Phạm nhiều tội theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn huyện chương mỹ (tt0

Trong thời ian qua do c ưa được quan tâm, nghiên cứu đún mức dẫn đến có những sai sót nhất định n ư: - Xác định không đầy đủ, không đúng các hành vi phạm nhiều tội trên thực tế do nhận

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học PGS.TS HỒ SỸ SƠN

Phản biện1: PGS.TS TRẦN VĂN ĐỘ Phản biện 2: PGS.TS TRẦN ĐÌNH NHÃ

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn t ạc sĩ

Họp tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam 16H15.giờ ngày 30

tháng.10 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài

Kể từ năm 1986, N nước Việt Nam chủ trươn xâ dựng và phát triển đất nước theo nền kinh tế thị trườn địn ướng XHCN, xây dựn N nước pháp quyền XHCN Đời sống kinh tế, văn óa - xã hội

đã có sự chuyển biến và phát triển mạnh mẽ trên mọi lĩn vực Tuy nhiên, ngoài những thành tựu tích cực đã đạt được thì nền kinh tế thị trườn cũn l m nảy sinh nhiều vấn đề tiêu cực trong xã hội, tron đó

có tình hình tội phạm m n ười phạm tội phạm nhiều tội ngày càng diễn biến phức tạp

BLHS năm 1999, sửa đổi bổ sun năm 2009 v dự thảo BLHS năm 2015 đã có nhữn tác động tích cực đối với công tác phòng, chống tội phạm tron đó có các loại tội phạm do chủ thể thực hiện bị xác định

là phạm nhiều tội Đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới của Đảng về cải các tư p áp theo tinh thần: Nghị quyết số 08/NQ-TW ngày 02/01/2002,[6]; Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 24/5/2005 và Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/06/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng, cải các tư p áp Việt Nam đến năm 2020 v đảm bảo thực hiện các quyền con n ười, quyền công dân theo Hiến p áp năm 2013 [6]

Việc nghiên cứu để làm sáng tỏ về mặt lý luận chế định phạm nhiều tội của Luật hình sự Việt Nam có ý n ĩa k oa ọc và thực tiễn Tuy nhiên từ trước đến nay, vấn đề này vẫn c ưa n ận được sự điểu chỉnh chính thức bằng một quy phạm riêng biệt trong phần chung của

Bộ luật hình sự Việt Nam, mà thuật ngữ “phạm nhiều tội” c ỉ được đề

cập tại Điều 50 BLHS năm 1999 v Điều 55 BLHS năm 2015 C ín vì vậy, việc nghiên cứu để đảm bảo nhận thức thống nhất, khoa học và thực tiễn bản chất pháp lý của chế định phạm nhiều tội nhằm xác định đường lối xử lý phù hợp mới có tác dụng tích cực tron côn tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, đặc biệt là loại phạm nhiều tội Trên thực

tế hành vi phạm tội có biểu hiện phạm từ hai tội trở lên ở nhiều dạng khác nhau [24,tr.34,35] Việc định tội danh và quyết định hình phạt tron trường hợp phạm nhiều tội có nội dung rất quan trọng trong lý luận và thực tiễn thực thi pháp luật Trong thời ian qua do c ưa được quan tâm, nghiên cứu đún mức dẫn đến có những sai sót nhất định

n ư:

- Xác định không đầy đủ, không đúng các hành vi phạm nhiều tội

trên thực tế do nhận thức chưa đúng hoặc không đầy đủ quy định pháp luật;

- Nhận thức chưa đúng, không đầy đủ về cấu thành tội phạm đối với các hành vi nguy hiểm do chủ thể cụ thể đã thực hiện xâm phạm đến (các) nhiều tội theo quy định của BLHS; nhận thức không chính xác các tình tiết cụ thể của từng cấu thành tội phạm

Do cần bổ sung một phần về lý luận và khái quát một số vấn đề thực tiễn mà TAND huyện C ươn Mỹ đã iải quyết, xét xử các vụ án

có bị cáo (các bị cáo) phạm nhiều tội, đồng thời đưa ra một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật hình sự về phạm nhiều tội trong bối cảnh xây dựn N nước pháp quyền và cải các tư p áp

hiện nay Chính vì vậy, tác giả chọn vấn đề: “Phạm nhiều tội theo

pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội” l m luận văn t ạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong khoa học luật hình sự, hiện đã có n iều công trình nghiên cứu và các bài viết đề cập đến vấn đề phạm nhiều tội n ư:

Các côn trìn đã viết t n sác : “Những vấn đề cơ bản trong

khoa học Lụât hình sự, phần chung, chương IV” Nbx Đại học quốc gia

Hà Nội, năm 2005 của TSKH.GS Lê Cảm [10, tr.71]; “Nhiều tội phạm”

(c ươn XV, iáo trìn Luật hình sự Việt Nam) Trun tâm đ o tạo từ xa Đại học Huế do GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên, Nxb công an nhân dân

Hà Nội (tái bản năm 2011) tác giả có đề cập đến biện pháp nhân chủng học, tức là biện p áp tác độn đến các quá trình di cư v t íc n i xã ội của nhữn n ười di cư a một số tiêu chí phân loại đán c ú ý, n ư việc phân loại t eo cơ c ế hoạt động hay các biện pháp phòng ngừa có thể được nhóm theo sự phát triển của hoạt động phòng ngừa có mục đíc (n ư p òn n ừa iai đoạn sớm, n ăn c ặn tội phạm ở iai đoạn chuẩn bị

và phạm tội c ưa đạt, các biện pháp phòng ngừa tái phạm)

Các Luận án, Luận văn n i n cứu về chế định phạm nhiều tội:

Luận án Tiến sĩ luật học “Chế định nhiều tội phạm trong Luật hình sự

Việt Nam” của nghiên cứu sin L Văn Đệ [13, tr.34]; Luận văn T ạc sĩ

luật học “Chế định phạm nhiều tội trong Luật hình sự Việt Nam – Một

số vấn đề lý luận và thực tiễn trên đại bàn tỉnh Vĩnh Phúc”[26,tr.16] của

tác giả Đặng Phú Lâm; Luận văn T ạc sĩ luật học “Quyết định hình

phạt trong những trường hợp đặc biệt”[25,tr.52] của tác giả Hoàng Chí

Kiên; Luận văn T ạc sỹ luật học “Phạm nhiều tội trong luật hình sự

Việt Nam” [38, tr.38] của tác giả Lê Thị Thúy

Một số bài viết n ư: “Phạm tội nhiều lần và phạm nhiều tội”

(Tạp chí Toà án nhân dân số 3/1995 của Thạc sỹ Mai Bộ); “Tạp chí Luật học số 4/1996 của GS.TS Võ Khánh Vinh và Nguyễn Văn Ho n);

“Chế định đa (nhiều tội phạm) và mô hình lý luận của nó trong Luật

hình sự Việt Nam” [47,tr.37] “Tạp chí Dân chủ và pháp luật số 6/2001”

n ĩa đối với việc nghiên cứu và áp dụng trên thực tiễn Tuy nhiên, cho

đến nay vẫn c ưa có tác iả nào có công trình nào nghiên cứu “Phạm

nhiều tội theo pháp luật hình sự Việt Nam từ thực tiễn huyện Chương Mỹ”

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Tr n cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận về phạm nhiều tội; thực trạn các qu định của BLHS và thực tiễn áp dụn các qu định của BLHS Việt Nam tron định tội danh và quyết dịnh hình phạt đối với trường hợp phạm nhiều tội; làm rõ những bất cập vướng mắc và nguyên nhân của chúng Luận văn kiến nghị hoàn thiện các qu định

của pháp luật và trình bày một số giải pháp khác nhằm bảo đảm áp dụng đún tron trường hợp phạm nhiều tội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu, hệ thống những vấn đề lý luận về phạm nhiều tội;

+ P ân tíc các qu định của pháp luật hình sự nước ta về phạm nhiều tội;

+ P ân tíc đán iá t ực tiễn áp dụn các qu định của pháp luật hình sự về phạm nhiều tội, những bất cập, hạn chế và nguyên nhân;

+ Đưa ra kiến nghị hoàn thiện qu định của pháp luật về phạm nhiều tội và một số giải pháp bảo đảm dụn đún các qu địn đó tr n thực tế

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn lấ các quan điểm khoa học, các qu định của pháp luật hình sự Việt Nam về chế định phạm nhiều tội trong sự so sánh với qu định pháp luật của một số quốc gia khác trên thế giới và thực tiễn xét xử phạm nhiều tội của TAND huyện C ươn Mỹ - Thành phố Hà Nội để nghiên cứu các nội dung của đề t i đã iải quyết, xét

xử các vụ án có bị cáo (các bị cáo) phạm nhiều tội

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề t i được nghiên cứu tr n cơ sở phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ n ĩa Mác-Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đản v N nước ta về chính sách hình sự, về tội phạm và hình phạt, về phòng chống tội phạm, về N nước pháp quyền

và Cải các tư p áp

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề t i được nghiên cứu có kết hợp trong một tổng thể các

p ươn p áp cụ thể n ư: P ươn p áp p ân tíc v tổng hợp; p ươn

p áp so sán , đối chiếu; p ươn p áp diễn dịc ; p ươn p áp qu nạp;

p ươn p áp t ống kê, khảo sát thực tiễn giải quyết các vấn đề được đưa ra n i n cứu trong Luận văn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn óp p ần làm phong phú thêm lý luận về chế định phạm nhiều tội, đồng thời nâng cao nhận thức về chế định phạm nhiều tội trong luật hình sự Việt Nam

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn đưa ra một số giải pháp về lý luận đối với chế định phạm nhiều tội để các nhà làm luật tham khảo sửa đổi, bổ sung hoàn thiện nhữn qu định về phạm nhiều tội trong thời gian tới

Luận văn có t ể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tác nghiên cứu khoa học chuyên ngành và tài liệu tham khảo đối với cán bộ làm công tác nghiên cứu, giảng dạy và cán bộ làm công tác

Điều tra, truy tố v đặc biệt l đội n ũ T ẩm phán trong ngành TAND các cấp

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Luận văn ồm 03 c ươn :

C ươn 1 N ững vấn đề lý luận và pháp luật hình sự Việt Nam

về phạm nhiều tội

C ươn 2 T ực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt tron trường hợp phạm nhiều tội tr n địa bàn huyện C ươn Mỹ, thành phố Hà Nội

C ươn 3 Các u cầu và giải pháp bảo đảm định tội danh và quyết định hình phạt đún tron trường hợp phạm nhiều tội

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT HÌNH SỰ

VIỆT NAM VỀ PHẠM NHIỀU TỘI 1.1 Những vấn đề lý luận về phạm nhiều tội

1.1.1 Khái niệm và các dấu hiệu của phạm nhiều tội

Tron k oa ọc luật ìn sự, có quan điểm t eo đó: “Phạm

nhiều tội là trường hợp một người đã thực hiện nhiều tội phạm khác nhau trong một khoảng thời gian nhất định mà trong thời gian phạm các tội đó họ chưa bị xét xử và kết án nay trong thời hiệu truy cứu TNHS bị đưa ra xét xử về các hành vi phạm tội đã thực hiện.”

Từ n ữn p ân tíc n u tr n, có t ể xâ dựn k ái niệm về

p ạm n iều tội n ư sau:

“Phạm nhiều tội là trường hợp một chủ thể phạm từ hai tội trở lên hoặc khi hành vi của người phạm tội có dấu hiệu của từ hai tội trở lên mà những tội ấy được quy định tại các điều luật khác nhau (hoặc các khoản khác nhau của cùng một điều luật nếu các đối tượng của tội phạm khác nhau) được quy định trong phần các tội phạm của BLHS, người phạm tội chưa bị xét xử về các tội đã phạm và các tội ấy vẫn còn thời hiệu truy cứu TNHS”

Phạm nhiều tội là một dạn đặc biệt của hành vi phạm tội, thể hiện rõ ở tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi

Thứ nhất, về mức độ gây thiệt hại của tội phạm t ì tron trường hợp

n , n ười phạm tội phạm nhiều tội tức là từ hai tội trở lên, mỗi tội phạm đều có đối tượng bị xâm hại, tác động riêng

Thứ hai, về mức độ lỗi của tội phạm Ý chí quyết tâm phạm tội của chủ

thể tron trường hợp phạm nhiều tội bao giờ cũn cao ơn trường hợp phạm tội đơn lẻ, tính nguy hiểm cho xã hội của n vi cao ơn vì n

vi phạm nhiều tội xâm hại đến nhiều khách thể khác nhau

1.1.2 Các trường hợp phạm nhiều tội

- Trường hợp thứ nhất: Phạm nhiều tội do thực hiện nhiều hành

vi phạm tội độc lập thỏa mãn nhiều cấu thành tội phạm khác nhau Một

là: N ười phạm tội thực hiện nhiều hành vi cấu thành các tội riêng lẻ

n ưn k ôn li n quan đến nhau Hai là: N ười phạm tội thực hiện

nhiều hành vi phạm tội có liên quan với nhau, thỏa mãn nhiều cấu thành tội phạm độc lập khác nhau

Trường hợp thứ hai: N ười phạm tội thực hiện một hành vi

phạm tội n ưn n vi n lại thỏa mãn cấu thành hai hay nhiều tội

phạm cụ thể Một là, hành vi phạm tội thỏa mãn nhiều cấu thành tội

phạm khác nhau Ví dụ, L Văn H đã i mìn v o n an P với mục

đíc iết cả ia đìn an P để trả thù Hai là, hành vi phạm tội thỏa mãn cấu thành tội phạm của n vi đồng phạm của hai tội khác nhau Ba là,

hành vi phạm tội thỏa mãn CTTP của một tội phạm cụ thể và thỏa mãn CTTP của n vi đồng phạm của một tội phạm khác

1.2.3 Phân biệt phạm nhiều tội với một số trường hợp khác

Phân biệt phạm nhiều tội với phạm tội nhiều lần:

Nghiên cứu các qu định của Luật hình sự thấy hiện na c ưa có

khái niệm nào về tình tiết “ phạm tội nhiều lần” T ực tiễn truy tố, xét

xử các cơ quan tư p áp dựa trên một số ướng dẫn sau:

+Phạm tội nhiều lần: là có từ hai lần trở lên phạm cùng một loại

tội, mỗi lần đều đã có đủ yếu tố cấu thành tội phạm, c ưa bị truy cứu

trách nhiệm hình sự, nay các lần phạm tội đó được xét xử trong cùng một vụ án

+ N ười t ực iện n vi xâm ại từ 02 qu p ạm p áp luật (02 QHPL) được các điều luật cụ t ể qu địn tron BLHS trở n n t ì có

t ể bị coi l p ạm n iều tội

Trong trường hợp phạm tội nhiều lần, n ười thực hiện tội phạm chỉ xâm hại đến một khách thể, mặc dù đối tượng bị xâm hại có thể khác nhau

Phân biệt phạm nhiều tội với “Tái phạm”, “Tái phạm nguy hiểm”

Thứ nhất, trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm vừa là tình

tiết tăn nặng TNHS chung, vừa là tình tiết định khung thì phạm nhiều tội

l trường hợp được đặt ra để cơ quan xét xử tổng hợp hình phạt đối với nhiều tội m n ười phạm tội gây ra;

Thứ hai, nếu n ư ở trường hợp phạm nhiều tội, n ười phạm tội

có thể thực hiện nhiều hành vi phạm tội cụ thể, cũn có t ể là một hành vi

n ưn các n vi đó có dấu hiệu của nhiều tội phạm thì ở tái phạm, tái phạm nguy hiểm, n ười phạm tội phải luôn thực hiện nhiều hành vi phạm tội trong những thời gian khác nhau

Thứ ba, n ười phạm tội tron trường hợp tái phạm, tái phạm

nguy hiểm đã bị kết án về tội phạm trước, c ưa được xóa án tích lại phạm tội mới còn ở trường hợp phạm nhiều tội t ì n ười phạm tội c ưa bị xét

xử về tội nào trong các tội phạm mà họ gây ra

Thứ tư, tron trường hợp tái phạm, tái phạm nguy hiểm phải xét

đến dấu hiệu hình thức lỗi của n ười phạm tội còn phạm nhiều tội thì

k ôn đặt ra dấu hiệu này

Phân biệt phạm nhiều tội với phạm tội chuyên nghiệp

Trường hợp phạm tội có tính chất chuyên nghiệp cũn k ôn được

qu địn tron BLHS, t eo ướng dẫn của Hội đồng Thẩm phán TANDTC tại Nghị quyết số 01/2006/NQ-HĐTP n 12/5/2006 t ì Tòa án sẽ áp dụng tình tiết phạm tội có tính chất chuyên nghiệp k i có đầ đủ các điều kiện sau đâ : Cố ý phạm tội từ năm lần trở lên về cùng một tội phạm không phân biệt đã bị truy cứu TNHS a c ưa bị truy cứu TNHS, nếu c ưa ết thời hiệu truy cứu TNHS hoặc c ưa được xóa án tíc ; N ười phạm tội đều lấy các lần phạm tội làm nghề sinh sống và lấy kết quả của việc phạm tội làm nguồn sinh sống chính

Phân biệt phạm nhiều tội với tội ghép

Nếu n ười n o t ực iện n iều n vi tron tội ép, mỗi

n vi tron tội ép lại t ỏa mãn CTTP ri n , m n vi n k ôn

p ải l điều kiện để t ực iện, l ậu quả tất ếu của n vi p ạm tội kia t ì l p ạm n iều tội, p ải tu n bố bị cáo p ạm từn tội, qu ết địn

ìn p ạt của mỗi tội rồi mới tổn ợp ìn p ạt

Phân biệt phạm nhiều tội với phạm tội liên tục

Phạm tội liên tục là do một loạt hành vi phạm tội cùng loại, xảy ra

kế tiếp nhau về mặt thời gian nhằm đạt tới mục đíc của tội phạm

Phạm nhiều tội với phạm tội đơn lẻ

Phạm tội đơn lẻ là chủ thể (“chỉ người nào”- t eo Điều 2 BLHS năm 1999, k oản 1 Điều 2 BLHS năm 2015 v “chỉ pháp nhân nào” –

theo khoản 2 Điều 2 BLHS năm 2015) p ạm một tội đã được qu định trong BLHS và chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với một tội đã phạm mà đã đủ các yếu tố cấu thành một tội phạm cụ thể, còn phạm