Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)

Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận (LV thạc sĩ)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TIÊU HỒNG PHÚC

PHÒNG NGỪA CÁC TỘI PHẠM THAM NHŨNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH THUẬN

Chuyên ngành : Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoạn luận văn là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của Đại tá, Phó giáo sư, Tiến sĩ Bùi Minh Thanh Trong quá trình nghiên cứu để hình thành luận văn bản thân tôi có tham khảo các tài liệu, có kế thừa và vận dụng lý luận của những tài liệu tham khảo theo danh mục ghi rõ nguồn gốc trích dẫn Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu là hoàn toàn trung thực và không trùng lắp với các đề tài khác trong cùng lĩnh vực Số liệu sử dụng trong luận văn là hoàn toàn tin cậy được cung cấp từ nguồn của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận qua công tác xét xử từ 2012-2016

Tác giả

TIÊU HỒNG PHÚC

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG 07

1.1 Khái niệm, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng 07

1.2 Mục đích, nguyên tắc phòng ngừa tội phạm về tham nhũng 13

1.3 Nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng 15

1.4 Chủ thể phòng ngừa tình hình các tội phạm tham nhũng 17

1.5 Các loại biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng 21

Chương 2: TÌNH HÌNH VÀ THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH THUẬN 29

2.1 Thực trạng nhận thức về mục đích, ý nghĩa, các nguyên tắc, nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng 29

2.2 Thực trạng các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận 42

2.3 Nhận xét, đánh giá chung 53

Chương 3: TĂNG CƯỜNG PHÒNG NGỪA CÁC TỘI PHẠM THAM NHŨNG TỪ THỰC TRẠNG TỈNH BÌNH THUẬN 57

3.1 Dự báo tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận trong thời gian đến 57

3.2 Một số giải pháp tăng cường phòng ngừa tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận 58

KẾT LUẬN 77

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

Giáo sư, Tiến sĩ

Phó giáo sư, Tiến sĩ

Thạc sĩ

Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao

Bộ luật Hình sự Hội đồng nhân dân

Ủy ban nhân dân

Phòng, chống tham nhũng

Cải cách hành chính

Công nghệ thông tin

Cơ quan nhà nước

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Qua 30 năm tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế dưới sự lãnh đạo của Đảng, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Đồng thời, cũng còn nhiều vấn đề lớn, phức tạp, nhiều hạn chế, yếu kém cần tập trung giải quyết [11, Tr 16] Trong đó, tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, tệ quan liêu, tham nhũng trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên chưa được ngăn chặn, đẩy lùi hiệu quả, đã và đang trở thành một vấn đề nhức nhối của toàn xã hội, đe dọa sự tồn vong của Đảng, Nhà nước và chế độ ta [17, Tr 9] Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII của Đảng đã cảnh báo nguy cơ quan liêu, tham nhũng, lãng phí là một thách thức lớn đối với sự nghiệp đổi mới và

đã đề ra nhiệm vụ đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng, chống tệ nạn này Với sự ra đời của Nghị quyết Trung ương 6 lần 2 (khóa VIII), kết luận hội nghị Trung ương 4 (khóa IX), Nghị quyết hội nghị Trung ương 3 (khóa X), Luật Phòng, chống tham nhũng, trong những năm qua cuộc đấu tranh này đã được tăng cường và đạt được một số kết quả nhất định, nhưng chưa được như mong muốn Báo cáo tổng kết một

số vấn đề lý luận- thực tiễn qua 30 năm đổi mới (1986-2016) của Đảng đã khẳng

định “Tham nhũng, lãng phí còn nghiêm trọng và diễn biến phức tạp” [9, tr 75]

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng cũng đã thẳng thắn nhìn nhận tình trạng tham nhũng, lãng phí vẫn còn nghiêm trọng với biểu hiện ngày càng tinh vi, phức tạp, gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước [10, Tr 185] Phải thẳng thắn thừa nhận rằng, ở nước ta hiện nay bất kể ngành nào, kể cả trong ngành giáo dục, trong các cơ quan nghiên cứu khoa học; bất kể địa phương nào, cấp nào cũng đều có tham nhũng tuy mức độ có khác nhau [17, Tr 90]

Là một tỉnh thuộc miền Đông Nam Bộ, phía Bắc giáp tỉnh Ninh Thuận, phía Tây Bắc giáp tỉnh Lâm Đồng, phía Tây giáp tỉnh Đồng Nai, phía Đông Nam giáp tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu Tỉnh lỵ của Bình Thuận là thành phố Phan Thiết Diện tích 7.828 km2, dân số 1176,9 nghìn người, với 34 dân tộc cùng sinh sống Trong những

năm qua, cùng với cả nước, công cuộc đổi mới của tỉnh Bình Thuận đã mang lại nhiều kết quả quan trọng, tương đối toàn diện, tạo chuyển biến căn bản trong đời sống xã hội Tuy nhiên, bên cạnh đó, còn nhiều khó khăn, hạn chế làm cản ngại không ít đến quá trình phát triển của tỉnh, trong đó có nạn tham nhũng Văn kiện

Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh Bình Thuận lần thứ XIII đã chỉ ra “tệ lãng phí, quan

liêu, tham nhũng chưa được ngăn chặn, đẩy lùi có hiệu quả”[35, Tr 78] Mặc dù

cấp ủy, chính quyền và nhân dân Bình Thuận đã tích cực triển khai nhiều giải pháp phòng, chống tham nhũng nhưng vấn nạn này tiếp tục xảy ra trong nhiều lĩnh vực, ở nhiều cấp, nhiều ngành, gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản nhà nước, xói mòn lòng tin của nhân dân [37, Tr 16] Vì vậy, trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, không chỉ đơn thuần tiếp cận, nghiên cứu các tội phạm tham nhũng trên địa bàn tỉnh dưới góc độ áp dụng các quy định pháp luật về phòng, chống tham nhũng, Luật hình sự và Tố tụng hình sự để thanh tra, kiểm tra, phát hiện, giải quyết các vụ

án, hành vi tham nhũng mà cần nghiên cứu chuyên sâu, tập trung làm rõ khái niệm, tình hình tội phạm tham nhũng trong mối liên hệ với việc đấu tranh phòng và chống tham nhũng thuộc phạm vi chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm [43, Tr 4], từ đó tìm ra những nguyên nhân, điều kiện của tội phạm tham nhũng, làm rõ nhân thân người phạm tội tham nhũng, thực trạng và hiệu quả của các giải pháp phòng ngừa tham nhũng đã và đang đang triển khai, góp phần đề xuất việc áp dụng các giải pháp phòng ngừa thật sự hiệu quả Trên cơ sở những kiến thức đã học

và những hiểu biết thực tế cũng như những tài liệu thu thập được, tác giả đã chọn đề

tài: “Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình

Thuận” để làm luận văn Thạc sĩ Luật học, chuyên ngành: Tội phạm học và phòng

ngừa tội phạm

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Về giáo trình, sách chuyên khảo, bình luận có các công trình sau: Giáo trình

Luật Hình sự Việt Nam,Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an nhân dân, 2000; Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam, phần các tội phạm, Trường Đại học Luật Hà

Nội, Nxb Công an nhân dân, 1997; Sách chuyên khảo: GS.TS Võ Khánh Vinh, Tìm

hiểu trách nhiệm hình sự đối với các tội phạm về chức vụ, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 1996; GS.TS Võ Khánh Vinh, Lý luận chung về định tội danh, Nxb Khoa

học xã hội, Hà Nội, 2013; GS.TS Võ Khánh Vinh, Luật hình sự Việt Nam – Phần

các tội phạm, Nxb khoa học xã hội, Hà Nội, 2014; Sách chuyên khảo: GS.TS

Nguyễn Xuân Yêm, PGS.TS Nguyễn Hòa Bình, TS Bùi Minh Thanh, Phòng

chống tham nhũng ở Việt Nam và thế giới, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội, 2007;

ThS Đinh Văn Quế, Bình luận khoa học Bộ luật hình sự-Phần các tội phạm, Tập V

- Các tội phạm về chức vụ, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 2006; Kinh nghiệm

phòng, chống tham nhũng của một số nước trên thế giới, sách tham khảo, Ban Nội

chính Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, biên soạn Nguyễn Văn Quyền, Nxb Chính trị Quốc gia, 2005… Những giáo trình, sách chuyên khảo, bình luận này tập trung nghiên cứu những vấn đề cơ bản nhất về mặt lý luận đối với tội phạm về tham nhũng, trang bị cho người đọc những kiến thức chung, cơ bản về loại tội phạm này Ngoài ra, một số tác giả cũng đã công bố những bài báo khoa học có đề cập

đến tội tham nhũng như: Đề tài về tham nhũng và chống tham nhũng ở Việt Nam do

PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí làm Chủ nhiệm, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội,

2001; Một số ý kiến hoàn thiện quy định của pháp luật về phòng, chống tham

nhũng, Nguyễn Đình Bính, Tạp chí Kiểm sát, VKSNDTC, số 09/2008; ThS Bùi

Thế Tỉnh, Hình sự hóa hành vi tham nhũng trong lĩnh vực công theo công ước

chống tham nhũng của Liên Hợp quốc năm 2003, Tạp chí Khoa học pháp lý, số

01/2012; Các giải pháp nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý hành vi tham nhũng, Phạm Mạnh Khải, Tạp chí Thanh tra Chính phủ, Số 11/2009; Viện Kiểm sát nhân

dân tối cao ban hành kế hoạch thực hiện chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020, Văn Công, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, số 18/2009; …

Đây là những công trình nghiên cứu chuyên sâu tội phạm về tham nhũng đã được đăng trên các tạp chí chuyên ngành Các công trình này tiếp cận nhóm tội phạm này

từ nhiều góc độ khác nhau, phân tích thực trạng, nguyên nhân của tham nhũng và đề

ra những giải pháp phòng, chống tội phạm về tham nhũng…

Ở cấp độ luận án tiến sĩ luật học có các đề tài của các tác giả: Trần Đăng

Vinh (2012), Hoàn thiện pháp luật về phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện

nay; Trần Văn Đạt (2012), Các tội phạm về tham nhũng theo pháp luật hình sự Việt Nam; Trần Công Phàn (2004), Tình hình, nguyên nhân và các biện pháp đấu tranh phòng, chống các tội tham nhũng… Ở cấp độ luận văn thạc sĩ có các đề tài

của các tác giả: Hoàng Anh Tuyên, Phòng ngừa các tội phạm về tham nhũng ở Việt

Nam; Nguyễn Văn Hải, Các tội phạm về tham nhũng trong Luật hình sự Việt Nam;

Trần Mai Phương, Phòng ngừa các tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Quảng

Ngãi Những luận văn, luận án này ở những góc độ khác nhau đã nghiên cứu tội

phạm về tham nhũng ở những khía cạnh chung, những vấn đề lý luận, tình hình tham nhũng và công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng, cũng như việc đổi mới tư duy trong phòng ngừa, đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam nhưng đến nay chưa có một đề tài nào nghiên cứu riêng về phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận dưới góc độ tội phạm học

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn của tình hình tội phạm về tham nhũng, cũng như thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận, tìm hiểu về nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm tham nhũng, luận văn hướng đến mục đích đề xuất hoàn thiện và triển khai đồng bộ các giải pháp, biện pháp nhằm tăng cường công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được mục đích đề ra, luận văn tập trung thực hiện các nhiệm vụ

cụ thể sau:

Thứ nhất, nghiên cứu tài liệu, bao gồm tài liệu về tội phạm học, Nghị quyết,

Chỉ thị của Đảng, Pháp luật của Nhà nước

Thứ hai, nghiên cứu thực tế từ số liệu thống kê, thu thập được và đánh giá

các vấn đề nghiên cứu qua hồ sơ vụ án, bản án, các báo cáo tổng kết năm của các ngành Tư pháp hình sự, Ban Nội chính của cấp ủy Đảng

Thứ ba, nghiên cứu sáng tạo, bao gồm:

- Phân tích thực trạng nhận thức về mục đích, ý nghĩa, nguyên tắc, nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận giai đoạn 2012-2016 qua tình hình, nguyên nhân, điều kiện các tội phạm tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận trong giai đoạn này

- Phân tích đánh giá thực trạng các giải pháp phòng ngừa cũng như thực trạng áp dụng các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

- Thư tư, đề xuất, kiến nghị xác định các giải pháp trọng tâm, hoàn thiện, áp

dụng đồng bộ các giải pháp tăng cường phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận Trong đó, bao gồm thực trạng, cơ cấu, diễn biến, tính chất, nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận giai đoạn 2012-2016 Đồng thời, nghiên cứu đánh giá thực trạng, kết quả thực hiện các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trong thời gian qua trên địa bàn tỉnh, từ đó đề xuất, bổ sung, hoàn thiện các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trong thời gian tới trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu tình hình tội phạm về tham nhũng dưới góc độ tội phạm học và phòng ngừa tội phạm Những khảo sát thực tiễn của đề tài dựa trên những số liệu thống kê tình hình tội phạm về tham nhũng của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận, giai đoạn 2012-2016 và các bản án hình sự sơ thẩm xét xử về tội phạm tham nhũng trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn này

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được xây dựng dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta trong công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu như: Biện chứng; Lôgic; kế thừa; hệ thống; thống kê; phân tích; tổng hợp; so sánh; quy nạp; diễn

dịch; phương pháp mô tả bằng bảng; nghiên cứu vụ án điển hình; nghiên cứu thực tiễn để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra đối với luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần hoàn thiện lý luận phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng nói riêng, hoàn thiện lý luận về tội phạm học và phòng ngừa tội phạm nói chung; là một trong những tài liệu tham khảo cho các cán

bộ, sinh viên trong các cơ sở đào tạo

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ góp phần làm sáng tỏ thực trạng của tình hình tội phạm, nguyên nhân, điều kiện tội phạm về tham nhũng; thực trạng áp dụng các giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận, góp phần đi sâu, làm rõ hơn cơ sở khoa học, thực tiễn về công tác phòng ngừa tội phạm về tham nhũng dưới góc độ tội phạm học để các cơ quan nhà nước

có thẩm quyền tham khảo trong quá trình xây dựng các kế hoạch, giải pháp đấu tranh phòng, chống có hiệu quả đối với tình hình tội phạm về tham nhũng và hoàn thiện cơ cấu tổ chức, đổi mới công tác bố trí cán bộ, phương pháp hoạt động, cơ chế phát huy hiệu quả các chủ thể có trách nhiệm trong cuộc đấu tranh phòng, chống nhóm tội phạm này ở địa bàn tỉnh Bình Thuận

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận phòng ngừa tình hình tội phạm về tham

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH

TỘI PHẠM VỀ THAM NHŨNG 1.1 Khái niệm, ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

1.1.1 Khái niệm tham nhũng, tội phạm về tham nhũng

Tham nhũng là một hiện tượng tiêu cực của xã hội, có tính lịch sử và phổ biến ở tất cả các nước Đây là một hiện tượng xuất hiện cùng với sự ra đời của Nhà nước, xuất hiện khi có sở hữu tư nhân về tư liệu sản xuất Tham nhũng xuất hiện khi một số người sử dụng quyền lực được giao để thỏa mãn lòng tham, tính vụ lợi của mình, suy đến cùng tham nhũng là sự tha hóa của quyền lực [1, Tr 24] Tham nhũng

từ lâu được nghiên cứu dưới nhiều phương diện và góc độ khác nhau: kinh tế, chính trị, triết học, tâm lý xã hội, pháp lý, hình sự… Mỗi ngành khoa học đều nghiên cứu hiện tượng tham nhũng theo cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu riêng của mình Mục tiêu ở đây là nhận diện tham nhũng, từ đó tìm ra được những giải pháp hữu hiệu để ngăn chặn, khắc phục và hạn chế được căn bệnh mang tính chất toàn cầu này Hiện nay có nhiều khái niệm về tham nhũng

Theo tài liệu của Liên hợp quốc thì “Tham nhũng đó là sự lạm dụng quyền

hạn Nhà nước để trục lợi cho mục đích cá nhân” [56, tr 538] Theo Đại từ điển

tiếng Việt định nghĩa “Tham nhũng là lợi dụng quyền hành để tham ô, hạch sách và

nhũng nhiễu dân”[29, Tr 1458] Theo từ điển Luật học Việt Nam “Tham nhũng là hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn hưởng lợi ích vật chất trái pháp luật, gây thiệt hại cho tài sản của Nhà nước, tập thể, cá nhân, xâm phạm hoạt động đúng đắn của các cơ quan, tổ chức” [30, Tr 965] Theo Luật phòng, chống tham nhũng năm 2005

thì “Tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ,

quyền hạn đó vì vụ lợi”[22, tr 8]

Như vậy, hiện tượng tham nhũng có thể được nghiên cứu và tiếp cận dưới nhiều góc độ khác nhau tùy thuộc vào mục đích và yêu cầu của việc nghiên cứu Nhìn chung, các khái niệm nói trên cho thấy tham nhũng có các dấu hiệu đặc trưng cơ bản:

- Thứ nhất, tham nhũng phải được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền

hạn Người có chức vụ quyền hạn là người được giao một công vụ hoặc nhiệm vụ

người mà quyền hạn của họ có được do bổ nhiệm, bầu cử, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác Khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao, với bản tính vụ lợi trong con người đó, cùng với những điều kiện thuận lợi nhất định của hoàn cảnh khách quan, họ đã sử dụng chức vụ, quyền hạn được giao để thỏa mãn lòng tham, tính vụ lợi của mình

- Thứ hai, người có hành vi tham nhũng đã lợi dụng, lạm dụng chức vụ,

quyền hạn trong khi thi hành công vụ, nhiệm vụ được giao Sự lợi dụng chức vụ, quyền hạn thể hiện ở chổ họ sử dụng chức vụ, quyền hạn của mình làm sai lệch hoạt động của cơ quan, tổ chức gây nên những thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

- Thứ ba, tham nhũng là động cơ vụ lợi, tức người phạm tội thực hiện hành vi

phạm tội nhằm thu lợi vật chất cho cá nhân, gia đình hoặc một nhóm người mà mình quan tâm Đây là dấu hiệu bắt buộc phải có để phân biệt hành vi tham nhũng với những hành vi vi phạm pháp luật khác do người có chức vụ, quyền hạn thực hiện

Từ nghiên cứu những vấn đề lý luận, những định nghĩa được nêu trong nhiều tài liệu và biểu hiện trong thực tiễn của hành vi tham nhũng, kết hợp nghiên cứu các quy định của BLHS năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 định nghĩa về tội phạm

và các tội phạm cụ thể về tham nhũng, tác giả luận văn đưa ra định nghĩa tội phạm

về tham nhũng như sau:

“Tội phạm về tham nhũng là hành vi nguy hiểm cho xã hội của người có chức

vụ, quyền hạn đã lợi dụng hoặc lạm dụng chức vụ, quyền hạn đó để vụ lợi gây thiệt hại cho Nhà nước, tổ chức, tập thể, doanh nghiệp, tổ chức ngoài nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân hoặc xâm phạm đến hoạt động đúng đắn của cơ quan,

tổ chức được quy định trong BLHS”

Theo quy định của BLHS năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009, tội phạm về tham nhũng bao gồm các tội sau:

- Tội tham ô tài sản (Điều 278 BLHS);

- Tội nhận hối lộ (Điều 279 BLHS);

- Tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 280 BLHS);

- Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ (Điều 281 BLHS);

- Tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ (Điều 282 BLHS);

- Tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng tới người khác để trục lợi (Điều 283 BLHS);

- Tội giả mạo trong công tác (Điều 284 BLHS);

Từ thực tế đấu tranh với tội phạm, bên cạnh khuynh hướng đấu tranh chống tội phạm bằng Luật hình sự và cho ra đời các khoa học pháp lý chống tội phạm, một khuynh hướng khác cũng đã xuất hiện, đó là khuynh hướng phòng ngừa tội phạm

mà di sản khoa học của nó chính là tội phạm học - khoa học về phòng ngừa tội phạm Khách thể nghiên cứu của nó cũng là tội phạm, song không phải ở dạng hành

vi mà ở dạng hiện tượng, tức là tình hình tội phạm [43, Tr 6], áp vào tội phạm tham nhũng thì được gọi là tình hình tội phạm tham nhũng và được định nghĩa như sau:

Tình hình tội phạm về tham nhũng là hiện tượng tâm-sinh lý- xã hội tiêu cực, vừa mang tính lịch sử và lịch sử cụ thể, vừa mang tính pháp lý hình sự với hạt nhân là tính giai cấp, được thể hiện thông qua tổng thể những hành vi phạm tội về tham nhũng đã xảy ra và các chủ thể đã thực hiện các hành vi đó trong một đơn vị thời gian nhất định và trên một địa bàn hành chính- lãnh thổ hay trong một lĩnh vực kinh tế - xã hội nhất định

1.1.2 Khái niệm phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Phòng ngừa tội phạm là nội dung nghiên cứu quan trọng của tội phạm học Khái niệm phòng ngừa tội phạm đã được dùng thống nhất trong hầu hết các công trình nghiên cứu về tội phạm học ở Việt Nam [12, Tr 189] và phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là một bộ phận của hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung dưới góc độ tội phạm học Vì vậy, để nhận thức về phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng, phải dựa trên cơ sở phòng ngừa tội phạm Trong tội phạm học,

do tuân thủ cái biện chứng giữa hành vi và hiện tượng, nên việc dùng từ “tội phạm” hay “tình hình tội phạm”, “phòng ngừa tội phạm” hay “phòng ngừa tình hình tội

phạm” đều không sợ sai [42, Tr 75]

Tình hình tội phạm hay tội phạm xảy ra ở một địa bàn trong một khoảng thời gian là một thực tế không ai bác bỏ Trong cái thực tế đó lại chứa đựng những yếu

tố tiêu cực mà trong sự tác động qua lại ở những hoàn cảnh, tình huống nhất định đã sinh ra chính thực tế như vậy, tức là chứa đựng quy luật của sự phạm tội mà tội

phạm học gọi là nguyên nhân và điều kiện cần phải được hạn chế, xóa bỏ Vì vậy, phòng ngừa tội phạm là hoạt động của Nhà nước, xã hội và mọi công dân tiến hành bằng mọi biện pháp cần thiết nhằm hướng đến mục tiêu hạn chế, xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện, tình huống tội phạm, làm giảm, tiến tới loại trừ hiện tượng tội phạm trong đời sống xã hội [4, Tr 387] Vấn đề nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm hay của tội phạm cũng vậy, tội phạm học nói chung và tội phạm học Mác-xít nói riêng đều có chung một quan điểm rõ ràng, đây là vấn đề nhân-quả Do vậy, phòng ngừa tội phạm bao giờ cũng gồm hai tạo phần không tách rời nhau, có quan hệ biện chứng với nhau Một tạo phần gồm các biện pháp tác động vào nhân

(tức là nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm ở giai đoạn tương tác nhập

tâm), được gọi là các biện pháp loại trừ tội phạm; một tạo phần khác gồm các biện

pháp tác động vào quả (tức là phản ứng trực diện với hiện trạng của tình hình tội

phạm), được gọi là các biện pháp ngăn chặn tội phạm [42, Tr 75] Phòng ngừa tội

phạm được xác định là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội, được tiến hành bằng nhiều biện pháp [3, Tr 33] Từ những vấn đề lý luận trên, có thể đưa

ra khái niệm: “Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là hoạt động của Nhà

nước, xã hội và mọi công dân tiến hành bằng mọi biện pháp cần thiết nhằm hướng đến mục tiêu hạn chế, xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện, tình huống làm phát sinh tội phạm tham nhũng, làm giảm, tiến tới loại trừ hiện tượng tội phạm này trong đời sống xã hội”

1.1.3.Ý nghĩa của phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

1.1.3.1 Ý nghĩa về mặt chính trị

Phòng ngừa tội phạm có ý nghĩa thực tiễn vô cùng to lớn trong kiểm soát xã hội hay nói cách khác, phòng ngừa tội phạm là phương tiện đắc lực của nhà nước nhằm kiểm soát tội phạm, ngăn chặn không để cho tội phạm xảy ra, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội [18, Tr 220] Phòng ngừa tội phạm là hoạt động để thực hiện đúng và nghiêm chỉnh các Nghị quyết của Đảng, quy định của pháp luật nhằm phục vụ việc nghiên cứu khoa học, triển khai các kết quả nghiên cứu và hợp tác quốc tế trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm và phòng ngừa tội phạm tham nhũng cũng vậy Tham nhũng hiện nay được xem vấn đề bức xúc của toàn cầu, là quốc nạn, giặc nội xâm của mỗi quốc gia, tham nhũng ảnh

hưởng rất nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế-xã hội của các quốc gia nói chung, của Việt Nam nói riêng Văn kiện các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc đều đề cập đến vấn đề phòng, chống tham nhũng và do tình hình tham nhũng ngày càng gia tăng nghiêm trọng cả bề rộng lẫn chiều sâu ở nhiều cấp, nhiều ngành nên Đảng ta xác định tham nhũng là một trong bốn nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng, của chế

độ [16, Tr 4] Tham nhũng làm tha hóa, biến chất đội ngũ cán bộ, đảng viên, xói mòn lòng tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo của Đảng, đối với Nhà nước và chế

độ, nguy cơ đến sự tồn vong của chế độ Trong phát biểu khai mạc hội nghị lần thứ

5 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng nhấn

mạnh “Đây là vấn đề nhức nhối, gây bức xúc trong nhân dân và gắn trực tiếp với

việc thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 về một số vấn đề cấp bách trong công tác xây dựng Đảng”[46, Tr 94] Phòng ngừa tham nhũng hiệu quả là góp phần bảo vệ

Đảng, bảo vệ chế độ, củng cố lòng tin của nhân dân vào Đảng, phát huy được sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc và tạo ra môi trường ổn định để đất nước phát triển tiến lên, thực hiện thành công mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội

1.1.3.2 Ý nghĩa về mặt kinh tế

Tội phạm nói chung bao giờ cũng gây ra thiệt hại cho nhà nước, xã hội và nhân dân, tội phạm tham nhũng cũng vậy Ngoài những thiệt hại về mặt tinh thần, lòng tin, cán bộ… thì tham nhũng gây thiệt hại rất lớn về kinh phí, nhiều vụ án gây thất thoát hàng nghìn tỉ đồng cho ngân sách nhà nước, nhân dân nhưng việc thu hồi sau phát hiện, xử lý không hiệu quả Bên cạnh đó, còn nhiều hậu quả khác cho xã hội như: Chi phí cho việc giải quyết các vụ án, chi phí cho việc giáo dục, cải tạo phạm nhân, chi phí cho việc tái cơ cấu kinh tế, doanh nghiệp… Do đó, phòng ngừa hiệu quả tội phạm tham nhũng có ý nghĩa tiết kiệm một khoản rất lớn về chi phí, tiền của và sức lực cho Nhà nước, xã hội trong việc điều tra, truy tố, xét xử, cải tạo, giáo dục người phạm tội; trong việc khắc phục hậu quả do tội phạm gây ra; tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế của đất nước

1.1.3.3 Ý nghĩa về mặt xã hội

Tội phạm hay tình hình tội phạm về lý luận là hiện tượng tâm sinh lý-xã hội tiêu cực, không bao giờ và không ở đâu, tình hình tội phạm lại là một hiện tượng

thuần túy sinh học, nhân chủng học, tâm lý học hay thuần túy kinh tế hoặc chính trị,

tư tưởng [4, Tr 108] Phòng ngừa tội phạm nói chung và tội phạm tham nhũng nói riêng là tham gia vào hạn chế, loại bỏ những nguyên nhân, điều kiện xã hội góp phần làm phát sinh tội phạm Bên cạnh đó, tham nhũng tác động mạnh đến các vấn

đề xã hội như: nghèo đói, bần cùng hóa người lao động, khoảng cách giàu nghèo tăng lên, những bất bình đẳng trong thực hiện những quyền cơ bản của con người, tạo ra sự xung đột xã hội Phòng ngừa tội phạm tham nhũng là hoạt động không chỉ của một cấp, một ngành mà cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và toàn xã

hội đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng “Đảng lãnh đạo chặt chẽ công tác phòng, chống

tham nhũng, lãng phí; phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của toàn dân; thực hiện đồng bộ các biện pháp chính trị, lý tưởng, tổ chức hành chính, kinh tế, hình sự” [7, Tr 2] Vì vậy, phòng ngừa tội phạm tham nhũng có ý nghĩa rất

lớn về mặt xã hội

1.1.3.4 Ý nghĩa về mặt văn hóa, truyền thống

Tham nhũng xâm phạm, thậm chí làm thay đổi, đảo lộn những chuẩn mực đạo đức xã hội, tha hóa, suy thoái đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước Trước những lợi ích bất chính đã hoặc sẽ có được khi thực hiện hành vi tham nhũng, nhiều cán bộ, công chức đã không giữ được phẩm chất đạo đức của người cán bộ, chạy theo lối sống hưởng thụ, hám danh, hám lợi, làm việc không vì mục đích phục vụ nhân dân mà hướng tới việc thu được lợi ích bất chính, bất chấp pháp luật, làm trái công vụ, trái lương tâm, đạo đức nghề nghiệp Hơn thế, tham nhũng còn xâm phạm những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc, khi người thực hiện hành vi tham nhũng là giáo viên, bác sĩ, những người hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, xã hội… những người xây dựng nền tảng tinh thần cho xã hội

Phòng ngừa tội phạm nói chung hay tội phạm về tham nhũng nói riêng còn

có ý nghĩa nhân văn cao cả ở chỗ nó hạn chế tới mức thấp nhất trong xã hội không

có bất cứ thành viên nào phải bị điều tra, truy tố, xét xử và phải chịu hình phạt của Nhà nước

Do vậy, phòng ngừa hiệu quả tình hình tội phạm tham nhũng có ý nghĩa tích cực, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống của dân tộc

1.2 Mục đích, nguyên tắc phòng ngừa tội phạm về tham nhũng

1.2.1 Mục đích phòng ngừa tội phạm về tham nhũng

Về góc độ thực tiễn công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về tham nhũng của Đảng và Nhà nước ta thì mục đích của công tác phòng ngừa tội phạm về tham nhũng được thể hiện khá rõ theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 3 khóa X là

“Ngăn chặn, từng bước đẩy lùi tham nhũng, lãng phí; tạo bước chuyển biến rõ rệt

để giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế-xã hội; củng cố lòng tin của nhân dân; xây dựng Đảng, Nhà nước trong sạch, vững mạnh; đội ngũ cán bộ, công chức

kỷ cương, liêm chính”[7, Tr2]

Ở góc độ tội phạm học, phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là việc khắc phục, hạn chế, loại trừ các nguyên nhân và điều kiện làm phát sinh tình hình tội phạm tham nhũng; đồng thời trên cơ sở nghiên cứu nguyên nhân và điều kiện của tội phạm về tham nhũng đề ra các giải pháp tổng thể và mang tính hệ thống, phòng ngừa các hiện tượng tiêu cực, hành vi tham nhũng, những yếu tố ảnh hưởng cũng như những sơ hở, thiếu sót trong cơ chế quản lý của cơ quan nhà nước trên các mặt; kiến nghị khắc phục những lỗ hổng trong quản lý, hoàn thiện hệ thống pháp luật giúp cho việc phòng, chống tham nhũng đạt hiệu quả Đây là mục đích tổng quát, xuyên suốt của công tác phòng ngừa tội phạm về tham nhũng Bên cạnh

đó, công tác phòng ngừa tội phạm về tham nhũng còn nghiên cứu môi trường sống xung quanh các nguyên nhân, điều kiện dẫn đến hành vi tham nhũng Từ đó, có biện pháp tác động để hạn chế, ngăn chặn những hiện tượng có ảnh hưởng bất lợi và sai lệch đến việc hình thành nhân cách, phẩm chất cá nhân tiêu cực của những người có khả năng, điều kiện thực hiện hành vi tham nhũng

1.2.2 Nguyên tắc phòng ngừa tội phạm về tham nhũng

Phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung và tội phạm về tham nhũng ở Việt Nam nói riêng là chiến lược hành động của toàn xã hội đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng nên nó phải tuân thủ nhiều nguyên tắc, phụ thuộc vào mục đích, vi mô và phạm vi tác động của biện pháp áp dụng Tuy nhiên, tất cả những biện pháp phòng ngừa dù ở phạm vi nào, với tính chất và mức độ nào cũng không thể thoát ly khỏi những nguyên tắc chung sau:

1.2.2.1 Nguyên tắc Đảng lãnh đạo

Nội dung của nguyên tắc Đảng lãnh đạo thể hiện ở chỗ mọi hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng cũng như mọi chủ thể tiến hành các hoạt

động phòng ngừa đều đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Việt Nam với lý luận khoa học chủ nghĩa Mác-Lênin kết hợp tư tưởng Hồ Chí Minh làm sợi chỉ đỏ dẫn đường Phòng chống tham nhũng, lãng phí là công việc khó khăn, phức tạp, là nhiệm

vụ quan trọng, thường xuyên của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc [2, Tr 166]

1.2.2.2 Nguyên tắc pháp chế xã hội chủ nghĩa trong phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Mọi hoạt động của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội đều phải trên cơ sở quy định của Pháp luật Vì vậy, không vì bất kỳ lý do nào mà hoạt động phòng ngừa tội phạm nói chung, phòng ngừa tội phạm về tham nhũng nói riêng và việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm về tham nhũng có thể tiến hành ngoài các quy định của Hiến pháp và pháp luật, hay nói cách khác hoạt động phòng ngừa tội phạm về tham nhũng phải có cơ sở quy định của pháp luật Trong quá trình tiến hành các hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng các chủ thể tuân thủ nghiêm chỉnh, nhất quán các quy định của pháp luật và chỉ khi thực hiện đúng các quy định của pháp luật, phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng mới đảm bảo mục đích của nó là phục vụ lợi ích xã hội, Nhà nước và công dân

1.2.2.3 Nguyên tắc dân chủ trong phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Nguyên tắc dân chủ trong phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng đòi hỏi sự tham gia tích cực và có hiệu quả vào hoạt động phòng ngừa tội phạm của các chủ thể như Nhà nước, các tổ chức và mọi công dân Các chủ thể tham gia phòng ngừa đều có quyền bàn bạc, phát huy sáng kiến của mình, đảm bảo cho hoạt động phòng ngừa có hiệu quả, đặc biệt là từng công dân phải được tham gia theo đúng cơ chế “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”

1.2.2.4 Nguyên tắc phối hợp trong phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là hoạt động có tính chất quốc gia và đặt trên bình diện xã hội rộng lớn nên đòi hỏi phải có sự tham gia của các lực lượng xã hội, của cơ quan nhà nước, đoàn thể, quần chúng và mọi công dân Tuy nhiên, hoạt động này nhất thiết phải đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, phải có cơ chế phối hợp chặt chẽ, nhịp nhàng, có sự điều chỉnh thống nhất giữa các cơ quan chuyên trách và không chuyên trách, giữa cơ quan Nhà nước, các tổ chức xã hội, các tổ chức kinh tế và mọi công dân, giữa Trung ương với địa phương Hình thức, nội dung và phạm vi phòng ngừa cần phải được xác định thống nhất giữa các chủ thể

tiến hành hoạt động phòng ngừa Đề cao và phát huy vai trò, trách nhiệm của xã hội trong phòng, chống tham nhũng đặc biệt là vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên, của cộng đồng, nhân dân trong việc phát hiện, đấu tranh với hiện tượng tham nhũng [6, Tr 5]

1.2.2.5 Nguyên tắc khoa học trong phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Nội dung của nguyên tắc khoa học và tiến bộ của hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng thể hiện ở chỗ các biện pháp phòng ngừa, tổ chức hệ thống phòng ngừa, các chủ thể phòng ngừa phải được xây dựng có khoa học, tức là

có cơ sở lý luận và thực tiễn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đấu tranh với tội phạm tham nhũng, mang tính chất đồng bộ, có hệ thống, đạt hiệu quả cao

1.2.2.6 Nguyên tắc quốc tế trong phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Tội phạm tham nhũng hiện nay là vấn nạn toàn cầu Vì vậy, các hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm này ở nước ta cũng phải phù hợp với xu thế và quan điểm của các nước trên thế giới Sự phù hợp này là cơ sở để Nhà nước ta tham gia

ký kết các Hiệp định, Điều ước song phương, đa phương trong lĩnh vực đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm về tham nhũng nói riêng

1.3 Nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Tình hình tội phạm tham nhũng cũng như tội phạm tham nhũng là hiện tượng

xã hội hết sức phức tạp, nó chịu sự chi phối, tác động của hàng loạt các yếu tố, các quá trình xã hội [41, Tr 34] Do vậy, để phòng ngừa tội phạm tham nhũng hiệu quả phải hướng vào giải quyết tốt các nội dung sau:

1.3.1 Nghiên cứu làm rõ các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm về tham nhũng

Nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về tham nhũng được hiểu là

hệ thống các hiện tượng xã hội tiêu cực trong các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa

tư tưởng, tâm lý xã hội… của chế độ xã hội quyết định sự ra đời của tình hình tội phạm như là hệ quả tất yếu; các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về tham nhũng tạo thành một hệ thống gồm nhiều bộ phận cấu thành nó [50, Tr 86] Chỉ có nghiên cứu làm rõ nguyên nhân, điều kiện của tội phạm tham nhũng mới tìm được quy luật phát sinh, tồn tại của nó cũng như các yếu tố tác động đến tình hình tội phạm Làm rõ, phát hiện các sơ hở thiếu sót trên các lĩnh vực để kịp thời khắc phục, bổ sung, chỉnh lý nhằm ngăn chặn tội phạm Trên cơ sở làm rõ được

nguyên nhân, điều kiện của tội phạm mới đưa ra các giải pháp, biện pháp phòng ngừa hiệu quả

1.3.2 Nghiên cứu, soạn thảo đề ra các chủ trương, giải pháp, biện pháp thích hợp nhằm từng bước xóa bỏ nguyên nhân, điều kiện của tội phạm về tham nhũng

Trên cơ sở nghiên cứu làm rõ nguyên nhân, điều kiện của tội phạm về tham nhũng, căn cứ vào điều kiện kinh tế-xã hội cụ thể và thực tiễn cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng mà các chủ thể phòng ngừa tội phạm soạn thảo, đề xuất các phương pháp, biện pháp phòng ngừa tội phạm về tham nhũng cho phù hợp Tùy thuộc vào nguyên nhân của tình hình tội phạm trên từng lĩnh vực mà đưa ra giải pháp phù hợp nhưng phải mang tính cụ thể, đảm bảo tính khả thi trong thực hiện và đối với từng chủ thể phòng ngừa

1.3.3 Tiến hành các hoạt động phòng ngừa tội phạm

Nếu chỉ nghiên cứu, soạn thảo đề ra các chủ trương, giải pháp, biện pháp

phòng ngừa mà không tổ chức thực hiện thì hoạt động phòng ngừa tội phạm về tham nhũng chỉ dừng lại trên phương diện lý luận chưa đi vào thực tiễn Để phát huy được hiệu quả và đạt được mục đích phòng ngừa thì tổ chức triển khai các hoạt động phòng ngừa là khâu quan trọng Hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là nhiệm vụ chung của toàn xã hội Nó đòi hỏi các chủ thể tham gia phải căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ cụ thể của mình để chủ động và phối hợp tiến hành các hoạt động phòng ngừa Trong quá trình tổ chức tiến hành phòng ngừa, cần phải xây dựng được kế hoạch phòng ngừa cho từng cấp, từng ngành, từng lực lượng, phải xây dựng, xác định các lực lượng phòng ngừa theo chức năng, nhiệm vụ

cụ thể, có sự phân công, phân cấp và phối hợp chặt chẽ

1.3.4 Phân tích hiệu quả hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Cũng như bất kỳ hoạt động nào khác, phòng ngừa tội phạm về tham nhũng cần được đánh giá hiệu quả sau khi triển khai thực hiện Việc đánh giá hiệu quả phòng ngừa tội phạm sẽ góp phần hoàn thiện hoạt động phòng ngừa tội phạm trong tương lai, xác định trách nhiệm của các chủ thể trong suốt quá trình phòng ngừa tội phạm và hiệu quả sử dụng các nguồn lực đầu tư cho hoạt động phòng ngừa tội phạm này, kiểm tra, tổng kết rút kinh nghiệm để đánh giá xem biện pháp nào có hiệu quả,

lực lượng nào làm tốt, biện pháp nào kém tác dụng,…để kịp thời bổ sung, sửa đổi, hoàn thiện cho phù hợp

1.4 Chủ thể phòng ngừa tình hình các tội phạm tham nhũng

Phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung và phòng ngừa tình hình tội phạm

về tham nhũng nói riêng là cuộc đấu tranh phức tạp, đòi hỏi nỗ lực chung của toàn

bộ hệ thống chính trị, toàn xã hội [32, Tr 98] Sự tham gia của toàn xã hội, bao gồm các cơ quan nhà nước ở các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội và mọi công dân thì phòng ngừa tình hình tội phạm mới đạt hiệu quả cao Có thể coi các cơ quan và tổ chức sau đây là những chủ thể chính của hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm tham nhũng

1.4.1 Đảng Cộng sản Việt Nam

Là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội, Đảng Cộng Sản Việt Nam luôn coi vấn đề phòng ngừa tình hình tội phạm là nội dung quan trọng trong hoạt động của các tổ chức Đảng Các Chủ trương, đường hướng của Đảng trong các giai đoạn lịch sử cụ thể đã quy định phương hướng chung phát triển của xã hội và đề ra đường lối, phương pháp giải quyết những nhiệm vụ này Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là một bộ phận không thể tách rời trong công tác chính trị tư tưởng của Đảng để giáo dục Cộng Sản chủ nghĩa cho những người lao động Trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp cách mạng, Đảng ta đã ban hành rất nhiều Chỉ thị, Nghị quyết để lãnh đạo cuộc đấu tranh phòng chống tham nhũng Nghị quyết số 14-NQ/TW ngày 15/5/1996 của Bộ Chính trị khóa VII đã chỉ rõ: Đấu tranh phòng, chống tham nhũng là một bộ phận cấu thành quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng và nhân dân ta hiện nay, góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, xây dựng Đảng và kiện toàn

bộ máy Nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực hiện quyền dân chủ của nhân dân [41, Tr 24] Đảng lãnh đạo phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng thông qua chủ trương, đường lối, Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng về phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng - an ninh, xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh và những Chỉ thị, Nghị quyết chuyên đề về công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng Trên cơ sở đó, được cụ thể hóa thành các chính sách, quy định của pháp luật để các cấp, các ngành và toàn xã hội tham gia một cách hiệu quả vào công tác phòng ngừa

tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội phạm về tham nhũng nói riêng Đại hội lần thứ XII của Đảng xác định đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí là nhiệm vụ thường xuyên, quan trọng; đồng thời là nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, lâu dài là trách nhiệm của các cấp ủy Đảng [11, Tr 211]

1.4.2 Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp

Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp là cơ quan quyền lực Nhà nước ở Trung ương và địa phương, có thẩm quyền xây dựng Luật, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, các Nghị quyết, chương trình, kế hoạch chỉ đạo, tổ chức giám sát các hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung và tình hình tội phạm về tham nhũng nói riêng Trên thực tế, hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng của Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp mang tính định hướng chung, thúc đẩy hoạt động phòng ngừa của các chủ thể khác, hoạt động này luôn thu hút sự tham gia của đông đảo các thành phần xã hội, có giá trị thực tiễn cao Hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng của Quốc hội thường được thể hiện thông qua việc nâng cao chất lượng văn bản quy phạm pháp luật nhằm hạn chế cơ hội tham nhũng, trong việc phê chuẩn và kiểm soát ngân sách, quyết định các chương trình, dự án quan trọng của quốc gia, bảo đảm sự minh bạch về tài sản và thông tin trong hoạt động của bộ máy nhà nước, thực hiện quyền giám sát tối cao của Quốc hội trong công tác phòng, chống tham nhũng Đối với Hội đồng nhân dân các cấp thể hiện qua việc tham gia vào chương trình phòng ngừa tội phạm tham nhũng nói chung của nhà nước, ban hành các Nghị quyết để thực hiện và chỉ đạo các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội thực hiện vai trò phòng ngừa tham nhũng; tham gia giám sát việc thực hiện các chương trình, kế hoạch đó và giám sát chuyên

đề về phòng, chống tham nhũng… Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015

quy định nhiệm vụ, quyền hạn của Hội đồng nhân dân các cấp “Quyết định biện

pháp bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và các hành

vi vi phạm pháp luật khác, phòng, chống quan liêu, tham nhũng trong phạm vi được phân quyền” [27, Tr 23]

1.4.3 Các cơ quan chấp hành của Nhà nước từ Trung ương đến địa phương

Là những chủ thể có trách nhiệm quản lý, tổ chức chỉ đạo, điều hành triển khai thực hiện các mặt hoạt động của đời sống xã hội nên các cơ quan chấp hành

của Nhà nước có vai trò hết sức quan trọng trong công tác phòng ngừa tình hình tội phạm nói chung và tội phạm về tham nhũng nói riêng Hoạt động phòng ngừa tội phạm của các cơ quan này thường được thực hiện bằng các hình thức như: quản lý, giáo dục cán bộ, nhân viên trong cơ quan; thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra để kịp thời phát hiện những sơ hở, thiếu sót trong quản lý, những biểu hiện tiêu cực để

đề ra biện pháp khắc phục kịp thời; tham gia vào các chương trình, kế hoạch, các hoạt động phòng ngừa tội phạm của Nhà nước theo chức năng, nhiệm vụ của mình; phối hợp với các chủ thể khác trong hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm

1.4.4 Các cơ quan bảo vệ pháp luật: Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, cơ quan Thi hành án

Các cơ quan bảo vệ pháp luật và cơ quan tư pháp có vai trò quan trọng trong công tác phòng ngừa tội phạm, nhất là phòng ngừa nghiệp vụ Vai trò của các cơ quan này được thể hiện trước hết ở chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan Các hoạt động phòng ngừa tội phạm của các cơ quan này mang tính nghiệp vụ cao, có tác động mạnh mẽ đến hạn chế tình hình tội phạm cũng như phát hiện nguyên nhân và điều kiện của tội phạm, thực hiện các biện pháp nhằm triệt tiêu (loại trừ) nguyên nhân và điều kiện đó Các cơ quan bảo vệ pháp luật và cơ quan tư pháp thực hiện chức năng và nhiệm vụ trong công tác phòng ngừa tội phạm được nhà nước trang bị các kiến thức, công cụ, biện pháp và phương tiện cần thiết để thực hiện, luôn giữ vai trò nòng cốt trong việc đấu tranh phòng, chống tội phạm Cơ quan thanh tra, kiểm toán nhà nước, điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án có trách nhiệm phối hợp trong phòng, chống tham nhũng [22, Tr 12]

- Ngành Công an thực hiện việc phân tích thực trạng tình hình tội phạm, các khuynh hướng, các nguyên nhân của sự thay đổi về các khuynh hướng của tình hình tội phạm và thông báo về những vấn đề không thuộc thẩm quyền giải quyết của ngành công an cho các chủ thể phòng ngừa khác để phối hợp thực hiện Các cơ quan thuộc ngành công an là một trong những cơ quan tham gia chính vào việc phối hợp và kế hoạch hóa tổng thể việc phòng ngừa tội phạm Giữa các lực lượng trong ngành Công an có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau, phối hợp với các tổ chức bảo vệ trật tự pháp luật, trật tự quản lý nhà nước, quản lý kinh tế, bảo vệ cán bộ khác để thực hiện phòng ngừa tình hình tội phạm tham nhũng

- Viện kiểm sát nhân dân kiểm sát việc tuân theo pháp luật đối với các hoạt động tư pháp và thực hiện công tố tại các phiên tòa Chính vì vậy, trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, Viện kiểm sát nhân dân các cấp tham gia phát hiện những nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm tham nhũng, phát hiện những sơ hở, thiếu sót trong quản lý nhà nước để kiến nghị các cơ quan hữu quan có biện pháp chấn chỉnh, khắc phục kịp thời nhằm ngăn ngừa tội phạm Phối hợp với các cơ quan nhà nước hữu quan trong hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật để phòng ngừa tội phạm

- Tòa án nhân dân thực hiện công tác phòng ngừa tội phạm thông qua công tác xét xử các vụ án tham nhũng Tòa án chủ động phối hợp với các cơ quan tiến hành tố tụng để giải quyết các vụ án tham nhũng đúng thời hạn, đúng người, đúng tội, đúng pháp luật Từ thực tiễn xét xử, Tòa án có thể tổng kết được diễn biến của tình hình tội phạm tham nhũng, có thể tìm ra và làm rõ nguyên nhân, điều kiện của tình hình tội phạm về tham nhũng và yêu cầu các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân áp dụng các biện pháp phòng ngừa tội phạm; đưa ra các kiến nghị với Nhà nước về phương hướng thực hiện các chính sách xã hội liên quan đến phòng, chống tham nhũng; đồng thời thông qua hoạt động xét xử , góp phần giáo dục công dân ý thức tuân thủ pháp luật

- Các cơ quan tư pháp thực hiện việc tổ chức các biện pháp giáo dục pháp luật- một bộ phận hợp thành của việc giáo dục tổng hợp đối với công dân, trong tổng thể các biện pháp giáo dục đó cò việc phòng ngừa Tham gia xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, thi hành án và qua việc tham gia nghiên cứu hoàn thiện hệ thống lý luận về phòng, chống tội phạm; tổ chức phối hợp cùng các cơ quan bảo vệ pháp luật khác thực hiện công tác phòng, chống tội phạm nói chung và tội phạm tham nhũng nói riêng

1.4.5 Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các Tổ chức thành viên

Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên là những tổ chức thuộc hệ thống chính trị, tập hợp đông đảo mọi tầng lớp nhân dân tham gia xây dựng và thực hiện chính sách pháp luật của nhà nước, do đó góp phần tạo nên hiệu quả của hoạt động phòng ngừa tội phạm về tham nhũng [28, Tr 33], thể hiện qua việc phối hợp với các

cơ quan có thẩm quyền tuyên truyền, giáo dục nhân dân và các thành viên tổ chức mình thực hiện nghiêm quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng [33, Tr

60]; kiến nghị các biện pháp nhằm phát hiện và phòng ngừa tham nhũng; động viên nhân dân tham gia tích cực vào việc phát hiện, tố cáo hành vi tham nhũng; cung cấp thông tin, phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong việc phát hiện, xác minh, xử lý các vụ án tham nhũng Thực hiện chức năng giám sát và phản biện xã hội trong phòng, chống tham nhũng; đồng thời yêu cầu các tổ chức, cá nhân

có thẩm quyền áp dụng các biện pháp phòng ngừa tham nhũng

1.4.6 Các tổ chức kinh tế và công dân

Các tổ chức kinh tế và công dân tham gia phòng ngừa tham nhũng dưới góc

độ tham gia vào công tác phòng ngừa của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức thành viên; trực tiếp khắc phục những hiện tượng, tình huống có thể phát sinh tội phạm trong lao động, công tác mà họ trực tiếp gặp phải [50, Tr 180]; tham gia đóng góp ý kiến vào việc hoàn thiện pháp luật phòng, chống tham nhũng, hoàn thiện các quy định pháp luật về quản lý nhà nước trên các lĩnh vực; tham gia giám sát công tác cải cách hành chính, việc thực hiện pháp luật phòng, chống tham nhũng, giám sát hoạt động thực thi công vụ của cán bộ, công chức nhà nước và phát hiện, cung cấp thông tin, tố giác các hành vi tham nhũng Mọi công dân có nghĩa vụ tích cực đấu tranh phòng, chống tội phạm [26, Tr 10]

1.5 Các loại biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

Phòng ngừa tội phạm về tham nhũng thể hiện tính chủ động ngăn ngừa không để xảy ra tội phạm tham nhũng và nếu xảy ra thì cần phải được phát hiện, ngăn chặn kịp thời Phòng ngừa tham nhũng đòi hỏi phải có sự kết hợp thống nhất, thực hiện đồng bộ giữa những biện pháp mang tính cấp bách với những giải pháp mang tính chiến lược [20]

Theo hướng nghiên cứu, tác giả luận văn chia các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng thành các biện pháp trước mắt và biện pháp lâu dài

1.5.1 Các biện pháp trước mắt

1.5.1.1 Công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan, tổ chức đơn vị

Đây là biện pháp quan trọng đầu tiên nhằm phòng ngừa tình hình tội phạm

về tham nhũng Công khai minh bạch hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị nhằm tạo điều kiện để người dân cũng như toàn xã hội tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước Thông qua công khai, minh bạch trong hoạt động của cơ quan nhà nước, người dân dễ dàng nhận biết và chủ động thực hiện các quyền và

nghĩa vụ của mình cũng như đòi hỏi cơ quan nhà nước và các cán bộ, công chức nhà nước thực hiện các quy định đó Công khai, minh bạch làm cho công chức nhà nước có ý thức hơn trong việc thực hiện chức trách, công vụ của mình theo đúng trình tự, thủ tục, thẩm quyền mà pháp luật quy định Những nội dung phải được công khai, minh bạch đó là: chính sách, pháp luật và việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật; hoạt động của các cơ quan, tổ chức, đơn vị (trừ nội dung thuộc bí mật nhà nước và những nội dung khác theo quy định của Chính phủ) Các hình thức công khai có thể là: công bố tại các cuộc họp cơ quan, tổ chức, đơn vị; niêm yết công khai tại trụ sở làm việc; thông báo bằng văn bản đến các cơ quan, tổ chức, đơn

vị, cá nhân có liên quan; phát hành ấn phẩm; thông báo trên các phương tiện thông tin đại chúng; đưa lên trang thông tin điện tử; cung cấp thông tin theo yêu cầu hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân,…Trong tình hình hiện nay, việc công khai, minh bạch để phòng ngừa tham nhũng cần tập trung vào một số lĩnh vực như: mua sắm công; quản lý đầu tư xây dựng cơ bản; tài chính; ngân sách nhà nước; hồ sơ thủ tục về đất đai; việc huy động và sử dụng các khoản đóng góp của dân; sử dụng các khoản viện trợ, tài trợ; quản lý và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước; sử dụng ngân sách, tài sản của nhà nước, công tác cán bộ; báo cáo hàng năm về phòng, chống tham nhũng…

1.5.1.2 Thực hiện trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước

Trách nhiệm giải trình đã được quy định tương đối phổ biến trong hệ thống pháp luật của nhiều quốc gia nhằm phòng ngừa và phát hiện tham nhũng, đặc biệt là việc xác định rõ trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức nói riêng và cơ quan nhà nước nói chung trong hoạt động công vụ Luật sửa đổi, bổ sung một số điều

Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2012 đã bổ sung trách nhiệm giải trình “khi có

yêu cầu, cơ quan nhà nước có thẩm quyền phải giải trình về quyết định, hành vi của mình trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn được giao trước cơ quan, tổ chức,

cá nhân có quyền, lợi ích hợp pháp bị tác động trực tiếp bởi quyết định, hành vi đó”

[24, Tr 14]

1.5.1.3 Xây dựng và thực hiện các chế độ, định mức, tiêu chuẩn

Pháp luật hiện hành của nhà nước ta quy định cơ quan nhà nước trong phạm

vi, nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm xây dựng, ban hành và công khai các chế độ, định mức, tiêu chuẩn, bởi chế độ, định mức, tiêu chuẩn trong các lĩnh

vực quản lý luôn liên quan đến việc sử dụng tài sản, vốn và ngân sách nhà nước Việc thực hiện một cách tùy tiện và trái phép các tiêu chuẩn, chế độ, định mức sẽ dẫn đến việc tài sản nhà nước bị thất thoát, tiền bạc hoặc những lợi ích vật chất rơi vào tay một số ít người, thực chất đó là sự hưởng lợi bất chính của những người có chức

vụ, quyền hạn hoặc những người có quan hệ thân quen với những người có chức vụ, quyền hạn Đây chính là một dạng hành vi tham nhũng cần được ngăn chặn Thường

có hai loại tiêu chuẩn, chế độ, định mức bị vi phạm liên quan đến tham nhũng, đó là các chế độ, định mức, tiêu chuẩn về lợi ích, nhất là các chế độ đối với người có chức

vụ lãnh đạo, quản lý và các chế độ, tiêu chuẩn, định mức có tính chất chuyên môn, kỹ thuật Bên cạnh việc xây dựng và thực hiện phải luôn gắn với công tác kiểm tra và xử

lý các vi phạm quy định về chế độ, định mức, tiêu chuẩn

1.5.1.4 Thực hiện đúng quy tắc ứng xử, quy tắc đạo đức nghề nghiệp, việc chuyển đổi vị trí công tác của cán bộ, công chức

Việc thực hiện quyền lực công luôn được thực hiện thông qua hoạt động công vụ của đội ngũ công chức Vì vậy, để chống tham nhũng cần tăng cường kiểm soát việc thực hiện quyền lực nhà nước, trực tiếp là kiểm soát quá trình thực hiện công vụ của đội ngũ cán bộ, công chức, nâng cao chất lượng thực thi công vụ để hạn chế các điều kiện phát sinh tham nhũng Biện pháp này có ý nghĩa hết sức quan trọng trong công tác phòng ngừa tham nhũng

Việc thực hiện đúng quy tắc ứng xử yêu cầu cán bộ, công chức, viên chức khi thi hành công vụ và trong quan hệ xã hội phải thực hiện hoặc không thực hiện những việc gì phù hợp với đặc thù của từng nhóm cán bộ, công chức, viên chức và từng lĩnh vực hoạt động công vụ, bảo đảm sự liêm chính và trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức

Đối với việc thực hiện quy tắc đạo đức nghề nghiệp, Luật Phòng chống tham nhũng 2005 quy định một số nghề nghiệp đặc thù, hoạt động có tính chất độc lập như: Luật sư, kiểm toán viên, công chứng viên không làm việc trong các cơ quan nhà nước Mặc dù đây không phải là những người thuộc đội ngũ cán bộ, công chức nhưng phải quy định về đạo đức nghề nghiệp phù hợp nhằm hướng tới xây dựng một nền văn hóa phi tham nhũng trong toàn xã hội

Việc chuyển đổi vị trí của cán bộ, công chức, viên chức là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phòng ngừa tham nhũng Chuyển đổi vị trí công tác là để tránh việc cán bộ, công chức, viên chức do làm lâu năm ở một vị trí công tác sẽ tìm

ra được những kẽ hở hay những khiếm khuyết của cơ chế, chính sách, hoặc có những mối quan hệ nhóm thân hữu, nhóm quan hệ lợi ích, trục lợi, từ đó tìm cách lợi dụng tham nhũng

1.5.1.5 Thực hiện việc kê khai minh bạch tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức

Minh bạch tài sản, thu nhập được coi là giải pháp then chốt, trọng tâm trong phòng ngừa tham nhũng Minh bạch tài sản, thu nhập là để cơ quan, tổ chức, đơn vị

có thẩm quyền biết được tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức; phục vụ cho công tác quản lý cán bộ, công chức, viên chức góp phần phòng ngừa và ngăn chặn hành

vi tham nhũng

1.5.1.6 Xử lý trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị để xảy ra tham nhũng

Đề cao trách nhiệm của người đứng đầu là một yếu tố quan trọng trong quản

lý nhà nước nói chung và phòng, chống tham nhũng nói riêng Bao gồm trách nhiệm của người đứng đầu trong việc tạm đình chỉ công tác, tạm thời chuyển sang

vị trí công tác khác đối với cán bộ, công chức, viên chức và trách nhiệm của người đứng đầu khi để xảy ra hành vi tham nhũng trong cơ quan, tổ chức, đơn vị do mình quản lý

Vấn đề trách nhiệm của người đứng đầu đã được quy định tại Luật phòng, chống tham nhũng và các văn bản hướng dẫn thi hành và cũng đã được nhấn mạnh

là một trong những giải pháp của Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020

1.5.1.7 Cải cách hành chính, đổi mới công nghệ quản lý và phương thức thanh toán

Quản lý là phương diện hoạt động quan trọng của bộ máy nhà nước, diễn ra trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội và ảnh hưởng đến quyền lợi của mọi người dân Đây cũng là lĩnh vực mà tình trạng tham nhũng xảy ra nhiều nhất Cải cách hành chính nhằm xây dựng một nền hành chính trong sạch, hiện đại, hoạt động có hiệu quả, hiệu lực và thể hiện tính phục vụ; tăng cường tính độc lập và tự chịu trách

nhiệm của cơ quan, tổ chức, đơn vị, đẩy mạnh việc phân cấp quản lý giữa Trung ương và địa phương, giữa các cấp chính quyền địa phương; phân định rõ nhiệm vụ, quyền hạn giữa các cơ quan nhà nước; công khai, đơn giản hóa và hoàn thiện các thủ tục hành chính; quy định cụ thể trách nhiệm từng chức danh trong cơ quan, tổ chức, đơn vị

Các cơ quan, tổ chức, đơn vị phải thường xuyên cải tiến công tác, tăng cường

áp dụng khoa học, công nghệ trong hoạt động, tạo điều kiện thuận lợi để công dân,

cơ quan, tổ chức, đơn vị chủ động thực hiện quyền và lợi ích hợp pháp của mình mà không phải trực tiếp tiếp xúc với cán bộ, công chức, viên chức

Việc đổi mới phương thức thanh toán cũng là một trong những giải pháp hữu hiệu trong việc phòng ngừa tội phạm về tham nhũng Hiện nay, nền kinh tế của chúng ta cơ bản vẫn là nền kinh tế tiền mặt, rất khó kiểm soát, kể cả thu nhập của cán bộ, công chức, viên chức từ ngân sách nhà nước Vì vậy, cùng với việc áp dụng khoa học, công nghệ trong quản lý, cần phải đổi mới, thay thế phương thức thanh toán để kiểm soát chặt chẽ hơn các giao dịch, nhất là những khoản chi có sử dụng ngân sách nhà nước và các khoản chi liên quan đến cán bộ, công chức, viên chức để đảm bảo sự minh bạch trong các nguồn thu nhập của họ

1.5.2 Các biện pháp căn bản, lâu dài

1.5.2.1 Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục, nâng cao nhận thức về phòng, chống tham nhũng

Mục tiêu của biện pháp này nhằm góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân về phòng, chống tham nhũng

Các hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục chủ yếu hiện nay là thông qua việc tổ chức các hội nghị, lớp học; phát hành sách, tài liệu; đưa nội dung giáo dục pháp luật về phòng, chống tham nhũng vào chương trình giảng dạy của các trường trung học, cơ sở đào tạo; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật; xây dựng các chuyên trang, chuyên mục về phòng, chống tham nhũng trên các phương tiện truyền thông; lồng ghép vào sinh hoạt chi bộ, đoàn thể chính trị-xã hội Nội dung tuyên truyền, giáo dục chủ yếu là các Chủ trương, Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tham nhũng, kết quả phát hiện, xử lý các vụ việc, vụ án tham nhũng Nghị quyết số 21/NQ-CP ngày 12/5/2009 của Chính

phủ ban hành Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020 xác

định “Đẩy mạnh và đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền nhằm nâng cao nhận

thức trong nhân dân về biểu hiện, tác hại của tham nhũng và trách nhiệm của xã hội trong công tác phòng, chống tham nhũng” [5, Tr 9]

1.5.2.2 Biện pháp kinh tế

Một trong những nguyên nhân và điều kiện cơ bản của tham nhũng hiện nay

là nguyên nhân kinh tế Nền kinh tế thị trường và chế độ tư hữu là mảnh đất màu

mỡ làm nảy sinh và nuôi dưỡng chủ nghĩa cá nhân Đó là nguyên nhân chủ yếu sinh

ra bệnh tham lam, thói lười biếng và nạn tham nhũng Vì vậy, phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng căn bản và lâu dài là cùng với việc tiến hành thống nhất, đồng bộ với các biện pháp khác, thì cần phải tập trung các nguồn lực phát triển mạnh mẽ kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trong đó, chú trọng hoàn thiện thể chế thị trường, tái cấu trúc nền kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh tái cấu trúc hệ thống ngân hàng và các tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước, làm cho kinh tế nhà nước không ngừng lớn mạnh giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân Trong quá trình tái cấu trúc nền kinh tế, cần làm giảm thiểu

cơ sở và những yếu tố kinh tế-xã hội sinh ra chủ nghĩa cá nhân, đồng thời đưa ra những yếu tố định hướng xã hội chủ nghĩa trở thành bộ phận hữu cơ của toàn bộ chương trình tái cấu trúc nền kinh tế nói chung và từng kế hoạch, dự án phát triển kinh tế-xã hội nói riêng Chỉ có như vậy mới hạn chế chủ nghĩa cá nhân và nạn tham nhũng

1.5.2.3 Biện pháp mang tính chất chính trị

Đối với hoạt động phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng, biện pháp chính trị xã hội hết sức quan trọng, bởi đây là nhiệm vụ không chỉ của một cấp, một ngành mà là nhiệm vụ chung của toàn xã hội đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành, quản lý của Nhà nước, sự vào cuộc của các lực lượng xã hội

và mọi người dân Vì vậy, những vấn đề về xây dựng, chỉnh đốn Đảng, hoàn thiện bộ máy nhà nước, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các

tổ chức thành viên trong tham gia giám sát, phản biện xã hội; xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức đủ đức, đủ tài, phát huy quyền dân chủ, huy động sự tham gia tích cực của mỗi công dân vào phòng ngừa tham nhũng phải luôn được được đặt

ra Đây là biện pháp mang tính chất quyết định, khi nó được thực hiện hiệu quả

sẽ tác động tích cực đến các biện pháp khác, đến nhận thức và hành động của cộng đồng, góp phần hình thành trong xã hội một quyết tâm chính trị cao độ đấu tranh với tệ nạn tham nhũng

1.5.2.4 Biện pháp tổ chức quản lý

Biện pháp này hướng vào việc khắc phục, làm triệt tiêu những điều kiện thuận lợi cho quá trình hình thành động cơ, ý thức tham nhũng, không tạo sơ hở cho việc thực hiện tham nhũng liên quan đến cấu trúc bộ máy nhà nước, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các hệ cơ quan trong bộ máy nhà nước, của từng cơ quan nhà nước và mối quan hệ giữa các cơ quan đó Cần khắc phục những sai lầm, thiếu sót, sơ hở trong tổ chức bộ máy nhà nước, trong quản lý nhà nước để hạn chế, khắc phục một số nguyên nhân và điều kiện của tham nhũng Xây dựng và hoàn thiện tổ chức các cơ quan phòng, chống tham nhũng theo hướng đảm bảo sự độc lập cần thiết với các cơ quan quản lý nhà nước theo cấp lãnh thổ và sự chỉ đạo tập trung, thống nhất của Trung ương Đổi mới phương thức hoạt động, củng cố, bổ sung, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, tăng cường phương tiện làm việc của các cơ quan, đơn vị chuyên trách chống tham nhũng Có chế độ đãi ngộ phù hợp đối với cán bộ, công chức trong các đơn vị chuyên trách chống tham nhũng [8, Tr 3] Tăng cường công tác giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp cũng như việc giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên; thực hiện tốt quy chế dân chủ ở cơ sở gắn với công tác phòng, chống tham nhũng

1.5.2.5 Các biện pháp pháp luật

Hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, phù hợp để không còn

“lỗ hổng pháp luật” có thể bị lợi dụng để tham nhũng Tăng cường tính nghiêm

khắc trong các chế tài của Luật Phòng, chống tham nhũng và Bộ luật Hình sự để người có ý định tham nhũng không dám tham nhũng Quy định trách nhiệm hình sự nghiêm khắc hơn đối với những tội phạm là người có thẩm quyền thực thi pháp luật, những người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để phạm tội [47, Tr 35] Quy định chặt chẽ, chi tiết về công chức, công vụ và trách nhiệm, đảm bảo thực hiện tốt ngay trong luật chế độ kê khai, kiểm soát thu nhập, quà biếu…sẽ ngăn chặn được các hành vi sử dụng, lạm dụng quyền lực để tham nhũng Việc thực hiện đúng luật là

một trong những đảm bảo quan trọng để khắc phục, hạn chế và loại trừ nguyên nhân

và điều kiện của tham nhũng Các hình thức trách nhiệm pháp lý, trong đó có trách nhiệm hình sự cũng có ý nghĩa quan trọng đối với việc phòng ngừa tham nhũng; xử

lý kịp thời, nghiêm minh, không để lọt tội phạm tham nhũng cũng có giá trị phòng ngừa rất cao Mặt khác, chủ thể của hành vi tham nhũng là một dạng chủ thể đặc biệt, có kiến thức và trình độ chuyên môn nhất định nên thủ đoạn thực hiện hành vi tham nhũng rất tinh vi, khó phát hiện Do đó, đòi hỏi việc hoàn thiện hệ thống pháp luật và tổ chức các biện pháp phòng ngừa tham nhũng phải chặt chẽ, khoa học mới đảm bảo phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi tham nhũng xảy ra

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Những vấn đề lý luận chung về phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là tương đối rộng, với nhiều tác giả nghiên cứu khác nhau, trong Chương 1 của Luận văn đã làm rõ những vấn đề chung nhất Tổng hợp từ nhiều tài liệu nghiên cứu đã góp phần giúp tác giả làm sáng tỏ và khái quát được định nghĩa về tham nhũng, tội phạm tham nhũng và tình hình tội phạm về tham nhũng dưới góc độ nghiên cứu của tội phạm học và phòng ngừa tội phạm Theo đó, tham nhũng là hành

vi của người có chức vụ, quyền hạn nhằm mục đích vụ lợi Phòng ngừa tham nhũng mang ý nghĩa bao trùm trên tất cả các mặt của đời sống xã hội Việc phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng bao hàm tất cả các hoạt động phòng và chống tham nhũng, là một hệ thống các biện pháp nhằm ngăn chặn, loại trừ các nguyên nhân, điều kiện của nó Phòng ngừa tội phạm là trách nhiệm của toàn xã hội với sự chung tay vào cuộc của các cơ quan, tổ chức và mọi công dân, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc phòng ngừa, thực hiện với nhiều biện pháp kể cả trước mắt và lâu dài; đồng thời phải được tiến hành đồng bộ, đảm bảo các nguyên tắc mới đạt được kết quả Chương 1 với tính chất nghiên cứu, tìm hiểu và làm sáng tỏ những vấn đề cơ bản về lý luận một cách khái quát nhất sẽ

là cơ sở cho việc tìm hiểu, đánh giá thực trạng phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận trong Chương 2 và cùng với kết quả thực trạng của Chương 2 làm cơ sở cho việc nghiên cứu, đề xuất giải pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ở Chương 3

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM

VỀ THAM NHŨNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BÌNH THUẬN

2.1 Thực trạng nhận thức về mục đích, ý nghĩa, các nguyên tắc, nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng

2.1.1 Nhận thức mục đích, ý nghĩa, các nguyên tắc, nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng qua hoạt động của các chủ thể phòng ngừa trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

Đảng ta đã xác định tham nhũng là một trong bốn nguy cơ “nội xâm” gây mất ổn định chính trị, ảnh hưởng đến sự tồn vong của đất nước Đấu tranh phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là một bộ phận cấu thành quan trọng trong toàn bộ sự nghiệp đấu tranh cách mạng của Đảng và nhân dân ta hiện nay Nó góp phần nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, tăng cường hiệu quả quản lý Nhà nước, xây dựng Đảng và kiện toàn bộ máy Nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực hiện quyền dân chủ của nhân dân…Phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng phải gắn liền và phục vụ công cuộc đổi mới kinh tế-xã hội, giữ vững ổn định chính trị, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ Quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Quán triệt tinh thần đó, trong những năm qua, tỉnh Bình Thuận đã quyết tâm

và nỗ lực thực hiện các biện pháp phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã chỉ đạo các ngành, các cấp quán triệt và ban hành các chương trình, kế hoạch chỉ đạo, triển khai thực hiện các quy định của pháp luật về phòng, chống tham nhũng, Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm

2020, Chương trình hành động của Chính phủ về phòng, chống tham nhũng, Công ước Liên Hợp Quốc về chống tham nhũng

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, sự quản lý, điều hành của UBND tỉnh, công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trong cán bộ và nhân dân trên địa bàn tỉnh Bình Thuận đã được quan tâm đúng mức, triển khai đến tất cả cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và đông đảo quần chúng nhân dân, thể hiện quyết tâm chính trị ngày càng cao và đạt được những kết quả tích cực Tỉnh ủy đã

lãnh đạo về công tác phòng, chống tham nhũng UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản tập trung hoàn thiện thể chế cho công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trong cán bộ và nhân dân Bên cạnh đó, UBND tỉnh còn ban hành một

số văn bản liên quan đến các lĩnh vực như: Kế hoạch hành động thực hiện Luật phòng, chống tham nhũng, Kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống tham nhũng đến năm 2020, Kế hoạch triển khai Đề án “Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về phòng, chống tham nhũng, Công ước Liên Hợp quốc về chống tham nhũng trên địa bàn tỉnh từ năm 2012-2016”

Đồng thời với công tác chỉ đạo triển khai, hàng năm, Tỉnh ủy, UBND tỉnh cũng đã ban hành các Kế hoạch, tổ chức kiểm tra công tác phòng, chống tham nhũng trên địa bàn tỉnh; chỉ đạo Thanh tra nhà nước Tỉnh và thanh tra chuyên ngành thường xuyên thanh tra, kiểm tra, nhất là các lĩnh vực nhạy cảm, các lĩnh vực dễ phát sinh tiêu cực, tham nhũng, qua đó giúp các cơ quan, đơn vị, cấp ủy, chính quyền địa phương nhận thức đầy đủ hơn về trách nhiệm của mình trong việc lãnh đạo, chỉ đạo công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trong cán bộ và nhân dân

Một số nội dung, hình thức phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trong cán bộ và nhân dân trên địa bàn tỉnh Bình Thuận đạt hiệu quả tích cực được

ưu tiên áp dụng như: Tổ chức các buổi tuyên truyền, các lớp tập huấn, bồi dưỡng kiến thức pháp luật bằng nhiều hình thức từ các phương tiện thông tin đại chúng đến các phiên tòa xét xử lưu động, các hình thức trực quan khác; thông qua phát huy vai trò giám sát, phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc tỉnh, các tổ chức thành viên, qua đối thoại trực tiếp định kỳ giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền với nhân dân; thiết lập hộp thư tiếp nhận ý kiến góp ý, các đường dây nóng để tiếp nhận

ý kiến phản ảnh của nhân dân, qua phát huy vai trò các cơ quan báo chí, rà soát thông tin trên mạng xã hội, mua tin các vụ việc tham nhũng…

Trong giai đoạn 2012-2016, phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận đã được các cơ quan, địa phương từ cấp tỉnh đến cơ sở

tổ chức triển khai thực hiện khá nghiêm túc Công tác phòng ngừa ở các cấp ngày càng được quan tâm hơn, sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan trong việc thực hiện công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ngày càng đồng bộ,

hiệu quả hơn, nhất là việc trao đổi thông tin và phối hợp triển khai các giải pháp về phòng ngừa tham nhũng

Nhìn chung, các cấp, các ngành ở tỉnh Bình Thuận đều nhận thức và xác định phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, là một nội dung cốt lõi trong xây dựng, chỉnh đốn Đảng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc nên đã tập trung chỉ đạo, huy động các nguồn lực, đề ra nhiều giải pháp triển khai thực hiện Vì vậy, việc phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận được tiến hành khá đồng bộ, thống nhất, hiệu quả với sự tham gia nghiêm túc, trách nhiệm của nhiều chủ thể, từ cơ quan nhà nước đến tổ chức xã hội và mọi công dân [37, Tr 23] Từ đó, nhận thức của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và nhân dân về chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước trong việc phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận ngày càng được nâng lên

Bên cạnh những kết quả đạt được, nhận thức về phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh vẫn còn những hạn chế nhất định Đó là vẫn còn không ít tổ chức, cá nhân cho rằng công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng là việc của các cơ quan bảo vệ pháp luật nên chưa thật sự quan tâm đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình trong công tác phòng, chống tham nhũng hoặc thực hiện mang tính hình thức, chiếu lệ, thiếu tích cực và

hỗ trợ trong công tác phối hợp Một bộ phận cán bộ, công chức và nhân dân có tâm

lý “ai chống-chống ai”, cho rằng không thể chống được tham nhũng vì những người tham nhũng có khi lại là những người chỉ đạo chống tham nhũng nên thờ ơ, thiếu quan tâm, thiếu tin tưởng vào việc phòng, chống tham nhũng của cơ quan chức năng

Từ thực trạng nhân thức trên đã phần nào ảnh hưởng đến hiệu quả công tác phòng ngừa tham nhũng thời gian qua của tỉnh Bình Thuận Báo cáo tổng kết công tác phòng, chống tham nhũng năm 2014, nhiệm vụ trọng tâm năm 2015 của Tỉnh ủy

Bình Thuận đánh giá “Nhìn chung công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng,

lãng phí chưa được thực hiện mạnh mẽ, quyết liệt ở tất cả các cấp, các ngành…Tình hình tham nhũng vẫn còn diễn biến phức tạp; tham nhũng xảy ra nhiều trong lĩnh vực quản lý tài chính, ngân sách và đất đai, nhất là cấp xã”[36, Tr 14]

2.1.2 Nhận thức về mục đích, ý nghĩa, các nguyên tắc, nội dung phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng qua thực trạng tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

2.1.2.1 Phần hiện của tình hình tội phạm về tham nhũng từ thực tiễn tỉnh Bình Thuận

Phần hiện của tình hình tội phạm về tham nhũng bao gồm tổng thể những tội phạm tham nhũng đã xảy ra, đã được phát hiện xử lý về hình sự và có trong thống

kê tội phạm chính thức của cơ quan có thẩm quyền Phần hiện của tình hình tội phạm về tham nhũng được xác định thông qua các thông số phản ảnh mức độ, diễn biến, cơ cấu, tính chất của các tội phạm về tham nhũng đã xảy ra và được phát hiện,

xử lý về hình sự và có trong thống kê tội phạm chính thức của cơ quan có thẩm quyền [4, Tr 150] Trong luận văn này, tác giả sử dụng số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận để minh họa mức độ tổng quan về thực trạng, diễn biến của tội phạm về tham nhũng trên địa bàn Tỉnh Bình Thuận

* Thứ nhất, thực trạng (mức độ) của tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

Mức độ tổng quan của tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận được mô tả (Bảng 2.1) cho thấy: trong 5 năm (từ năm 2012-2016) trên địa bàn tỉnh xảy ra 39/6116 vụ (chiếm tỷ lệ 0,66%), với 58/9114 bị cáo bị Toà án nhân dân cấp tỉnh, huyện xét xử về các tội phạm tham nhũng (chiếm 0,63%) Ở giai đoạn này, bình quân mỗi năm có 7,8 vụ với 11,6 bị cáo bị xét xử Tội phạm về tham nhũng xảy ra ở 9/10 Huyện, Thị, Thành phố (trừ huyện Phú Quý), trong đó, xảy ra nhiều nhất là huyện Bắc Bình, sau đó là huyện Hàm Thuận Nam (Bảng 2.2)

*Thứ hai, động thái (diễn biến) của tình hình tội phạm về tham nhũng xảy ra trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

Căn cứ vào Bảng 2.1, nếu so sánh với năm 2012 thì năm 2014, năm 2015 và

2016 đều tăng về số vụ án và số bị cáo tội tham nhũng; trong đó, năm 2016 về số vụ chỉ tăng 01 vụ nhưng tăng gần gấp đôi số bị cáo so với năm 2012 Những năm gần đây, diễn biến của mức độ các tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận có chiều hướng tăng về số vụ so với năm 2012 mặc dù tăng không nhiều, chỉ

từ 01-02 vụ nhưng số bị cáo tăng cao trong năm 2014 đến năm 2015 có giảm xuống

nhưng vẫn cao hơn năm 2012 và năm 2016 tăng lên trở lại Ở địa bàn huyện có số

vụ án, bị cáo chiếm tỷ lệ nhiều nhất là huyện Bắc Bình thì năm 2015 và 2016 tăng cao về số vụ án và số bị cáo so với các năm trước (Bảng 2.2) Sự tăng giảm (không theo quy luật này) được lý giải bởi những yếu tố tác động đến nguyên nhân, điều kiện phát sinh tội phạm về tham nhũng cũng như kết quả phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng của các cấp, các ngành trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

* Thứ ba, cơ cấu của tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

Phân tích số liệu tại Bảng 2.1 cho thấy số vụ phạm tội và số người phạm tội

về tham nhũng hàng năm trên địa bàn tỉnh Bình Thuận chiếm tỷ lệ rất nhỏ (dưới 1%) so với tổng số vụ án và người phạm tội bị xét hình hình sự trên địa bàn (năm

2016, tỷ lệ bị cáo chiếm 1,07%) Trong số 39 vụ phạm tội xảy ra của giai đoạn

2012-2016 được phân bổ ở 6 tội danh (trừ tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh

hưởng đối với người khác để trục lợi), chiếm tỷ lệ nhiều nhất là tội tham ô tài sản

22/39 vụ, với 30/58 bị cáo; ít nhất là tội lạm quyền trong khi thi hành công vụ và giả mạo trong công tác, mỗi tội danh 01 vụ/01 bị cáo (Bảng 2.3); vụ án đặc biệt nghiêm trọng chiếm tỷ lệ thấp nhất 03/39 vụ, rất nghiêm trọng và đặt biệt nghiêm trọng 30/39 vụ, chiếm 76,9% (Bảng 2.4)

* Thứ tư, tính chất của tình hình tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận

Mặc dù chiếm tỷ lệ nhỏ về số vụ và số người phạm tội trong tổng số vụ án hình sự và bị cáo bị đưa ra xét xử của giai đoạn nghiên cứu nhưng diễn biến hết sức phức tạp, không theo quy luật Tội phạm đa phần thuộc trường hợp nghiêm trọng và rất nghiêm trọng, trong tổng số vụ án phạm tội về tham nhũng đưa ra xét xử 80% trở lên là tù có thời hạn, chung thân, có vụ gồm nhiều hành vi phạm tội, liên quan đến nhiều tội danh kể cả tội danh về tham nhũng và tội danh khác liên quan đến chức vụ, nhiều bị cáo Tài sản tham nhũng, thiệt hại do tham nhũng gây ra lên tới hàng tỷ đồng Hầu hết, người phạm tội tham nhũng đều lợi dụng sự sơ hở, lỏng lẻo trong quản lý của cơ quan, người có thẩm quyền để thực hiện hành vi phạm tội với những thủ đoạn gian dối như lập, kê khai, giả mạo chữ ký, chứng từ thanh, quyết toán,… để chiếm đoạt tài sản hoặc lợi dụng chức trách, nhiệm vụ được giao để

chiếm đoạt tài sản của người khác Người thực hiện hành vi tham nhũng đều có nhân thân, hướng phát triển tốt trong sự nghiệp, công việc, được cấp trên, nhân dân tin tưởng, tín nhiệm nhưng do thiếu sự tu dưỡng, rèn luyện, vì động cơ cá nhân, lối sống thực dụng, chịu tác động của đồng tiền nên phạm tội, đáng chú ý, phần đông bị cáo có trình độ chuyên môn từ trung cấp trở lên, do đó trong thực hiện hành vi tội phạm với nhiều thủ đoạn che đậy rất tinh vi dẫn đến khi phát hiện nhiều vụ việc diễn ra trong thời gian khá dài Khoảng 80% vụ án tham nhũng xảy ra ở cấp cơ sở, thuộc các lĩnh vực: văn hóa-giáo dục, thực hiện chính sách an sinh xã hội, hành chính - tư pháp, quản lý đất đai, tài nguyên, khoáng sản (Bảng 2.5, 2.6), liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân nên gây dư luận và sự bất bình trong quần chúng Qua đó, cho thấy việc triển khai công tác phòng ngừa tình hình tội phạm về tham nhũng ở cấp cơ sở chưa thật sự hiệu quả Rõ nét là vụ án

“Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ” xảy ra tại UBND Thị trấn

Chợ Lầu, huyện Bắc Bình, Tỉnh Bình Thuận Qua nghiên cứu hồ sơ vụ án và bản án hình sự Sơ thẩm số 05/2016/HSST ngày 22-23/02/2016 của Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận cho thấy bị cáo Huỳnh Thái Kháng nguyên là chủ tịch UBND Thị trấn Chợ Lầu, trong thời gian giữ chức vụ Chủ tịch UBND thị trấn đã lợi dụng chức trách, nhiệm vụ được giao, chỉ đạo bộ phận tài chính và cán bộ cấp dưới làm thủ tục, lập các phiếu chi từ tháng 3 năm 2008 đến tháng 12 năm 2013 để chiếm doạt 271.968.000 đồng trong số tiền 1.359.842.000 đồng tiền phạt vi phạm hành chính trong các lĩnh vực trật tự an toàn giao thông được huyện điều tiết về cho thị trấn Hành vi của bị cáo đã bị Tòa án nhân dân tỉnh Bình Thuận tuyên phạm tội “lợi dung chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ và tuyên phạt 3 năm tù giam

2.1.2.2 Phần ẩn của tội phạm về tham nhũng trên địa bàn tỉnh Bình Thuận thời gian từ 2012-2016

Trên thực tế không phải mọi tội phạm xảy ra (trong đó có tội phạm về tham nhũng) đều được phát hiện, xử lý hình sự Có một số lượng không nhỏ tội phạm về tham nhũng xảy ra nhưng không được phát hiện, xử lý về hình sự và không có trong thống kê tội phạm chính thức của cơ quan có thẩm quyền Đây là số tội phạm ẩn - cái tạo nên phần ẩn của tình hình tội phạm về tham nhũng

Căn cứ vào tình hình hình kinh tế-xã hội ở địa bàn tỉnh Bình Thuận cũng như kết quả phát hiện, xử lý về hình sự của các cơ quan bảo vệ pháp luật trong những năm qua cho thấy: Số vụ và số bị cáo bị đưa ra xét xử về tội phạm tham nhũng mới chỉ phản ảnh phần nào tình trạng thực tế của tình hình tội phạm về tham nhũng Số còn lại vẫn chưa được phát hiện hoặc được phát hiện nhưng không xử lý hình sự mà xử lý bằng các hình thức khác, tức là vẫn còn ẩn, chiếm

tỷ lệ khá cao Cụ thể, năm 2013, toàn tỉnh phát hiện, xử lý 16 vụ/25 người có hành vi tham nhũng nhưng xét xử hình sự chỉ có 7 vụ/08 bị cáo Năm 2014, phát hiện 24 vụ/43 người có hành vi tham nhũng hoặc có dấu hiệu tham nhũng nhưng xét xử hình sự chỉ có 9 vụ/17 bị cáo

Phần ẩn của tội phạm về tham nhũng xảy ra trên địa bàn tỉnh Bình Thuận được chia làm 3 loại:

- Tội phạm ẩn khách quan: Bao hàm tất cả những tội phạm đã xảy ra trong thực tế, song các cơ quan có thẩm quyền khởi tố vụ án hình sự không có thông tin

về chúng

- Tội phạm ẩn chủ quan: Là tội phạm có lý do ẩn xuất phát từ các chủ thể mà pháp luật đã quy định cho nhiệm vụ trực tiếp đấu tranh chống tội phạm, kể từ khâu trực tiếp phát hiện dấu hiệu tội phạm hoặc tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm cho đến khâu xét xử vụ án hình sự

- Tội phạm ẩn thống kê: Là loại tội phạm ẩn tồn tại trong phạm vi công tác thống kê tội phạm, song không phải nằm ở chủ thể tiến hành công việc thống kê, không phải ở phương tiện kỹ thuật-công nghệ áp dụng cho công tác thống kê lạc hậu hay hiện đại, mà nằm ở những quy định có tính chất pháp lý đối với công tác thống kê tội phạm

Có tình trạng này là do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan khác nhau như:

Thứ nhất, tham nhũng là một loại tội phạm đặc biệt, chủ thể của nó là những

người có chức vụ, quyền hạn, có trình độ, thực hiện hành vi tham nhũng rất tinh vi, khó phát hiện và trong nhiều trường hợp kẻ vi phạm dùng nhiều thủ đoạn, kể cả dưới danh nghĩa nhà nước để cản trở việc điều tra và truy cứu trách nhiệm