Hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi của chi nhánh bảo hiểm tiền gửi việt nam tại thành phố hà nội

Trong bối cảnh đó, BHTG Việt Nam đã được thành lập theo Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09/11/1999 của Thủ tướng Chính phủ và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 07/07/2000 và là tổ c

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS TÔ KIM NGỌC

Hà Nội, 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS TÔ KIM NGỌC

Phản biện 1: TS LÊ MINH NGHĨA

Phản biện 2: TS ĐẶNG THỊ PHƯƠNG HOA

Luận văn được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học Viện Khoa học Xã hội vào lúc: 5 giờ, ngày.24 tháng.10 năm

2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Thư viên Học viện Khoa học Xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động của các tổ chức trong hệ thống tài chính ngân hàng luôn tiềm ẩn những rủi ro, đặc biệt là rủi ro mất khả năng thanh toán Khi một tổ chức gặp rủi ro mất khả năng thanh toán thì có thể dẫn đến hiện tượng đổ vỡ dây chuyền trong hệ thống, làm giảm niềm tin của công chúng và các nhà đầu tư đối với hệ thống ngân hàng nói riêng và nền kinh tế nói chung, và gây khó khăn cho các tổ chức ngân hàng trong việc huy động vốn và sử dụng vốn, gây bất ổn nền kinh tế Vì vậy, việc thành lập tổ chức BHTG là một giải pháp hữu hiệu giúp ngăn ngừa và

xử lý khi nguy cơ này xảy ra

Cùng với xu hướng thành lập mô hình BHTG trên thế giới và sự hội nhập kinh tế quốc tế mạnh mẽ ở nước ta thời kì đó, việc thành lập tổ chức BHTG là vô cùng cần thiết Trong bối cảnh đó, BHTG Việt Nam đã được thành lập theo Quyết định số 218/1999/QĐ-TTg ngày 09/11/1999 của Thủ tướng Chính phủ và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 07/07/2000 và là tổ chức duy nhất thực hiện chính sách BHTG nhằm bảo

vệ quyền và lợi ích của NGT; hỗ trợ các TCTD gặp khó khăn; kiểm soát

và phòng ngừa rủi ro trong hoạt động ngân hàng

Tại Việt Nam, sau hơn 17 năm thành lập và phát triển, BHTG Việt Nam đã triển khai có hiệu quả chính sách BHTG Tính đến ngày 31/12/2016, Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam đã chi trả cho 1.794 người gửi tiền tại 39 tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi là QTDND cơ sở trên địa bàn 11 tỉnh, thành phố với tổng số tiền chi trả là hơn 25 tỷ đồng, góp

phần ngăn ngừa đổ vỡ hệ thống, đảm bảo an sinh xã hội và không dùng ngân sách nhà nước để chi trả cho người gửi tiền

Tuy nhiên, hoạt động chi trả của BHTG Việt Nam nó chung, Chi nhánh BHTGVN tại thành phố Hà Nội nói riêng mới chỉ thực hiện chi cho người gửi tiền ở một số QTDND Nay với sự cho phép, về nguyên tắc, phá sản các ngân hàng yếu kém, rõ ràng nghiệp vụ chi trả tiền BHTG có sẽ phải đẩy mạnh hơn với quy mô người thụ hưởng rất lớn Nếu không đảm bảo được tính nhanh chóng và chính xác, thì rất có khả năng xảy ra hiện tượng rút tiền hàng loạt ở các ngân hàng khác, có thể gây ra hiệu ứng đổ vỡ dây chuyền do ngân hàng mất khả năng chi trả

Với những lý do trên, tác giả quyết định lựa chọn đề tài: “Hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi của Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại thành phố Hà Nội” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ chuyên

ngành Tài chính – Ngân hàng của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài luận văn, tác giả đã tìm đọc một số tài liệu, đề tài nghiên cứu khoa học về hoạt động BHTG

và chi trả BHTG như:

Trung tâm Thông tin khoa học, Viện nghiên cứu lập pháp

(2009), Kinh nghiệm quốc tế về tổ chức BHTG hiệu quả, [32]

Nguyễn Duy Toàn (2011), Pháp luật về tổ chức BHTG ở Việt

Nam, Luận văn thạc sĩ Luật, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội [31]

Nguyễn Đình Hảo (2013), Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt

động của BHTG Việt Nam trên địa bàn Bắc Trung Bộ, Luận văn thạc sĩ

Quản trị kinh doanh, Viện Kinh tế và Quản lý, Trường Đại học Bách khoa

Hà Nội [11]

Vũ Thị Mỹ Hương (2011), Hoàn thiện chính sách BHTG trong

mạng an toàn tài chính quốc gia, Luận văn thạc sĩ Quản lý hành chính

công, Học viện hành chính quốc gia [14]

Chu Thị Thanh Hương (2013), Điều chỉnh hạn mức chi trả

BHTG tại tổ chức BHTG Việt Nam- DIV, Luận văn thạc sĩ TC-NH,

Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh [13]

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu các lý luận và thực trạng hoạt động chi trả BHTG, đề xuất các giải pháp hoàn thiện hoạt động chi trả BHTG của Chi nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

i Làm sáng tỏ các khái niệm liên quan và hệ thống hóa các lý luận liên quan đến hoạt động chi trả BHTG;

ii Đánh giá thực trạng hoạt động chi trả BHTG của Chi nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội, chỉ ra những thành công và hạn chế của hoạt động này

iii Đề xuất các giải pháp và khuyến nghị hoàn thiện hoạt động chi trả BHTG của Chi nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động chi trả BHTG của Chi

nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Về nội dung: Đề tài nghiên cứu hoạt động chi trả BHTG của Chi

nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội dưới góc độ của chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng với các nội dung như cơ sở pháp lý của hoạt động, nguyên tắc, quy trình, phương pháp chi trả BHTG…

Về không gian: Đề tài nghiên cứu hoạt động chi trả BHTG của

Chi nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội, khảo sát điều tra cán bộ nhân viên Chi nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội và BHTG Việt Nam

Về thời gian: Đề tài nghiên cứu hoạt động chi trả BHTG của Chi

nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội từ năm 2002, đề xuất các giải pháp đến năm 2025

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu chung xuyên suốt cả đề tài là phương pháp duy vật biện chứng Áp dụng phương pháp này, hoạt động chi trả BHTG được xem như luôn biến đổi, vận động nên cần được quan tâm đổi mới, đồng thời sử dụng phương pháp duy vật lịch sử kết hợp với phương pháp phân tích tổng hợp, thống kê, so sánh để làm sáng tỏ các nội dung nghiên cứu

5.2 Phương pháp thu thập dữ liệu

Luận giải một cách có hệ thống những vấn đề cơ bản về hoạt động chi trả BHTG, những khái niệm liên quan…

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Phân tích, đánh giá tình hình tham gia BHTG, thực trạng hoạt động chi trả BHTG của Chi nhánh BHTG tại thành phố Hà Nội Xây dựng và đề xuất một số giải pháp

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục nội dung chính được cơ cấu thành 3 chương:

Chương 1: Nội dung cơ bản về hoạt động chi trả bảo hiểm tiền

gửi của tổ chức bảo hiểm tiền gửi

Chương 2: Thực trạng hoạt động chi trả bảo hiểm của Chi nhánh

Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại thành phố Hà Nội

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện hoạt động chi trả bảo hiểm tiền

gửi của Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại thành phố Hà Nội

Chương 1

NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG CHI TRẢ BẢO HIỂM TIỀN GỬI CỦA TỔ CHỨC BẢO HIỂM TIỀN GỬI

1.1 Bản chất, chức năng và vai trò hoạt động bảo hiểm tiền gửi

1.1.1 Bản chất của hoạt động bảo hiểm tiền gửi

1.1.1.1 Sự ra đời của hoạt động bảo hiểm tiền gửi

Sự ra đời của hoạt động BHTG gắn liền với việc chuyển từ hình thức “bảo vệ ngầm”, một cam kết không công khai trước công chúng của Chính phủ về việc bảo vệ tiền gửi của NGT, sang hình thức bảo vệ công khai Theo đó NGT sẽ được chi trả một phần hoặc toàn bộ tiền gửi cùng với tiền lãi nhập gốc trên tài khoản tiền gửi khi ngân hàng đổ bể theo hợp đồng hoặc cam kết công khai

1.1.1.3 Sự khác biệt so với các loại hình bảo hiểm khác

BHTG và các và các loại hình Bảo hiểm thương mại khác bên cạnh những giống nhau điểm giống nhau thì hoạt động BHTG có những điểm khác biệt, điều đó được thể hiện như sau:

Thứ nhất, về tính chất hoạt động

Thứ hai, về cơ chế bảo hiểm

Thứ ba, về chủ thể tham gia BHTG

Thứ tư, đối tượng được hưởng các quyền lợi bảo hiểm Thứ năm,

về đối tượng tham gia BHTG

Thứ sáu, cơ chế tham gia bảo hiểm

Thứ bảy, hình thức pháp lý tham gia

Thứ tám, nội dung bảo hiểm

Bảng 1.1: Chức năng nhiệm vụ của các mô hình hệ thống BHTG

trả

Chi trả với quyền hạn

mở rộng

Giảm thiểu rủi ro

Chức năng nhiệm vụ Chi

trả

Chi trả với quyền hạn

mở rộng

Giảm thiểu rủi ro

Can thiệp vào hoạt động của tổ chức tham

và mất khả năng thanh toán

1.1.2.3 Hỗ trợ tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi

Hỗ trợ tài chính của tổ chức BHTG đối với tổ chức tham gia BHTG được thực hiện thông qua hình thức cho vay hỗ trợ khi các tổ chức này gặp khó khăn về khả năng thanh khoản và thanh toán; mua lại các tài sản có, đặc biệt là tài sản có chưa đến hạn thanh toán; bảo lãnh để

tổ chức tham gia BHTG đi vay vốn tại đơn vị khác Song song với hoạt

động hỗ trợ tài chính, tổ chức BHTG cũng thực hiện các phương án hỗ trợ về tổ chức và nâng cao năng lực quản lý bằng cách đưa ra các khuyến cáo về đổi mới cơ cấu tổ chức, cách thức hoạt động và triển khai nghiệp vụ, tìm kiếm đối tác liên kết… nhằm giúp tổ chức tham gia BHTG nhanh chóng vượt qua khó khăn, khôi phục hoạt động bình thường, tránh ảnh hưởng đến hoạt động của các tổ chức lân cận

1.1.3 Vai trò của hoạt động bảo hiểm tiền gửi

Vì BHTG là sản phẩm của nền kinh tế thị trường và chỉ xuất hiện trong nền kinh tế thị trường nên vai trò của BHTG xuất phát từ bản chất của hoạt động tài chính luôn gắn liền yếu tố niềm tin, mang tính nhạy cảm và có tính lan truyền cao

1.1.3.1 Chia sẻ rủi ro cho người gửi tiền và các tổ chức tham gia bảo hiểm

BHTG có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ NGT, nâng cao

niềm tin của công chúng đối với hệ thống TC-NH

1.1.3.2 Góp phần bảo đảm an toàn hệ thống tổ chức tín dụng

BHTG giúp xây dựng và củng cố niềm tin của công chúng đối với hệ thống TC-NH và đó là yêu cầu đặt ra với bất kỳ Chính phủ nào trên thế giới

1.1.3.3 Góp phần phát triển kinh tế - xã hội

Hoạt động BHTG góp phần phát triển kinh tế và ổn định xã hội

1.2 Nội dung hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.2.1 Khái niệm hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi

Chi trả tiền bảo hiểm là một trong những chức năng cơ bản của các hệ thống BHTG, không phân biệt ngầm hay công khai, cấp vốn

trước hay cấp vốn sau Theo định nghĩa về chi trả BHTG của IADI: “Chi trả tiền bảo hiểm là một trong những nhiệm vụ chính của tổ chức BHTG Theo đó, tổ chức BHTG phải có trách nhiệm chi trả tiền bảo hiểm kịp thời cho NGT khi một ngân hàng bị cơ quan chức năng tuyên bố đóng cửa.” Chi trả BHTG được hiểu là việc thực hiện cam kết thanh toán khoản tiền gửi được bảo hiểm bao gồm tiền gốc và tiền lãi của tổ chức BHTG cho NGT thuộc đối tượng được bảo hiểm trong hạn mức chi trả [24, tr20]

1.2.2 Nội dung hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.2.2.1 Xác định hạn mức chi trả

Hạn mức trả tiền bảo hiểm (HMCT) “là khoản tiền tối đa mà tổ chức BHTG sẽ thanh toán cho người gửi tiền thuộc đối tượng được BHTG tại các tổ chức tham gia BHTG khi phát sinh nghĩa vụ trả tiền bảo hiểm”

1.2.2.2 Đối tượng chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.2.2.3 Nguyên tắc chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.2.2.4 Quy trình chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.3 Yếu tố ảnh hưởng và tiêu chí đánh giá hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.3.1 Các yếu tố ảnh hưởng hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.3.1.1 Khung pháp lý

1.3.1.2 Khả năng tiếp cận thông tin về đối tượng được bảo hiểm

1.3.1.3 Hạn mức chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.3.1.4 Tài chính và nguồn tài trợ của tổ chức bảo hiểm tiền gửi

1.3.1.5 Nguồn nhân lực

1.3.1.6 Hệ thống công nghệ thông tin

1.3.1.7 Sự phối hợp của các cơ quan thành viên trong mạng an toàn tài chính quốc gia

1.3.1.8 Nhận thức của công chúng

1.3.1.9 Gian lận trong chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.3.2 Tiêu chí đánh giá hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi

1.3.2.1 Thời gian hoàn thành chi trả

Theo “Bộ nguyên tắc cơ bản phát triển hệ thống BHTG hiệu quả” của IADI năm 2014 thì: “Tổ chức BHTG có thể chi trả phần lớn người gửi tiền được bảo hiểm trong vòng 7 ngày làm việc Nếu hiện chưa đạt được mục tiêu này, tổ chức BHTG cần có kế hoạch đáng tin

cậy để đạt được mục tiêu đó.” (nguồn IADI)

1.3.2.2 Kế hoạch chi trả đáng tin cậy phải đảm bảo

Tổ chức BHTG phải có kế hoạch chi trả, có quy định thời gian thực hiện rõ ràng, được hỗ trợ bởi luật, quy định, hệ thống, quy trình liên quan, có kết quả rõ ràng và đo lường được

1.3.2.3 Tổ chức BHTG có nguồn lực và khả năng thực hiện quá trình chi trả kịp thời

Tổ chức BHTG phải có sẵn các cơ chế hoặc thỏa thuận làm việc với các cơ quan thanh toán và tổ chức thanh lý để đảm bảo séc đang trong quá trình nhờ thu được xử lý một cách phù hợp, thống nhất và kịp thời

1.3.2.4 Tổ chức BHTG có cảnh báo kịp thời khi TCTD sắp phá sản không

Tổ chức BHTG phải cảnh báo các tổ chức khi có nguy cơ bị phá sản, thông qua giám sát từ xa phối hợp với kiểm tra đột xuất khi cần

thiết Điều này giúp cho tổ chức BHTG có đủ thời gian để lên kế hoạch cho việc chi trả, đảm bảo tính kịp thời và nguồn lực tài chính sẵn sàng chi trả

1.3.2.5 Công tác thu phí BHTG có đầy đủ và đúng quy định hay không

Phí BHTG là nguồn vốn quan trọng đóng góp vào quỹ tài chính của tổ chức BHTG và được dùng khi phát sinh nghĩa vụ chi trả cho các TCTG BHTG

1.3.2.6 Việc thông báo đến khách hàng có kịp thời, hiệu quả không

Số lượng khách hàng nhận được đầy đủ thông tin càng cao thì việc chi trả càng đạt hiệu quả Việc này giúp bảo vệ quyền lợi của người gửi tiền một cách tốt nhất

1.3.2.7 Tỷ lệ tiền gửi được chi trả thực tế/ Tổng số dư tiền gửi trong hạn mức chi trả

Tỷ lệ này đạt mức cao cho thấy BHTG thực hiện tốt vai trò bảo

vệ quyền lợi cho người gửi tiền Để có thể thực hiện đầy đủ nghĩa vụ chi trả, tổ chức BHTG cần đảm bảo đầy đủ nguồn lực tài chính để chi trả

1.3.2.8 Tỷ lệ khách hàng được chi trả toàn bộ tiền gửi/Tổng số người gửi tiền

Tỷ lệ này phụ thuộc vào HMCT BHTG trong mỗi thời kỳ Hạn mức chi trả càng cao thì tỷ lệ này càng cao Theo khuyến nghị của IADI,

tỷ lệ này khoảng 80 – 90% là tốt nhất

1.3.2.9 Tình trạng an ninh trật tự trong quá trình chi trả

Trong quá trình thực hiện chi trả, tổ chức BHTG cần phối hợp tốt với các cơ quan chức năng và NHNN để đảm bảo công tác chi trả diễn ra trật tự và an toàn

1.3.2.10 Tình trạng đột biết rút tiền gửi tại các TCTD khác

Niềm tin của người gửi tiền sẽ giảm khi có một tổ chức tín dụng nào đó bị phá sản

1.4 Kinh nghiệm thực hiện hoạt động chi trả bảo hiểm tiền gửi của một số nước và bài học rút ra cho Việt Nam

1.4.1 Kinh nghiệm của một số quốc gia

1.4.1.1 Hoạt động bảo hiểm tiền gửi và chi trả bảo hiểm tiền gửi ở Hoa

1.4.2 Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam

1.4.1 Kinh nghiệm của một số quốc gia

1.4.1.1 Hoạt động bảo hiểm tiền gửi và chi trả bảo hiểm tiền gửi ở Hoa

Chương 2

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CHI TRẢ BẢO HIỂM TIỀN GỬI CỦA CHI NHÁNH BẢO HIỂM TIỀN GỬI VIỆT NAM TẠI

THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.1 Tổng quan về Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại thành phố Hà Nội

2.1.1 Một vài nét về bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

2.1.1.1 Sự ra đời hoạt động bảo hiểm tiền gửi ở Việt Nam

2.1.1.2 Quá trình thành lập của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

2.1.1.3 Bộ máy tổ chức của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam

2.1.2 Chi nhánh Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại thành phố Hà Nội

2.1.2.1 Sự ra đời của chi nhánh

Chi nhánh BHTG Việt Nam tại thành phố Hà Nội (Chi nhánh) được thành lập theo Quyết định số 108/2001/QĐ-HĐQT ngày 26/12/2001 của Hội đồng quản trị BHTG Việt Nam (BHTGVN) và chính thức đi vào hoạt động từ ngày 27/5/2002

2.1.2.2 Tổ chức bộ máy và chức năng nhiệm vụ của các phòng, ban

2.1.3 Kết quả hoạt động của Chi nhánh bảo hiểm tiền gửi Việt Nam tại thành phố Hà Nội

2.1.3.1 Về tổ chức

2.1.3.2 Về nghiệp vụ

Kết quả hoạt động của Chi nhánh BHTG Việt Nam tại thành phố Hà Nội đạt được trong 15 năm hoạt động, cụ thể: hoàn thiện hồ sơ trình Tổng giám đốc BHTG Việt Nam cấp mới, cấp lại, bổ sung hơn 740

và thu hồi 258 Chứng nhận BHTG, giám sát 100% các tổ chức tham gia