Với những lý do nêu trên, học viên chọn đề tài “Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn Viện kiểm sát n
Trang 1VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI
ĐÀO NGUYỄN VŨ
TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ THEO PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ
VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN VIỆN KIỂM SÁT
NHÂN DÂN TỈNH HƢNG YÊN
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04
TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Hà Nội – 2017
Trang 2Công trình đƣợc hoàn thành tại Học viện Khoa học Xã hội Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam
Vào hồi: 15 giờ 45 ngày 18 tháng 10 năm 2017
Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội
Trang 31
MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Công cuộc đổi mới do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo đã mang lại những thành tựu to lớn, hết sức quan trọng trên tất cả các lĩnh vực, kinh tế, chính trị văn hóa xã hội quan hệ hợp tác và hội nhập sâu rộng đáng tin cậy, góp phần tạo tiền đề cần thiết cho sự phát triển và đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
Để duy trì và phát triển bền vững các quan hệ xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc nâng cao pháp luật sát với đời sống xã hội, mới đây tại đại hội chủ tịch quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã chỉ đạo tập chung và tăng cường việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật giáo dục cùng với đó là coi trọng nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong nhân dân, động viên, khuyến khích kịp thời phát hiện tố giác hành vi phạm tội và phối hợp chặt chẽ với
cơ quan nhà nước có thẩm quyền đấu tranh phòng chống tội phạm Tuy nhiên, kết quả đó chỉ là bước đầu Trên cả phương diện lập pháp và thực thi trong tố tụng hình sự, vấn đề này chưa được quan tâm đúng mức Điều này thể hiện rõ trong Bộ Luật Tố tụng hình sự năm 2003, chỉ có 03 điều luật quy định về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố, với những nội dung đơn giản Nhiều nội dung quan trọng chưa được quy định hoặc làm rõ trong Bộ Luật Tố tụng hình sự Sau hơn 10 năm thi hành, các Cơ quan tư pháp mới có Thông tư liên tịch số 06 hướng dẫn về vấn đề này, nhưng vẫn chưa được hoàn thiện và đầy đủ
Trang 4Với những lý do nêu trên, học viên chọn đề tài “Tiếp nhận,
giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam từ thực tiễn Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên” làm đề tài luận văn thạc sỹ luật học của mình để
tiến hành nghiên cứu với mong muốn được góp phần nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện về những giải pháp trong vấn đề thụ lý và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trước diễn biến của tình hình tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên hiện nay
2 Tình hình nghiên cứu đề tài
Các bài viết đã phân tích ở một số khía cạnh về việc tiếp nhận
và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Nhìn chung, các công trình trên đã bước đầu nghiên cứu đến những khía cạnh và góc độ khác nhau về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, nhưng học viên muốn đề cập và phân tích thêm, hệ thống cũng như định hướng hoàn thiện các quy định của tố tụng hình sự về giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Từ những phân tích và dẫn điểm trên, bản thân học viên muốn có sự nghiên cứu thêm một cách hệ thống về việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi
tố theo pháp luật tố tụng hình sự trong thời gian qua và đưa ra đóng góp ý kiến của mình về những giải pháp, kiến nghị trong việc nâng cao hiệu quả việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến hoạt động tiếp nhận, giải quyết các tin báo, tố giác về tội
Trang 5phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự cũng như nghiên cứu vấn đề này trên đại bàn tỉnh Hưng Yên
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Thu thập và nghiên cứu phân tích các văn bản, tài liệu liên quan đến công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự ( bộ luật, nghị quyết, tài liệu pháp luật, chỉ thị, thông tư hướng dẫn…)
- Khảo sát thực tiễn hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm Đánh giá những ưu điểm, khuyết điểm, từ đó tìm ra nguyên nhân của những thiếu sót, khuyết điểm trong công tác này
- Đề xuất phương pháp có tính khả thi nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự ở tỉnh Hưng Yên nói riêng và trên cả nước nói chung
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự của Cơ quan điều tra
và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Hưng Yên
4.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu tình hình và thực trạng của hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên trong 5 năm từ năm 2012 đến năm 2016
5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng
Trang 6Cộng Sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật, phòng ngừa đấu tranh phòng và chống tội phạm về cải cách tư pháp, bảo vệ quyền lợi ích hợp pháp
Quá trình nghiên cứu được sử dụng dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng phương pháp nghiên cứu: phân tích - tổng hợp, so sánh, thống kê, diễn dịch, lịch sử cụ thể nhằm làm rõ những vấn đề thuộc phạm vi nghiên cứu của đề tài trên cả hai bình diện lý luận và thực tiễn
6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
6.1 Ý nghĩa lý luận
Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm rõ lý luận khoa học về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự việt nam
Đề tài nghiên cứu có thể làm tài liệu tham khảo, phục vụ công tác của các cơ quan và dùng để giảng dạy, bào chữa hoặc mọi tổ chức cá nhân có nhu cầu tìm hiểu
6.2 Ý nghĩa thực tiễn
Đánh giá thực trạng, tình hình trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, đề ra các giải pháp nhằm nâng cao hoạt động tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên nói chung và trên phạm vi cả nước nói riêng
7 Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài được chia thành 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về tiếp nhận, giải
quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố
Trang 7Chương 2: Quy định của pháp luật hiện hành và thực tiễn tiếp
nhận và giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
Chương 3: Giải pháp cơ bản góp phần nâng cao chất lượng của
công tác tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự trên địa bàn tỉnh Hưng Yên
Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ
1.1 Nhận thức chung về tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố
Định nghĩa về tội phạm có hạn chế của nó và hạn chế đó thể hiện
ở chỗ định nghĩa đó không làm sáng tỏ được bản chất giai cấp – xã hội của tội phạm, không đưa ra cơ sở của việc phạm tội hóa hành vi
Định nghĩa nội dung về tội phạm làm sáng tỏ hơn bản chất xã hội đích thực của nó, chỉ ra những lợi ích của giai cấp nào bị tội phạm xâm phạm, thiệt hại nào do tội phạm gây ra cho các quan hệ xã hội đang thống trị, các cơ sở nào của việc phạm tội hóa hành vi, tức
là các cơ sở để coi hành vi là tội phạm
1.1.1 Khái niệm tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố
* Tin báo về tội phạm
Trong công cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm, thông tin
về hoạt động của các loại tội phạm là cơ sở quan trọng trong việc lập các kế hoạch, chương trình đấu tranh phòng chống tội phạm
Trang 8Tin báo có khái niệm phạm vi rất rộng Trong lý luận của các ngành khoa học khác nhau như Triết học, Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội…có rất nhiều quan điểm khác nhau về tin báo Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng thì tin báo là nội dung của sự phản ánh, là thuộc tính bản chất của vật chất
Như vậy, tin báo tồn tại khách quan và khái niệm của nó gắn liền với khái niệm vật chất và ý thức Trong Đại từ điển tiếng Việt
phổ thông, tin báo được xác định là: “Điều báo cho biết sự việc, tình
hình xảy ra”
* Tố giác về tội phạm
Tố giác là gì? Dưới góc độ của ngôn ngữ học thì tố giác là báo cho cơ quan chính quyền biết người hoặc hành động phạm pháp nào
đó Theo từ điển Bách Khoa Công an nhân dân Việt Nam thì “Tố
giác là công dân tố cáo trước cơ quan Nhà nước, tổ chức xã hội về người hoặc hành động phạm pháp đã xảy ra Lời tố giác là một trong những nguồn tin ban đầu về những vụ việc có tính hình sự, là nội dung phản ánh đầu tiên về vụ việc đó…”
Quan điểm khác cho rằng: “Tố giác về tội phạm là việc cá nhân phát hiện, tố cáo người phạm tội hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm với cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định tại khoản
1 Điều 100, Điều 101 và Điều 103 của Bộ luật Tố tụng hình sự” Tố giác về tội phạm được hiểu là việc cá nhân phát hiện, tố cáo người phạm tội hoặc hành vi có dấu hiệu tội phạm với các cơ quan có thẩm quyền giải quyết theo quy định của BLTTHS
* Kiến nghị khởi tố
Dưới góc độ ngôn ngữ học, thuật ngữ “Kiến nghị” được hiểu
là “ Nêu ý kiến đề nghị về một việc chung để cơ quan có thẩm quyền
xét”; “Yêu cầu” là: “Nêu ra điều gì với người nào đó, tỏ ý muốn
Trang 9người ấy làm, biết rằng đó là việc thuộc nhiệm vụ, trách nhiệm hoặc
quyền hạn, khả năng của người ấy”.Hai thuật ngữ này đều có chung
là đề nghị một cơ quan, một người nào đó làm một việc thuộc nhiệm
vụ, trách nhiệm, khả năng của họ
Có quan điểm cho rằng: “Kiến nghị khởi tố là văn bản kiến
nghị khởi tố cùng hồ sơ, tài liệuvề hành vi vi phạm pháp luật có dấu hiệu của tội phạm được phát hiện thông qua hoạt động thanh tra, kiểm tra của các cơ quan chức năng được gửi đến cơ quan Cảnh sát
điều tra hoặc VKSND”.[28] Quan điểm này chưa xác định rõ chủ
thể của kiến nghị khởi tố
Như vậy: Kiến nghị khởi tố là việc các cơ quan Nhà nước khi
thực hiện nhiệm vụ của mình phát hiện sự việc có dấu hiệu tội phạm
và có văn bản kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét khởi tố vụ
án hình sự Đây là việc các cơ quan Nhà nước, qua công tác kiểm
tra, Thanh tra và khi thực hiện các nhiệm vụ, công tác khác phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm, người có hành vi phạm tội và có văn bản kèm theo tài liệu liên quan, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, khởi tố vụ án hình sự, khởi tố đối với người có hành vi phạm tội để điều tra và xử lý theo pháp luật
1.1.2 Đặc điểm của tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố
* Đặc điểm pháp lý:
Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự phải được tiếp nhận và giải quyết theo đúng quy định của pháp luật và phải được thông báo đến đúng các chủ thể mà theo quy định của pháp luật có chức năng tiếp nhận thông tin về tội pham Pháp luật tố tụng hình sự bắt buộc các cơ quan có chức năng, thẩm quyền tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác
Trang 10về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự như: Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án…
Tố giác của công dân:
1 Tin báo của cơ quan, tổ chức
2 Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng
Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công
an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp phát hiện dấu hiệu của tội phạm
3 Người phạm tội tự thú.”
Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự chính là những thông tin ban đầu mà công dân, cơ quan, tổ chức với sự hiểu biết và tinh thần trách nhiệm của mình thông báo đến các cơ quan chức năng về những gì
họ nghe thấy, họ nhìn thấy và họ cho rằng có dấu hiệu của tội phạm báo cho cơ quan tổ chức có nhiệm vụ trách nhiệm
* Tiếp nhận, giải quyếttin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự rất đa dạng về nguồn gốc và nội dung:
Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự rất đa dạng về nguồn gốc Nơi Tiếp nhận, giải quyết nơi cung cấp tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự rất phong phú và đa dạng như: tố giác tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình
sự của công dân, tin báo của cơ quan nhà nước hoặc tổ chức xã hội, tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng, tin báo do Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng
Trang 11* Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự mang tính thời sự:
Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự là những nguồn tin ban đầu thông tin về tội phạm
* Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự thường thiếu chính xác, không đầy đủ về nội dung:
Tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự thường do cơ quan nhà nước,
tổ chức xã hội và người dân cung cấp cho các cơ quan chức năng có thẩm quyền
1.1.3 Phân loại và ý nghĩa của tiếp nhận, giải quyết tin báo,
tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố
* Phân loại: Việc phân loại khi tiếp nhận, giải quyết tin báo,
tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự phụ thuộc vào lăng lực của người phân loại Để thuận lợi cho quá trình nghiên cứu cũng như mục đích tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, có thể phân loại tin báo, tố giác về tội phạm, kiến
nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự theo các cơ sở sau:
Phân loại theo đối tượng phạm tội: Căn cứ vào lĩnh vực hoạt động và nhân thân của các đối tượng tội phạm thì phân loại tin báo,
tố giác về tội phạm theo các nhóm: tin báo, tố giác về tội phạm liên quan đến các đối tượng có tiền án, tiền sự; tin báo, tố giác về tội phạm theo các nhóm: tin báo, tố giác về tội phạm liên quan đến các đối tượng có chức vụ trong các cơ quan nhà nước; tin báo, tố giác về tội phạm theo các nhóm: tin báo, tố giác về tội phạm liên quan đến các đối tượng băng nhóm
Trang 12Phân loại theo Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003: Căn cứ theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự và nguồn gốc của tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự có thể phân chia thành năm loại theo Điều 100 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003:
1 Tố giác của công dân
2 Tin báo của cơ quan, tổ chức
3 Tin báo trên các phương tiện thông tin đại chúng
4 Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án, Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, lực lượng Cảnh sát biển và các cơ quan khác của Công an nhân dân, Quân đội nhân dân được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra trực tiếp phát hiện dấu hiệu của tội phạm;
* Ý nghĩa: Hoạt động khởi tố vụ án hình sự phải dựa trên
những cơ sở tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố theo pháp luật tố tụng hình sự được phản ánh từ các nguồn cung cấp thông tin
khác nhau theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự
1.2 Hoạt động tiếp nhận, giải quyết các tin báo, tố giác về
Trang 13hành vi phạm tội nào đó đang hoặc đã xảy ra hoặc một người có dấu
hiệu, hành vi phạm tội
Chương 2 QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VÀ THỰC TIỄN TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TIN BÁO, TỐ GIÁC VỀ TỘI PHẠM, KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ TRÊN ĐỊA BÀN
tố cáo đã phát sinh quan hệ pháp luật về tố cáo, trên cơ sở đó, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền có nghĩa vụ giải quyết và trả lời cho người tố cáo biết Theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự, “tố giác về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm
do cá nhân có danh tính, địa chỉ rõ ràng cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm tiếp nhận, giải quyết” “Tin báo về tội phạm là những thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc do cơ quan, tổ chức cung cấp cho cơ quan, cá nhân có trách nhiệm giải quyết, tiếp nhận”
2 Cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền phải tiếp nhận, giải quyết khiếu nại, tố cáo Người bị thiệt hại có quyền được bồi thường về vật chất, tinh thần và phục hồi danh dự theo quy định của pháp luật”