Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5 6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)

Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 56 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương (LV thạc sĩ)

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

Mã số: 62.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN THỊ MINH HUẾ

THÁI NGUYÊN, 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học thực

sự của cá nhân tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của tiến sĩ Trần Thị Minh Huế

Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ một công trình khoa học nào khác

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nghiên cứu của mình

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2016

Học viên

Nguyễn Thị Khánh Vân

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tôi đã nhận được sự động viên, khuyến khích, tạo điều kiện giúp đỡ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo, các thầy cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và gia đình

Với tình cảm chân thành, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới: Ban Giám hiệu Nhà trường, các thầy cô giáo Khoa Tâm lý - Giáo dục và Phòng Đào tạo - Trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trân trọng cảm ơn các thầy cô giáo trong Hội đồng bảo vệ Đề cương luận văn đã tận tình chỉ dẫn, góp ý để tôi lựa chọn được hướng nghiên cứu luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Trần Thị Minh Huế - Người trực tiếp hướng dẫn khoa học đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ, góp ý để tôi

có thể hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, các bạn đồng nghiệp, các bậc phụ huynh Trường Mầm Non Ngọc Châu, Trường Mầm non Trần Phú, Trường Mầm non Quang Trung, Trường Mầm non Hải Tân, Trường mầm non Phú Lương - TP Hải Dương đã giúp đỡ, cung cấp các số liệu, cho ý kiến trong quá trình khảo sát thực tế, giúp tôi hoàn thành bản luận văn đúng hạn

Do điều kiện thời gian và năng lực nghiên cứu, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Tôi rất mong nhận được sự thông cảm và góp

ý kiến từ các thầy cô giáo, đồng nghiệp, phụ huynh và những người quan tâm tới các vấn đề đã trình bày trong luận văn

Trân trọng cảm ơn /

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2016

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Khánh Vân

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc luận văn 5

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC TƯ VẤN CHĂM SÓC TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI CHO CÁC BẬC CHA MẸ Ở TRƯỜNG MẦM NON 6

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 6

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài 6

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước 8

1.2 Một số khái niệm cơ bản 10

1.2.1 Tư vấn 10

1.2.2 Hoạt động tư vấn 12

1.2.3 Chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 12

1.2.4 Hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ trẻ 14

1.2.5 Tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho gia đình 14

1.3 Một số vấn đề lý luận về hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 16 1.3.1 Một số đặc điểm cơ bản của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và công tác chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 16 1.3.2 Ý nghĩa của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 17 1.3.3 Mục tiêu của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 18 1.3.4 Nội dung của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 19 1.3.5 Nguyên tắc của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 23 1.3.6 Phương pháp tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ 23 1.3.7 Hình thức tư vấn 26 1.3.8 Mối quan hệ giữa giáo viên mầm non và cha mẹ trẻ trong hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 30 1.3.9 Điều kiện của hoạt động tư vấn 32 1.4 Một số vấn đề lý luận về tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ trẻ ở trường mầm non 33 1.4.1 Vai trò của hiệu trưởng nhà trường trong tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ trẻ 33 1.4.2 Nội dung tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 34 1.4.3 Phương pháp tổ chức hoạt động tư vấn 39 1.4.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 40 Kết luận chương 1 43

Chương 2 THỰC TRẠNG TỔ CHỨC TƯ VẤN CHĂM SÓC TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI CHO GIA ĐÌNH Ở MỘT SỐ TRƯỜNG

MẦM NON THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG 45

2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng 45

2.1.1 Mục tiêu khảo sát 45

2.1.2 Khách thể và quy mô khảo sát 45

2.1.3 Nội dung khảo sát 45

2.1.4 Phương pháp khảo sát và cách xử lý kết quả 46

2.2 Thực trạng nhận thức về hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở các trường mầm non thành phố Hải Dương 46

2.2.1 Nhận thức về các khái niệm công cụ 46

2.2.2 Nhận thức về mục tiêu của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 48

2.2.3 Nhận thức về nội dung của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 49

2.2.4 Nhận thức về phương pháp và hình thức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 51

2.2.5 Nhận thức về vai trò của giáo viên mầm non trong hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ 5-6 tuổi 53

Người lập kế hoạch tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 54

2.2.6 Nhận thức về nội dung tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho gia đình 55

2.2.7 Nhận thức của cha mẹ trẻ về nội dung chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 56

2.3 Thực trạng hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ trẻ của giáo viên ở trường mầm non 58

2.3.1 Thực trạng nội dung tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ của giáo viên 58

2.3.2 Thực trạng sử dụng các phương pháp và hình thức tư vấn 60

2.4 Thực trạng tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

cho cha mẹ trẻ ở trường mầm non 65

2.4.1 Thực trạng nội dung tổ chức hoạt động tư vấn cho gia đình về chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 65

2.4.2 Thực trạng phương pháp tổ chức hoạt động tư vấn cho gia đình về chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 68

2.4.3 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức hoạt động tư vấn 69

2.5 Đánh giá chung về khảo sát thực trạng 71

2.5.1 Những ưu điểm 71

2.5.2 Những hạn chế 72

Kết luận chương 2 73

Chương 3 BIỆN PHÁP TỔ CHỨC TƯ VẤN CHĂM SÓC TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI CHO CÁC BẬC CHA MẸ Ở MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ HẢI DƯƠNG 74

3.1 Nguyên tắc chỉ đạo đề xuất biện pháp 74

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu chăm sóc - giáo dục trẻ 5-6 tuổi 74

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa 74

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 75

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi 75

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 75

1.3.6 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 76

3.2 Một số biện pháp tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương 76

3.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho CBQL, GVMN về hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 76

3.2.2 Biện pháp 2: Nâng cao kiến thức, kỹ năng chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ trẻ 79

3.2.3 Biện pháp 3: Hoàn thiện nội dung tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo

5-6 tuổi cho các cha mẹ 81

3.2.4 Biện pháp 4 Bồi dưỡng cho cán bộ quản lý và giáo viên mầm non về kỹ năng tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi 85

3.2.5 Biện pháp 5 Đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 88

3.2.6 Biện pháp 6 Tăng cường các điều kiện của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc phụ huynh 91

3.2.7 Mối quan hệ giữa các biện pháp 96

3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi của biện pháp tổ chức tư vân chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương 98

3.3.1 Mục đích khảo nghiệm 98

3.3.2 Nội dung, cách thức khảo nghiệm 98

3.3.3 Kết quả khảo nghiệm 98

Kết luận chương 3 101

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BGD&ĐT Bộ giáo dục và đào tạo

CBQL Cán bộ quản lý CBQL, GV Cán bộ quản lý, giáo viên CBQLGD Cán bộ quản lý giáo dục

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Nhận thức của hiệu trưởng, giáo viên mầm non về các khái

niệm công cụ 47 Bảng 2.2 Nhận thức về mục tiêu của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ

mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 48 Bảng 2.3 Nhận thức về nội dung của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ

mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 50 Bảng 2.4 Nhận thức về phương pháp và hình thức tư vấn chăm sóc trẻ

mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 52 Bảng 2.5 Nhận thức về vai trò của giáo viên mầm non trong hoạt động tư

vấn chăm sóc trẻ 5-6 tuổi 54 Bảng 2.6 Nhận thức về nội dung tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo

5-6 tuổi cho gia đình 55 Bảng 2.7 Nhận thức của cha mẹ trẻ về nội dung chăm sóc trẻ mẫu giáo

5-6 tuổi 57 Bảng 2.8 Thực trạng nội dung tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

cho cha mẹ 59 Bảng 2.9 Thực trạng sử dụng phương pháp và hình thức tư vấn 60 Bảng 2.10 Thực trạng nội dung tổ chức tư vấn 66 Bảng 2.11 Thực trạng phương pháp tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ 5-6 tuổi

cho cha mẹ trẻ 68 Bảng 2.12 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả tổ chức hoạt

động tư vấn chăm sóc trẻ 5-6 tuổi 70 Bảng 3.1 Đánh giá của CBQL, GV về mức độ cần thiết của các biện

pháp tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở trường mầm non 99 Bảng 3.2 Đánh giá của CBQL, GV về mức độ khả thi của các biện

pháp tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ 100

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Từ những năm cuối TK 20 và đặc biệt là hiện nay, cuộc cách mạng Khoa học - Công nghệ đang phát triển với những bước tiến nhảy vọt Thế giới đã và đang chuyển từ kỷ nguyên công nghệ sang kỷ nguyên thông tin để hình thành nền kinh tế tri thức

Với tình hình trên, tất cả các quốc gia đều nhận thấy rõ được vai trò và trị trí hàng đầu của giáo dục, coi giáo dục là quốc sách quan trọng của mình

Mục tiêu của giáo dục nước ta là: Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp nhằm hình thành và phát triển nhân cách của thế hệ trẻ, có đạo đức, lý tưởng, có kiến thức, tư duy và trí tuệ để chuẩn bị cho xã hội một nguồn nhân lực chất lượng cao Điều đó phải được bắt đầu từ việc CSGD trẻ lứa tuổi mầm non

Hệ thống giáo dục quốc dân bắt đầu từ GDMN Tâm lý học và giáo dục học đã chứng minh rằng tuổi mầm non (từ 0 đến 6 tuổi) là thời kỳ đầu tiên, quan trọng của đời người, thời kỳ phát triển mạnh mẽ về nhiều mặt, nhất là phát triển năng khiếu, đồng thời cũng là phát triển tiền đề cho sự hình thành nhân cách, năng lực con người cho tương lai Sự quan tâm đặc biệt đối với tuổi mầm non không những phản ánh kinh nghiệm tồn tại và phát triển của loài người, của dân tộc ta, mà còn có đầy đủ căn cứ khoa học Các nghiên cứu cho thấy lứa tuổi này cần được quan tâm đặc biệt Tổ chức tốt việc giáo dục gia đình, nhà trẻ, trường mẫu giáo sẽ tạo điều kiện ban đầu hết sức quan trọng đặt nền móng cho sự phát triển tâm lý, trí tuệ và nhân cách của trẻ em

Nhận thức được tầm quan trọng của giáo dục gia đình đối với sự phát triển của trẻ, Đảng, Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản nhằm thúc đẩy xã hội

hỗ trợ gia đình thực hiện tốt việc chăm sóc giáo dục trẻ ngay từ nhỏ

Điều 93, Luật Giáo dục (2005) khẳng định "Nhà trường có trách nhiệm chủ động phối hợp với gia đình và xã hội để thực hiện mục tiêu,

nguyên lí giáo dục"[17]; Đề án “Phát triển GD mầm non giai đoạn 2006

-2015 đã nhấn mạnh một trong những mục tiêu phát triển GDMN là "Tăng cường các hoạt động phổ biến kiến thức và tư vấn nuôi dạy trẻ cho các gia đình".[1] Tại điều 46, Chương VII - Điều lệ Trường mầm non đã nêu rõ

nhiệm vụ của nhà trường, nhà trẻ nhóm trẻ, lớp mẫu giáo độc lập trong công tác phối kết hợp với gia đình và xã hội để nâng cao chất lượng nuôi dưỡng chăm sóc giáo dục trẻ trong đó nhiệm vụ tuyên tuyền phổ biến kiến thứuc khoa học nuôi dạy trẻ cho cha mẹ và cộng đồng.[3]

Ngày 9/2/2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số Ttg phê duyệt Đề án phổ cập GDMN cho trẻ em 5 tuổi giai đoạn 2010-2015, trong đó một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành giáo dục là "Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức trách nhiệm cho các cấp các ngành, gia đình và cộng đồng về chủ trương, mục đích, ý nghĩa của phổ cập giáo dục cho trẻ 5 tuổi trong nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển nguồn lực".[20]

239/QĐ-Đối với GDMN công tác tư vấn cho các bậc cha mẹ đang nuôi con dưới

6 tuổi có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ Kết qủa nghiên cứu ở nhiều nước trên thế giới cho thấy: Ở tuổi mầm non công tác chăm sóc, giáo dục của cha mẹ và các thành viên trong gia đình là yếu tố có ảnh hưởng quan trọng đến hầu hết các chỉ số phát triển cuả trẻ, đồng thời có mối liên hệ chặt chẽ giữa trình độ đào tạo, thu nhập của cha mẹ với các chỉ số liên quan chất lượng quá trình giáo dục Ở Việt Nam, giáo dục trẻ trong gia đình đã từ lâu được nhiều Bộ, ngành tổ chức quan tâm nghiên cứu và cho thấy gia đình có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phối hợp cùng nhà trường để giúp trẻ phát triển toàn diện Bộ Giáo dục và Đạo tạo luôn chú trọng công tác tư vấn phổ biến kiến thức và kĩ năng chăm sóc giáo dục trẻ mầm non đến các bậc cha mẹ và cộng đồng Nhiệm vụ này được Bộ Giáo dục và Đào tạo thường xuyên chỉ đạo và đưa vào hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học hàng năm ở các trường mầm non

Hải Dương là thành phố có số lượng trường mầm non công lập và tư thục 35 trường; tuy nhiên số lượng trường quan tâm đầu tư cho hoạt động tư vấn còn yếu và thiếu (thiếu về chất lượng nhà quản lý có nhận thức và hiểu biết

về hoạt động tư vấn; giáo viên yếu về kỹ năng tổ chức tư vấn); số lượng cha

mẹ có nhận thức đúng đắn về chăm sóc- giáo dục trẻ chưa nhiều; đa số cha mẹ

có tư tưởng “ trăm sự nhờ cô” nên đã bỏ ngỏ việc chăm sóc con như thế nào cho đúng khoa học, phù hợp với trẻ ở độ tuổi 5-6 tuổi- chuẩn bị cho bé vào lớp 1; do đó cha mẹ không thể hiện nhu cầu cần được tư vấn về chăm sóc con như thế nào ở nhà, do vậy sự phối kết hợp với cha mẹ và giáo viên còn rất nhiều hạn chế Bên cạnh đó, chất lượng đội ngũ quản lý cũng như giáo viên có nhận thức, có kỹ năng tổ chức tư vấn còn hạn chế; và cũng chưa được các cấp, các ngành quan tâm nhiều nên hoạt động này dường như đang bỏ ngỏ và lu mờ so với các hoạt động chăm sóc giáo dục khác trong nhà trường

Nhận thấy, thực tiễn công tác giáo dục mầm non ở thành phố Hải Dương hiện nay nhiều bậc cha mẹ chưa có kiến thức và kỹ năng chăm sóc, giáo dục con theo khoa học; chưa nhận thức đúng vai trò của gia đình trong việc phối hợp với trường mầm non để hình thành, phát triển nhân cách cho trẻ; nhiều giáo viên mầm non chưa có kỹ năng tư vấn cho gia đình về chăm sóc, giáo dục trẻ mẫu giáo; công tác quản lý hoạt động này cũng chưa được coi trọng và quan tâm nghiên cứu nhiều Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn nghiên cứu đề tài:

Tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở thành phố Hải Dương

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở các trường mầm non thành phố Hải Dương

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện pháp tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ phù hợp với mục tiêu giáo dục của độ tuổi, đặc điểm giáo dục mầm non của thành phố Hải Dương và nhu cầu, đặc điểm giáo dục trẻ 5-6 tuổi trong gia đình sẽ nâng cao chất lượng hoạt động chăm sóc trẻ trong gia đình, hỗ trợ tích cực việc đảm bảo chất lượng phối hợp giữa trường mầm non

và gia đình trong công tác chăm sóc trẻ ở trường mầm non thành phố Hải Dương hiện nay

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xây dựng cơ sở lý luận về tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở trường mầm non

5.2 Khảo sát, đánh giá thực trạng tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở một số trường mầm non thành phố Hải Dương

5.3 Đề xuất một số biện pháp tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở một số trường mầm non thành phố Hải Dương

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Về nội dung

Đề tài tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề tư vấn chăm sóc sức khỏe - thể chất và đề xuất một số biện pháp tổ chức tư vấn chăm sóc sức khỏe - thể chất trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ học sinh của hiệu trưởng nhà

trường (chủ thể của các biện pháp quản lý là hiệu trưởng nhà trường)

6.2 Về khách thể khảo sát

Đề tài khảo sát 15 CBQLGD, 20 GV mầm non, 300 cha mẹ trẻ mẫu giáo

5-6 tuổi của Trường Mầm non Ngọc Châu; Trường Mầm non Phú Lương; Trường Mầm non Trần Phú; Trường Mầm non Hải Tân; Trường Mầm non Quang Trung ở thành phố Hải Dương, tỉnh Hải Dương

6.3 Thời gian nghiên cứu

Từ ngày 1 tháng 8 năm 2015 đến ngày 1 tháng 2 năm 2016

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Đề tài sử dụng phương pháp tổng hợp, hệ thống hoá, phân tích tài liệu, phương pháp lịch sử để nghiên cứu xây dựng cơ sở lý luận về tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Đề tài sử dụng phương pháp điều tra (viết, phỏng vấn); phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động sư phạm; phương pháp chuyên gia để nghiên cứu thực trạng tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và thực trạng quản lý hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha

mẹ ở thành phố Hải Dương và nguyên nhân của thực trạng

Sử dụng phương pháp chuyên gia để xin ý kiến định hướng về nội dung, phương pháp nghiên cứu; kiểm định tính đúng đắn của các kết quả nghiên cứu

lý luận và thực tiễn của đề tài

Đề tài sử dụng phương pháp khảo nghiệm để xin ý kiến đánh giá về tính cần thiết, tính khả thi của các biện pháp đề xuất

7.3 Phương pháp thống kê toán học

Đề tài sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý các số liệu từ phiếu khảo sát, tính toán các chỉ số định lượng, định tính trong nghiên cứu

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Danh mục các chữ cái viết tắt, Kết luận và khuyến nghị, Danh mục Tài liệu tham khảo, Phụ lục, luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở trường mầm non

Chương 2: Thực trạng tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở các trường mầm non thành phố Hải Dương

Chương 3: Biện pháp tổ chức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở các trường mầm non thành phố Hải Dương

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC TƯ VẤN CHĂM SÓC TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI CHO CÁC

BẬC CHA MẸ Ở TRƯỜNG MẦM NON 1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Đối với giáo dục mầm non, công tác tư vấn giáo dục cho các bậc cha mẹ

có ý nghĩa quan trọng nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ

Khoa học đã chứng minh rằng những năm đầu của cuộc đời, đặc biệt là thời kỳ trẻ từ 0 đến 6 tuổi là giai đoạn quan trọng trong sự phát triển thể chất, tâm lý cũng như hình thành và phát triển các kỹ năng cơ bản là cơ sở cho việc học tập sau này của trẻ Trẻ ở lứa tuổi này nếu được chuẩn bị tốt ở trường mầm non sẽ

có nhiều thuận lợi và tạo đà tốt cho trẻ khi bước vào các cấp học tiếp theo Tuy nhiên nếu chỉ trông cậy vào sự chăm sóc giáo dục trẻ ở trường mầm non thôi thì chưa đủ để chuẩn bị cho trẻ trong cuộc sống tương lai mà thêm vào đó rất cần sự hỗ trợ của cộng đồng đặc biệt là của gia đình trẻ

Dự án nghiên cứu về gia đình (Harvard Family Research Project) của trường Đại học Giáo dục Harvard khẳng định: Sự tham gia của gia đình trong giáo dục mầm non góp phần quan trọng trong việc nâng cao thành công của mọi trẻ trong mọi độ tuổi Dự án đã nêu được tầm quan trọng của giáo dục gia đình trong giai đoạn lứa tuổi mầm non đó là quá trình giáo dục bao gồm thái

độ, giá trị và thực hành của cha mẹ trong việc nuôi dạy trẻ Nội dung của dự án

đề cập tới 4 lĩnh vực:[9]

- Quan hệ chăm sóc, cảm xúc và trách nhiệm giữa cha mẹ với trẻ

- Sự tham gia của cha mẹ trẻ vào các hoạt động của trẻ ở gia đình

- Quan hệ giữa nhà trường và gia đình

- Trách nhiệm đối với kết quả học tập của trẻ

Đề tài đã được thực hiện trên 2.700 gia đình Singapore (đối tượng là cha

mẹ trẻ người Trung Quốc, Ấn Độ, Malaysia và các dân tộc khác) Tuy mục đích chính trong đề tài không nhằm nghiên cứu GD trẻ nhỏ trong gia đình nhưng trên cơ sở các dữ liệu thu được nhóm tác giả đã dành một chương để phân tích vấn đề GD của cha mẹ đối với con cái với 4 yếu tố:

- Cách tiếp cận giáo dục của cha mẹ

- GD các giá trị truyền thống trong gia đình

- Phối hợp giữa gia đình và nhà trường

- Tương tác giữa cha mẹ và trẻ

Đặc biệt trong cuốn: Giáo viên MN về công tác với gia đình, tác giả Ubranxkaia (người Nga), ngoài nội dung nêu rõ cơ sở của GD trẻ trong gia đình, nội dung công việc với cha mẹ, các phương pháp và hình thức tiếp cận, phối hợp với phụ huynh, tác giả đã đề cập đến công việc của hiệu trưởng trường MN với công tác phụ huynh bao gồm: công tác quản lý hoạt động phối hợp với gia đình, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên để làm tốt công tác phụ huynh và

cả công tác tư vấn, giao tiếp trực tiếp với phụ huynh.[23]

Năm 1975, tác giả Bown đã xây dựng mô hình tư vấn cho cha mẹ dựa trên tâm lý, trong đó nhấn mạnh tư vấn cho cha mẹ dựa trên một số tư tưởng về tư vấn như trường phái hành vi (tư vấn cha mẹ can thiệp hành vi không tích cực của con trong cuộc sống) Tư vấn cha mẹ khác với các kiểu can thiệp cha mẹ khác: trị liệu gia đình và giáo dục gia đình Trị liệu gia đình là dịch vụ trực tiếp làm thống nhất gia đình, ở đó cha mẹ và con cái đồng thời tham dự với nhà trị liệu nhằm làm cho vấn đề trong gia đình được giải quyết tốt hơn Giáo dục gia đình là cách tiếp cận gián tiếp nhằm mục đích dạy cho cha mẹ các kỹ năng chăm sóc và giáo dục con trong gia đình.[4]

Tác giả Zadek Kurt Lewin cũng có những nghiên cứu về tư vấn dựa trên các mối quan hệ con người và phát triển các mục tiêu của tư vấn, các mẫu hình trong lĩnh vực tư vấn, mối quan hệ trong tư vấn Một số công trình nghiên cứu

của các tác giả nước ngoài tập trung vào nghiên cứu hoạt động tư vấn, những ứng dụng mang tính thực tế trong quá trình tư vấn, vị trí, vai trò của nhà tư vấn, các hình thức và những yếu tố ảnh hưởng trong quá trình tư vấn.[25]

Có thể thấy rằng, các nghiên cứu về tư vấn chăm sóc trẻ mầm non đã được nhiều tác giả quan tâm tuy nhiên nghiên cứu sâu về tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ còn nhiều hạn chế như chưa đề cập đến

tư vấn về thể chất sức khỏe của trẻ; về hình thành kỹ năng vệ sinh chăm sóc; về vấn đề an toàn và phòng tránh tai nạn thương tích cho trẻ… Theo báo cáo thế giới về phòng chống thương tích ở trẻ em, Tổ chức Y tế Thế giới, Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc đã quyết định phải đưa vấn đề thương tích trẻ em cho y

tế công cộng toàn cầu và xem tai nạn thương tích là “Gánh nặng bệnh tật toàn cầu” Do vậy việc tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc phụ

huynh cần được nhiều nhà tác giả quan tâm và đi sâu nghiên cứu.[2]

1.1.2 Những nghiên cứu ở trong nước

Ở Việt Nam, giáo dục trẻ trong gia đình đã từ lâu được nhiều bộ, ngành,

tổ chức quan tâm nghiên cứu Bộ Giáo dục và Đào tạo luôn chú trọng công tác

tư vấn và phổ biến kiến thức, kỹ năng chăm sóc, giáo dục trẻ mầm non đến các bậc cha mẹ, cộng đồng Nhiệm vụ này được Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa vào hướng dẫn nhiệm vụ năm học hàng năm Thực hiện tốt công tác tư vấn cho cha

mẹ sẽ tạo được sự liên kết giữa nhà trường mầm non và gia đình về nội dung, hình thức, phương pháp chăm sóc, giáo dục trẻ sẽ tốt hơn Tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của trẻ về các mặt thể chất, nhận thức, tình cảm - thẩm mĩ, ngôn ngữ, giao tiếp, ứng xử góp phần thực hiện tốt mục tiêu chăm sóc, giáo dục trẻ Đồng thời làm cho cha me, cộng đồng hiểu rõ về giáo dục mầm non và ủng hộ giáo dục mầm non, tạo nên nguồn lực vật chất và tinh thần, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ

Trong hầu hết các sách báo chuyên ngành, các đề tài, bài viết trong những hội thảo khoa học của các nhà nghiên cứu, chuyên gia về mầm non đều nêu bật được tầm quan trọng và sự cần thiết của giáo dục trẻ mầm non ở nhà trường và gia đình Trong cuốn Xã hội hóa giáo dục của viện Khoa học Giáo dục do tác giả Võ Tấn Quang chủ biên đã nêu trong chương 2 - Xã hội hóa giáo

dục: “Trẻ mầm non với tư cách là đối tượng chăm sóc - giáo dục được chăm lo của giáo dục nhà trẻ, giáo dục mẫu giáo và giáo dục gia đình một cách tự giác

và tự phát”, đều khẳng định vai trò kết hợp giữa nhà trường và gia đình trong

chăm sóc- giáo dục trẻ mầm non là quan trọng và tất yếu.[21]

Những năm gần đây, hoạt động tư vấn trong lĩnh vực giáo dục và nghiên cứu

về hoạt động tư vấn trong giáo dục đã được nhiều người quan tâm Công trình “Tư vấn tâm lý học đường” của tác giả Nguyễn Thị Oanh đã tập trung vào vấn đề tư vấn cho học sinh về những khó khăn trong đời sống gia đình, việc học hành và định hướng nghề nghiệp… đồng thời đưa ra cách giải quyết tư vấn hợp lý để giúp học sinh có cái nhìn sáng suốt, sâu sắc trong mọi vấn đề nhằm tìm ra lựa chọn tối ưu nhất cho bản thân Bài báo “Cần có các chuyên viên tâm lý trong trường học” của tác giả Nguyễn Phương Hoa, Tạp chí Tâm lý học - Viện Tâm lý học, TT KHXH-NVQG, số 9 (9/2002) nêu ra một số khó khăn về tâm lý mà học sinh thường gặp từ

đó đề xuất các biện pháp cụ thể trong đó có lưu ý đến việc cần thiết phải có các chuyên viên tâm lý trong trường học nhằm giúp học sinh giải quyết các thắc mắc và khó khăn gặp phải Tại Hội thảo khoa học do hội Hội khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam tổ chức năm 2006 đã bàn đến vấn đề tư vấn tâm lý - giáo dục.[15]

Như vậy cả lý luận và thực tiễn nghiên cứu về hoạt động tư vấn cho các bậc cha mẹ đều được các chuyên gia và các bậc cha mẹ rất quan tâm, ngày càng có nhiều nghiên cứu, hội thảo về lĩnh vực này Tuy nhiên chưa có đề tài, công trình nào đi sâu nghiên cứu về hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-

6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở trường mầm non Vì vậy, tôi lựa chọn nghiên cứu

đề tài này nhằm điều tra thực trạng hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ từ đó rút kinh nghiệm và đề ra một số biện pháp quản

lý thúc đẩy và nâng cao chất lượng tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở một số trường mầm non thành phố Hải Dương

1.2 Một số khái niệm cơ bản

Theo định nghĩa của các chuyên gia tư vấn, khái niệm tư vấn được hiểu

là lắng nghe, phát biểu ý kiến về những vấn đề hỏi đến nhưng không có quyền quyết định, dựa vào những hoạt động tâm lý để vạch ra những biện pháp giúp khách hàng tự quyết định

Hiệp hội tâm lý Hoa Kỳ (1998) đã định nghĩa: Tư vấn là mối quan hệ giữa một người trợ giúp chuyên nghiệp và người, nhóm người và một chỉnh thể

xã hội cần được giúp đỡ, trong đó nhà tư vấn cung cấp sự giúp đỡ cho người được tư vấn trong việc xác định và giải quyết một vấn đề liên quan đến công việc hoặc người khác.[12]

Khái niệm tư vấn được hiểu là tư vấn tâm lý, là tiến trình tương tác giữa cán bộ tư vấn (người tư vấn) và thân chủ (khách hàng), trong đó người tư vấn

sử dụng kiến thức, kĩ năng nghề nghiệp của mình giúp thân chủ thấu hiểu hoàn cảnh của mình và tự giải quyết vấn đề của mình

Như vậy từ một số định nghĩa trên có thể hiểu tư vấn là việc làm mà trong đó nhà tư vấn tìm hiểu các vấn đề khúc mắc, những khó khăn mà người được tư vấn đang gặp phải để từ đó nhận định, đánh giá, phân tích và đưa ra những lời khuyên bổ ích nhất giúp cho người được tư vấn giải quyết được khó khăn của mình

Để hiểu rõ hơn về khái niệm tư vấn, có thể đặt nó trong mối quan hệ với một số khái niệm gần gũi:

+ Tư vấn và tham vấn

Theo nhiều định nghĩa khác nhau, tham vấn là một quan hệ trực tiếp nhằm mục đích thay đổi hành vi của người nhận dịch vụ

Tư vấn giống với tham vấn ở chỗ cùng là mối quan hệ nhân văn mang tính thành thật và tin tưởng là cần thiết cho thành công và giúp đỡ thân chủ trở nên độc lập

Điểm khác biệt ở đây là nhà tham vấn giúp đỡ thân chủ thông qua việc nâng cao năng lực cho người thực hành tư vấn Tham vấn tập trung vào những vấn đề tâm lý của thân chủ còn tư vấn tập trung vào những vấn đề có tính chất công việc

+ Tư vấn và giám sát

Sự khác biệt lớn nhất là bản chất mối quan hệ Những người giám sát là chuyên gia và thường là người có quyền lực, sự đánh giá, xếp hạng của họ dẫn đến việc xếp hạng, tăng trưởng, đề bạt… Quan hệ giữa nhà tư vấn và người thực hành tư vấn là mối quan hệ dân chủ

+ Tư vấn và đưa lời khuyên

Theo Gallessich (1982), thuật ngữ tư vấn hiểu theo nghĩa thông thường gắn với việc tìm kiếm và đưa ra lời khuyên Tuy nhiên đưa ra lời khuyên khác với tư vấn là người đưa ra lời khuyên giữ một vai trò là một chuyên gia, không có ý định rõ ràng để phát triển khả năng của người nhận lời khuyên và mối quan hệ cụ thể được xác lập trong mối quan hệ giữa người đưa và nhận lời khuyên.[10]

+ Tư vấn và hợp tác

Hợp tác là một quá trình tương tác lập kế hoạch, ra quyết định có liên quan đến hai hoặc nhiều thành viên để cùng giải quyết một vấn đề nào đó và như vậy có nghĩa là vai trò của các thành viên như nhau (ở một mức độ nào đó)

Tư vấn là một quá trình trợ giúp gián tiếp bằng cách trao quyền năng cho người thực hành tư vấn nhằm giúp đỡ một người thứ ba khi dịch vụ được cung cấp bởi người thực hành tư vấn còn hợp tác tức là khi hai người cộng tác cùng cung cấp dịch vụ Trong quá trình tư vấn phải có sự hợp tác của nhà tư vấn và người thực hành tư vấn

+ Tư vấn và giảng dạy, đào tạo

Giảng dạy, đào tạo là một quá trình truyền đạt, trong một phương phức

có hệ thống và được lên kế hoạch như một bộ phận của lý thuyết thông tin (Conoley & Conoley 1992) Dạy kiến thức theo truyền thống thường là một tình trạng chính thức, mô phạm và hiếm có sự hợp tác.[7]

Dạy kiến thức (đào tạo) là một công cụ mà nhà tư vấn sử dụng trong quá trình tư vấn, thông thường là một phần của chiến lược can thiệp Dạy học trong

tư vấn có tính phi chính thức hơn và có liên hệ với nhiều hình thức mô phỏng

đa dạng chứ không chỉ là bài giảng và bài tập

1.2.2 Hoạt động tư vấn

Hoạt động tư vấn là hoạt động tương tác giữa người tư vấn và người được tư vấn trong đó người tư vấn sử dụng kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp của

mình giúp người được tư vấn thấu hiểu và giải quyết tốt vấn đề đang gặp phải

Trong hoạt động tư vấn, nhà tư vấn phải xác định rõ đặc điểm, nhu cầu của đối tượng; xác định rõ mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tư vấn để thực hiện có kết quả Trong hệ thống các hoạt động chuyên môn của giáo viên ở trường mầm non, hoạt động tư vấn cho gia đình trẻ là một hoạt động có ý nghĩa quan trọng để giúp gia đình thực hiện tốt công tác chăm sóc, giáo dục trẻ

1.2.3 Chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

1.2.3.1 Chăm sóc trẻ mầm non

Theo Từ điển Tiếng Việt “chăm” có nghĩa là trông nom thường xuyên và được dùng các từ ghép như: chăm bẵm, chăm chút, chăm lo; “sóc” có nghĩa là săn sóc, tìm cách chăm nom chu đáo tận tình Như vậy “chăm sóc” có hàm ý trông nom, săn sóc thường xuyên, chú ý đều đặn, chu đáo.[24]

Chăm sóc trẻ mầm non có nghĩa là chăm lo tới sức khỏe về thể chất (ăn, ngủ, vệ sinh, phòng bệnh, đề phòng tai nạn…) và chăm sóc đến sức khỏe tinh thần (đáp ứng nhu cầu tâm lý, nhu cầu xã hội như nhu cầu được yêu thương, được an toàn) của trẻ lứa tuổi mầm non

Hoạt động chăm sóc sức khỏe cho trẻ mầm non diễn ra hàng ngày trong trường mầm non nhằm đạt mục tiêu chung là trẻ khỏe mạnh, nhanh nhẹn, cơ

thể phát triển hài hòa cân đối, biểu hiện là cuối mỗi độ tuổi phải đạt được những yêu cầu tối thiểu về tình trạng sức khỏe, cân nặng và chiều cao theo lứa tuổi, tiến lên thực hiện các yêu cầu chuẩn, phòng chống suy dinh dưỡng và béo phì Hoạt động chăm sóc sức khỏe bao gồm các hoạt động như: Khám sức khỏe định kỳ; Theo dõi, đánh giá sự phát triển của cân nặng và chiều cao theo lứa tuổi; Phòng chống suy dinh dưỡng, béo phì; Phòng tránh các bệnh thường gặp; Theo dõi tiêm chủng Đây là những hoạt động nhằm chăm sóc sức khỏe cho trẻ, phát hiện ra những vấn đề về bệnh tật để kịp thời can thiệp, đồng thời tập cho trẻ một số nề nếp, thói quen tốt trong sinh hoạt hằng ngày và tạo cho trẻ trạng thái sảng khoái, vui vẻ

Như vậy chăm sóc trẻ lứa tuổi mầm non là hoạt động chăm lo đến thể chất, tinh thần đồng thời cung cấp, dạy cho trẻ những kỹ năng sống cơ bản đảm bảo cho trẻ được an toàn, phát triển toàn diện đúng với tâm sinh lý lứa tuổi, chuẩn bị điều kiện và tâm thể cho cho trẻ bước vào trường tiểu học

1.2.3.2 Chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, mỗi giai đoạn phát triển của trẻ đều

có bước nhảy vọt về chất, mỗi lứa tuổi đều có những đặc điểm riêng về trình độ nhận thức, đặc điểm tâm sinh lý Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là trẻ em lứa tuổi cuối cùng của bậc học mầm non, thời kỳ phát triển mạnh mẽ nhất tất cả các chức năng tâm sinh lý Do vậy trẻ cần phải được tạo môi trường và điều kiện tốt để phát triển sức khỏe thể chất và tinh thần, hình thành năng lực cá nhân, duy trì cuộc sống lành mạnh; nâng cao sức đề kháng, đảm bảo sự tăng trưởng và phát triển hoàn chỉnh của trẻ Ở độ tuổi này, người chăm sóc trẻ (cha mẹ và giáo viên mầm non) cần phải hiểu được nội dung, kỹ năng để hướng dẫn trẻ cùng thực hiện các nội dung chăm sóc giúp trẻ phát triển một cách toàn diện.[6]

Chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là hoạt động được tiến hành theo quy định của chương trình giáo dục mầm non, là quá trình tác động trực tiếp vào cơ thể trẻ thông qua việc tổ chức chế độ ăn, ngủ hợp lý, vệ sinh phòng bệnh, chăm sóc sức khỏe và đảm bảo an toàn giúp trẻ hình thành, phát triển về thể lực, đặt tiền đề cho sự phát triển toàn diện nhân cách của trẻ

1.2.4 Hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ trẻ

Hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ là hoạt động tương tác giữa giáo viên ầm non và cha mẹ trẻ trong đó giáo viên sử dụng kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp giúp cha mẹ trẻ thấu hiểu cách nuôi dưỡng, chăm sóc giúp trẻ phát triển toàn diện cơ thể, tâm hồn và trí tuệ theo

mục tiêu và yêu cầu của độ tuổi

Trong hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha

mẹ, giáo viên phải xác định rõ đặc điểm, nhu cầu của cha mẹ; xác định rõ mục đích, nội dung, phương pháp, hình thức tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ để thực hiện có kết quả hoạt động chăm sóc trẻ

Trong hệ thống hoạt động chuyên môn của giáo viên ở trường mầm non, hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ cho gia đình là một hoạt động có ý nghĩa quan trọng, với mục đích nâng cao nhận thức và kỹ năng chăm sóc trẻ của cha mẹ góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ trong gia đình

và trường mầm non

Như vậy, tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ là quá trình trong đó giáo viên mầm non làm việc trong mối quan hệ bình đẳng không phân biệt thứ bậc với cha mẹ để giúp họ trong việc chăm sóc con cái nhằm đem đến lợi ích nhất cho con em họ

1.2.5 Tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho gia đình

1.2.5.1 Khái niệm tổ chức

Theo từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ, khái niệm tổ chức được hiểu là: Làm cho thành một chỉnh thể, có một cấu tạo, một cấu trúc và những chức năng nhất định - nghĩa danh từ (1); Làm công tác tổ chức cán bộ (2); Làm những gì cần thiết đế tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có được một hiệu quả lớn nhất - nghĩa động từ (3);

Tác giả Chester I Barnard cho rằng: tổ chức là một hệ thống những hoạt động hay nỗ lực của hai hay nhiều người được kết hợp với nhau một cách có ý thức

Theo tác giả Ducan (1981), tổ chức là một tập hợp các cá nhân riêng lẻ tương tác lẫn nhau, cùng làm việc hướng tới những mục tiêu chung và mối quan hệ làm việc của họ được xác định theo cơ cấu nhất định Theo định nghĩa này, yếu tố con người được coi trọng hơn những nguồn lực khác của tổ chức (máy móc, nhà xưởng, công nghệ,…) Ở một giới hạn nào đó, con người trong

tổ chức cần phải làm việc hướng tới mục tiêu chung và những hoạt động của họ cần phải được phối hợp để đạt mục tiêu đó Theo đó, mối quan hệ của con người trong tổ chức được xác định theo cơ cấu nhất định.[8]

Bên cạnh đó, khái niệm tổ chức cũng được coi là một hệ thống các hoạt động do hai hay nhiều người phối hợp hoạt động với nhau nhằm đạt được mục tiêu chung Theo định nghĩa này, tổ chức bao gồm yếu tố con người, mục tiêu chung của tổ chức; sự phối hợp các nỗ lực của con người trong tổ chức Tuy nhiên, ngoài nguồn lực con người, để đảm bảo sự hoạt động của tổ chức, cần phải

có các nguồn lực khác như tài chính, công nghệ, nhà xưởng,… Để phối hợp các

nỗ lực của con người trong tổ chức nhằm sử dụng hiệu quả các nguồn lực trong tổ chức và đạt được mục tiêu của tổ chức thì cần có hệ thống quyền lực và quản lý

Qua tiếp cận và phân tích quan điểm của các tác giả khác nhau về khái niệm tổ chức, chúng tôi cho rằng, tổ chức là cách thức bố trí, sắp xếp và phối hợp hiệu quả các hoạt động của con người; là hệ thống các tác động nhằm huy động và sử dụng các nguồn lực nhằm đạt được mục tiêu chung của hoạt động dưới vai trò của nhà quản lý

1.2.5.2 Tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ ở trường mầm non

Tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ là hoạt động thiết lập và vận hành tập thể cán bộ giáo viên, nhân viên trong nhà trường thông qua việc thành lập ban chỉ đạo tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ và các cộng sự là các giáo viên trực tiếp quản lý lớp; lập kế hoạch, giao nhiệm vụ, nội dung công việc tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ tới từng bộ phận chuyên môn của nhà trường để nâng cao nhận thức và năng lực thực hiện các hoạt động chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ, giúp gia đình thực hiện tốt việc chăm sóc, giáo dục trẻ theo mục tiêu của giáo dục mầm non

1.3 Một số vấn đề lý luận về hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ

1.3.1 Một số đặc điểm cơ bản của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi và công tác chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi là giai đoạn cuối ở lứa tuổi mẫu giáo và đã trải qua một thời kỳ phát triển mạnh mẽ với tốc độ nhanh cả về thể chất và tâm lý Cuối độ tuổi trẻ đang hoàn thiện dần về hình thái cơ thể và các chức năng tâm lý người

*) Đặc điểm phát triển thể chất

Về tầm vóc: Trẻ mẫu giá 5-6 tuổi tăng nhanh về chiều cao và cân nặng Trung bình về chiều cao trẻ trai có thể đạt từ 104,6 đến 116,1cm; Trẻ gái có thể đạt từ 104,8 đến 114,6cm; trung bình về cân nặng trẻ trai có thể đạt từ 16 đến 20,7 kg; trẻ gái có thể đạt từ 15 đến 19,5kg

Về giải phẫu sinh lý: Hệ xương bắt đầu cốt hóa, cơ lớn phát triển nhanh;

hệ hô hấp và hệ tuần hoàn phát triển mạnh

Sự phát triển nhanh về thể chất đã tạo nên những điều kiện cần thiết để trẻ mẫu gáo 5-6 tuổi có thể hoạt động độc lập được nhiều hơn và giúp trẻ lĩnh hội những hình thức mới của kinh nghiệm xã hội trong quá trình tiếp nhận giáo dục

*) Đặc điểm phát triển nhận thức

Đặc điểm phát triển nhận cảm của trẻ 5-6 tuổi phát triển mạnh cho phép trẻ định hướng vào những thuộc tính và những mối liên hệ bên ngoài của sự vật hiện tượng Tư duy của trẻ 5-6 tuổi đang ở độ phát triển mạnh, đặc biệt là kiểu

tư duy trực quan hình tượng, tư duy trực quan sơ đồ xuất hiện đó chính là bước trung gian của sự chuyển tiếp từ tư duy trực quan hình tượng đến tư duy logic Trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trí nhớ chủ định đã bắt đầu phát triển, tuy nhiên trí nhớ máy móc vẫn giữ vai trò quan trọng Do yêu cầu của hoạt động trí tuệ ngày càng phức tạp, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi bắt đầu biết điều khiển chú ý của mình vào những đối tượng nhất định Chú ý có chủ định phát triển mạnh, nhưng sự chú ý không chủ định vẫn chiếm ưu thế

*) Đặc điểm phát triển cảm xúc- ý chí

Cảm xúc vẫn tiếp tục phát triển và chi phối mạnh đời sống tâm lý của trẻ mẫu giáo 5 đến 6 tuổi Nét đặc biệt trong đời sống tình cảm của trẻ ở độ tuổi này là sự hình thành tương đối rõ nét các loại tình cảm bậc cao như tình cảm trí tuệ, tình cảm đạo đức, tình cảm thẩm mỹ…

Ý chí của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đã bắt đầu phát triển tạo cho trẻ khả năng điều chỉnh hành vi Tuy vậy, tính bột phát vẫn chi phối mạnh mẽ hành vi của trẻ Đặc điểm nổi bật là ý chí gắn liền với động cơ hành vi Lúc này ở trẻ hệ thống thứ bậc các động cơ được hình thành tương đối rõ nét

Sự phát triển về sinh học và tâm lý của trẻ 5-6 tuổi được thực hiện trong mối quan hệ thống nhất với công tác chăm sóc trẻ trong gia đình và trường mầm non.[11]

1.3.2 Ý nghĩa của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ

Gia đình là môi trường đầu tiên trẻ tiếp xúc học hỏi và là nơi để lại dấu ấn lâu nhất của con người Giáo dục gia đình có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với

sự phát triển toàn diện của trẻ Do vậy, hoạt động tư vấn chăm sóc giáo dục trẻ mẫu giáo cho gia đình đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển thể chất và nhân cách của trẻ Nếu như các gia đình được tư vấn chăm sóc, giáo dục trẻ mẫu giáo thì trẻ sẽ được chăm sóc dạy dỗ bằng tình yêu thương của gia đình

Tuy nhiên, hiện nay không phải các bậc cha mẹ nào cũng được trang bị cho mình những kiến thức, kỹ năng chăm sóc trẻ theo khoa học và phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ, nhất là trẻ ở độ tuổi mẫu giáo 5-6 tuổi Do vậy việc tổ chức hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ nhằm nâng cao nhận thức- trách nhiệm của gia đình trong công tác chăm sóc trẻ, đồng thời hỗ trợ các bậc cha mẹ phát triển, nâng cao các kỹ năng chăm sóc trẻ tại gia đình Những nội dung các bậc cha mẹ được tư vấn

sẽ tạo sự thống nhất về chăm sóc giữa gia đình và nhà trường, sự thống nhất

và đồng thuận này tạo nên tiếng nói chung phối kết hợp trong công tác chăm sóc trẻ, giúp trẻ phát triển một cách toàn diện để sẵn sàng chuẩn bị vào lớp 1 một cách vững vàng

1.3.3 Mục tiêu của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ

Mục tiêu của hoạt động là sản phẩm dự kiến hoặc dự kiến về kết quả đạt được trong tương lai của hoạt động

Mục tiêu của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ là nâng cao kiến thức về khoa học chăm sóc trẻ cùng những kĩ năng

áp dụng những kiến thức khoa học đã được tiếp thu vào thực tiễn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi qua đó góp phần thúc đẩy chất lượng của hoạt động giáo dục trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong gia đình và trường mầm non.[14]

Tư vấn chăm sóc giáo dục trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho gia đình tốt sẽ tạo nên sự phối hợp đồng thuận giữa gia đình và nhà trường trong việc thực hiện mục tiêu chung hình thành và phát triển những nét nhân cách đầu tiên hướng tới sự phát triển toàn diện của trẻ, đồng thời định hướng cho cha mẹ trong thực tiễn giáo dục trẻ được tự tin hơn chủ động và hiệu quả hơn Các nhiệm

vụ cụ thể gồm:

- Giúp các bậc cha mẹ hiểu được các nội dung chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi như: đặc điểm sinh lý, tâm lý của trẻ, mục tiêu, nội dung, hình thức chăm sóc trẻ

- Giúp các bậc cha mẹ nâng cao nhận thức, thái độ và kỹ năng chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ 5-6 tuổi

- Giúp các bậc cha mẹ nâng cao nhận thức, thái độ và kỹ năng chăm sóc giấc ngủ cho trẻ 5-6 tuổi

- Giúp các bậc cha mẹ nâng cao nhận thức, thái độ và kỹ năng chăm sóc

vệ sinh và phòng bệnh cho trẻ 5-6 tuổi

- Giúp các bậc cha mẹ nâng cao nhận thức, thái độ và kỹ năng đảm bảo

an toàn cho trẻ 5-6 tuổi

- Giúp các bậc cha mẹ có những kiến thức cơ bản về đặc điểm tâm sinh

lý lứa tuổi mầm non

- Giúp cha mẹ trẻ có kiến thức và kỹ năng chuẩn bị tốt về thể chất cho trẻ vào lớp 1

- Giúp trẻ phát triển toàn diện về nhận thức, tình cảm, quan hệ xã hội Bởi việc tư vấn chăm sóc trẻ cho gia đình đã gắn những nhu cầu ,nội dung giáo dục trẻ phù hợp với các giai đoạn phát triển ở trẻ Cha mẹ trẻ đã hiểu được vai trò của họ trong giáo dục trẻ để có sự chuẩn bị tốt hơn và cùng các thành viên khác trong gia đình tham gia tích cực vào việc giáo dục trẻ tại gia đình

- Giúp các bậc cha mẹ chú ý hơn đến việc theo dõi được sự phát triển về thể chất của trẻ và sự đánh giá khách quan kết quả đạt được ở trẻ; đánh giá trẻ không chỉ ở hiện tại mà cả những đòi hỏi cần đạt được ở trẻ trong những độ tuổi cụ thể tiếp theo

- Giúp cho các bậc cha mẹ nhận ra yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ Nguyên nhân của những kết quả và tồn tại của những yếu tố đó để có biện pháp chăm sóc hiệu quả hơn đối với trẻ

1.3.4 Nội dung của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ

1.3.4.1 Tư vấn về chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ

Khoa học dinh dưỡng cũng cho chúng ta biết: Thức ăn, các chất dinh dưỡng làm vật liệu xây dựng cơ thể Các vật liệu này thường xuyên đổi mới và thay thế thông qua quá trình hấp thụ và chuyển hoá các chất trong cơ thể Ngược lại, khi cơ thể không được cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng sẽ không thể phát triển bình thường và đó là nguyên nhân gây ra bệnh tật, như suy dinh dưỡng, còi xương, thiếu máu do thiếu sắt

Theo cuốn Chăm sóc sức khỏe trong trường mầm non (NXB Giáo dục,

Hà Nội) thì sự ăn uống có sự ảnh hưởng rất lớn đến sức khoẻ của trẻ Trẻ được nuôi dưỡng tốt, ăn uống đầy đủ thì da dẻ hồng hào và cân nặng đảm bảo Sự ăn

uống không điều độ sẽ ảnh hưởng đến sự tiêu hoá của trẻ Nếu cho trẻ ăn uống không khoa học, không có giờ giấc, thì thường gây ra rối loạn tiêu hoá và trẻ có thể mắc một số bệnh như tiêu chẩy, còi xương, khô mắt do thiếu Vitamin [6]

Ăn uống là rất cần thiết để trẻ phát triển thể chất và tinh thần Do đó ngoài việc đảm bảo cho trẻ ăn đủ chất dinh dưỡng cần chú ý cách chế biến phù hợp; vệ sinh sạch sẽ sắp xếp giờ giấc cho các bữa ăn hợp lí

Thức ăn tốt cho trẻ là thức ăn sạch, an toàn, dễ tiêu hóa với trẻ Đó là những thức ăn có sẵn ở địa phương Đảm bảo thức ăn an toàn cho trẻ

Cho trẻ ăn nhiều thức ăn khác nhau trong một bữa nhằm cung cấp đủ năng lượng và các chất dinh dưỡng cho trẻ phát triển

Chế độ ăn cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi: Ngoài 3 bữa cơm chính trẻ ăn thêm

2 bữa phụ hoa quả hoặc sữa, bữa chính cho trẻ ăn nhiều loại thức ăn giầu chất dinh dưỡng như thịt, cá, tôm, cua, các loại hạt ngũ cốc, trứng, rau củ quả Không nên cho trẻ ăn kiêng

Giáo dục cho trẻ hình thành các thói quen vệ sinh trong ăn, uống như:

- Rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, khi tay bẩn;

- Không nói cười, nói chuyện khi ăn, ăn không ngậm, ăn hết suất;

- Biết nhặt cơm rơi để vào nơi quy định;

- Ăn xong biết thu dọn bát, đĩa, bàn, ghế;

- Sau khi ăn xong biết lau, rửa miệng và uống nước

1.3.4.2 Tư vấn về chăm sóc giấc ngủ

Giấc ngủ rất quan trọng đối với con người nói chung và trẻ em nói riêng Ngủ đúng và đủ giấc là liều thuốc bổ đối với não trẻ, nó giúp não trẻ phục hồi khả năng hoạt động của mình Não của trẻ rất dễ bị mệt mỏi vì vậy cần phải tổ chức cho trẻ ngủ đúng lịch và ngủ đủ Nếu ngủ không đẫy giấc, trẻ sẽ trở nên cáu gắt và khó chịu làm ảnh hưởng đến trẻ khác Cần tổ chức cho trẻ ngủ đúng lịch, ngủ đủ và ngủ ngon giấc Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, ban ngày ngủ 1 giấc trưa dài từ 2 giờ đến 2 giờ 30 phút Nếu trẻ ngủ li bì suốt ngày hoặc ngược lại trẻ rất

ít ngủ, gầy còm ốm yếu cần đưa trẻ đi kiểm tra sức khỏ, tập cho trẻ thói quen ngủ vào giờ nhất định, trước khi ngủ không nên cho trẻ chơi đùa quá nhiều, không mắng phạt trẻ; không kể chuyện hay cho trẻ xem phim ảnh gây sợ hãi

1.3.4.3 Tư vấn về chăm sóc vệ sinh

*) Vệ sinh thân thể cho trẻ

Cha mẹ và giáo viên mầm non cần giữ gìn vệ sinh cho bản thân mình và giữ gìn vệ sinh cho trẻ hàng ngày Dạy trẻ và giúp trẻ làm quen với những hành

vi tự chăm sóc vệ sinh cá nhân như: Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; chải tóc; đánh răng; mặc quần áo sạch để đề phòng các bệnh

do thiếu vệ sinh gây ra gồm: ỉa chảy, giun sán, suy dinh dưỡng, ngộ độc thức

ăn, ho, sổ mũi, sốt do nhiễm lạnh; sâu răng; mẩn ngứa, ghẻ lở

Trẻ cần có khăn mặt riêng; khăn được giặt và luộc hoặc hấp 1-2 lần/ tuần; phơi chỗ có ánh nắng mặt trời

Vệ sinh quần áo cho trẻ: Mùa đông cho trẻ mặc quần áo đủ ấm, giữ cho đầu, cổ, ngực và chân của trẻ được ấm áp Mùa hè cần thông thoáng nơi ở, mặc quần áo mát, dễ thấm mồ hôi Khuyến khích trẻ tự mặc và cởi quần áo, ban đầu người lớn giúp, sau trẻ tự măc

Hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh thân thể ở trẻ

- Biết giữ mặt, mũi, tay, chân, quần áo, đầu tóc luôn gọn gàng, sạch sẽ

- Tập cho trẻ biết tự rửa tay bằng xà phòng, rửa chân, mặt mũi khi bẩn; Nhận biết đồ dùng của mình và biết cách sử dụng chúng

*) Vệ sinh môi trường xung quanh trẻ

Thường xuyên vệ sinh nhà cửa sạch sẽ, thông thoáng, tránh cho trẻ tiếp xúc với khói bếp, khói thuốc lá Nguồn nước dùng trong gia đình cẩn đảm bảo sạch sẽ, chỉ cho trẻ uống nước sạch đã đun sôi

Đồ dùng- đồ chơi của trẻ sạch sẽ, gọn gàng: Trẻ cần có khăn mặt riêng; thường xuyên gặt phơi chăn, chiếu, màn của trẻ tránh để ẩm mốc; Đồ chơi bằng

gỗ bằng nhựa có thể rửa phơi khô hàng ngày

*) Giáo dục hình thành thói quen, hành vi văn hóa, bảo vệ môi trường cho trẻ

- Biết giữ gìn vệ sinh chung (không vẽ bẩn lên tường, lên bàn ghế, bỏ rác vào đúng nơi quy định, khi ngáp biết che miệng, không nhổ bậy )

- Biết cách sử dụng các công trình vệ sinh, biết xếp dép, ba lô đúng nơi quy định

- Biết giữ gìn đồ dùng đồ chơi một cách gọn gàng, sạch sẽ

Thông qua hoạt động hàng ngày, qua các hoạt động học, hoạt động ngoài trời giáo dục cho trẻ thói quen giữ nền nhà luôn sạch sẽ, không làm bẩn nền nhà, chơi xong cất dọn đồ chơi gọn gàng, vất rác đúng nơi quy định.[14]

1.3.4.4 Tư vấn về chăm sóc sức khỏe và an toàn

Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, cha mẹ nên theo dõi, đánh giá sự phát triển của trẻ bằng cách cân trẻ theo quý Theo dõi cân nặng là biện pháp tốt để phát hiện sớm các yếu tố ảnh hưởng sự phát triển của trẻ Nếu kết quả lần cân sau bằng hoặc thấp hơn lần cân trước chứng tỏ có điều gì đó đe dọa, đang gây nguy hiểm đến sự phát triển của trẻ Cha mẹ cần tìm hiểu nguyên nhân và đưa ra các biện pháp can thiệp

Để đảm bảo sức khỏe của trẻ cần thực hiện tốt công tác tiêm chủng và phòng dịch, biết cách phòng và xử trí ban đầu một số bệnh thường gặp Đối với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi, cần chú trọng hình thành cho trẻ thói quen tốt để phòng bệnh tích cực

Để bảo vệ an toàn và phòng tránh một số tai nạn cho trẻ cần tạo môi trường an toàn cho trẻ: Những đồ vật nguy hiểm như ổ điện, thuốc, dao kéo, nước sôi, cần để xa tầm với của trẻ, hướng dẫn cho trẻ biết cách đảm bảo an toàn và phòng tránh tai nạn: Không chơi gần bếp ga, bếp lửa, gần ao hồ, các dụng cụ chứa nước phải có nắp đậy dạy trẻ nhận biết những nơi nguy hiểm Khi tai nạn xảy ra cần bình tĩnh, tìm cách loại bỏ nguyên nhân gây ra tai nạn, đồng thời tiến hành sơ cứu và đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.[14]

1.3.5 Nguyên tắc của hoạt động tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho các bậc cha mẹ

- Giáo viên nên chọn thời gian và địa điểm thích hợp cho tư vấn chăm sóc trẻ cho cha mẹ

- Giáo viên cần xây dựng mối quan hệ tốt với cha mẹ trẻ ngay từ khi tiếp xúc ban đầu và tạo không khí thân mật trong suốt quá trình tư vấn chăm sóc, qua

đó thể hiện sự quan tâm và chăm sóc giúp đỡ của giáo viên đối với cha mẹ trẻ

- Giáo viên cần xác định rõ nguyện vọng, nhu cầu tư vấn của cha mẹ về công tác chăm sóc trẻ Thông qua tìm hiểu những hiểu biết của cha mẹ trẻ về vấn đề cần được tư vấn và những vấn đề có liên quan khác

- Giáo viên nên để cha mẹ trẻ trình bày các ý kiến, cảm nghĩ và những điều họ mong đợi; chú ý lắng nghe cha mẹ trẻ qua ánh mắt, cử chỉ của họ

- Giáo viên đưa ra các thông tin cần thiết chủ yếu nhất liên quan, giúp cha mẹ trẻ tự hiểu biết rõ vấn đề của họ

- Giáo viên thảo luận với cha mẹ trẻ về các biện pháp giải quyết vấn đề, trong đó có các biện pháp thiết thực hỗ trợ cha mẹ trẻ

- Giáo viên thống nhất và cùng cam kết với người được tư vấn về các bước tiếp theo để tiếp tục hỗ trợ người được tư vấn thực hiện.[13]

1.3.6 Phương pháp tư vấn chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cho cha mẹ

1.3.6.1 Phương pháp đàm thoại trực tiếp

- Giáo viên đặt câu hỏi/ nêu vấn đề cho cha mẹ trẻ suy nghĩ về các vấn đề liên quan, nội dung tư vấn chăm sóc trẻ; huy động được sự hiểu biết, kinh nghiệm, tìm ra càng nhiều ý tưởng càng tốt;

- Tất cả các ý tưởng và đề nghị của mọi người về phân tích tình huống, nội dung trao đổi đều được trình bày và được chấp nhận;

- Sau khi kết thúc trao đổi, nhóm sẽ phải quyết định ý tưởng nào là tốt nhất cho việc giải quyết vấn đề đang gặp phải trong công tác chăm sóc trẻ ở gia đình;

- Từng nhóm sẽ trình bày ý tưởng và đề nghị của nhóm;

- Giáo viên tổng hợp, phân tích những ý tưởng và đề nghị của cha mẹ

1.3.6.2 Phương pháp kể chuyện

- Giáo viên có thể sáng tạo ra các câu chuyện hoặc sưu tầm những mẫu chuyện có thực và kể cho cha mẹ trẻ nghe vấn đề liên quan, nội dung tư vấn chăm sóc trẻ trong gia đình;

- Mời một vài người hoặc đại diện nhóm trình bày câu chuyện, xin ý kiến nhận xét về câu chuyện của các bậc cha mẹ về những bài học hoặc những thông điệp rút ra từ câu chuyện đó

1.3.6.3 Phương pháp xây dựng kịch bản và xử lý tình huống

- Kịch bản được trình diễn trước mọi người với thời gian đóng vai của mỗi tình huống kéo dàu 5-7 phút;

- Sau khi đóng vai mỗi tình huống kết thúc, mọi người sẽ thảo luận các hành động của mỗi nhân vật và các vấn đề đặt ra như:

+) Thực tế có xảy ra vấn đề như vậy không?

+) Điều đó có thể xảy ra ở gia đình, ở nhà trường hay nơi công cộng?

+) Vấn đề đó có thể xảy ra như thế nào? Ai có thể giải quyết?

+) Điều gì có thể xảy ra nếu nói cách khác hoặc làm việc khác?

+) Đưa ra các đề xuất để giải quyết vấn đề có hiệu quả hoặc bàn bạc những lời khuyên trong những vấn đề khác nhau

1.3.6.4 Phương pháp sử dụng tranh ảnh

- Tranh ảnh được cắt từ báo, tờ rơi, áp phích hoặc các nguồn khác;

- Đặt hoặc treo tranh, ảnh ở vị trí thuận tiện để cả nhóm có thể dễ dàng nhìn thấy Mỗi thành viên (hoặc nhóm) phải có thời gian quan sát bức tranh hoặc ảnh chụp trước khi bắt đầu thảo luận để trả lời các câu hỏi:

+) Điều gì đang xảy ra trong bức tranh (ảnh) này?

+) Điều này có xảy ra trong cộng đồng chúng ta không?

+) Phải làm gì để phát huy hoặc ngăn chặn chúng?

1.3.6.5 Phương pháp thực hành

- Thực hành có thể thực hiện tại lớp mẫu giáo

- Có thể tổ chức dưới dạng trò chơi

Trong quá trình thực hành các thành viên phải quan sát, ghi chép những việc làm của bạn mình, bổ sung những việc làm còn thiếu Khi tổng kết thực hành, tư vấn viên tóm tắt các ý kiến đóng góp của những người tham dự, phân tích những việc làm trong quá trình thực hành để rút kinh nghiệm

Để thực hiện tốt các phương pháp tư vấn thì giáo viên cần phải lưu ý trong phương pháp tư vấn như sau:

- Khi tư vấn chăm sóc giáo viên chú ý đến mục tiêu, nội dung tư vấn tập trung vào chăm sóc trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

- Bắt đầu tư vấn từ những vướng mắc của cha mẹ về chăm sóc

- Tạo không khí thân thiện, thoải mái và tin cậy:

+) Đặt câu hỏi mở

+) Sử dụng ngô ngữ mang tính khuyến khích;

+) Thông cảm và chia sẻ;

+) Khuyến khích cha mẹ, tạo cho cha mẹ cảm giác được tôn trọng

+) Tránh đưa ra câu hỏi xét đoán;

- Lắng nghe để hiểu rõ vấn đề, hoàn cảnh của các bậc cha mẹ;

- Giúp các bậc cha mẹ tự nhận ra vấn đề của mình, gợi ý, dẫn dắt đối tượng

đề xuất các biện pháp khắc phục;

- Đưa ra ví dụ có tình thuyết phục;

- Quan tâm xem cha mẹ có hiểu và phản ứng thế nào với điều được tư vấn

*) Giáo viên cần chú ý đến cách diễn đạt bằng lời:

- Tạo không khí thân mật, gần gũi giữa người nói và người nghe;

- Tìm hiểu xem các bậc cha mẹ đã biết và làm gì về vấn đề đó

- Bổ sung thêm và mô tả chính xác những điều mà họ còn thiếu, cần biết, cần làm

- Truyền đạt những thông tin chủ chốt và giải thích điểm lợi của hành vi mới

- Tìm ra các lý do cản trở cha mẹ thay đổi hành vi, tìm cách khắc phục;

- Dùng từ ngữ đơn giả, dễ hiểu;

- Sử dụng những lời ứng đối và cử chỉ thân thiện để thể hiện sự quan tâm;

- Phản ảnh lại những gì cha mẹ nói;

- Trong khi giải thích nên dùng ca dao, tục ngữ, nêu các kinh nghiệm, các ví

dụ từ cộng đồng

- Khuyến khích mọi người đặt câu hỏi bằng nhiều cách;

- Kiểm tra lại xem mọi người đã hiểu chưa bằng cách đặt câu hỏi mở;

- Động viên khuyến khích mọi người thực hiện và duy trì hành vi mới;

- Giọng nói to, rõ, đủ nghe, cần nhấn mạnh những ý chính, những chỗ cần thiết, biết dừng đúng chỗ;

*) Giáo viên cần chú ý đến tác phong

- Tư thế thỏa mái;

- Tránh vừa nói vừa đi, nói quay lưng lại người nghe;

- Khi đứng không nên đứng dạng hai chân, không chỉ trỏ, trừ khi cần minh họa và cần thiết; không làm động tác thừa như gãi đầu, sửa quần áo ;

- Cách nhìn nên bao quát, không nhìn một chỗ lâu;

- Nét mặt thay đổi cho thích hợp, luôn luôn tươi cười, tránh cau có, lạnh nhạt;

- Cách ăn mặc chỉnh tề, đơn giản, phù hợp với đối tượng và phong tục tập quán của địa phương; không cầu kỳ dễ làm phân tán chú ý của người nghe;

- Trong khi truyền đạt cần sử dụng giọng nói, tác động, nét mặt phù hợp để tạo không khí thân mật, gần gũi, cởi mở, gây được sự tin tưởng, lôi cuốn người nghe.[13]

1.3.7 Hình thức tư vấn

1.3.7.1 Tư vấn trực tiếp tới cha mẹ trong hoạt động đón, trả trẻ và tư vấn qua đợt kiểm tra sức khỏe hoặc kiểm tra các chỉ số phát triển của trẻ

Khi gặp gỡ cha mẹ trẻ tại nhà hoặc tại trường mầm non trong hoạt động đón

và trả trẻ, giáo viên cung cấp cho cha mẹ một số thông tin cần thiết theo nhu cầu của họ Hình thức tư vấn này có hiệu quả vì trực tiếp với từng cha mẹ, hiểu nhu cầu của họ nhưng phải mất nhiều thời gian để tư vấn cho từng người Mỗi lần trường mầm non tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho trẻ (mỗi năm 2 lần) là cơ hội tốt

để tư vấn cho các bậc cha mẹ về dinh dưỡng, vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường, phòng tránh tai nạn cho trẻ

1.3.7.2 Tư vấn trong hoạt động hội thảo, hội nghị, họp cha mẹ trẻ

Muốn làm tốt buổi tư vấn cho một nhóm người, giáo viên nên nghiên cứu kỹ cho buổi tư vấn về nội dung, cách thức, kỹ thuật tư vấn bằng lời nói, dự kiến kết quả đạt được, thời gian tổ chức

Giáo viên nêu chủ đề, đặt câu hỏi, đưa ra tình huống cụ thể để mọi người tự liên hệ và trao đổi thông qua đó nắm được thông tin lâu hơn Giáo viên cần có khả năng đánh giá và tổng hợp các ý kiến để đưa ra những kết luận đúng đắn

Các bước thực hiện tư vấn với một nhóm người hoặc một người như sau: Bước 1: Giới thiệu người đến tham dự; nói rõ mục đích, ý nghĩa của buổi

tư vấn;

Bước 2: Trình bày chủ đề đã chọn;

Bước 3: Tiến hành trao đổi, thảo luận;

Bước 4: Kết thúc thảo luận nhóm

Để buổi tư vấn được diễn ra đạt kết quả tốt cần lưu ý:

- Thời gian trao đổi không quá kéo dài;

- Mọi người đều tham gia thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm với nhau;

- Làm việc trong không khí tin tưởng, không ai lấn át ai, không có sự chỉ trích hay tra xét các ý kiến của nhau

Thực hiện hình thức tư vấn với một nhóm cha mẹ có những ưu điểm và hạn chế sau:

Ưu điểm:

- Số lượng người dự ít, nên sự giao tiếp giữa các cha mẹ và giáo viên diễn ra

tự nhiên hơn, cởi mở hơn, tạo không khí thân mật Do có cùng một nhu cầu, cùng điều kiện nên dễ dàng chọn các chuyên đề phù hợp, phát huy tính chủ động của người dự; địa điểm và thời gian dễ bố trí;

- Có tác dụng hỗ trợ, trao đổi kinh nghiệm và các kỹ năng, mọi người có cơ hội học tập lẫn nhau;

- Tạo cơ hội để các thành viên có thể đóng góp ý sức lực của mình (Mua sắm một số trang thiệt bị phục vụ công tác chăm sóc trẻ)

Hạn chế: Thời gian hoàn thành các nội dung tư vấn kéo dài, cần nhiều người

tư vấn và người tư vấn phải có khả năng tổ chức, hướng dẫn Tuy vậy, hình thức này vẫn được tổ chức nhiều vì việc tổ chức đơn giản, gọn nhẹ

1.3.7.3 Tư vấn qua phương tiện truyền thông: loa đài, mạng Internet, trang web của nhà trường

Phương tiện thông tin đại chúng là một kênh tư vấn nhanh và có thể thư vấn cho nhiều bậc cha mẹ cùng một lúc Cha mẹ trẻ có thể xem các buổi tư vấn quay trực tiếp của các đài phát thanh, truyền hình địa phương và trung ương; hoặc xem những kịch bản những câu truyện, những cuốn phim về chăm sóc trẻ Hình thức này dễ thu hút cha mẹ bởi hình ảnh đẹp, âm thanh hấp dẫn Tuy vậy, hình thức này có nhược điểm: Thiếu phương tiện để thực hiện, người nghe khó theo dõi được toàn bộ nội dung của chủ đề; sự tương tác giữa người tư vấn và người được tư vấn bị hạn chế

1.3.7.4 Tư vấn qua góc dành cho cha mẹ - góc tuyên truyền

Góc tuyên truyền dành cho cha mẹ đã được thực hiện trong nhiều năm ở các trường mầm non; có các góc tuyên truyền của lớp; của khối; của trường; các nội dung tuyên truyền như về: chăm sóc; dịch bệnh; giáo dục; các hoạt động bề nồi của nhà trường Các góc được trình bày đẹp, trang trí họa tiết bắt mắt; có nhiều hình ảnh minh họa phong phú phù hợp với nội dung tuyên truyền; các nội dung truyền tải thông tin đến người xem một cách dễ hiểu, ngắn gọn Thời điểm để cha mẹ có thể tiếp cận các thông tin từ góc tuyên truyền là vào giờ đón trẻ, trả trẻ Tuy nhiên hình thức này còn có nhiều hạn chế: Nếu không chọn được vị trí phù hợp để làm góc tuyên truyền; trang trí không đẹp, nội dung tuyên truyền không cập nhật thường xuyên sẽ ít cha mẹ để ý đến, thời gian để thực hiện góc tuyên truyên mất nhiều nhân lực và thời gian

1.3.7.5 Tư vấn qua việc đến thăm tại gia đình

Tư vấn qua việc đến thăm tại gia đình cần chọn thời gian hoàn cảnh thích hợp để đến thăm gia đình trẻ: khi trẻ nghỉ lâu ngày không rõ lý do; trẻ bị ốm nặng; trẻ khuyết tật cần tư vấn riêng cho cha mẹ trẻ Có thể bắt đầu từ buổi tư vấn bằng việc hỏi thăm về tình hình sức khỏe Quan sát gia cảnh Lắng nghe, suy nghĩ để xác định vấn đề cần quan tâm Trên cơ sở đó, đưa thông tin phù hợp với đối tượng Giải thích rõ ràng cặn kẽ, chính xác, nên dùng từ đơn giản dễ hiểu gần gũi

Sử dụng các tài liệu phù hợp với từng cha mẹ trẻ Hình thức này có những hạn chế: Đòi hỏi người giáo viên phải có kỹ năng tư vấn tốt, nhiệt tình với công việc; quan tâm đến cá nhân trẻ

1.3.7.6 Tư vấn qua thư, điện thoại

Hình thức này thường xuyên sử dụng khi có trường hợp khẩn cấp cần thông tin cho cha mẹ trẻ: Tai nạn; ốm; hay những trường hợp đột xuất; bất thường của trẻ Tuy nhiên khi sử dụng, giáo viên cần sử dụng ngôn ngữ thông báo thông tin với phụ huynh một cách chính xác nhưng không gây sự hoảng sợ,

lo lắng quá mức cho các bậc cha mẹ với những trường hợp khẩn cấp, đột xuất của trẻ Ngoài ra Gv sử dụng hình thức này để trao đổi những thông tin khác liên quan đến trẻ, tuy nhiên hạn chế của hình thức này GV cung cấp thông tin trao đổi hạn chế về thời gian, hạn chế sử dụng ngữ điệu, giọng điệu, ngôn ngữ

cơ thể, đồng thời tốn kém về mặt kinh tế

1.3.7.7 Tư vấn trong các hoạt động phối hợp với cha mẹ trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại trường mầm non (tổ chức hoạt động ngày hội, ngãy lễ; hoạt động ngoài trời theo

chủ đề có sự tham gia của gia đình)

Trong các cuộc liên hoan, hội thi kiến thức về chăm sóc trẻ thường có nhiều kịch bản, nhiều câu chuyện mang tính thực tế về chăm sóc trẻ được trình bày Cha mẹ được mời đến các hoạt động như trên đến tham dự, tham gia như một thành viên của hoạt động Đây là cơ hội tốt để cha mẹ xem và rút kinh