Thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào Cai (tt)

Thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào CaiThực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào Cai

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: TS LÊ THÚY HẰNG

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, chương trình giảm nghèo, trong đó chính sách tín dụng đối với hộ nghèo

Các chính sách tín dụng đã được triển khai rộng rãi, đáp ứng một lượng lớn nhu cầu vốn của hộ nghèo, tác động trực tiếp và mang lại hiệu quả thiết thực, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao thu nhập và mức sống của người nghèo; xây dựng được mối liên kết tốt giữa Nhà nước thông qua Ngân hàng chính sách xã hội (NHCSXH) với các tổ chức chính trị - xã hội (CT-XH) và người nghèo, phát huy được tính chủ động, nâng cao trách nhiệm của người nghèo với chính quyền cơ sở thông qua việc giữ mối liên hệ, hướng dẫn làm ăn, đôn đốc giải ngân, thu nợ của ngân hàng…

Năm 2003, NHCSXH Chi nhánh tỉnh Lào Cai được thành lập

và đi vào hoạt động Thời gian qua, thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn tỉnh đã đạt được một số kết quả Tuy nhiên, quá trình thực hiện chính sách còn một số hạn chế: công tác tuyên truyền chính sách tín dụng tại một số vùng sâu, vùng xa, khu vực dân trí thấp chưa được thường xuyên, phương pháp chưa phù hợp; một số hộ nghèo chưa mạnh dạn vay vốn đầu tư, sản xuất; ý thức trả nợ chưa cao; một số hộ sử dụng vốn chưa thật sự hiệu quả, chưa đúng mục đích

Thực trạng trên đặt ra vấn đề cần đánh giá tình hình thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo để có các giải nâng cao hiệu quả hiệu quả thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trên

địa bàn tỉnh Lào Cai Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài: “Thực hiện

chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào Cai” là

hết sức cần thiết

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Hiện nay có nhiều nghiên cứu về vai trò của tín dụng chính sách đối với giảm nghèo; ảnh hưởng, tác động của tín dụng chính sách đối với hộ nghèo, hoạt động cho vay và huy động vốn của NHCSXH… Các nghiên cứu này mới nghiên cứu về vai trò của chính sách tín dụng đối với giảm nghèo; ảnh hưởng, tác động của chính sách tín dụng đối với hộ nghèo, hoạt động cho vay và huy động vốn của NHCSXH nói chung Các tài liệu nghiên cứu về thực hiện tín dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai cũng chỉ dừng ở việc đánh giá khái quát hiệu quả của chính sách tín dụng Khắc phục những hạn chế trên, Đề tài “Thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ thực tiễn tỉnh Lào Cai” đi sâu phân tích, đánh giá quá trình thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo từ khâu xây dựng kế hoạch triển khai lập kế hoạch đến khâu đánh giá, tổng kết tổ chức thực hiện chính sách; hiệu quả thực hiện; nguồn vốn thực hiện và sự tham gia của các đối tượng chính sách

Luận văn đặt ra một số câu hỏi nghiên cứu sau:

Thứ nhất, chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn

tỉnh Lào Cai được thực hiện như thế nào?

Thứ hai, các yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình thực hiện

chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai?

Thứ ba, cần thực hiện những biện pháp, giải pháp nào để

nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai?

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý

luận và kết quả thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo, Luận văn đề xuất một số định hướng giải pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai

- Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Hệ thống hóa cơ sở lý luận, lý thuyết về thực hiện chính sách, tín dụng đối với hộ nghèo và thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo

+ Hệ thống hoá, phân tích các quan điểm, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về tín dụng đối với hộ nghèo

+ Đánh giá kết quả thực hiện chính sách tính dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai

+ Đề xuất các định hướng, giải pháp, công cụ nhằm góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Tình hình thực hiện chính sách tín

dụng đối với hộ nghèo

- Phạm vi nghiên cứu: Nghiên cứu tại tỉnh Lào Cai Thời

gian nghiên cứu: Từ năm 2011 đến năm 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: Luận văn vận dụng phương pháp luận

đánh giá chính sách công; cách tiếp cận đa ngành, liên ngành xã hội học và phương pháp nghiên cứu chính sách công

- Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp thu thập, phân tích,

tổng hợp thông tin; phương pháp khảo sát

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần làm rõ thêm những vấn

đề lý luận về thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trong giai đoạn hiện nay

- Ý nghĩa thực tiễn: Các giải pháp của Đề tài góp phần nâng

cao hiệu quả thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo, phục vụ cho việc tiếp tục hoàn thiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo nói chung Kết quả nghiên cứu của đề tài có giá trị tham khảo đối với tỉnh Lào Cai, cũng như các địa phương có điều kiện tương đồng như tỉnh Lào Cai trong thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo Ngoài ra, luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo

7 Cơ cấu của luận văn

Cơ cấu Luận văn bao gồm phần mở đầu, kết luận và 3 chương sau đây:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách

tín dụng đối với hộ nghèo

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách tín dụng đối với

hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai giai đoạn 2011 - 2016

Chương 3: Định hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả

thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo trên địa bàn tỉnh Lào Cai

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Các khái niệm cơ bản

a Chính sách công, chính sách tín dụng cho hộ nghèo

- Chính sách công: Hiện nay, có nhiều quan niệm về “chính

sách công”, nhưng tựu chung đều coi chính sách công là một tập hợp các quyết định chính trị của Nhà nước nhằm lựa chọn mục tiêu và giải pháp, công cụ chính sách nhằm giải quyết các vấn đề xã hội theo mục tiêu tổng thể đã xác định

- Chính sách tín dụng đối với hộ nghèo: là chính sách do Nhà

nước ban hành, có liên quan đến việc huy động, phân bổ ngân sách nhà nước và các nguồn vốn hợp pháp khác để cho người nghèo vay

ưu đãi phục vụ sản xuất, kinh doanh (SXKD), tạo việc làm, cải thiện đời sống; góp phần thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xoá đói, giảm nghèo (XĐGN), ổn định xã hội

b Thực hiện chính sách và thực hiện chính sách tín dụng đối

với hộ nghèo

- Thực hiện chính sách: Thực hiện chính sách là một khâu

trong chu trình chính sách, là bước để đưa các quyết định của Nhà nước vào thực tiễn cuộc sống nhằm đạt được các mục tiêu đã đề ra Thực hiện chính sách là cầu nối giữa chính sách và kết quả thực tế của chính sách, là giai đoạn hiện thực hóa các mục tiêu của chính sách thông qua thiết lập các quy định, các thủ tục, chương trình, dự

án, hoặc xác định các hoạt động triển khai thực hiện các quy định, thủ tục, chương trình, dự án hoặc thực hiện các hoạt động

- Thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo: Thực hiện

chính sách tín dụng đối với hộ nghèo là quá trình sử dụng các nguồn lực tài chính do Nhà nước huy động để cho hộ nghèo vay ưu đãi nhằm đạt mục tiêu phục vụ SXKD, tạo việc làm, cản thiện đời sống; góp phần thực hiện XĐGN, ổn định xã hội

c Hiệu quả thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo

- Khái niệm: Hiệu quả thực hiện chính sách tín dụng đối với

hộ nghèo là việc xem xét liệu các kết quả có phù hợp với mục tiêu và đạt được các mục tiêu mà chính sách tín dụng đối với hộ nghèo đã tuyên bố hay không Hay nói cách khác hiệu quả thực hiện tín dụng đối với hộ nghèo là sự thỏa mãn nhu cầu về sử dụng vốn giữa chủ thể ngân hàng và hộ nghèo nhằm mục tiêu thoát nghèo

- Các tiêu chí đánh giá việc thực hiện chính sách tín dụng đối

với hộ nghèo: Để đo lường hiệu quả thực hiện chính sách tín dụng

đối với hộ nghèo thông qua các tiêu chí: Tính kịp thời, đầy đủ; tính công bằng; tính hiệu quả của chính sách Các tiêu chí này thể hiện ở

2 cấp độ hộ gia đình và cấp địa phương

1.1.2 Các lý thuyết về thực hiện chính sách

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng có 4 nhóm yếu tố ảnh hưởng đến thực thi chính sách đó là: Nội dung và bản chất vấn đề chính sách công; môi trường thực thi chính sách; tổ chức, bộ máy hành chính chịu trách nhiệm thực thi chính sách; các bên liên quan trong quá trình thực thi chính sách

1.1.3 Các phát hiện nghiên cứu về thực hiện tín dụng chính sách đối với hộ nghèo

- Nội dung chính sách: Chính sách tín dụng xác định tương

đối tốt về mặt đối tượng thụ hưởng; lãi suất và thời hạn vay vốn tương đối phù hợp; thủ tục và quy trình vay vốn thuận lợi, đơn giản

Tuy nhiên, định mức cho vay thấp so với nhu cầu của một số hộ; hạn mức chưa phù hợp đối với một số ngành nghề sản xuất và một số vùng trồng cây công nghiệp

- Tổ chức, bộ máy và năng lực bộ máy thực thi chính sách:

Bộ máy của NHCSXH được tổ chức hợp lý, năng động, nâng cao khả năng quản lý Tuy nhiên, chất lượng cán bộ Tổ TK&VV nhiều nơi chưa đáp ứng yêu cầu; một số cán bộ hội, cán bộ Tổ TK&VV lợi

dụng làm ủy thác đã vay ké, thu gốc, thu lãi của người vay

- Tác động của chính sách: Các hỗ trợ tín dụng vi mô, đã có

tác động tích cực tới thu nhập cho hộ gia đình, tỷ lệ khách hàng khá giả tăng lên, tỷ lệ hộ nghèo giảm Tuy nhiên, vốn vay mới chỉ tạo ra tác động về tổng mức thu nhập chứ chưa thể tạo ra sự thay đổi về cơ cấu thu nhập

Các nghiên cứu trên gợi ra yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo bao gồm: Nội dung chính sách; điều kiện thực hiện chính sách; tổ chức bộ máy và năng lực thực hiện chính sách của các chủ thể thực hiện chính sách; năng lực sử dụng vốn vay của hộ nghèo

thiện cơ chế, chính sách; nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của NHCSXH

1.2.2 Hệ thống chính sách của Nhà nước về tín dụng đối với hộ nghèo

a Hệ thống chính sách về tín dụng đối với hộ nghèo: Nhìn

chung, hệ thống chính sách tín dụng đối với hộ nghèo đã tương đối đầy đủ, toàn diện từ mục tiêu, đối tượng, địa bàn, hạn mức, lãi suất, nguồn vốn đến quy trình, thủ tục cho vay

b Đối tượng chính sách: Đối tượng của chính sách tín dụng

đối với hộ nghèo là hộ nghèo theo quy định của Thủ tướng Chính phủ từng thời kỳ Trong phạm vị nghiên cứu của Luận văn, hộ nghèo được xác định theo chuẩn nghèo giai đoạn 2011-2015 và 2016-2020

c Mục tiêu và giải pháp

- Mục tiêu: Phục vụ SXKD, tạo việc làm, cải thiện đời sống;

góp phần thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia XĐGN, ổn định

xã hội

- Giải pháp: Thành lập NHCSXH để thực hiện tín dụng ưu

đãi đối với người nghèo Việc cho vay của NHCSXH được thực hiện theo phương thức ủy thác cho các tổ chức tín dụng, tổ chức CT-XH theo hợp đồng ủy thác hoặc trực tiếp cho vay đến người vay Hộ nghèo vay vốn không phải thế chấp tài sản; được miễn lệ phí làm thủ tục hành chính trong việc vay vốn; được vay với lãi suất ưu đãi; lãi suất nợ quá hạn được tính bằng 130% lãi suất khi cho vay Mức cho vay tối đa 50 triệu đồng/hộ, thời gian cho vay tối đa 60 tháng, lãi suất

6,6%/năm

d Chủ thể tổ chức thực hiện chính sách: Chủ thể tổ chức

thực hiện chính sách ở địa phương gồm: NHCSXH các cấp; các tổ

chức CT-XH; Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND); Tổ tiết kiệm và

vay vốn (TK&VV) và người nghèo

đ Huy động nguồn lực: Nguồn vốn cho vay hộ nghèo được

huy động từ các nguồn sau: Ngân sách Nhà nước, vốn huy động, vốn

đi vay, vốn đóng góp tự nguyện, vốn nhận ủy thác, các nguồn vốn khác

e Quy trình, thủ tục: Cho vay hộ nghèo được thực hiện theo

một quy trình chặt chẽ, bao gồm 8 bước từ khi hộ nghèo có giấy đề nghị vay vốn đến khi ngân hàng tiến hành giải ngân trực tiếp cho người vay

1.2.3 Kinh nghiệm thực hiện chính sách tín dụng cho hộ

nghèo trên thế giới và bài học đối với Việt Nam

Từ kinh nghiệm của Ngân hàng Grameen, Băng-la-đét, Ngân hàng Land Bank Phi-lip-pin và kinh nghiệm của tỉnh Sơn La, Bắc Kạn, Luận văn đã rút ra một số bài học đối với tỉnh Lào Cai là: Đa dạng hóa nguồn vốn vay; thực hiện cho vay hộ nghèo thông qua một

tổ chức mà hộ nghèo là thành viên; thủ tục cho vay đơn giản, giải ngân trực tiếp cho hộ vay; hướng dẫn hộ nghèo sử dụng vốn vay và cách áp dụng khoa học, kỹ thuật, cách chăn nuôi, trông trọt… để tạo hiệu quả sử dụng vốn

1.3 Khung phân tích

Dựa trên cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn, Luận văn đề xuất

khung phân tích như sau:

Đầu ra hoạt

động

Kết quả hoạt động (Tác động tới hộ nghèo)

Tác động đối với địa phương

Các yếu tố ảnh hưởng Thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH LÀO CAI

hạ tầng còn ít, chất lượng thấp…

Tỉnh có 25 nhóm dân tộc, trong đó DTTS chiếm hơn 64% Một số dân tộc đặc biệt khó khăn còn tồn tại nhiều hủ tục lạc hậu, phương thức sản xuất cũ nên năng suất lao động thấp, hạn chế khả năng thoát nghèo của người dân

2.1.2 Tình trạng nghèo và nguyên nhân

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu trong công tác giảm nghèo, nhưng tính đến cuối năm 2011, Lào Cai vẫn là một trong 6 tỉnh nghèo nhất cả nước, với tỷ lệ hộ nghèo là 35,29% Hộ nghèo tập trung ở vùng nông thôn, vùng cao, vùng đồng bào DTTS

Nguyên nhân nghèo do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, kinh

tế - xã hội có nhiều khó khăn Cấp uỷ, chính quyền một số địa phương chưa thực sự quan tâm đến công tác giảm nghèo Các chính sách, dự án giảm nghèo còn đầu tư dàn trải Ngân sách Trung ương,

ngân sách tỉnh hạn hẹp và việc huy động các nguồn lực khác trên địa bàn còn hạn chế…

2.2 Việc tổ chức thực hiện chính sách tín dụng đối với hộ nghèo

2.2.1 Tổ chức bộ máy thực hiện chính sách: Ban Chỉ đạo

XĐGN các cấp; chi nhánh NHCSXH tỉnh, các phòng giao dịch NHCSXH huyện và các điểm giao dịch cấp xã; các tổ chức CT-XH;

tổ TK&VV Việc phân công thực hiện chính sách được căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ của mỗi cơ quan

2.2.2 Xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách: Các sở,

ngành, NHCSXH tỉnh và các hội - đoàn thể nhận ủy thác đều ban hành kế hoạch thực hiện nhiệm vụ trên địa bàn Tuy nhiên, sự tham gia của cấp cơ sở còn hình thức; kế hoạch thiếu cụ thể, thiếu thông tin…

2.2.3 Công tác tuyên truyền, vận động: NHCSXH các cấp

và các hội - đoàn thể và các cơ quan có liên quan đã tuyên truyền, phổ biến chính sách dưới nhiều hình thức đa dạng, phong phú Tuy nhiên, việc tuyên truyền, phổ biến tại một số vùng sâu, vùng xa, vùng DTTS chưa thường xuyên, phương pháp chưa phù hợp; hình thức thông tin, tuyên truyền, phổ biến chưa linh hoạt, tài liệu dành cho đồng bào DTTS còn thiếu

2.2.4 Thực hiện quy trình, thủ tục để xác định hộ nghèo được vay vốn: Việc bình xét, xác định hộ nghèo vay vốn được thực

hiện công khai thông qua một quy trình chặt chẽ Tuy nhiên, ở một số nơi còn dàn trải, nể nang, chưa thật sự khách quan, không đúng đối tượng

2.2.5 Thực hiện cho vay và hỗ trợ sử dụng vốn: NHCSXH

đã tạo điều kiện để người nghèo có thể tiếp cận với vốn tín dụng chính sách một cách thuận lợi nhất, kịp thời nhất Tuy nhiên, việc hỗ