d ng mô hình m i quan h c a các y u t tác đ ng đ n s b t cân

x ng thông tin c a các CTNY ngành B S trên TTCK TPHCM

- Thông qua k t qu th c nghi m, các đ xu t đ a ra có c s th c ti n h n

nh m h tr cho các ch th tham gia trên TTCK cách th c đ gi m m c đ b t cân

x ng TTBCTC và qua đó góp ph n khai thác ti m n ng đ u t vào th tr ng ch ng khoán TP.HCM nói riêng và TTCK Vi t Nam nói chung

C 1

T NG QUAN CÁC NGHIÊN C U

1.1 CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊ N C U N C NGOĨI

Lý thuy t thông tin b t cân x ng (Asymmetric Information) l n đ u tiên xu t

hi n vào nh ng n m 1970 và đ n n m 2001, các nhà khoa h c nghiên c u lý thuy t này là George Akerlof, Michael Spence và Jose Stiglits đã đ c nh n gi i Nobel

kinh t cho nh ng n l c nghiên c u c a lý thuy t v thông tin b t cân x ng

Ti p theo Akerlof, Micheal Spence (1973) ch ra gi i pháp đ kh c ph c tình

tr ng thông tin b t cân x ng b ng c ch phát tín hi u m t cách trung th c và tin

c y đ n nh ng bên ít thông tin.V i vi c phát hi n này ng i bán nh ng s n ph m

có ch t l ng cao ph i s d ng nh ng bi n pháp đ c coi là t n kém so v i ng i bán hàng hóa có ch t l ng th p.Ví d c a vi c phát tín hi u th tr ng là vi c các công ty, t p đoàn n i ti ng th ng tri n khai các ch ng trình qu ng cáo đ t ti n,

vi c duy trì ch đ b o hành cho s n ph m tin c y cho khách hàng đ phát tín hi u

v ch t l ng c a s n ph m và d ch v c a mình Các CTNY duy trì t l c t c chi

cách khác thông tin b t cân x ng xu t hi n khi ng i mua và ng i bán có các

thông tin khác nhau

Dimitropoulos và c ng s (2009) nghiên c u v m i quan h gi a thông tin BCTC và giá c phi u th c hi n trên TTCK Hy L p Trong nghiên c u này, tác gi

đã s d ng mô hình h i quy OLS và thu th p d li u c a 101 CTNY trên TTCK Athens t n m 1995 - 2004 đ ki m đ nh cho các gi thuy t đ a ra K t qu nghiên

c u cho th y t l v n l u đ ng trên t ng tài s n và t su t sinh l i có tác đ ng tiêu

c c đ n thu nh p c phi u, trong khi đó t su t l i nhu n và doanh thu trên t ng tài

s n có nh h ng tích c c đ n thu nh p c phi u

Meek & Saudagara (1990); Saudagaran & Meek (1997) hay Zarzeski (1996)

nghiên c u xuyên qu c gia v công b ng thông tin.Trong đó, k t qu nghiên c u

c a Zarzeski (1996) trích trong nghiên c u c a Jeffrey J Archambault và Marie E Archambault (2003) ch ra r ng m c đ công b thông tin ph thu c vào v n hóa và

s c m nh c a th tr ng thông qua các y u t nh doanh thu xu t kh u, đòn b y tài

chính và quy mô công ty Nghiên c u c a bà th c hi n trên 7 qu c gia v i 256 công

ty có quy mô nh ,v a và l n

N m 2003, m t nghiên c u khác "A multinational test of determinants of

corporate disclosure"c a Jeffrey J Archambault và Marie E Archambault nghiên

c u mô hình các nhân t nh h ng đ n y u t quy t đ nh công b thông tin c a các công ty Theo nhóm tác gi , góc đ công ty, các y u t nh h ng đ n m c đ công b TTTC c a doanh nghi p là: quy n s h u (ownership), tình tr ng niêm y t

(exchange lishtings), chính sách c t c (Dividends Dividends), ki m toán (Auditor)

và đòn b y tài chính (leverage).Ngoài ra, đ i v i quá trình ho t đ ng c a doanh nghi p, Jeffrey và Maric cho r ng quá trình ho t đ ng c a doanh nghi p nh h ng

đ n m c đ công b TTTC c a các CTNY Quá trình ho t đ ng này g m: quy mô

công ty (Firm size), l nh v c kinh doanh (Number of industries) và doanh thu xu t

kh u (Foreign sales) B ng nghiên c u th c nghi m đ ki m đ nh các gi thuy t nghiên c u trên v i m u kh o sát là 1.000 công ty công nghi p hàng đ u 41 qu c

gia (trong quá trình ch y mô hình thì ch còn l i 33 qu c gia), Jeffrey J và Marie E

b thông tin nói chung và TTTC nói riêng c a doanh nghi p v i các nhân t nh

h ng đã nêu trên Jeffrey J và Marie E Archambault k t lu n r ng công b thông tin nh là m t ch c n ng c a v n hóa, h th ng chính tr và kinh t qu c gia và các

h th ng chính sách tài chính v i ho t đ ng c a công ty K t qu th c nghi m c a nhóm tác gi cho th y, m i nhóm nhân t trên đ u nh h ng đáng k đ n quá trình

công b thông tin, ngay c đ i v i nh ng nhân t mà trong các nghiên c u tr c

kh ng đ nh là không có quan h v i quá trình công b thông tin thì nghiên c u này tác gi c ng đã ch ng minh là khá quan tr ng Riêng góc đ công ty, k t qu

th c nghi m c a nhóm tác gi cho r ng, h u h t các nhân t tài chính và ho t đ ng

đ u nh h ng đ n m c đ công b thông tin nói chung và TTTC nói riêng Riêng các nhân t nh : đòn b y tài chính và chính sách c t c không có nh h ng đ n

m c đ b t cân x ng thông tin

Ti p theo các nghiên c u trên, góc đ nghiên c u m c đ b t cân x ng TTTC trong ph m vi m t qu c gia, châu Á, n m 2005, nhóm tác gi Cheung và

c ng s trong nghiên c u"Determinants of Coporate Disclosure and Transparency:

Evidence from Hong Kong and Thailand" đã xem xét các m c đ công b thông tin

và tính b t cân x ng c a các CTNY 2 th tr ng là Thái Lan và H ng Kông Nghiên c u đ a ra 2 nhóm nhân t nh h ng đ n m c đ công b thông tin và tính

b t cân x ng thông tin là: nhóm nhân t tài chính và nhóm nhân t qu n tr công ty

Trong nhóm nhân t tài chính, các tác gi đ a ra mô hình 5 bi n tài chính có nh

h ng đ n m c đ công b và tính b t cân x ng c a TTTC g m: quy mô công ty, đòn b y tài chính, tình hình tài chính (financial performance), tài s n th ch p

(collateral assets) và hi u qu s d ng tài s n (assets utilization) i nhóm nhân t

v qu n tr công ty, nhóm tác gi cho r ng các bi n có nh h ng đ n m c đ công

b và tính b t cân x ng c a thông tin g m: m c đ t p trung quy n s h u, c c u

c a H QT và quy mô c a H QT Nghiên c u trên c a nhóm tác gi đã th c hi n

kh o sát v i s l ng 265 CTNY trên TTCK Thái Lan và 148 CTNY trên TTCK

H ng Kông K t qu nghiên c u ch ra r ng: m c đ công b và tính b t cân x ng thông tin c a các công ty Thái Lan thì cao h n nhi u so v i các công ty H ng

nhân t tài chính: các nhân t nh quy mô công ty, hi u qu s d ng tài s n, giá tr tài s n th ch p và kh n ng sinh l i dài h n c a doanh nghi p nh h ng đ n tính

b t cân x ng và m c đ công khai thông tin c a các CTNY H ng Kông, nh ng

l i không nh h ng đ n các công ty Thái Lan Trong khi đó, các nhân t qu n tr

công ty nh quy mô và c c u H QT có nh h ng đ n m c đ công b thông tin Thái Lan nh ng l i không nh h ng đ n m c đ công b thông tin H ng Kông Riêng bi n "t l các giám đ c đi u hành không ph i là thành viên c a

H QT" (trong bi n c c u c a H QT) càng l n thì tính b t cân x ng và m c đ công b thông tin c a các CTNY càng cao và tính b t cân x ng càng gi m c Thái Lan và H ng Kông Nghiên c u c ng đã th c nghi m đ xác đ nh các nhân t nh

h ng đ n m c đ công b và tính b t cân x ng thông tin và k t lu n r ng qu n tr công ty t t d n đ n vi c công b thông tin s t t h n th tr ng thái Lan

Trong quá trình phát tri n c a n n kinh t , ng i ta g p ph i hàng lo t các v n

đ c n lý gi i nh t i sao m t s qu c gia, ngân hàng l i áp d ng lãi su t cho vay

l i cao g p 2 đ n 3 l n m c bình th ng đ i v i m t s doanh nghi p? T i sao các công ty l i ch p nh n b ra hàng t đ ng vào các chi n d ch qu ng cáo? nh ng câu h i thu c nh ng l nh v c khác nhau nh ng đ u ph n ánh m t hi n t ng ph

bi n mà Akerlof đã ch ra trong bài vi t có t a đ “th tr ng trái chanh” (Akerlof, 1970), trong đó ông lý lu n r ng: trong hai bên tham gia giao d ch, m t bên th ng

có nhi u thông tin h n bên kia ó chính là hi n t ng thông tin b t cân x ng

(asymmetric information)

1.2 CÁC CỌNG TRỊNH NGHIÊN C U TRONG N C

Th tr ng t p trung là các S giao d ch ch ng khoán hay Trung tâm giao d ch

ch ng khoán T i S giao d ch ch ng khoán, các giao d ch đ c t p trung t i m t

đ a đi m; các l nh đ c chuy n t i sàn giao d ch và tham gia vào quá trình ghép

l nh đ hình thành nên giá giao d ch Lê V n T và c ng s (2005, 139) có nói r ng

th tr ng ch ng khoán là n i giao d ch ch ng khoán.Ngh a là đâu có giao d ch mua bán ch ng khoán thì đó là ho t đ ng c a th tr ng ch ng khoán.Tuy nhiên, đó

có th là th tr ng ch ng khoán có t ch c ho c không có t ch c, t p trung hay không t p trung, phi t p trung còn g i là th tr ng OTC (over the counter) Trên th

tr ng OTC, các giao d ch đ c ti n hành qua m ng l i các công ty ch ng khoán phân tán trên kh p qu c gia và đ c n i v i nhau b ng m ng đi n t Giá trên th

tr ng này đ c hình thành theo ph ng th c th a thu n (Ngu n: Công ty ch ng

khoán ngân hàng ngo i th ng) Th tr ng ch ng khoán TPHCM là th tr ng t p

trung, các l nh giao d ch đ c kh p t i S giao d ch ch ng khoán

Theo Lê V n T và c ng s (2005), tham gia th tr ng ch ng khoán có 6 thành ph n sau: Các doanh nghi p, các nhà đ u t riêng l , các t ch c tài chính, nhà môi gi i kinh doanh ch ng khoán, ng i t ch c th tr ng và Nhà n c

C c d a i p: tham gia th tr ng v i t cách là ch th t o ra hàng

hóa đ cung c p cho th tr ng Các doanh nghi p này c ng có th đ c g i là các công ty niêm y t hay nhà phát hành theo cách g i thông th ng Ngoài ch c n ng chính t o ra hàng hóa (c phi u) đ huy đ ng v n, các doanh nghi p c ng có th mua đi bán l i các ch ng khoán do các công ty khác phát hành

N Ơ đ ri l vƠ c c c c Ơi c í : hai thành ph n này ta g i

r i t m th i, tham gia mua bán trên th tr ng ch ng khoán v i m c đích ki m l i Các t ch c tài chính bao g m công ty đ u t qu n lý qu , công ty b o hi m, công

ng i mua và ng i bán.Thông th ng các t ch c tài chính có th i gian đ u t và

kh i l ng giao d ch trên th tr ng dài và l n h n nhà đ u t riêng l Tuy nhiên,

s l ng các t ch c trên th tr ng thì r t ít so v i s l ng nhà đ u t riêng l

Nhà m ôi i i ki d a c k : có th là t ch c ho c cá nhân a

ph n các ho t đ ng môi gi i hi n nay là nh ng công ty ch ng khoán Ngoài nghi p

v môi gi i các công ty này có th th c hi n nhi u ch c n ng khác nh t doanh,

qu n lý qu đ u t , b o lãnh phát hành, t v n đ u t ch ng khoán

N i c c r : chi m vai trò ch y u c a ng i t ch c th

tr ng là các trung tâm giao d ch ch ng khoán hay S giao d ch ch ng khoán Các

trung tâm, s này cung c p đ a đi m và ph ng ti n đ th c hi n vi c mua bán

ch ng khoán cho các ch th tham gia giao d ch, đi u hành th tr ng đ các giao

d ch di n ra công b ng và minh b ch Ngoài các Trung tâm và S giao d ch, Trung tâm l u ký, công ty d ch v máy tính ch ng khoán, c ng có ch c n ng không kém ph n quan tr ng làm cho th tr ng ho t đ ng hi u qu

Nhà c: góp ph n đ m b o cho th tr ng ho t đ ng theo đúng các qui

đ nh c a pháp lu t nh m b o v l i ích h p pháp c a ng i đ u t , đ m b o th

tr ng ho t đ ng b n v ng và hi u qu Ngoài ra Nhà n c c ng có th tham gia th

tr ng v i t cách là nhà phát hành ó là thông qua Chính ph ho c các chính quy n đ a ph ng phát hành các trái phi u nh m huy đ ng v n trên th tr ng

ch ng khoán đ vay n ho c tài tr các d án công Nhà n c c ng có th bán ho c mua các ch ng khoán c a các doanh nghi p nh m ki m soát quy n chi ph i các doanh nghi p theo m c đích

M t nghiên c u c a Hassan et al (2006) c ng đã cho k t qu là có m i quan

h m t thi t gi a công b thông tin và đòn b y

N m 2007, liên quan đ n các bài vi t v t m quan tr ng c a b t cân x ng thông tin có k t qu nghiên c u c a tác gi Tr n ình Cung trong t p chí ch ng

khoán Vi t Nam v i t a đ "Công khai hóa và minh b ch thông tin - C s đ th

tr ng và bên ngoài công ty th c hi n giám sát công ty" Trong nghiên c u này, tác

gi cho r ng có 4 nhóm thông tin c n công khai đó là: thông tin v s m nh và m c tiêu c a công ty, thông tin v quy n s h u và quy n bi u quy t, thông tin v tình hình tài chính và k t qu ho t đ ng c a công ty và cu i cùng là thông tin v H QT

và cán b qu n lý ch ch t Tác gi c ng cho r ng công khai hóa t t s nâng cao

nh n th c và hi u bi t c a nhà đ u t v công ty; qua đó, có th huy đ ng v n d dàng h n và góp ph n làm t ng giá tr công ty Nghiên c u c ng k t lu n r ng, công

ty ph thu c nhi u vào v n t bên ngoài có xu h ng công khai nhi u h n; công ty đang có tình tr ng khó kh n có th không mu n công khai; ng c l i công ty đang

có k t qu kinh doanh t t l i có xu h ng công khai nhi u h n, công ty có s h u

v n càng t p trung thì có th mu n thu h p yêu c u và quy mô công khai hóa

Trong bài vi t "Minh b ch thông tin trên TTCK Vi t Nam" c a tác gi Nguy n Th Liên Hoa (2007), đ ng trên t p chí phát tri n kinh t (S 1, trang 14-

19), đã s d ng lý thuy t th tr ng hi u qu đ phân tích và kh o sát, đánh giá tính

hi u qu thông tin trên TTCK Vi t Nam Trên c s đó, tác gi đã đ ra gi i pháp áp

d ng vi c xây d ng và phát tri n m t h th ng công b thông tin s hóa đ gi m b t

hi n t ng b t cân x ng thông tin trên TTCK Vi t Nam

Lu n v n th c s c a Nguy n Th H ng Oanh (2008), "Hoàn thi n vi c trình bày và công b thông tin BCTC các CTNY t i HOSE" c ng trình bày các v n đ v công b thông tin BCTC c a CTNY Thông qua vi c kh o sát nhà đ u t v các ch tiêu mà nhà đ u t quan tâm khi phân tích BCTC tr c khi ra quy t đ nh đ u t , tác

gi k t lu n r ng, vi c trình bày và công b thông tin BCTC c a các CTNY ch a

th t s th a mãn nhu c u gi i đ u t do BCTC c a các công ty còn thi u thông tin, gây khó kh n trong vi c tính toán, so sánh các ch s tài chính, cung c p BCTC

ch a k p th i Các CTNY còn th đ ng trong vi c công b thông tin, thông tin còn kém v s l ng, ch t l ng và h t ng cung c p thông tin còn kém Tuy nhiên, tác

gi c ng ch d ng m c đ phân tích các s ki n hi n t ng trên TTCK thông qua BCTC đ đ a ra đánh giá và k t lu n Các công c s d ng trong phân tích khá đ n

gi n, các k t qu kh o sát ch y u là nh ng thông tin riêng l nên ch a có tính h

th ng và tính liên k t đ có th s d ng ch c n ng ti n b c a các k thu t phân tích nh m đ a ra k t lu n có c s khoa h c h n

c p đ th c s , n m 2010, có nghiên c u c a Nguy n Th Thanh Xuân v i

đ tài "Tính h u ích c a thông tin k toán cho vi c ra quy t đ nh c a nhà đ u t

trên TTCK Vi c Nam" nghiên c u này, tác gi đã có nh ng kh o sát nh đ qua

đó đ a ra nh ng đánh giá v ch t l ng c a thông tin k toán đ c cung c p trên

TTCK VN, nâng cao tính h u ích c a thông tin k toán đ i v i nhà đ u t trên

Trong n m 2012, trong nghiên c u v "Minh b ch thông tin tài chính và

hành vi nhà đ u t trong TTCK Vi t Nam" (t p chí TTCK Vi t Nam, tháng 11/trang

65-66), tác gi Nguy n V n D n đã ki m tra nh n th c nhà đ u t trên sàn HOSE

v các thành ph n bi n s minh b ch TTBCTC, nhân kh u nhà đ u t nh m khám phá m i quan h gi a s minh b ch TTTC và hành vi nhà đ u t Tuy nhiên, trong nghiên c u này, tác gi ch d ng l i vi c đ a ra cách th c nghiên c u mà ch a

gi i quy t đ c m c tiêu đ ra ban đ u

n m 2008, có nghiên c u c a Lê An Khang v i đ tài “ nh h ng c a

thông tin b t cân x ng đ i v i nhà đ u t trên th tr ng ch ng khoán TP.HCM”,

nh m giúp cho nhà đ u t có cái nhìn rõ h n v các công ty mà mình đ u t , đ t

đó giúp cho nhà đ u t đ a ra quy t đ nh đ u t

K th a và phát tri n các nghiên c u tr c, lu n v n ti p t c xem xét các

nhân t tác đ ng đ n s b t cân x ng thông tin c a các doanh nghi p ngành

B t đ ng s n niêm y t trên S giao d ch ch ng khoán TPHCM đ i v i nhà đ u t

giai đo n là khác nhau Trong ph m vi bài nghiên c u này, tác gi s ti p c n và phân tích nhi u h n d i góc nhìn đ nh l ng thông qua th o lu n v i các chuyên gia và kh o sát các nhà đ u t trên th tr ng ng góc c nh quan sát th c t th

tr ng ch ng khoán Vi t Nam, bài nghiên c u l a ch n các y u t phù h p, th c s

có tác đ ng đ n m c đ b t cân x ng thông tin báo cáo tài chính c a doanh nghi p

ngành B t đ ng s n niêm y t trên TTCK TP.HCM, c th là trong ph m vi S giao

d ch ch ng khoán TP.HCM n m 2015 K t qu nghiên c u làm sáng t m t s v n

đ v lý lu n và th c ti n liên quan đ n th c tr ng b t cân x ng thông tin báo cáo

tài chính và các y u t tác đ ng đ n tính b t cân x ng thông tin tài chính c a các

doanh nghi p niêm y t trên sàn giao d ch ch ng khoán TP.HCM nh m góp ph n

kh i thông nh ng ách t c, khai thác ti m n ng đ u t vào th tr ng ch ng khoán,

l a ch n danh m c đ u t phù h p ây c ng là m t b c quan tr ng trong công tác xây d ng m t th tr ng ch ng khoán phát tri n b n v ng v lâu dài

nh c xem xét v n d ng trong đi u ki n c a Vi t Nam v i n n kinh t đang phát tri n có đ c đi m và v n hóa khác bi t v i các n c đ hi u ch nh, xây d ng mô hình và cách th c nghiên c u phù h p

Thông qua các nghiên c u đã th c hi n trong n c, lu n v n rút kinh nghi m

c ng nh k th a các k t qu nghiên c u đó, kh c ph c nh ng t n t i c a các nghiên c u đã th c hi n trong n c đ k t qu nghiên c u khác bi t h n.T đó,

lu n v n đ a ra k t qu nghiên c u v i nhi u phát hi n m i v i nh ng minh ch ng

và c s l p lu n có tính thuy t ph c cao h n trong các ph n ti p theo

- Khái ni m chung v công b thông tin :

Theo quan đi m c a B Tài Chính, đ c th hi n trong S tay công b thông tin

dành cho các công ty niêm y t, công b thông tin đ c hi u là ph ng th c đ

th c hi n quy trình minh b ch c a doanh nghi p nh m b o đ m các c đông và

công chúng có th ti p c n thông tin.Công b thông tin k toán(Accounting

niên đ và báo cáo th ng niên )

S phát tri n ngày càng cao c a công ngh thông tin và tính ng d ng c a nó trong công tác k toán – tài chính giúp cho thông tin k toán – tài chính tr thành công c h tr đ c l c cho vi c phân tích, x lý thông tin góp ph n thúc đ y s phát tri n c a th tr ng tài chính nói chung và TTCK nói riêng Có th nói thông tin báo

cáo tài chính (TTBCTC) là thông tin ph n ánh các tác đ ng tài chính, k toán c a các s ki n tài chính đ c thu th p, x lý và báo cáo nh m thông tin m t cách h u ích cho nhi u ng i s d ng trong vi c đ a ra các quy t đ nh kinh t

TTBCTC là nh ng thông tin liên quan đ n dòng ti n, k t qu kinh doanh và tình hình tài chính c a DN nh ng th i k xác đ nh, đ c xác đ nh vào nh ng th i

đi m nh t đ nh.TTBCTC có th là thông tin trong quá kh ho c thông tin mang tính

d báo, thông th ng đ c bi u hi n b ng đ n v ti n t TTBCTC th ng đ c th

hi n trên các BCTC c a doanh nghi p (Nivra, 2009): B ng cân đ i k toán, báo cáo

k t qu ho t đ ng kinh doanh, báo cáo l u chuy n ti n t , thuy t minh báo cáo tài

chính g n li n v i th i gian

- K i i m v ô i b cơ x :

P i đ i x ô i (hay thông tin b t cân x ng) (information asymmetry) ,

trong kinh t h c là tr ng thái b t cân b ng trong c c u thông tin- gi a các ch th giao d ch có m c đ n m gi thông tin không ngang nhau M t ng i s có thông tin nhi u h n so v i ng i khác v đ i t ng đ c giao d ch i u này d n t i nhi u v n đ trong kinh t h c, h p đ ng và tài chính

- Thông tin b t cân x ng x y ra khi m t bên giao d ch có nhi u thông tin

h n m t bên khác i n hình là ng i bán bi t nhi u v s n ph m h n đ i v i ng i mua ho c ng c l i (Trang t đi n Wikipedia)

- Thông tin b t cân x ng trên th tr ng ch ng khoán x y ra khi m t ho c nhi u nhà đ u t s h u đ c thông tin riêng (Kyle, 1985 trích trong Ravi, 2005)

ho c có nhi u thông tin đ i chúng h n v m t công ty (Kim và Verrecchia, 1994 và

1997 trích trong Ravi, 2005)

Theo lý thuy t kinh t h c vi mô thông tin b t cân x ng (Asymmetric

Information) là m t trong ba th t b i c a th tr ng (ngo i tác, hàng hóa công và thông tin b t cân x ng) Thông tin b t cân x ng đ c đ nh ngh a nh sau:

“Thông tin không hoàn h o là khi nh ng ng i mua và bán trên th tr ng không

có đ y d nh ng thông tin c n thi t liên quan đ n th tr ng ó là nh ng thông tin

v giá c ,v hàng hóa (tính n ng, tác d ng, ch t l ng, quy cách s d ng , ), v các

đi u ki n giao d ch…” (Phí M nh H ng, Giáo trình kinh t vi mô Tr ng i h c

Qu c gia Hà N i, nhà xu t b n i h c Qu c gia Hà N i)

2.1.1.2 H qu c a thông tin b t cân x ng

Ho t đ ng giao d ch c phi u trên th tr ng ch ng khoán c ng gi ng nh

m t s n ph m nào đó, do thông tin c a các bên giao d ch khác nhau nên luôn t n t i

hai h qu c a giao d ch này là l a ch n b t l i và tâm lý l i

2.1.2 T m q a r c a ô i

Theo lý thuy t th tr ng hi u qu , m t th tr ng không minh b ch thông

tin,v i quá nhi u thông tin b che gi u, n i mà các giao d ch và giá c c a các lo i

ch ng khoán không ph n ánh đ y đ , k p th i các thông tin liên quan đ n doanh nghi p phát hành, chính là bi u hi n c a th tr ng không hi u qu Khi đó, nhà đ u

t s ng i không mu n tham gia,các công ty làm n t t không mu n phát hành

ch ng khoán trên th tr ng do lo s b đ nh giá th p Nh v y, hàng hóa, ng i

c a TTCK và tính hi u qu c a th tr ng c ng suy y u Khi đó, các ngu n v n trong n n kinh t s không đ c huy đ ng và phân b m t cách hi u qu , gây tác

đ ng tiêu c c đ i v i n n kinh t v nhi u m t

t vào TTCK c ng nh giúp cho TTCK ho t đ ng hi u qu và b n v ng

Trên c s nghiên c u các khái ni m, đ c đi m và yêu c u c a b t cân x ng

thông tin và các lý thuy t liên quan, có th th y r ng s b t cân x ng thông tin trên TTCK là h t s c c n thi t và là m t yêu c u mang tính khách quan Nhi u k t qu nghiên c u tr c đây c ng cho th y, b t cân x ng thông tin có vai trò r t quan tr ng

đ i v i công ty công b , ng i s d ng mà còn cho c h th ng th tr ng tài chính

c ng nh b n thân TTCK C th nh sau:

 i v i Ơ đ

Các nhà đ u t th c ch t là nh ng ng i mua trên TTCK H th ng r i vào

l a ch n b t l i khi không có thông tin đ y đ so v i nh ng nhà qu n lý bên trong doanh nghi p hay các c đông chi n l c H có th b thi t h i n u ch n ph i

nh ng ch ng khoán x u ho c ph i t n nhi u chi phí đ sàng l c thông tin và ki m soát vi c s d ng v n c a các doanh nghi p đ h n ch r i ro đ o đ c trên th

ng i không mu n tham gia, các công ty làm n t t không mu n phát hành ch ng khoán trên th tr ng do lo s b đ nh giá th p Nh v y, hàng hóa, ng i mua,

ng i bán trên th tr ng đ u th a th t i u này, s gi m tính thanh kho n c a TTCK và tính hi u qu c a th tr ng c ng suy y u

Khi đó,các ngu n v n trong n n kinh t s không đ c huy đ ng và phân b

m t cách hi u qu , gây tác đ ng tiêu c c đ i v i n n kinh t v nhi u m t

Theo Lê Th Mai Linh (2003), th tr ng đ c xem là hi u qu khi nó th

hi n ba khía c nh: phân ph i hi u qu , ho t đ ng hi u qu và thông tin hi u qu

P ơ p i i q : khi các ngu n v n đ c đ u t có hi u qu nh t, t c

có ngh a v n c a nhà đ u t đ u t vào nh ng công ty có ti m n ng phát tri n nh t

H đ i q : khi các chi phí giao d ch trong th tr ng đ c quy t

đ nh theo quy lu t c nh tranh.Chi phí giao d ch hi u qu là chi phí mà nhà đ u t tr cho các nhà môi gi i có s c nh tranh l n nhau và chi phí này đ c xem là chi phí

bình th ng mà nhà đ u t ph i b ra Ho t đ ng c a th tr ng đ c xem là hi u

qu nh t khi nó có chi phí giao d ch b ng không.Th c t thì đi u này không x y ra

vì phí môi gi i là ngu n thu giúp các nhà t o l p th tr ng, nhà môi gi i đ c t n

t i

T ô i i q : khi giá giao d ch ph n nh đ y đ và t c th i các thông

tin có nh h ng t i th tr ng

Nh v y, thông tin là m t trong ba y u t c u thành đ làm nên m t th

tr ng ch ng khoán hi u qu Trong đó thông tin có vai trò quy t đ nh đ n giá

ch ng khoán trên th tr ng Th tr ng có thông tin minh b ch và đ y đ s hình thành nên giá ch ng khoán h p lý và t o đ c ni m tin c a công chúng vào th

tr ng ch ng khoán

Nh n th c đ c t m quan tr ng c a thông tin, nên trong các đ nh h ng phát tri n th tr ng ch ng khoán c a B Tài chính và Chính ph đ u có m c tiêu ph i làm cho ho t đ ng c a th tr ng đ c minh b ch và c nh tranh h n (Quy t đ nh

s : 898 /Q -BTC ngày 20 tháng 02 n m 2006 c a B Tài chính v vi c ban hành

“K ho ch phát tri n th tr ng ch ng khoán Vi t Nam 2006-2010”, Quy t đ nh s : 128/2007/Q -TTg c a Th t ng 02/08/2007 v vi c phê duy t án phát tri n th

tr ng v n Vi t Nam)

2.2 CÁC Y U T NH H NG N TệNH B T CỂN X NG THỌNG TIN BÁO CÁO TĨI CHệNH C A CÁC CỌNG TY NIÊM Y T

2.2.1 T q a c c

Tr i qua h n ba th p k , lý thuy t v th tr ng có thông tin b t cân x ng

c a tác gi George Akerlof, Michael Spence và Jose Stiglitz đã tr thành tr ng tâm nghiên c u c a kinh t h c hi n đ i v i hàng lo t ng d ng đã đ a vào th nghi m

không ch đ i v i th tr ng hàng hóa, d ch v

G.A Akerlof (1970)

Theo Auronen (2003, tr.7), ng i đ u tiên gi i thi u v lý thuy t thông tin

b t cân x ng là G.A Akerlof (1970) Trong quá trình nghiên c u tình hu ng mua bán xe ô tô trên th tr ng, Ông cho r ng ng i bán xe có tính ch đ ng h n đ i v i

ng i mua.Ng i bán có th bi t rõ đ c tính c a chi c xe mình mu n bán và mu n bán v i giá cao

G.A.Akerlof gi đ nh r ng: xác su t đ mua xe t t là q thì xác su t mua xe

x u là (1-q) (th tr ng đ c phân lo i xe t t và x u) Khi đó m c giá trung bình(P)

đ c gi đ nh mua xe là: P = P1q + P2(1-q) Trong đó: P1 là giá xe t t; P2 là giá xe

x u

Ông l i cho r ng ng i mua xe ti m n ng xem m c giá c a các lo i xe t t hay x u là ngang nhau, vì h không th phân bi t đ c tính c a xe nên h ch có th mua xe (b t k t t hay x u) t i m c giá trung bình trên th tr ng.Th c t , đ i v i

xe t t thì giá cao h n m c giá trung bình.Vì th t i m c giá trung bình đó ch có

nh ng xe x u đ c giao d ch Khi đó xác su t đ mua xe t t bây gi là q’ < q Nh

v y ng i mua th ng là mua đ c nh ng chi c xe x u, vi c l a ch n xe đ mua trong tr ng h p này g i là s l a ch n b t l i vì h có th tr giá cao h n đ i v i

Ti p t c phát tri n lý thuy t c a G.A Akerlof, Spence đã nghiên c u trên th

tr ng Lao đ ng (Auronen, 2003, tr.10).M.Spence xem vi c thuê lao đ ng là m t

quy t đ nh đ u t không ch c ch n Tính không ch c ch n đây là vi c thuê lao

đ ng mà ng i ch không bi t đ c kh n ng đóng góp, kh n ng t o ra n ng su t

c a ng i lao đ ng là bao nhiêu.Vì th vi c thuê lao đ ng có th thuê đ c lao đ ng

có ch t l ng ho c không M t trong nh ng ph ng cách giúp ng i ch thuê đ c lao đ ng có n ng l c đó là ông ch có th xem qua ch t l ng b ng c p, kinh nghi m, …c a ng i lao đ ng ó đ c g i là nh ng tín hi u đ c phát ra c a

ng i lao đ ng Nh v y vi c phát tín hi u này đã làm gi m thông tin b t cân x ng

gi a nh ng ng i lao đ ng và ông ch

J sep S i li z (1975) C c sƠ l c

C ch sàng l c c a J Stiglitz c ng là lý thuy t phát tri n lý thuy t c a

nh ng đ c tính khác nhau nh ch t l ng khác nhau, m u mã khác nhau nên c n

ph i phân lo i chúng i v i lao đ ng c ng có lao đ ng có kh n ng, tay ngh cao

và lao đ ng có kh n ng, tay ngh th p.Vì v y không th tr l ng theo m t m c

l ng cân b ng khuy n khích ng i có kh n ng cao, t o ra n ng su t lao đ ng cao thì c n ph i tr l ng cao đ khuy n khích h i v i ng i có kh n ng th p,

vi c c g ng đ t đ c m t m c n ng su t s n xu t đ nh n đ c l ng cao s t n chi phí r t l n so v i ng i có kh n ng cao Vì v y vi c phân nhóm lao đ ng đ tr

l ng là vi c làm c n thi t đ khuy n khích nh ng ng i có kh n ng nâng cao trình

đ và mang l i hi u qu cao cho xã h i

Ho t đ ng giao d ch c phi u trên th tr ng ch ng khoán c ng gi ng nh các giao d ch ngân hàng (cung c p tín d ng), b o hi m hay các ho t đ ng mua bán

m t s n ph m nào đó, do thông tin c a các bên giao d ch khác nhau nên luôn t n t i hai h qu c a giao d ch này là l a ch n b t l i và tâm lý l i

‘L a ch n b t l i là k t qu c a thông tin b che đ y, nó x y ra tr c khi th c

hi n giao d ch hay nói cách khác tr c khi ký h p đ ng’(Nguy n Tr ng Hoài, 2006)

i u mà b t k nhà đ u t nào c ng mong mu n là l i nhu n, đ i v i th

tr ng ch ng khoán l i nhu n đ c th hi n thông qua vi c mua c phi u giá th p bán v i giá cao (l i v n) ho c đ t đ c giá tr c t c (l i t c) k v ng mà nhà đ u t

d ki n N u k t qu đ u t c a nhà đ u t không hi u qu t c nhà đ u t vi ph m

nh ng đi u đã nói trên,thì ít nhi u đã t n t i thông tin b t cân x ng trong ho t đ ng

đó và h qu c a nó là chi phí l a ch n b t l i mà nhà đ u t ph i gánh ch u

Thông th ng trong ho t đ ng mua bán, ng i bán là ng i n m rõ thông tin

v s n ph m c a mình và d nhiên khi đó chi phí l a ch n b t l i s do ng i mua gánh ch u.Trên th tr ng ch ng khoán c ng v y công ty niêm y t luôn n m th ch

đ ng h n so v i nhà đ u t C th , c n c vào các ho t đ ng s n xu t kinh doanh,

l nh v c kinh doanh và các h p đ ng kinh doanh, các công ty niêm y t s bi t rõ kh

n ng đ t đ c l i nhu n k v ng c a mình là bao nhiêu nên các công ty này s bi t

ch c ch n giá bán trên m i c phi u đó bao nhiêu là h p lý Vì ngoài ph ng pháp xác đ nh giá c phi u b ng giá tr tài s n1 còn có ph ng pháp xác đ nh giá c phi u theo c t c2

.Th nên, n u nhà đ u t không xác đ nh chính xác c t c k v ng c a công ty niêm y t thì s đ nh giá c phi u không chính xác và n u đ nh giá cao h n giá tr th c c a c phi u thì s b t l i hoàn toàn thu c v nhà đ u t

th tr ng ch ng khoán, tâm lý l i phát sinh n u nh nh ng ng i đ i

di n đi u hành công ty không s d ng ngu n v n hi u qu và đúng m c đích Do tính ch t c a đ u t trên th tr ng là đ u t gián ti p nên vi c qu n lý, giám sát v n

đ u t c a các nhà đ u t ph i thông qua m t s ng i đ i di n đ đi u hành công

ty Tâm lý l i s gia t ng n u nh t l s h u c ph n c a nh ng ng i đ i di n

th p.Vì n u ho t đ ng s n xu t kinh doanh không hi u qu thì trách nhi m c a h không cao và s thi t h i trên ph n v n góp là th p.Chính vì th , hi n nay tiêu chí

đ u tiên đ nh ng c đông mu n là thành viên c a H i đ ng qu n tr thì h ph i có

đ i v i m i công ty, c n c vào t c đ t ng tr ng doanh thu, l i nhu n… mà các

ch s này cao hay th p.Thông th ng l i ích k v ng khi đ u t vào th tr ng ph i cao h n l i ích khi g i ti n vào ngân hàng,vì đ u t vào th tr ng ch ng khoán có

r i ro cao h n.Vì th trong tr ng h p nhà đ u t mua c phi u c a m t công ty có

1 Thu nh p trên m i c phi u

2 Giá c phi u chia thu nh p trên m i c phi u

giá th p h n giá đ c k v ng, khi đó kh n ng đ t đ c l i t c t vi c đ u t c phi u này s cao h n so v i l i t c k v ng

- ‘Chi phí k v ng c a bên b t l i thông tin cao h n chi phí k v ng c a th

tr ng’ (Nguy n Tr ng Hoài, 2006): ng c l i so v i tác đ ng trên, n u nh nhà đ u

t mua c phi u c a m t công ty có giá cao h n giá tr k v ng, khi đó kh n ng đ t

- Gi m s i i p: thông qua các qui đ nh c a các nhà t ch c th tr ng

(UBCK, S GDCK), m c nhiên các công ty niêm y t ph i có trách nhi m thông báo

tr c ti p ho c gián ti p đ n nhà đ u t và nhà đ u t c ng thông qua các quy n l i

đã đ c qui đ nh mà có th ti p c n giám sát gián ti p công ty niêm y t Ngoài ra còn có giám sát th tr ng: c n c đánh giá c a th tr ng đ bi t nhi u thông tin

h n v các công ty niêm y t sau khi th c hi n giao d ch

Thông tin b t cân x ng

S đ 2.1.Tóm mô ì ô i b cơ x

Ngu n: Nguy n Tr ng Hoài (2006)

2.2.2 C c ơ c đ đ m c đ b cơ x ô i

(1)Tài s n (vô hình/t Ơi s )

Các doanh nghi p có giá tr tài s n (VH/TTS) cao, hi u qu s d ng tài

s n cao thì m c đ công b thông tin nhi u h n đ giúp cho ng i bên ngoài đ a

ra đ c quy t đ nh đ u t i u này d n đ n m i liên h thu n chi u gi a giá tr

tài s n và m c đ công b thông tin M t khác, c ng có th l p lu n r ng các

công ty có nhi u tài s n b c m c không có nhu c u công b thông tin tài

chính Jensen và Meckling (1976) cho r ng tài s n b c m c có th làm gi m đi

mâu thu n v quy n s h u b i vì ng i cho vay s n m quy n s h u tài s n

trong tr ng h p doanh nghi p b phá s n.Vi c gi m mâu thu n v quy n s

h u có th gi m nhu c u công b thông tin cho nên có th có m i liên h

ng c chi u gi a tài s n c m c và m c đ công b thông tin

Do r t khó xác đ nh đ c giá tr tài s n vô hình nên nhà đ u t c ng r t

Tr c khi ký

h p đ ng

Thông tin che đ y

Tâm lý

l i

ti p C ch tr c ti p