Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên

1. Tính cấp thiết của đề tài Công cuộc đổi mới do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo đã mang lại những thành tựu to lớn, hết sức quan trọng trên tất cả các lĩnh vực, kinh tế, chính trị văn hóa xã hội quan hệ hợp tác và hội nhập sâu rộng đáng tin cậy, góp phần tạo tiền đề cần thiết cho sự phát triển và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Để duy trì và phát triển bền vững các quan hệ xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc nâng cao pháp luật sát với đời sống xã hội, mới đây tại kỳ họp quốc hội chủ tịch quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã chỉ đạo tập chung và tăng cường việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật giáo dục cùng với đó là coi trọng nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân, động viên, khuyến khích kịp thời phát hiện tố giác hành vi phạm tội và phối hợp chặt chẽ với cơ quan nhà nước có thẩm quyền đấu tranh phòng chống tội phạm. Thông tư liên tịch số 06 ngày 02/08/2013 của Bộ Công an – Bộ Quốc phòng – Bộ Tài chính – Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn – Viện kiểm sát nhân dân Tối cao (gọi tắt là Thông tư liên tịch số 06) được ban hành, Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát hai cấp của tỉnh Hưng Yên cũng đã có những chuyển biến tích cực trong nhận thức và thực hiện công tác tiếp nhận, phân loại và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự, đẩy nhanh tiến độ giải quyết, số lượng tin báo được tiếp nhận nhanh, thời gian giải quyết ngắn, đáp ứng cơ bản yêu cầu của Nghị quyết số 63/2013/QH13 ngày 27/11/2013 của Quốc hội khóa 13, Nghị quyết 37/2012/QH 13 ngày 23/11/2012: “Nâng tỉ lệ xử lý tố giác tin báo về tội phạm đạt trên 90%; điều tra, khám phá các loại tội phạm đạt trên 70%, các tội phạm rất nghiệm trọng, đặc biệt nghiêm trọng đạt trên 90% trên tổng số án khởi tố…”.[10] Sau khi Thông tư liên tịch số 06/2013 có hiệu lực thi hành, một số Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát nhân dân các cấp đều thành lập tổ kiểm sát tin báo, tố giác về tội phạm, có Điều tra viên, Kiểm sát viên chuyên trách tiếp nhận từ giai đoạn thụ lý đơn, phân loại, giao cho các Đội nghiệp vụ. Nhìn chung, Thông tư liên tịch số 06 đã giải quyết cơ bản những vấn đề khó khăn, vướng mắc trong công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự, nhất là về thời gian giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng đã được rút ngắn lại. Tuy nhiên, kết quả đó chỉ là bước đầu. Trên cả phương diện lập pháp và thực thi trong tố tụng hình sự, vấn đề này chưa được quan tâm đúng mức. Điều này thể hiện rõ trong Bộ Luật Tố tụng hình sự năm 2003, chỉ có 03 điều luật quy định về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố, với những nội dung đơn giản. Nhiều nội dung quan trọng chưa được quy định hoặc làm rõ trong Bộ Luật Tố tụng hình sự. Sau hơn 10 năm thi hành, các Cơ quan tư pháp mới có Thông tư liên tịch số 06 hướng dẫn về vấn đề này, nhưng vẫn chưa được hoàn thiện và đầy đủ. Với những lý do nêu trên, học viên chọn đề tài “Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên” làm đề tài luận văn thạc sỹ luật học của mình để tiến hành nghiên cứu với mong muốn được góp phần nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện về những giải pháp trong vấn đề thụ lý và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trước diễn biến của tình hình tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên hiện nay.

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

ĐÀO NGUYỄN VŨ

TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ

VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN VIỆN KIỂM SÁT

NHÂN DÂN TỈNH HƢNG YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI, 2017

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ 6

1.1 Nhận thức chung về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 6 1.2 Hoạt động tiếp nhận, giải quyết các tin báo, tố giác về tội phạm 19

Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HƯNG YÊN 28

2.1 Quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 28 2.2 Thực tiễn về việc tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên 46 2.3 Những ưu điểm, tồn tại bất cập qua quá trình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên 51

Chương 3 GIẢI PHÁP CƠ BẢN GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CỦA HOẠT ĐỘNG TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HƯNG YÊN 60

3.1 Dự báo những yếu tố tác động đến tình hình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác

về tội phạm, kiến nghị khởi tố trong thời gian tới 60 3.2 Giải pháp cơ bản góp phần nâng cao chất lượng của hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố 69

KẾT LUẬN 78 TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BLHS Bộ luật hình sự BLTTHS Bộ luật tố tụng hình sự CQĐT Cơ quan điều tra ĐTV Điều tra viên KSV Kiểm sát viên PGS Phó giáo sư

QH Quốc hội TTLT Thông tư liên tịch TTHS Tố tụng hình sự TBVTP Tin báo về tội phạm

VKSND Viện kiểm sát nhân dân VKS Viện kiểm sát

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1 số liệu thống kê của VKSND tỉnh Hưng Yên từ năm 2012-2016 …… 50 Bảng 2.2 Tình hình thụ lý, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự từ năm 2012-2016 của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên 52 Bảng 2.3 Tình hình thụ lý, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự từ năm 2012-2016 của Cơ quan điều tra Công an tỉnh Hưng Yên 52 Bảng 3.1 Công tác tổ chức cán bộ của viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên 5 năm

từ 2012-2016 65

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Công cuộc đổi mới do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo đã mang lại những thành tựu to lớn, hết sức quan trọng trên tất cả các lĩnh vực, kinh tế, chính trị văn hóa xã hội quan hệ hợp tác và hội nhập sâu rộng đáng tin cậy, góp phần tạo tiền đề cần thiết cho sự phát triển và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Để duy trì và phát triển bền vững các quan hệ xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc nâng cao pháp luật sát với đời sống xã hội, mới đây tại kỳ họp quốc hội chủ tịch quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã chỉ đạo tập chung và tăng cường việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật giáo dục cùng với đó là coi trọng nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân, động viên, khuyến khích kịp thời phát hiện tố giác hành vi phạm tội và phối hợp chặt chẽ với cơ quan nhà nước có thẩm quyền đấu tranh phòng chống tội phạm

Thông tư liên tịch số 06 ngày 02/08/2013 của Bộ Công an – Bộ Quốc phòng – Bộ Tài chính – Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn – Viện kiểm sát nhân dân Tối cao (gọi tắt là Thông tư liên tịch số 06) được ban hành, Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát hai cấp của tỉnh Hưng Yên cũng đã có những chuyển biến tích cực trong nhận thức và thực hiện công tác tiếp nhận, phân loại và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự, đẩy nhanh tiến độ giải quyết, số lượng tin báo được tiếp nhận nhanh, thời gian giải quyết ngắn, đáp ứng cơ bản yêu cầu của Nghị quyết số 63/2013/QH13 ngày 27/11/2013 của Quốc

hội khóa 13, Nghị quyết 37/2012/QH 13 ngày 23/11/2012: “Nâng tỉ lệ xử lý tố giác

tin báo về tội phạm đạt trên 90%; điều tra, khám phá các loại tội phạm đạt trên 70%, các tội phạm rất nghiệm trọng, đặc biệt nghiêm trọng đạt trên 90% trên tổng

đơn, phân loại, giao cho các Đội nghiệp vụ Nhìn chung, Thông tư liên tịch số 06 đã giải quyết cơ bản những vấn đề khó khăn, vướng mắc trong công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự, nhất

là về thời gian giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật

tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng đã được rút ngắn lại

Tuy nhiên, kết quả đó chỉ là bước đầu Trên cả phương diện lập pháp và thực thi trong tố tụng hình sự, vấn đề này chưa được quan tâm đúng mức Điều này thể hiện rõ trong Bộ Luật Tố tụng hình sự năm 2003, chỉ có 03 điều luật quy định về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố, với những nội dung đơn giản Nhiều nội dung quan trọng chưa được quy định hoặc làm rõ trong Bộ Luật Tố tụng hình sự Sau hơn 10 năm thi hành, các Cơ quan tư pháp mới có Thông tư liên tịch

số 06 hướng dẫn về vấn đề này, nhưng vẫn chưa được hoàn thiện và đầy đủ

Với những lý do nêu trên, học viên chọn đề tài “Tiếp nhận, giải quyết tin

báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên” làm đề tài luận văn

thạc sỹ luật học của mình để tiến hành nghiên cứu với mong muốn được góp phần nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện về những giải pháp trong vấn đề thụ lý và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trước diễn biến của tình hình tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề tiếp nhận, giải quyết tố giác về tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự nói chung, cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu, mỗi công trình nghiên cứu đều được thể hiện ở các góc độ khác nhau, mỗi lĩnh vực mà các tác giả đã chọn và nghiên cứu đều cho thấy được vấn đề cấp thiết và có

tính thực tiễn cũng như giá trị lý luận cao đó là Bình luận khoa học bộ luật tố tụng

hình sự năm 2003, do PGS.TS Nguyễn Ngọc Anh chủ biên, NXB Chính trị quốc gia

Hà Nội năm 2003 Trên tạp chí khoa học “Một số vấn đề về tăng cường trách nhiệm

thực hành quyền công tố, gắn công tố với hoạt động điều tra theo yêu cầu cải cách

tư pháp” NXB Chính trị quốc gia Hà Nội tác giả Nguyễn Hải Phong năm 2014 Bài

viết trên tạp chí chuyên nghành của Phạm Quốc Huy năm 2003 bàn về các khái

niệm “Tố giác về tội phạm” , “ Tin báo về tội phạm” và “Kiến nghị khởi tố” trong

bộ luật tố tụng hình sự Việt Nam, tạp chí kiểm sát số 17 năm 2003 Luận văn thạc

sỹ luật học của Ths Nguyễn Duy Ngọc về “Tiếp nhận và xử lý tố giác, tin báo về

tội phạm – thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả của Công an các quận, huyện thành phố Hà Nội”; luận văn thạc sỹ luật học của Ths Trương Vũ Bình về “Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tiếp nhận, xử lý tố giác, tin báo về tội phạm theo chức năng, thẩm quyền của Bộ đội biên phòng các tỉnh biên giới phía Bắc”; luận

văn thạc sỹ luật học của Ths Nguyễn Ngọc Thế về “Tổ chức tiếp nhận, xử lý tin

báo, tố giác về tội phạm có yếu tố nước ngoài của lực lượng Cảnh sát nhân dân Công an Tỉnh Quảng Ninh”, ngoài ra còn có một số đề tài khác như của Lê Ra về

“Thực tiễn thực hiện chức năng nhiệm, nhiệm vụ của VKSND trong việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, TBVTP và kiến nghị khởi tố”, Luận văn thạc sỹ luật học của tác

giả Thái Hưng năm 2013 là “Giải pháp nâng cao chất lượng công tác kiểm sát việc

giải quyết tố giác, TBVTP và kiến nghị khởi tố của vụ thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra VKSND tối cao”, trang thông tin điện tử VKSND tối cao

Các bài viết đã phân tích ở một số khía cạnh về việc tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Nhìn chung, các công trình trên đã bước đầu nghiên cứu đến những khía cạnh và góc độ khác nhau về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, nhưng học viên muốn đề cập và phân tích thêm, hệ thống cũng như định hướng hoàn thiện các quy định của tố tụng hình sự về giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm

Từ những phân tích và dẫn điểm trên, bản thân học viên muốn có sự nghiên cứu thêm một cách hệ thống về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trong thời gian qua và đưa ra đóng góp ý kiến của mình về những giải pháp, kiến nghị trong việc nâng cao hiệu quả việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động tiếp nhận, giải quyết các tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp

luật tố tụng hình sự cũng như nghiên cứu vấn đề này trên đại bàn tỉnh Hưng Yên Qua

đó, đề xuất một số giải pháp cơ bản góp phần hoàn thiện chất lượng của công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Mục tiêu của luận văn là nghiên cứu làm

rõ những vấn đề lý luận về công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nêu trên, đề tài đặt ra và giải quyết những nhiệm vụ cụ thể sau đây:

- Thu thập và nghiên cứu phân tích các văn bản, tài liệu liên quan đến công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự ( bộ luật, nghị quyết, thông tư hướng dẫn, chỉ thị, tài liệu pháp luật…)

- Khảo sát thực tiễn hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Đánh giá những ưu điểm, khuyết điểm, từ đó tìm ra nguyên nhân của những thiếu sót, khuyết điểm trong công tác này

- Đề xuất phương pháp có tính khả thi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự ở tỉnh Hưng Yên nói riêng và trên cả nước nói chung

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự của Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu tình hình và thực trạng của hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên trong 5 năm từ năm 2012 đến năm 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật, phòng ngừa đấu tranh phòng và chống tội phạm về cải cách tư pháp, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp

Quá trình nghiên cứu được sử dụng dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng phương pháp nghiên cứu: phân tích - tổng hợp, so sánh, thống kê, diễn dịch, lịch sử cụ thể nhằm làm rõ những vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài trên cả hai bình diện lý luận và thực tiễn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm rõ lý luận khoa học về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam

Đề tài nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo, phục vụ công tác của các cơ quan và dùng để giảng dạy, bào chữa hoặc mọi tổ chức cá nhân có nhu cầu tìm hiểu

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đánh giá thực trạng, tình hình trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm, đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên nói chung và trên phạm vi cả nước nói riêng

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài được chia thành 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố

giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Chương 2: Quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn tiếp nhận và giải

quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên

Chương 3: Giải pháp cơ bản góp phần nâng cao chất lượng của công tác tiếp

nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO,

TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ

1.1 Nhận thức chung về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Công cuộc bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội đưa đất nước phát triển lên tầm cao mới là nhiệm vụ của toàn Đảng và toàn dân ta Để thực hiện được thắng lợi trong nhiệm vụ này, trong những năm qua, Đảng và Nhà nước

ta đã tập trung xây dựng hệ thống pháp luật nhằm tăng cường hơn nữa công tácđấu tranh để đẩy lùi từng bước những hành vi vi phạm pháp luật nói chung, và tội phạm nói riêng, là nhiệm vụ chung hàng đầu của Đảng và Nhà nước, của mọi tổ chức xã hội và mỗi công dân, trong đó các cơ quan bảo vệ pháp luật giữ vị trí, vai trò quan trọng và là lòng cốt; Đặc biệt là luôn luôn chú trọng tập chung giải quyết thông tin

về hoạt động của các loại tội phạm có ý nghĩa rất quan trọng làm cơ sở cho việc lập

kế hoạch, chương trình đấu tranh phòng chống tội phạm kịp thời trong từng thời kỳ Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật

tố tụng hình sự Việt Nam là hoạt động quan trọng trong điều tra ban đầu, hoạt động này là cơ sở là căn cứ để mở đầu cho hoạt động tố tụng Để làm rõ vấn đề này, trước hết, chúng ta cần phải làm rõ thế nào là tội phạm và tin báo, tiếp nhận kiến nghị khởi tố và giải quyết như thế nào:

Sự nghiệp quản lý Nhà nước trên mọi lĩnh vực, từng bước được nâng cao về

kỷ cương phép nước, trong đó đảng và nhà nước lãnh đạo thực hiện chặt chẽ cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm

So với pháp luật hình sự phong kiến, định nghĩa về hình thức, về tội phạm mang tính chất tiến bộ Định nghĩa đó thể hiện nguyên tắc cơ bản của pháp chế dân

chủ tư sản là “không có tội phạm, nếu điều đó không cấm trong đạo luật hình sự”

Định nghĩa về tội phạm có hạn chế của nó và hạn chế đó thể hiện ở chỗ định nghĩa đó không làm sáng tỏ được bản chất giai cấp – xã hội của tội phạm, không đưa ra cơ sở của việc phạm tội hóa hành vi

Định nghĩa nội dung về tội phạm làm sáng tỏ hơn bản chất xã hội đích thực của nó, chỉ ra những lợi ích của giai cấp nào bị tội phạm xâm phạm, thiệt hại nào do tội phạm gây ra cho các quan hệ xã hội đang thống trị, các cơ sở nào của việc phạm tội hóa hành vi, tức là các cơ sở để coi hành vi là tội phạm

Lần đầu tiên trong lịch sử của luật hình sự, định nghĩa nội dung về tội phạm

được pháp luật hình sự Xô viết đưa ra Điều 5 của “Các cơ sở chỉ đạo của luật hình

sự Cộng hòa Liên bang Nga năm 1919” định nghĩa: “Tội phạm là sự vi phạm trật tự các quan hệ xã hội được pháp luật hình sự bảo vệ” Tiếp đó, định nghĩa về tội

phạm được dần dần hoàn thiện và được ghi nhận trong bộ luật hình sự của Cộng hòa Liên bang Nga năm 1922 và 1926.[41,tr.105]

Tại điều 8 Bộ Luật Hình sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm

1999, được sửa đổi, bổ sung năm 2009, có nêu khái niệm về tội phạm như sau: “Tội

phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ Luật Hình sự, do người có năng lực, trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm đến chế

độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa”.[18,tr.44]

Như vậy, cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm là một cuộc đấu tranh với phạm vi rất lớn, bao trùm từ đời sống kinh tế, văn hóa, chính trị và có vị trí đặc biệt trong nhiệm vụ giữ vững an ninh, trật tự an toàn xã hội, đảm bảo cho sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh

1.1.1 Khái niệm tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

* Tin báo về tội phạm

Trong công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, thông tin về hoạt động của các loại tội phạm là cơ sở quan trọng trong việc lập các kế hoạch, chương trình đấu tranh phòng chống tội phạm

Tin báo có khái niệm phạm vi rất rộng Trong lý luận của các ngành khoa học khác nhau như Triết học, Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội…có rất nhiều quan điểm khác nhau về tin báo Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng thì tin báo là nội dung của sự phản ánh, là thuộc tính bản chất của vật chất

Như vậy, tin báo tồn tại khách quan và khái niệm của nó gắn liền với khái niệm vật chất và ý thức Trong Đại từ điển tiếng Việt phổ thông, tin báo được xác

định là: “Điều báo cho biết sự việc, tình hình xảy ra”

Trong lĩnh vực trật tự xã hội thì tin ban đầu là những tin mà các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền nhận được về vụ việc, con người có dấu hiệu hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội cần xác minh làm rõ để có chủ trương, biện pháp giải quyết kịp thời

Khoa học điều tra hình sự tiếp nhận khái niệm tin báo của ngôn ngữ tự nhiên

và xác định là một thuật ngữ khoa học bao gồm cả hai nội dung phản ánh: phản ánh vật chất và phản ánh tinh thần của tội phạm

Dưới góc độ ngôn ngữ học thìtin là điều được truyền đi cho biết về sự việc, tình hình xảy ra, tin là sự truyền đạt, sự phản ánh dưới các hình thức khác nhau, cho biết về thế giới chung quanh và những quá trình xảy ra trong nó Báo là cho biết việc gì đó đã xảy ra, hoặc cho người có trách nhiệm nào đó biết về việc xảy ra có thể hại đến trật tự an ninh chung…Là dấu hiệu cho biết trước

Tin báo về tội phạm là những thông tin do người dân cung cấp cho cơ quan hoặc người có trách nhiệm về con người hoặc hành vi phạm tội hay có dấu hiệu phạm tội

Ở phương diện phản ánh, những thông tin về tội phạm là kết quả phản ánh của những tội phạm đó trong hiện thực khách quan, sự tồn tại của những thông tin này mang tính quy luật Những thông tin này tồn tại ở dạng vật chất, đó là tín hiệu thông tin Trong hoạt động điều tra tội phạm, tín hiệu thông tin có thể tồn tại ở hai dạng: vật chất và tư tưởng ý nghĩ Hai hình thức tồn tại của tín hiệu thông tin này chính là sự đa dạng của những dấu vết tội phạm để lại trong môi trường xung quanh

Ở phương diện điều tra khám phá tội phạm thì tin báo, tố giác về tội phạm là những thông tin ban đầu, có ý nghĩa rất lớn cho các cơ quan pháp luật xem xét tính chất nghiêm trọng hay không của sự việc đã được những chủ thể báo tin, tố giác

đến; tính chính xác và độ tin cậy của các thông tin đến đâu; có dấu hiệu của tội phạm hay không… Tin báo, tố giác về tội phạm là căn cứ để Cơ quan điều tra mở ra những hoạt động điều tra, xác minh theo luật định

Tại Khoản 2 Điều 3 thông tư liên tịch số BNN&PTNN-VKSNDTC ngày 02/8/2013 hướng dẫn BLTTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố do Bộ trưởng Bộ Công an,

06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ trưởng 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ Quốc phòng, 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ trưởng 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ Tài chính, 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ trưởng 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có giải thích như

sau: “Tin báo về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm trên

các phương tiện thông tin đại chúng hoặc do cơ quan, tổ chức cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết” [10]

* Tố giác về tội phạm

Tố giác là gì? Dưới góc độ của ngôn ngữ học thì tố giác là báo cho cơ quan chính quyền biết người hoặc hành động phạm pháp nào đó Theo từ điển Bách Khoa

Công an nhân dân Việt Nam thì “Tố giác là công dân tố cáo trước cơ quan Nhà

nước, tổ chức xã hội về người hoặc hành động phạm pháp đã xảy ra Lời tố giác là một trong những nguồn tin ban đầu về những vụ việc có tính hình sự, là nội dung phản ánh đầu tiên về vụ việc đó…” Tại Điều 101 Bộ Luật Tố tụng Hình sự Việt

Nam năm 2003 quy định: “Công dân có thể tố giác tội phạm với Cơ quan điều tra,

Viện kiểm sát, Tòa án hoặc với các cơ quan khác, tổ chức…” [17,tr.64] Như vậy,

Luật Tố tụng hình sự Việt Nam khi quy định cũng tạo điều kiện cho công dân dễ dàng tố giác tội phạm trước các cơ quan Nhà nước, nhằm khuyến khích mọi người dân tham gia vào công tác đấu tranh phòng chống tội phạm

Quan điểm khác cho rằng: “Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện, tố cáo người phạm tội hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định tại khoản 1 Điều 100, Điều 101 và Điều 103 của Bộ luật

Tố tụng hình sự” Tố giác về tội phạm được hiểu là việc cá nhân phát hiện, tố cáo người phạm tội hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm với các cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định của BLTTHS

Như vậy, tố giác là hành động của công dân khi phát hiện các hoạt động phạm pháp của một đối tượng hay một nhóm đối tượng Hành động này thể hiện ở việc tố cáo các hành vi của đối tượng vi phạm trước cơ quan pháp luật và các cơ quan có trách nhiệm phải tiếp nhận, giải quyết các thông tin do người dân cung cấp

Tố giác về tội phạm chỉ bao gồm các hành vi vi phạm pháp luật bị phát hiện có thể cấu thành tội phạm đã được quy định trong Bộ luật Hình sự

Tại Khoản 1 Điều 3 thông tư liên tịch số BNN&PTNN-VKSNDTC ngày 02/8/2013 hướng dẫn BLTTHS về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố do Bộ trưởng Bộ Công an,

06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ trưởng 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ Quốc phòng, 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ trưởng 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ Tài chính, 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ trưởng 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BTC-Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao có giải thích như

sau: “Tố giác về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm do cá

nhân có danh tính, địa chỉ rõ ràng cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết” [2]

Nhưng BLTTHS năm 2015 sửa đổi năm 2017 và có hiệu lực vào tháng 1 năm

2018 lại quy định tại khoản 1 điều 144 “Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện

và tố cáo hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền”[22, tr.123]

* Kiến nghị khởi tố

Dưới góc độ ngôn ngữ học, thuật ngữ “Kiến nghị” được hiểu là “ Nêu ý kiến

đề nghị về một việc chung để cơ quan có thẩm quyền xét”; “Yêu cầu” là: “Nêu ra điều gì với người nào đó, tỏ ý muốn người ấy làm, biết rằng đó là việc thuộc nhiệm

vụ, trách nhiệm hoặc quyền hạn, khả năng của người ấy”.[33] Hai thuật ngữ này

đều có chung là đề nghị một cơ quan, một người nào đó làm một việc thuộc nhiệm

vụ, trách nhiệm, khả năng của họ Ở góc độ pháp lý, theo chúng tôi, kiến nghị khởi

tố là quyền của cơ quan Nhà nước, thể hiện bằng văn bản kiến nghị gửi đến CQĐT

và VKS, Yêu cầu khởi tố về hình sự để điều tra, xử lý tội phạm và người phạm tội nào đó Kiến nghị khởi tố là một dạng đặc biệt của tin báo về tội phạm Bộ luật TTHS đã quy định tất cả các cơ quan nhà nước đều có quyền kiến nghị khởi tố: Các

cơ quan Nhà nước phải thường xuyên kiểm tra, Thanh tra việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao; phát hiện kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật để xử lý và

phải thông báo ngay cho cơ quan điều tra, VKS về mọi hành vi phạm tội xảy ra trong lĩnh vực quản lý của mình; có quyền kiến nghị và gửi các tài liệu liên quan cho CQĐT, VKS xem xét, khởi tố đối với người có hành vi phạm tội và trong thực tiễn, thông thường là văn bản kiến nghị khởi tố của cơ quan Thanh tra, Tòa án phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm và chuyển hồ sơ vụ việc và kiến nghị khởi tố đến CQĐT có thẩm quyền để xem xét khởi tố vụ án hình sự, đồng thời thông báo bằng văn bản cho VKS cùng cấp biết

Có quan điểm cho rằng: “Kiến nghị khởi tố là văn bản kiến nghị khởi tố cùng

hồ sơ, tài liệuvề hành vi vi phạm pháp luật có dấu hiệu của tội phạm được phát hiện thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng được gửi đến

cơ quan Cảnh sát điều tra hoặc VKSND”.[28] Quan điểm này chưa xác định rõ chủ

thể của kiến nghị khởi tố Quan điểm khác cho rằng: “Kiến nghị khởi tố là việc cơ

quan Nhà nước thông qua công tác kiểm tra, Thanh tra phát hiện có hành vi phạm tội, hành vi có dấu hiệu tội phạm và có văn bản kèm theo tài liệu liên quan, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, khởi tố đối với người có hành vi phạm tội”.[23] Quan điểm này đã xác định chủ thể của kiến nghị khởi tố là các cơ quan

Nhà nước Tuy nhiên, cả hai quan điểm trên đều cho rằng thông qua công tác thanh tra, kiểm tra phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm mới có kiến nghị khởi tố Chúng tôi cho rằng quan niệm như vậy là phiến diện, bởi vì cơ quan Tòa án thông qua công tác xét xử cũng có quyền kiến nghị khởi tố…

Về lý luận, cần phân biệt trường hợp nào là cơ quan Nhà nước là chủ thể của tin báo về tội phạm và là trường hợp nào là chủ thể của kiến nghị khởi tố: cơ quan Nhà nước là chủ thể của kiến nghị khởi tố trong trường hợp thông qua công tác thanh tra, kiểm tra, xét xử… phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm thì thu thập hồ

sơ, tài liệu liên quan, kèm theo văn bản kiến nghị khởi tố gửi đến CQĐT, VKSND cùng cấp đề nghị khởi tố vụ án Cơ quan Nhà nước là chủ thể của tin báo về tội phạm trong lĩnh vực mình quản lý thì cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền để xem xét, giải quyết Tuy nhiên, BLTTHS và các văn bản pháp luật khác hiện nay chưa có quy định rõ ràng, đầy đủ thế nào là kiến nghị khởi tố; phân biệt

giữa Kiến nghị khởi tố và Yêu cầu khởi tố Theo chúng tôi, BLTTHS cần xác định

tên gọi chung là Kiến nghị khởi tố đối với các chủ thể là cơ quan Nhà nước, tổ chức, vì

đây là văn bản mang tính pháp lý, có tính chất về việc chung hơn Còn đối với cá nhân,

khi có ý kiến đề nghị khởi tố thì được gọi là văn bản Yêu cầu khởi tố, việcnày phù hợp

với quy định tại điều 105 BLTTHS: khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại

Như vậy: Kiến nghị khởi tố là việc các cơ quan Nhà nước khi thực hiện

nhiệm vụ của mình phát hiện sự việc có dấu hiệu tội phạm và có văn bản kiến nghị

cơ quan có thẩm quyền xem xét khởi tố vụ án hình sự Đây là việc các cơ quan Nhà

nước, qua công tác kiểm tra, Thanh tra và khi thực hiện các nhiệm vụ, công tác khác phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm, người có hành vi phạm tội và có văn bản kèm theo tài liệu liên quan, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, khởi

tố vụ án hình sự, khởi tố đối với người có hành vi phạm tội để điều tra và xử lý theo pháp luật

1.1.2 Đặc điểm của tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Đặc điểm của tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự có ý nghĩa rất quan trọng trong lý luận và thực tiễn, là cơ sở để xác định phạm vi, nội dung và tính xác thực của tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự

và chủ thể của nó Do vậy, việc xác định chính xác nội dung của tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự

là rất quan trọng, có ý nghĩa đặc biệt trong công tác điều tra Kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn cho thấy tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự có những đặc điểm sau:

* Đặc điểm pháp lý:

Trên phương diện lý luận và thực tiễn, chúng ta thấy rằng tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự mang đặc điểm pháp lý, điều này thể hiện ở những đặc trưng sau:

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự phải được tiếp nhận và giải quyết theo đúng quy định của pháp luật và phải được thông báo đến đúng các chủ thể mà theo quy định của pháp

luật có chức năng tiếp nhận thông tin về tội pham Pháp luật tố tụng hình sự bắt buộc các cơ quan có chức năng, thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự như: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án…

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự là cơ sở không thể thiếu được để các cơ quan trực tiếp tiến hành đấu tranh phòng chống tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự nhất là các cơ quan tiến hành tố tụng Trong khi đó, hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng, phải được tiến hành trong khuôn khổ của pháp luật, tuân theo thủ tục, trình tự do luật tố tụng quy định Đây chính là đặc trưng thứ hai để khẳng định tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự mang đặc điểm pháp lý

Trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự, thông tin nói chung và tin báo nói riêng được các cơ quan tiến hành tố tụng thu thập ở tất cả các giai đoạn, từ những nguồn theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Trong những thông tin này có những thông tin về tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự mà pháp luật tố tụng hình sự quy định là cơ sở và căn cứ để khởi tố vụ

án hình sự

Tại Điều 100 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 quy định về căn cứ khởi tố

vụ án hình sự: “Chỉ được khởi tố vụ án hình sự khi đã xác định có dấu hiệu tội

phạm Việc xác định dấu hiệu tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự dựa trên những cơ sở sau đây:

1 Tố giác của công dân

2 Tin báo của cơ quan, tổ chức

3 Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng

4 Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan,

Kiểm lâm, lực lượng cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp phát hiện dấu hiệu của tội phạm

5 Người phạm tội tự thú.”[17,tr.64]

Từ quy định trên, có thể dễ dàng nhận thấy rằng tiếp nhận, giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được phản ánh trong các nguồn, theo quy định của pháp luật, là cơ sở và căn cứ để khởi tố vụ án hình sự Về bản chất tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự là những thông tin phản ánh những tội phạm hay những vụ việc mang tính hình sự xảy ra do người dân, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội cung cấp cho các cơ quan tiến hành tố tụng (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) và những cơ quan khác theo quy định của pháp luật

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự chính là những thông tin ban đầu mà công dân, cơ quan, tổ chức với sự hiểu biết và tinh thần trách nhiệm của mình thông báo đến các cơ quan chức năng về những gì họ nghe thấy, họ nhìn thấy và họ cho rằng có dấu hiệu của tội phạm báo cho cơ quan tổ chức có nhiệm vụ trách nhiệm Những tin báo, tố giác của công dân, cơ quan, tổ chức hoặc qua các phương tiện thông tin đại chúng thường rất nhiều, tuy nhiên tính chính xác và đầy đủ của nguồn thông tin này đôi khi rất hạn chế, nguồn gốc thông tin thường không xác định được, ví dụ: ai cung cấp, tại sao lại biết được những thông tin đó, nó xảy ra ở đâu, hiện tượng như thế nào, biết được trong điều kiện, hoàn cảnh nào…hơn nữa trong thực tế nhiều công dân sợ liên lụy nên hay dấu tên tuổi, địa chỉ để khỏi bị gọi, hoặc lo sợ bị trả thù nếu người phạm tội biết ai cung cấp thông tin, chính vì thế việc xác minh làm rõ nguồn gốc cũng như tính chính xác của những thông tin này thường gặp rất nhiều khó khăn Những thông tin ban đầu có thể chính xác hoặc không chính xác, có thể cụ thể cũng có thể đơn giản, sơ sài nhưng nguồn cung cấp thông tin lại rất phong phú nên khi nhận được những thông tin ban đầu chỉ được xem là nguồn cung cấp để xác định có hay không dấu hiệu phạm tội

Tuy nhiên BLTTHS năm 2015 được sửa đổi (cácđiều 143, 145, 146 và 147) [37,tr.124,125,126]đã lược bỏ những quy định trùng lặp và một số quy định đã đượcmở rộng pháp nhân và các cơ quan có thẩm quyền tiến hành phát hiện dấu hiệu tội phạm Ngoài ra Bộ luật còn khắc phục được một phần nhượcđiểm của Bộ luật trên tạođiều kiện thuận lợi trong thực tiễnáp dụng, bảođảm giải quyết kịp thời,

đầyđủ và kiểm sát chặt chẽ việc tiếp nhận tố giác tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, chống bỏ lọt tội phạm, bảođảm đồng bộ với luật tổ chức VKSND, luật tổ chức Cơ quan điều tra hình sự năm 2015

* Tiếp nhận, giải quyếttin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự rất đa dạng về nguồn gốc và nội dung:

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự rất đa dạng về nguồn gốc Nơi Tiếp nhận, giải quyết nơi cung cấp tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự rất phong phú và đa dạng như: tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật

tố tụng hình sự của công dân, tin báo của cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội, tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng, tin báo do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng Cơ quan hải quan, Kiểm lâm, lực lượng cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp phát hiện dấu hiệu của tội phạm theo pháp luật tố tụng hình sự Đối với từng tội phạm cụ thể thì tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự cũng có những đặc điểm riêng quy định về cách thực hiện việc áp dụng tương ứng

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự rất đa dạng Mỗi hành vi phạm tội thường rất khác nhau, trực tiếp xâm hại đến những khách thể khác nhau được Luật hình sự Việt Nam bảo

hộ Chủ thể của tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự cung cấp thông tin đến các cơ quan chức năng cũng có những động cơ, mục đích khác nhau Chính vì vậy, mỗi cơ quan tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự ở các lĩnh vực khác nhau thì có những nội dung phản ánh khác nhau

Từ những đặc điểm phân tích trên, cho thấy sự đa dạng về nguồn gốc và nội dung của tin báo, tố giác về tội phạm Sự đa dạng này chi phối quá trình thu thập tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật

tố tụng hình sự của các cơ quan chức năng

* Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự mang tính thời sự:

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự là những nguồn tin ban đầu thông tin về tội phạm Do vậy,

nó mang tính thời sự đối với các cơ quan chức năng khi tiếp nhận Tính thời sự cao hay thấp của các tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trong các trường hợp khác nhau cũng khác nhau, phụ thuộc vào khoảng thời gian từ thời điểm xảy ra vụ việc đến thời điểm chủ thể cung cấp thông tin, phát hiện ra vụ việc đó và cung cấp cho các cơ quan có thẩm quyền điều tra, xác mình làm rõ, và khoảng thời gian từ khi cơ quan chức năng tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đến thời điểm ra quyết định khởi tố hay kkông khởi tố vụ án hình sự Điều này có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố

* Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự thường thiếu chính xác, không đầy đủ về nội dung:

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự thường do cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và người dân cung cấp cho các cơ quan chức năng có thẩm quyền Những thông tin này khi đến các cơ quan chức năng thường do các chủ thể phát hiện ở những thời điểm khác nhau, sau đó sao chép lại hoặc do những động cơ, mục đích khác nhau nên thường đưa ra những nhận định chủ quan của mình Vì vậy việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự thường không đầy đủ và thiếu chính xác Ngoài những nguyên nhân nêu trên, còn có những nguyên nhân khác như: các cơ quan, tổ chức hoặc người dân phát hiện tội phạm một cách tình cờ, ngẫu nhiên nhìn thấy… do tác động của hành vi phạm tội, khi gây án, bọn tội phạm có nhiều thủ đoạn tinh vi nhằm đánh lạc hướng để che dấu hành vi phạm tội của mình, điều này dẫn đến nhận thức và báo tin cho các cơ quan chức năng thiếu chính xác và không đầy đủ

Đặc biệt, trong điều kiện xã hội hiện nay, vì quyền lợi bản thân nên có một

số cá nhân có nhiều động cơ, mục đích khác nhau lợi dụng điều này nhằm bịa đặt,

xuyên tạc, thông tin sai sự thật về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đến các cơ quan chức năng để thỏa mãn mục đích riêng của mình Điều này tác động rất lớn đến quá trình phát hiện, thu thập, kiểm tra, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và thời gian của các cơ quan để xác minh sự việc Do vậy, đặc điểm của tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự thường mang tính chủ quan, thiếu chính xác và thông tin không đầy đủ

1.1.3 Phân loại và ý nghĩa của tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

* Phân loại: Việc phân loại khi tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội

phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự phụ thuộc vào lăng lực của người phân loại Để thuận lợi cho quá trình nghiên cứu cũng như mục đích tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, có thể phân loại tin báo, tố giác về tội

phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự theo các cơ sở sau:

Phân loại tin báo, tố giác về tội phạm theo tính chất của từng loại tội danh: Căn cứ vào Điều 8 Bộ luật hình sự năm 2009, ta phân tố giác, tin báo về tội phạm thành bốn loại: tố giác, tin báo về tội phạm có liên quan đến tội phạm ít nghiêm trọng; tố giác, tin báo về tội phạm có liên quan đến tội phạm nghiêm trọng; tố giác, tin báo về tội phạm có liên quan đến tội rất nghiêm trọng và tố giác, tin báo về tội phạm liên quan đến tội đặc biệt nghiêm trọng

Phân loại theo đối tượng phạm tội: Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động và nhân thân của các đối tượng tội phạm thì phân loại tin báo, tố giác về tội phạm theo các nhóm: tin báo, tố giác về tội phạm liên quan đến các đối tượng có tiền án, tiền sự; tin báo, tố giác

về tội phạm theo các nhóm: tin báo, tố giác về tội phạm liên quan đến các đối tượng có chức vụ trong các cơ quan nhà nước; tin báo, tố giác về tội phạm theo các nhóm: tin báo, tố giác về tội phạm liên quan đến các đối tượng băng nhóm

Phân loại theo vụ việc phạm tội: căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội và số lượng các đối tượng tham gia để phân loại tin báo, tố giác về tội phạm thành ba nhóm: tin báo, tố giác về tội phạm có liên quan đến tội phạm đơn lẻ; tin báo, tố giác về tội phạm có liên quan đến tội phạm có tính chất đồng phạm; tin báo, tố giác về tội phạm có liên quan đến tội phạm có tổ chức

Phân loại theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003: Căn cứ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự và nguồn gốc của tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự có thể phân chia thành năm loại theo Điều

100 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003:

1 Tố giác của công dân

2 Tin báo của cơ quan, tổ chức

3 Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng

4 Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp phát hiện dấu hiệu của tội phạm

5 Người phạm tội tự thú.[17,tr.64]

Việc phân loại tin báo, tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự như trên rất có ý nghĩa trong công tác thống kê các vi phạm pháp luật hình sự Từ đó đưa ra những dự báo và xây dựng kế hoạch đấu tranh, phòng chống

và ngăn ngừa tội phạm Cách phân loại như trên tác động đến quá trình tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Chính vì vậy, cần nhận thức đúng đắn đặc điểm của tin báo, tố giác về tội phạm, đó là việc cần thiết và đặc biệt quan trọng trên

cả hai phương diện lý luận và thực tiễn của quá trình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự của các cơ quan chức năng có thẩm quyền theo quy định của pháp luật

* Ý nghĩa: Hoạt động khởi tố vụ án hình sự phải dựa trên những cơ sở tin

báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được phản ánh từ các nguồn cung cấp thông tin khác nhau theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Vì vậy, pháp luật tố tụng hình sự quy định một số hoạt động điều tra ban đầu cho các cơ quan tiến hành tố tụng được phép thu thập tài liệu, chứng cứ trước khi khởi tố vụ án hình sự Từ những quy định trên của pháp luật tố tụng hình sự, ta thấy rằng hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình điều

tra, giải quyết tội phạm

Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự không chỉ có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn ban đầu làm căn cứ để khởi tố vụ án mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc thu thập các thông tin về các loại tội phạm ẩn, các đối tượng truy nã đang lẩn trốn trong xã hội…

Tiếp nhận, gải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự còn phản ánh hoạt động của các tội phạm trong đời sống xã hội, việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự tốt sẽ là nguồn thông tin quý giá để đánh giá tình trạng tội phạm, từ đó có kế hoạch phòng ngừa hiệu quả Mặt khác, căn cứ vào số lượng và chất lượng các tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự sẽ đánh giá được mức độ tham gia các phong trào tấn công, trấn áp tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên từng địa bàn khu dân cư của quần chúng nhân dân

Tiếp nhận, gải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự còn là căn cứ để các cơ quan chức năng có thẩm quyền tiến hành thẩm tra, xác minh làm rõ tính có căn cứ và tính hợp pháp của những tin báo,

tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đó, trên cơ sở quyết định có hay không việc khởi tố vụ án hình sự

Tiếp nhận, gải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự là cơ sở để các cơ quan chức năng có thẩm quyền tiến hành các hoạt động theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Sau khi khởi tố vụ án dựa trên các dấu hiệu phạm tội, thì hàng loạt các hoạt động điều tra theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự mới được tiến hành và chỉ khi đó những tài liệu thu thập được mới đảm bảo có tính căn cứ và tính hợp pháp cho việc chứng minh tội phạm

1.2 Hoạt động tiếp nhận, giải quyết các tin báo, tố giác về tội phạm

1.2.1 Các hình thức tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm

Như chúng ta đã biết, tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm luôn được coi là nguồn cung cấp thông tin để xác định có hay không dấu hiệu phạm tội, nhưng việc xác định này thuộc về cơ quan tiến hành điều tra tổ chức tiến hành thu thập và điều

tra xác minh làm rõ nguồn gốc cũng như tính xác thực của tin báo, tố giác trên Vậy tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm được cung cấp từ những nguồn nào?

Tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm là những thông tin do người dân cung cấp cho cơ quan hoặc người có trách nhiệm về một hành vi phạm tội nào đó đang hoặc đã xảy ra hoặc một người có dấu hiệu, hành vi phạm tội Tin báo, tố giác về tội phạm được hiểu là thông tin, thông báo của người nào đó hoặc một tổ chức cho các

cơ quan, tổ chức với CQĐT, VKS, Tòa án Tiếp nhận thông tin về những hành vi,

vụ việc đã xảy ra mà người, tổ chức báo tin đó cho là có dấu hiệu tội phạm

Theo quy định của luật tố tụng hình sự, tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được cung cấp bởi những nguồn sau:

Thứ nhất: tố giác của công dân thông qua nhiều hình thức công dân có thể cung cấp nhiều tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền trực tiếp như: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc các cơ quan chức năng khác, cũng có thể thông qua hòm thư tố giác của công dân đặt ở một số nơi nhất định Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử trong triết học Mác – Lênin, cũng như theo quan điểm của Hồ Chí Minh thì cách mạng muốn thành công phải luôn lấy dân làm gốc “dễ trăm lần không dân cũng chịu, khó vạn lần dân liệu cũng xong”, dân ta có trăm tay nghìn mắt, nếu biết dựa vào dân, đặc biệt là các cơ quan bảo vệ pháp luật, nếu biết lấy dân làm gốc thì đó chính là vấn đề then chốt, chìa khóa của sự thành công Tố giác của công dân không chỉ là trách nhiệm, là quyền của công dân mà còn là nghĩa vụ của công dân đối với an ninh của một quốc gia, do đó Bộ luật hình sự có quy định một

số điều luật liên quan đến việc tố giác này như hành vi che dấu tội phạm, không tố giác tội phạm là một hành vi vi phạm pháp luật hình sự bị coi là tội phạm; hành vi không chịu khai báo hoặc khai báo gian dối của một số loại chủ thể nhất định cũng

bị coi là tội phạm nếu hậu quả của hành vi đó là nghiêm trọng, nguy hiểm cho xã hội Trong những năm qua, do xác định đúng về vị trí, tầm quan trọng của những tin báo tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự do người dân cung cấp, chúng ta đã phá được rất nhiều vụ án hình sự Chính vì vậy, một trong những

nội dung được đề cập trong chương trình quốc gia phòng chống tội phạm đó là: tiếp tục vận động quần chúng nhân dân tham gia vào công tác đấu tranh phòng chống tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự cũng như tiếp nhận, giải quyết tin báo về tội phạm phát sinh trong xã hội

Thứ hai, tin báo của cơ quan, tổ chức Đây là một trong những nguồn cung cấp thông tin vô cùng quan trọng Những tin báo này thường chính xác và có cơ sở vững chắc cho việc định hướng điều tra, xác minh của cơ quan chức năng có thẩm quyền, cũng chính vì tầm quan trọng của nguồn tin báo này mà nội dung đầu tiên trong chương trình quốc gia phòng chống tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật

tố tụng hình sự đã đề cập đến tầm quan trọng và ý nghĩa lớn lao của những thông tin

do các cơ quan, tổ chức cung cấp

Thứ ba, tiếp nhận tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng Tin trên báo, đài, truyền hình là các vấn đề nhạy cảm được đông đảo quần chúng biết tới quan tâm và nó thể hiện tính dân chủ thực sự của nhà nước ta Thời gian qua, trên các phương tiện thông tin đại chúng đặc biệt quan tâm đưa những tin phản ánh về tình hình tội phạm, tệ nạn xã hội, vụ việc tiêu cực…đây là những thông tin đã gây được sự chú ý của mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội, mặc dù không thể không có những thiếu sót trong việc đưa tin, nhưng những tin báo này đã phần nào góp phần giảm thiểu những tiêu cực, thiếu sót trong thực tiễn cũng như thông qua đó, các cơ quan chức năng đã khám phá giải quyết và kiến nghị khởi tố được nhiều vụ án quan trọng, lấy được lòng tin trong nhân dân

Thứ tư, thông qua các cơ quan pháp lý có thẩm quyền như: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân tiến hành điều tra, phát hiện trực tiếp dấu hiệu tội phạm

Thứ năm, người phạm tội tự thú Những tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đều được cung cấp từ những nguồn trên Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật

tố tụng hình sự là những thông tin ban đầu, những thông tin này có ý nghĩa rất lớn cho các cơ quan bảo vệ pháp luật xem xét tính chất nghiêm trọng hay không nghiêm

trọng của những sự việc đã được chủ thể khai báo, tính chính xác và độ tin cậy của những thông tin đó đến đâu, có dấu hiệu phạm tội của chính chủ thể và những đồng phạm khác Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được làm rõ và mở rộng phạm vi là căn cứ để cơ quan điều tra mở ra những hoạt động điều tra xác minh theo quy định của pháp luật

Có hai dạng hình thức tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi

tố theo pháp luật tố tụng hình sự đó là hình thức tiếp nhận dưới dạng trực tiếp và gián tiếp Nhưng tất cả đều được lưu giữ và xử lý theo đúng pháp luật quy định về vấn đề này, khoa học hình sự đã chỉ rõ “Trong hoạt động điều tra hình sự, sự thay đổi trong môi trường tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự gây

ra chính là sự phản ánh tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự

đó trong môi trường đồng thời là thông tin của tội phạm đó và chỉ nhờ những thông tin mới làm rõ hành vi của tội phạm” Trên phương diện phản ánh, những thông tin tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được tiếp nhận chính là những kết quả phản ánh của tội phạm trong hiện thực khách quan và sự tồn tại của những thông tin này mang tính quy luật Cũng giống như bản chất của thông tin nói chung, những thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự không thể tồn tại dưới dạng vật chất, đó là tín hiệu thông tin để các cơ quan chức năng thu thập làm bằng chứng khi kiến nghị khởi tố giải quyết sự vụ

Sự thay đổi trong môi trường do tội phạm gây ra là những tín hiệu thông tin

có nội dung, còn những hình thức biểu hiện của thông tin đó là tiếng nói, chữ viết của con người là những nhân chứng và vật chứng Trong hoạt động điều tra, khám phá tội phạm, hình thức tiếp nhận thông tin đó chính là nhận được tin báo, tố giác

về tội phạm, kiến nghị khởi tố khi thực hiện các nghiệp vụ chuyên môn khi có dấu hiệu phạm tội Đây là những thông tin có ý nghĩa quan trọng, là cơ sở để cơ quan điều tra mở cuộc điều tra và chứng minh làm rõ sự thật vụ án đang được điều tra

Từ đó, ta có khái niệm về tin báo, tố giác về tội phạm dựa trên các phương diện triết học, Luật Hình sự, Luật tố tụng hình sự, Khoa học điều tra về hình sự… như sau “Tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự là những thông tin phản ánh những tội phạm hay những sự việc mang tính hình

sự xảy ra do người dân, cơ quan Nhà nước hoặc tổ chức xã hội… cung cấp cho Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và những cơ quan khác theo luật định bằng văn bản hoặc các phương tiện kỹ thuật khác”

Mặt khác, tố giác về tội phạm của người dân đến với Cơ quan điều tra, VKS, Tòa án hoặc các cơ quan nhà nước khác theo quy định của pháp luật phải được ghi nhận bằng những hình thức phổ biến sau: bằng miệng, bằng văn bản, qua điện thoại của một người cụ thể (có họ tên, địa chỉ rõ ràng), và hiện nay với hệ thống công nghệ thông tin phát triển hiện đại thì tố giác về tội phạm có thể được tiếp nhận qua

hệ thống e-mail của người dân gửi đến các cơ quan có thẩm quyền Tố giác bằng văn bản phải có chữ ký của người tố giác Các tố giác nặc danh không được coi là

cơ sở để khởi tố hay không khởi tố một vụ án hình sự mà đó chỉ là cơ sở để tiến hành xác minh, điều tra

Tiếp nhận, giải quyết tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự của những cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội là những thông tin do cơ quan, tổ chức này nắm được những thông tin về tội phạm xảy ra trong phạm vi hoạt động của mình, trong trường hợp này, tin báo được thể hiện dưới hình thức văn bản Tiếp nhận, giải quyết tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng dưới dạng các bài báo, các phóng sự điều tra, tin ngắn về an ninh trật tự… cũng là cơ sở và căn cứ để khởi tố vụ án hình sự Đối với các bài báo, phóng sự, tin ngắn… chưa kịp đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng nhưng do tính chất của vụ việc, khi các cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện thì đây cũng là cơ sở và căn cứ để tiến hành điều tra ban đầu Khi có đủ căn cứ để khởi tố vụ án hình sự thì khởi tố như các quy định của luật định, tuy các cơ quan, tổ chức không chuyển thông tin đến các cơ quan tiến hành tố tụng vẫn được xem là cơ sở và căn cứ để khởi tố vụ án hình sự

Với những phân tích trên, tôi thấy rằng công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo,

tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự rất quan trọng trong giai đoạn điều tra ban đầu, là cơ sở để giải quyết có hay không các hoạt động

tố tụng như khởi tố hoặc không khởi tố Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác tố giác

về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự là hoạt động của

những cơ quan theo luật định, được tiến hành theo trình tự tố tụng hình sự nhằm ghi nhận, kiểm tra tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự và những việc có tính chất hình sự do người dân, cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội chuyển đến hoặc được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng

và trên cơ sở đó ra quyết định khởi tố vụ án hoặc không khởi tố vụ án

1.2.2 Tiếp nhận, giải quyết các tin báo, tố giác về tội phạm

Luật quy định có hai loại cơ quan, tổ chức có trách nhiệm tiếp nhận người tố giác tội phạm Loại thứ nhất là CQĐT, VKS, Tòa án Đây là những cơ quan bảo vệ pháp luật nên mọi tin tức về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự xảy ra trên địa bàn của mình, các cơ quan này đều phải nắm được và có biện pháp phòng ngừa và đấu tranh giải quyết tội phạm Vì vậy, khi có người tố giác tội phạm, các cơ quan này phải tạo điều kiện cho người tố giác và nhanh chóng tiếp nhận để có biện pháp giải quyết Trường hợp tố giác không thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan mình cũng không được từ chối mà phải chuyển đến cơ quan có thẩm quyền giải quyết hoặc cần phải tiến hành các biện pháp cần thiết để ngăn chặn hành vi phạm tội thì trong phạm vi quyền hạn của mình phải tiến hành để hạn chế tác hại của tội phạm Loại thứ hai là các cơ quan, tổ chức khác tuy không phải là cơ quan tổ chức chuyên trách đấu tranh phòng chống tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự nhưng đều có quyền và nghĩa vụ phát hiện, tố giác hành vi phạm tội; tham gia đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm Góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức và các cơ quan

tổ chức này cũng có trách nhiệm tiếp nhận tố giác của công dân, sau đó báo tin ngay

về tội phạm bằng văn bản cho CQĐT có thẩm quyền hoặc Viện kiểm sát

Đối với cơ quan điều tra và Viện kiểm sát là những cơ quan chính có nhiệm

vụ tiếp nhận đầy đủ mọi tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự do cá nhân, cơ quan tổ chức chuyển đến thì các cơ quan này phải có bộ phận thường trực để tiếp nhận nguồn tin về tội phạm Bộ phận tiếp nhận này phải được thông báo rộng rãi cho nhân dân biết Khi tiếp nhận thông tin về tội phạm, cơ quan tiếp nhận phải có đầy đủ hệ thống sổ sách như sổ tiếp nhận tin báo,

tố giác về tội phạm, sổ thống kê kết quả giải quyết tố giác, tin báo… Khi có công

dân đến tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự phải ghi vào sổ thụ lý, ghi rõ ngày, tháng, năm tiếp nhận; nội dung tin báo, tố giác về tội phạm, tên, tuổi và địa chỉ của người hoặc cơ quan, tổ chức cung cấp Nếu nhận được đơn tố giác qua đường bưu điện phải vào sổ theo dõi để giải quyết; các tin báo của cơ quan, tổ chức phải được ghi vào sổ theo dõi và lưu tin báo; phải có cán bộ chuyên trách theo dõi, ghi lại các thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được phản ánh trên phương tiện thông tin đại chúng để giải quyết kịp thời Các bộ phận tiếp nhận tin tức về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự của VKS sau khi tiếp nhận có trách nhiệm chuyển ngay các tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố do cơ quan nhà nước chuyển đến kèm theo các tài liệu có liên quan do cơ quan mình tiếp nhận cho CQĐT có thẩm quyền để tiến hành xác minh

Trong lĩnh vực công nghệ thông tin thì việc tiếp nhận thông tin chính là quá trình tiếp nhận và truyền đi truyền lại giữa các kênh thông tin với nhau Trong đó, tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự là một phần của kênh thông tin Còn giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm cũng chính là giải quyết những thông tin đã thu thập được, thông tin ở đây chính là thông tin trong lĩnh vực phòng chống tội phạm được pháp luật tố tụng hình sự quy định Như vậy, việc tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự khác với tiếp nhận và giải quyết thông tin thông thường ở chỗ quá trình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự có đặc điểm pháp lý riêng của nó

Tại Khoản 1 Điều 103 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 quy định nhiệm vụ giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự “Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát có trách nhiệm tiếp nhận đầy đủ mọi tố giác,

tin báo về tội phạm do cá nhân, cơ quan, tổ chức và kiến nghị khởi tố do cơ quan nhà nước chuyến đến Viện kiểm sát có trách nhiệm chuyển ngay các tố giác tin báo

về tội phạm và kiến nghị khởi tố kèm theo các tài liệu có liên quan đã tiếp nhận cho

Cơ quan điều tra có thẩm quyền”.[17,tr.65]

Tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự

là cơ sở và căn cứ pháp luật để khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự, do đó, tin báo và tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự phải thỏa mãn những điều kiện nhất định và phải theo quy định của pháp luật Đối tượng

mà cung cấp tin báo, tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự phản ánh phải là vụ việc mang tính chất hình sự

Chủ thể tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự chỉ có thể là những cơ quan do pháp luật quy định theo Khoản 1 Điều 5 và Khoản 1 Điều 6 thông tư 06/2013/TTLT-BCA-BQP-BCT-BNN&PTNT-VKSNDTC Mặt khác, mức độ giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự của từng chủ thể tiếp nhận cũng khác nhau, phụ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ cụ thể của từng chủ thể tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm Trong tổ chức tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, các cơ quan theo luật định chỉ được áp dụng những biện pháp mà pháp luật cho phép để kiểm tra, xác minh và giải quyết tin báo, tố giác tội phạm đạt kết quả Đồng thời, phải bảo vệ quyền và nghĩa vụ của người tham gia tin báo, tố giác về tội phạm

Từ những phân tích trên, khi tổng kết thực tiễn quá trình tổ chức tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, ta đưa ra kết luận như sau: “Tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự là hoạt động của những cơ quan được pháp luật quy định được tiến hành theo trình tự tố tụng hình sự nhằm ghi nhận, kiểm tra những tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự và những vụ việc có tính chất hình

sự do người dân, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội chuyển đến hoặc được đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên cơ sở đó, có thể ra quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án và những quyết định giải quyết cần thiết khác”

Từ kết luận trên, ta thấy được dấu hiệu bản chất của hoạt động tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình

sự được thể hiện trên các phương diện sau:

- Tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự là hoạt động của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật

- Tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được tiến hành theo trình tự tố tụng hình sự

- Mục đích của tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự là ghi nhận, kiểm tra, xác minh làm rõ tin báo,

tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự để ra các quyết định sau: Quyết định khởi tố vụ án hình sự, Quyết định không khởi tố vụ án hình sự hoặc các quyết định giải quyết khác theo quy định của pháp luật

- Ngoài ra, kết quả của việc tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự phải được phản hồi cho chủ thể tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự biết

Hoạt động khởi tố vụ án hình sự phải dựa trên những tố giác và tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được phản ánh từ các nguồn cung cấp thông tin khác nhau theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự cũng có ý nghĩa trong công tác phòng ngừa tội phạm Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự

là căn cứ để tiến hành điều tra các hoạt động khác theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự

Thông qua công tác tiếp nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự tạo điều kiện để đánh giá tình hình an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội ở các địa bàn, đánh giá được ý thức tham gia

và công cuộc đấu tranh phòng chống tôi phạm của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội

và người dân

Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HƯNG YÊN

2.1 Quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Theo quy định của Luật tố cáo, chủ thể của tố cáo là đối tượng được xác định

cụ thể, đó là cá nhân và khi tố cáo, họ phải chịu trách nhiệm về thông tin do mình cung cấp đối với hành vi vi phạm pháp luật của đối tượng nhất định Mặt khác khi công dân thực hiện quyền tố cáo đã phát sinh quan hệ pháp luật về tố cáo, trên cơ sở đó, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền có nghĩa vụ giải quyết và trả lời cho người tố cáo biết Theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự, “tố giác về tội phạm là những thông tin về hành

vi có dấu hiệu tội phạm do cá nhân có danh tính, địa chỉ rõ ràng cung cấp cho cơ quan,

cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết” “Tin báo về tội phạm là những thông tin

về hành vi có dấu hiệu tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc do cơ quan, tổ chức cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm giải quyết, tiếp nhận” Như vậy, theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự đối với tin báo, tố giác về tội phạm, chủ thể có thể xác định hoặc không xác định, có thể là cá nhân, có thể là cơ quan, tổ chức Đối tượng tố cáo là mọi hành vi vi phạm pháp luật, có thể là tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của cán bộ, công chức, viên chức trong thực hiện nhiệm vụ, công vụ hoặc cũng

có thể là tố cáo hành vi vi phạm pháp luật về quản lý nhà nước trong các lĩnh vực, còn tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố thì đối tượng chỉ bao gồm tội phạm, hành vi vi phạm pháp luật có tính nguy hiểm đáng kểvà được quy định trong Bộ luật hình sự

Như vậy, đối với tin báo, tố giác về tội phạm, được thực hiện theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự; tố cáo hành vi vi phạm pháp luật của người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự trong quá trình tiến hành tố tụng hình sự được thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Tố cáo về hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ (không phải là hành vi tố tụng) thì được thực hiện theo quy định của pháp luật về tố cáo; tố cáo hành vi vi phạm pháp luật

nói chung, bao gồm: vi phạm pháp luật trong việc thực hiện nhiệm vụ, công vụ, vi phạm pháp luật trong các lĩnh vực quản lý nhà nước trong các cơ quan, tổ chức, đơn

vị thì được thực hiện theo quy định của pháp luật tố cáo; tố cáo đối với hành vi vi phạm điều lệ của các thành viên tổ chức thì được thực hiện theo quy định của điều

lệ của tổ chức đó Tuy nhiên, đối với những trường hợp công dân tố cáo hành vi vi phạm pháp luật hình sự của một cá nhân hay tổ chức nào đó thì cũng được hiểu đó

là tố giác về tội phạm Vì vậy, trong việc tiếp nhận thông tin ngoài các quy định trong việc tiếp nhận tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố thì cũng có quy định về việc tiếp nhận các tố cáo của công dân

Theo Điều 30 Hiến pháp năm 2013:“1 Mọi người có quyền khiếu nại, tố cáo

với cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền về những việc làm trái pháp luật của

cơ quan, tổ chức, cá nhân

2 Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phải tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tố cáo Người bị thiệt hại có quyền được bồi thường về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự theo quy định của pháp luật”.[30,tr.22]

Theo Hiến pháp thì mọi công dân đều có quyền bình đẳng trước pháp luật, đều có quyền khiếu nại, tố cáo đến các cơ quan chức năng có thẩm quyền nếu phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật Cơ quan, tổ chức có thẩm quyền phải có nhiệm

vụ tiếp nhận và giải quyết những khiếu nại, tố cáo của người dân theo đúng quy định của pháp luật Việc ghi nhận quyền khiếu nại, tố cáo của công dân trong Hiến pháp 2013 đã tạo cơ sở pháp lý cho công dân thực hiện quyền cơ bản của mình Và thông qua việc thực hiện quyền này, công dân đã góp phần tích cực vào hoạt động quản lý nhà nước và xã hội, đồng thời bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình Quyền khiếu nại, tố cáo của công dân trong Hiến pháp năm 2013 được thể hiện ở những nội dung cụ thể sau:

Trước hết, khiếu nại, tố cáo là một quyền cơ bản của công dân, là quyền dân chủ của công dân Khiếu nại, tố cáo là một phương thức thể hiện quyền dân chủ của nhân dân và là một trong những phương thức thực hiện quyền giám sát của nhân dân đối với bộ máy Nhà nước Xuất phát từ tư tưởng “lấy dân làm gốc”, từ bản chất chính trị của chế độ dân chủ nhân dân, ngay từ khi mới thành lập chính thể mới,

cùng với việc thiết lập chính quyền các cấp, Đảng, Bác Hồ và Chính phủ đã khẳng định quyền làm chủ của nhân dân, quan tâm đến việc kiểm soát hoạt động của bộ máy Nhà nước, việc giải quyết khiếu kiện của dân, chống phiền hà, nhũng nhiễu dân Hiến pháp năm 1946 đã ghi nhận các quyền và tự do dân chủ hoàn toàn là của người dân Việt Nam như quyền bình đẳng về chính trị, kinh tế, văn hóa, quyền bình đẳng trước pháp luật, quyền bình đẳng giữa các dân tộc, quyền bình đẳng nam nữ, quyền tự do ngôn luận, tự do tổ chức hội họp, tự do tín ngưỡng, tự do cư trú, đi lại trong nước và ra nước ngoài, quyền bất khả xâm phạm về thân thể và chỗ ở,… Tuy Hiến pháp năm 1946 chưa có một điều khoản cụ thể nào quy định quyền khiếu nại,

tố cáo của công dân, song thể chế dân chủ mà Hiến pháp này tạo dựng nên đã là nền tảng cơ bản hình thành quyền khiếu nại, tố cáo là một trong những quyền cơ bản của công dân: “Công dân nước Việt Nam dân chủ cộng hòa có quyền khiếu nại và

tố cáo với bất kỳ cơ quan nào của Nhà nước về những việc làm vi phạm pháp luật của cán bộ, nhân viên cơ quan Nhà nước Các khiếu nại, tố cáo cần phải được xem xét và giải quyết nhanh chóng Người bị thiệt hại do những việc làm trái pháp luật gây ra có quyền được bồi thường” Các hiến pháp năm 1959, 1980, 1992, và 2013 tiếp tục kế thừa và ghi nhận quyền khiếu nại, tố cáo của công dân theo hướng ngày càng mở rộng quyền của công dân và tạo điều kiện một cách tốt nhất cho công dân trong lĩnh vực khiếu nại tố cáo

Thứ hai, khiếu nại, tố cáo là phương thức giám sát của nhân dân đối với Nhà nước và cán bộ, công chức Nhà nước Tính chất giám sát của nhân dân đối với Nhà nước trong giải quyết khiếu nại, tố cáo được thể hiện ở chỗ, khi khiếu nại, tố cáo nhân dân đã chuyển đến cho cơ quan Nhà nước những thông tin, phát hiện về những việc làm vi phạm pháp luật, xâm hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, trên cơ sở đó Nhà nước kiểm tra lại hoạt động, hành vi của các

cơ quan và các cán bộ của mình, kịp thời chấn chỉnh, giải quyết sai phạm, thậm chí loại trừ ra khỏi bộ máy Nhà nước những người không xứng đáng, làm cho bộ máy Nhà nước ngày càng trong sạch, vững mạnh Thực tế cho thấy sự yếu kém của tổ chức bộ máy, chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, những vấn đề bất cập trong chính sách, pháp luật được phát hiện, kiến nghị với lãnh đạo các cấp, các ngành đa

phần được phát hiện từ thực tiễn công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo Tuy nhiên, trong những năm qua, công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo còn không ít hạn chế yếu kém; nhiều vụ việc giải quyết không đúng chính sách pháp luật, sự phối hợp giải quyết chưa tốt, còn đùn đẩy, công tác vận động tuyên truyền pháp luật còn chưa hiệu quả Đặc biệt, sự gia tăng các đoàn khiếu kiện đông người, cũng như tình trạng chống đối người thi hành công vụ trong thời gian gần đây là một thực trạng đang báo động, thể hiện sự phản ứng của người dân đối với hoạt động kém hiệu quả, thiếu trách nhiệm của chính quyền ở một số địa phương về giải quyết khiếu nại, tố cáo Tình trạng này kéo dài sẽ dẫn đến việc người dân dần mất lòng tin đối với chính sách và bộ máy của Nhà nước, dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng, kích động, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, đến sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Chính vì vậy, để khắc phục những yếu kém này, Đảng và Nhà nước cần có biện pháp coi trọng hơn nữa công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân, quan tâm đầy đủ đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân; các chính sách có ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân phải được triển khai, thực hiện một cách công khai, minh bạch; đồng thời, tăng cường việc tiến hành thường xuyên kiểm tra, giám sát để từ đó kịp thời phát hiện các tồn tại, vướng mắc trong thực thi chính sách, pháp luật…

Thứ ba, làm tốt công tác tiếp dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân

là góp phần củng cố mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước Làm tốt công tác tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo thể hiện bản chất dân chủ của xã hội ta, đồng thời là một biện pháp quan trọng, thiết thực để củng cố mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng, Nhà nước, củng cố lòng tin của nhân dân vào Đảng và Nhà nước Thực hiện tốt công tác này trong thực tế cũng chính là một hình thức thể hiện trực tiếp mối quan hệ giữa nhân dân với Nhà nước Việc giải quyết nhanh chóng, đúng pháp luật các khiếu nại, tố cáo của công dân, gắn liền với việc khôi phục kịp thời quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, giải quyết nghiêm minh những người sai phạm tất yếu sẽ góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, làm cho mối quan hệ giữa nhân dân với Đảng và Nhà nước ngày càng gắn bó bền chặt hơn

Như vậy, có thể khẳng định rằng, quyền khiếu nại, tố cáo chính là một trong những quyền hiến định cơ bản của công dân, một quyền có tính chất chính trị và pháp lý của công dân và là một hình thức biểu hiện của dân chủ xã hội chủ nghĩa Việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo của công dân sẽ là cơ sở và nên tảng cho việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ khác của công dân Đông thời, đây còn là phương tiện để công dân đấu tranh chống lại các hành vi trái pháp luật nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, tập thể, quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình, thông qua

đó thiết thực tham gia vào việc quản lý nhà nước, quản lý xã hội

Theo quy định của Điều 101 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003:“Công dân có

thể tố giác tội phạm với Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án hoặc với các cơ quan khác, tổ chức Nếu tố giác bằng miệng thì cơ quan, tổ chức tiếp nhận phải lập biên bản và có chữ ký của người tố giác

Cơ quan, tổ chức khi phát hiện hoặc nhận được tố giác của công dân phải báo tin ngay về tội phạm cho Cơ quan điều tra bằng văn bản.”.[17,tr.64]

Tin báo, tố giác về tội phạm được pháp luật quy định là những cơ sở để xác định có dấu hiệu tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự hay không Điều đó cũng khẳng định rằng, cơ quan có thẩm quyền muốn khởi tố vụ án hình sự, phát động những quan hệ tố tụng hình sự phải bắt đầu từ những tin tức về tội phạm được chính thức thông báo chứ không phải là những lời đồn đại không có căn cứ Người báo tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự không nhất thiết phải là người bị hại hoặc có quan hệ trực tiếp đến tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đã xảy ra

Cần phải phân biệt tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự với tin báo về tội phạm

Tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được hiểu là sự tố cáo của công dân về những hành vi nào đó mà họ cho rằng đó là tội phạm Công dân có quyền và nghĩa vụ tố cáo về hành vi vi phạm pháp luật hình sự

mà họ biết với các cơ quan, tổ chức Luật cho phép công dân có thể tố cáo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự với bất cứ cơ quan, tổ chức nào mà họ thấy thuận tiện, không nhất thiết phải là Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát,

Tòa án Trong tất cả các trường hợp đó, sự tố cáo của công dân về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đều được coi là tố giác Tố giác có thể bằng miệng có thể trực tiếp qua thư, điện thoại hoặc bằng văn bản…Trường hợp người bị hại trình báo về sự kiện phạm tội liên quan đến họ cũng được coi là tố giác của công dân

Có thể hiểu sự tố giác của công dân qua điện thoại như là hình thức tố giác bằng miệng Tuy nhiên, trong trường hợp đó, không thể nói tới việc lập biên bản với chữ ký của người tố giác ngay Do đó, việc tiếp nhận thông tin tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự như thế phải được giải quyết theo những thủ thuật phức tạp hơn Mặc dù điều luật không quy định chi tiết về vấn đề này, nhưng rõ ràng khi nhận được thông tin tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự qua điện thoại cơ quan, tổ chức nhận tin phải kiểm tra, ghi nhận số điện thoại và tên tuổi, địa chỉ của người tố giác và những thông tin khác có ý nghĩa phục vụ xác định người tố giác, giải thích trách nhiệm cho họ Mặt khác, các CQĐT, VKS có thẩm quyền phải kiểm tra và có trách nhiệm thiết lập liên

hệ trực tiếp với người tố giác để làm rõ căn cứ khởi tố vụ án Trường hợp người bị hại trình báo và yêu cầu khởi tố thì bản chất sự việc cũng là sự tố giác về tội phạm, chính vì thế điều luật không quy định riêng một khoản độc lập

Tin báo về tội phạm được hiểu là thông tin, thông báo, báo cáo của các cơ quan tổ chức với CQĐT, VKS, Tòa án về những hành vi, vụ việc đã xảy ra mà các

cơ quan, tổ chức đó cho là tội phạm

Khái niệm tin báo được hiểu một cách tương đối, xét trong mối liên hệ với tố giác về tội phạm Tố giác là hành vi của công dân, người nhận được thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự hoặc là nạn nhân của tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự với một cơ quan, tổ chức bất kỳ nào

đó Trong khi đó, ý nghĩa tin báo phản ánh mối liên hệ giữa một chủ thể có tính chất pháp nhân – cơ quan, tổ chức truyền tin đi với một cơ quan có trách nhiệm trong hệ thống chủ thể thực hiện các quyền năng tố tụng hình sự Trong đó, tin báo có thể là sự chuyển tiếp những thông tin mà cơ quan, tổ chức đã nhận được từ tố giác của công dân, cũng có thể là những thông tin được thu từ hoạt động nghiệp vụ của ngay chính tổ chức

đó (ví dụ thông qua thanh tra, kiểm tra) hoặc được phản ánh bằng chính hoạt động truyền thông theo chức năng nghề nghiệp (các cơ quan thông tin đại chúng)

Căn cứ vào Điều 100 Bộ luật tố tụng hình sự thì tin báo có thể phân ra thành hai loại Tin báo có thể là tin do cơ quan, tổ chức gửi đến cho cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự (khoản 2 Điều 100 bộ luật TTHS) trực tiếp phản ánh về tội phạm Tin báo có thể được chính thức thông báo hoặc phản ánh trên các phương tiện thông tin đại chúng mà các cơ quan chuyên trách đấu tranh với tội phạm, kiến nghị khởi tố tới cơ quan có thẩm quyền phải xem xét, nghiên cứu để rút

ra những kết luận (khoản 3 Điều 100 bộ luật TTHS)

Tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự cần phải được thể hiện và ghi nhận bằng những hình thức nhất định

Điều luật quy định việc tiếp nhận những thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố từ công dân là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức

Theo quy định tại Khoản 1 của Điều luật, công dân có thể tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự với CQĐT, VKS, Tòa án hoặc với các cơ quan khác, tổ chức khác

Không chỉ các cơ quan Tòa án, Kiểm sát, CQĐT, mà Điều luật còn quy định các cơ quan khác, các tổ chức, bất kể là cơ quan, tổ chức nào khi công dân tố giác

về tội phạm, kiến nghị khởi tố đều có trách nhiệm tiếp nhận

Việc quy định như thế đã tạo điều kiện cho cơ chế thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố được nhanh chóng, tạo điều kiện cho nhân dân tham gia rộng rãi

và thuận tiện vào cuộc đấu tranh với tội phạm, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc đấu tranh với tội phạm, bảo vệ trật tự xã hội, quyền

và lợi ích hợp pháp của công dân

Điều luật quy định nếu công dân tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự bằng miệng, thì cơ quan, tổ chức tiếp nhận phải lập biên bản tiếp nhận

Biên bản tiếp nhận tố giác của công dân được lập theo yêu cầu chung quy định tại Điều 95 của BLTTHS Người tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được giải thích về trách nhiệm của mình đối với những thông tin đã

tố giác Biên bản phải ghi rõ nội dung tố giác và phản ánh rõ nguồn gốc thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự mà người tố giác biết được Biên bản phải được người tố giác ký xác nhận

Cơ quan, tổ chức nhận được tố giác của công dân có trách nhiệm phải thông báo cho CQĐT hoặc VKS bằng văn bản để xem xét việc khởi tố hay không khởi tố vụ án hình sự

Đối với những vụ án mà luật quy định chỉ khởi tố theo yêu cầu của người bị hại, các cơ quan tiếp nhận thông tin ban đầu đó cũng phải làm các thủ tục như đối với các trường hợp khác khi công dân tố giác tội phạm

Cơ quan, tổ chức khi thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình mà phát hiện thấy có dấu hiệu tội phạm cũng phải báo tin ngay cho CQĐT bằng văn bản

Như đã phân tích ở trên, có hai loại cơ quan, tổ chức mà khi thực hiện các chức năng của mình có khả năng phát hiện dấu hiệu tội phạm Loại thứ nhất là các

cơ quan bảo vệ pháp luật, chịu trách nhiệm tổ chức các hoạt động phòng ngừa, phát hiện tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa hạt của mình quản lý Đó có thể là các cơ quan Công an nhân dân, Quân đội nhân dân, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng cảnh sát biển,… Thông qua các hoạt động chức năng của mình các cơ quan này có nhiều khả năng phát hiện dấu hiệu tội phạm Ngoài một số trường hợp mà luật quy định các cơ quan này có thể tiến hành kiểm tra, xác minh và khởi tố vụ án, các cơ quan này có trách nhiệm phải cung cấp bằng văn bản cho CQĐT có thẩm quyền các thông tin, tài liệu về tội phạm, phối hợp với CQĐT trong việc khám phá tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đã xảy ra

Loại thứ hai là các cơ quan, tổ chức, tuy không có chức trách hoạt động đấu tranh phòng chống tội phạm, nhưng hoạt động chức năng của họ dễ phát hiện ra các dấu hiệu tội phạm, ví dụ, các cơ quan thanh tra, kiểm tra, các cơ quan kiểm toán… Những cơ quan này trong quá trình thực hiện chức năng của mình do phải thường xuyên kiểm tra tính đúng đắn, hợp pháp của các hoạt động kinh tế - xã hội trong lĩnh vực quản lý của mình mà có thể phát hiện được những dấu hiệu của tội phạm

Luật quy định, trong mọi trường hợp các cơ quan, tổ chức đã tiếp nhận tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự đều phải chuyển

những thông tin tiếp nhận đến CQĐT bằng văn bản Văn bản phải ghi rõ nội dung thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự mà họ phát hiện được và phải phản ánh rõ những nguồn gốc của các thông tin đó Điều luật không quy định cụ thể cơ quan điều tra nào, điều đó có nghĩa là cơ quan điều tra nào tiếp nhận tin báo, tố giác cũng phải tiếp nhận và có trách nhiệm chuyển đến CQĐT có thẩm quyền Điều này cần thiết được quy định cụ thể trong các văn bản dưới luật và hướng dẫn thi hành bộ luật tố tụng hình sự

Trong trường hợp thấy không đúng thẩm quyền của mình thì cơ quan đã tiếp nhận thông tin về tội phạm, kể cả CQĐT, VKS, Tòa án đều phải thông báo ngay cho CQĐT có thẩm quyền giải quyết vụ việc đó; không được viện bất cứ lý do gì

mà trì hoãn hoặc từ chối tiếp nhận thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự hoặc không thông báo Việc giải quyết tin báo, tố giác phải theo đúng thẩm quyền, thủ tục do Bộ luật tố tụng hình sự và các văn bản pháp luật về TTHS quy định

Sở dĩ Điều 100 Bộ luật TTHS quy định các khoản khác nhau quy định về tin báo của các cơ quan tổ chức và tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng là

vì những lý do về thủ tục tiếp nhận, trách nhiệm tiếp nhận, nghiên cứu và giải quyết những loại tin báo đó có những điểm cụ thể khác nhau…

Theo quy định, các cơ quan tổ chức khi phát hiện tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự hoặc nhận được tố giác của công dân thì phải báo tin

về tội phạm, kiến nghị khởi cho CQĐT bằng văn bản Như vậy, tin báo của cơ quan hoặc tổ chức là tin báo có địa chỉ cụ thể, đã được các cơ quan tổ chức đó sơ bộ kiểm tra (kể cả từ sự tố giác của công dân cũng như chính cơ quan tổ chức đó phát hiện) Luật quy định rằng các cơ quan tổ chức khi phát hiện được hoặc nhận được tố giác của công dân phải báo tin ngay Mặc dù luật không quy định thời gian cụ thể nhưng yêu cầu báo ngay có thể hiểu là khi nhận được thông tin về tội phạm, kiến nghị khởi

tố Cơ quan, tổ chức phải lập tức triển khai các biện pháp luật định về lập biên bản, ghi nội dung, thực hiện sơ bộ kiểm tra các yếu tố cần thiết để đảm bảo độ tin cậy khách quan của nguồn tin, sau đó không chậm trễ gửi thông báo (báo cáo…) cho CQĐT CQĐT, VKS, Tòa án nhận được tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố cũng