Bản thân tôi cũng thấy rất khó khăn trong việc thực hiện tiết dạy này và cảm thấy giờ dạy trả bài của mình chưa phát huy được tác dụng to lớn của nó nên tôi quyết định tìm tòi, học hỏi v
Trang 1A ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lí do chọn đề tài.
Từ xưa, cha ông ta rất coi trọng văn chương Ngày nay, môn Văn vẫn được coi là một môn học rất quan trọng và cần thiết Tuy nhiên, trong trường THPT, học sinh thường có những quan niệm sai lệch trong môn Ngữ Văn dẫn đến có xu hướng xem nhẹ, không say mê, yêu thích môn học này mà chú ý vào những môn mang xu hướng thời cuộc như Toán, Lý, Hoá cũng chính vì thế mà chất lượng dạy học văn có chiều hướng giảm sút đặc biệt là ở phân môn làm văn: Rất nhiều bài làm văn của học sinh không có kết cấu, đoạn mạch rõ ràng, diễn đạt lủng củng, từ ngữ thiếu chính xác, lỗi chính tả còn khá nhiều Tất nhiên lỗi không phải chỉ ở phía học sinh mà còn do cách dạy của người "thầy' và đặc trưng môn học
Bản thân tôi chưa có nhiều kinh nghiệm mà còn phải học hỏi rất nhiều nhưng qua thực tế giảng dạy, tiếp cận với học sinh, tôi nhận thấy cần phải chú ý nhiều hơn nữa với phân môn làm văn, đặc biệt là giờ trả bài viết cho học sinh - một hoạt động
mà lâu nay không được mấy ai chú trọng Làm thế nào để nâng cao hiệu quả tiết trả bài làm văn? Bản thân tôi cũng thấy rất khó khăn trong việc thực hiện tiết dạy này và cảm thấy giờ dạy trả bài của mình chưa phát huy được tác dụng to lớn của nó nên tôi quyết định tìm tòi, học hỏi và mạnh dạn trình bày những suy nghĩ của mình cũng như
là một vài điều bản thân học hỏi được để chia sẻ với các thầy cô đi trước và các bạn bè đồng nghiệp với mong muốn nâng cao hiệu quả tiết trả bài làm văn của học sinh trung
học phổ thông Đó chính là lí do khiến tôi chọn đề tài "Nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết môn ngữ văn THPT".
2 Mục đích nghiên cứu.
Với việc đưa ra đề tài này, mục đích chủ yếu của tôi là mong muốn được chia sẻ
để từ đó đúc rút kinh nghiệm, đưa ra giải pháp để nâng cao hiệu quả của tiết trả bài viết môn ngữ văn THPT, mong được sự góp ý chân thành của các thầy cô đi trước và các bạn bè đồng nghiệp để bản thân tiếp tục rèn luyện, học hỏi có thêm nhiều kinh nghiệm phục vụ tốt hơn cho công việc giảng dạy
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
- Đối tượng: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả tiết trả bài viết môn ngữ văn
THPT
- Phạm vi nghiên cứu: Phân môn làm văn trong quá trình học tập môn ngữ văn
của học sinh một số lớp 10, 11 trường THPT Tĩnh Gia 1
4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp quan sát.
- Phương pháp phân tích tổng hợp lý thuyết
Trang 2- Phương pháp điều tra
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
5 Cấu trúc của đề tài
Gồm 3 phần chính:
- Phần thứ nhất: Đặt vấn đề
- Phần thứ hai: Giải quyết vấn đề
- Phần thứ ba: Kết luận về đề xuất
Trang 3
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 Cơ sở lí luận của vấn đề.
Không phải ngẫu nhiên mà trong hệ thống chương trình giáo dục phổ thông, môn ngữ văn là môn học duy nhất được bố trí tiết trả bài- một hoạt động những tưởng rất đơn giản là giáo viên đánh giá, nhận xét, cho điểm học sinh còn học sinh thì biết được kết quả bài viết của mình Hiểu như vậy là còn phiến diện bởi nếu giờ trả bài được dạy tốt thì ý nghĩa của nó là rất lớn với cả giáo viên và học sinh Cụ thể là:
+ Với giáo viên: Đây là một công việc mà người dạy học có thể đánh giá được mức độ tiếp thu kiến thức, mức độ thành thạo về kĩ năng làm văn, kĩ năng viết văn của học sinh, sự tiến bộ của học sinh trong quá trình học tập môn ngữ văn; Việc chấm bài của học sinh là một việc có thể cho thấy sự nhiệt tình, tinh thần trách nhiệm và tâm huyết của người "thầy" đối với nghề nghiệp cũng như đối với học sinh Cũng thông qua việc chấm bài, người thầy có thể hiểu thêm về học sinh để có thái độ đúng đắn trong việc tự đánh giá công việc dạy học của mình và có biện pháp điều chỉnh sao cho hợp lí với tình hình học tập của học sịnh
Như vậy, tính sư phạm và tính nhân văn được thể hiện rất rõ trong tiết trả bài làm văn
+ Với học sinh: Bài làm là thành quả lao động sáng tạo của học sinh, các em luôn mong đến giờ trả bài để được biết thầy cô đánh giá như thế nào về bài làm của mình Đối với các em, điểm số rất quan trọng, kể cả những em có điểm số không cao cũng luôn háo hức mong chờ đến giờ trả bài Vì vậy mà đôi khi việc cho điểm của thầy cô giáo cũng làm thay đổi thái độ học tập của học sinh; Không chỉ có vậy, qua việc phân tích lỗi sai trong giờ trả bài, học sinh còn có thể tự điều chỉnh và rút ra những bài học bổ ích để những bài viết sau sẽ tiến bộ hơn
2 Thực trạng của vấn đề.
Như đã nói, tiết trả bài làm văn là tiết học đem lại nhiều ý nghĩa nhưng trong thực tế thì không ít học sinh và giáo viên dạy học môn ngữ văn chưa thực sự chú trọng đến những tiết học này Cụ thể như: khi nói đến việc làm văn thì các em rất ngại và thường tỏ ra lúng túng ngay ở khâu tìm hiểu đề, xác định yêu cầu đề cho đến vận dụng kiến thức văn chương, lịch sử, văn hoá- xã hội và năng lực tư duy ngôn ngữ để triển khai lập dàn ý Không chỉ có vậy, nhiều bài viết của học sinh còn bộc lộ tình trạng làm bài mà không hề có ý thức về việc vận dụng tri thức mà môn làm văn đã cung cấp để phân tích, tìm hiểu đề, tìm ý, chọn ý và lập dàn ý trước khi viết mà nhận được đề bài
là đặt bút viết ngay theo kiểu tuỳ hứng, nghĩ sao viết vậy, viết đến khi không nghĩ ra được điều gì nữa hoặc hết thời gian thì kết bài dẫn đến bài viết lộn xộn, có ý thì lặp đi
lặp lại, có ý lại bị bỏ sót, bố trí thời gian không hợp lí nên bài viết có đặc điểm "đầu
voi, đuôi chuột", còn mắc nhiều lỗi về chính tả, cách dùng từ và đặt câu Đó là về
phía học sinh, còn giáo viên thì sao? Không biết vì chủ quan hay khách quan mà trong
Trang 4thực tế, không hiếm giáo viên chỉ chú trọng đến những tiết đọc văn và xem nhẹ giờ làm văn, đặc biệt là ở tiết trả bài, giáo viên chỉ dạy qua loa, chiếu lệ Ngay bản thân tôi cũng từng có quan niệm chưa thật chuẩn xác trong hoạt động trả bài ở trên lớp cho học sinh Đó là: Việc chuẩn bị cho giờ trả bài chưa chu đáo từ khâu chấm bài cho đến việc tổ chức trả bài trên lớp; Nhiều khi chấm bài chỉ ghi điểm số bài làm mà không có những nhận xét hoặc sửa chữa cần thiết Đôi khi lại có thái độ bực dọc, thiếu tôn trọng với cái sai của học sinh; Chưa thực sự coi tiết trả bài là một tiết học thực sự nên việc tuân thủ các quy trình trong giờ trả bài chưa được thực hiện nghiêm túc và khoa học; Giờ trả bài nhiều khi trở thành giờ xây dựng dàn bài mẫu, giờ thông báo kết quả bài làm của học sinh mà quên rằng các yêu cầu khác còn quan trọng hơn
Kết quả của những giờ trả bài như vậy là chỉ tạo được những giây phút căng thẳng, hồi hộp chờ đợi điểm số của học sinh để rồi sau đó là một không khí phân tán
ồn ào trong lớp học Học sinh không rút ra được những bài học bổ ích, thiết thực cho những bài làm văn tiếp theo
3 Những giải pháp và tổ chức thực hiện.
Tiết trả bài là một tiết học nên nó cũng phải đảm bảo các yêu cầu của một tiết học theo hướng đổi mới phương pháp dạy học văn như: Người "thầy" chỉ đóng vai trò
là người cố vấn, hướng dẫn, tổ chức; Phải phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh và thể hiện được tính tích hợp giữa các phân môn
Từ thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy rằng để có được một tiết trả bài hiệu quả thì không phải chỉ cần thực hiện tốt các bước trả bài trong giờ lên lớp là đủ mà giáo viên phải thực hiện tốt từ khâu ra đề đến khâu chấm bài và cuối cùng là trả bài
3.1.Việc ra đề văn của giáo viên.
Ra đề là một công việc quen thuộc, thường xuyên của người giáo viên
nhưng chưa hẳn ai cũng nhận thức đúng và đủ về tầm quan trọng của một đề văn theo đúng nghĩa thực sự của nó Bản thân tôi chưa có nhiều kinh nghiệm để tự ra được đề bài và đáp án chính xác cho một đề văn được gọi là hay nên ở đây tôi xin được trình bày một số điểm tôi nắm được về mặt lý thuyết để từng bước học hỏi, rèn luyện và hy vọng trong thời gian không lâu nữa cũng sẽ có đủ năng lực để tự ra được đề văn hay Quả thật, ra được một đề văn không có gì sai sót là một việc đã khó, rồi tự mình giải
đề đó với một đáp án chính xác cũng là một điều không hề đơn giản việc ra đề văn thử thách năng lực về nhiều mặt của người ra đề Không phải có kiến thức văn học là
đủ điều kiện để ra được đề văn tốt chứ chưa dám nói là hay vì một đề văn đòi hỏi không chỉ kiến thức văn chương, hiểu biết sư phạm mà còn nhiều yếu tố khác nữa mà
có khi lại thuộc vào sự mẫn cảm chính trị, xã hội, văn hóa của người ra đề tuỳ thuộc vào khả năng tư duy và thẩm mĩ của họ
Ra đề tốt là một thước đo năng lực văn chương, năng lực sư phạm và trình độ nhiều mặt của nhiều người giáo viên văn học Có người nói đề thi là một biện pháp dể uốn nắn cách dạy của giáo viên và cách học của học sinh một cách hữu hiệu Nếu dạy
Trang 5học vẫn còn nằm trong quỹ đạo thông tin tiếp thụ thì đề văn chỉ yêu cầu học sinh sao chép, tái hiện kiến thức Nếu giáo viên chủ trương phát huy tính năng động của chủ thể học sinh thì đề văn sẽ khơi gợi cảm hứng sáng tạo của các em
Có thể nói, việc ra đề làm văn có tác dụng rất quan trọng Vì vậy, giáo viên cần coi việc ra đề văn như một phần việc rất quan trọng và có mấy yêu cầu cơ bản sau đây không thể coi nhẹ:
- Trước hết là tính chuẩn xác của một đề văn
Đề văn chuẩn xác là đề văn đảm bảo yêu cầu trước tiên là chuẩn xác về nội dung khoa học và phương thức diễn đạt Một đề văn mà tự nó đã không mẫu mực về cách dùng từ, về cách diễn đạt thì không thể nào đưa đến cho học sinh một tâm thế làm bài hứng thú Có thể vì còn ít kinh nghiệm hoặc do chủ quan, sơ suất dẫn đến những sai sót về đề không phải là không còn Chẳng hạn, có đề viết: "Đặc điểm của ngôn ngữ văn học? Hãy phân tích ngôn ngữ của dòng thơ sau đây để minh hoạ cho ý kiến của mình:
"Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi Rừng cọ, đồi chè rừng xanh ngào ngạt Nắng chói sông Lô hò ô tiếng hát Chuyến phà rào rạt bến nước bình ca"
(Tố Hữu- Ta đi tới)
Đề như vậy là có vấn đề: Nội dung không chuẩn xác và học sinh sẽ lúng túng khi làm bài Hiểu đặc điểm ngôn ngữ thơ là gì? Chắc hẳn không thể không kể đến một đặc điểm rất quan trọng của ngôn ngữ thơ là tính hàm ẩn Nhưng bốn câu thơ trên lại không chứa đựng tính hàm ẩn vì đây là bốn câu thơ tả mà thôi
Hoặc với đề văn sau:
"Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất Những buổi ngày xưa vọng nói về"
Hãy cho biết hai câu thơ trên thuộc bài thơ nào? tác giả nào? Viết 10 dòng tối đa lời bình giảng hai câu thơ đó
Lỗi ở đề này là không chuẩn xác về cách diễn đạt: Đứng trước đề bài trên, học sinh sẽ phải hỏi là viết tối đa 10 dòng hay 10 dòng tối đa? ý soạn giả chắc hẳn nói tối
đa 10 dòng
- Không những ra đề đúng mà cần phải ra đề hay.
Đề đúng là đề đảm bảo tối thiểu về độ chính xác, để có thể chấp nhận được nhưng đề còn phải hay Như thế nào là một đề hay? Chắc hẳn đó phải là đề đúng nhưng đúng chưa phải là hay Đề hay cao hơn một cấp về phẩm chất Một đề hay là ngay khi đọc lên gợi được hứng thú sáng tạo, hứng thú làm bài Ví dụ như đề văn sau
đây: "Văn chương có loại đáng thờ, có loại không đáng thờ Loại không đáng thờ là
loại chỉ chuyên chú ở văn chương Loại đáng thờ là loại chuyên chú ở con người".
Hãy bình luận ý kiến trên
Trang 6Đề như vậy là đề hay vì nó vừa chú trọng kiến thức cơ bản cần kiểm tra vừa mở rộng tầm suy nghĩ và cách nghĩ của học sinh, lại vừa biết đòi hỏi học sinh có những hiểu biết cần thiết và biết vận dụng kiến thức để xử lí cho những tình huống mới Cách ra đề như vậy không gợi cảm giác gò ép tư duy làm bài mà kích thích, khêu gợi
sự suy nghĩ và bày tỏ ý kiến cá nhân của học sinh
Trong vốn kinh nghiệm nghề nghiệp của nhiều giáo viên văn học ưu tú, nhiều
bộ đề văn đã được hoàn chỉnh qua nhiều năm lao động cần cù, say mê Nhưng vốn quý đó vẫn chưa được chuyển thành tài sản chung cho các giáo viên văn học về sau Giá như những bộ đề văn của những người dày dạn kinh nghiệm đó được phổ biến rộng rãi thì chắc hẳn hiệu quả dạy học văn trong
nhà trường sẽ cao hơn nhiều
Tóm lại, khi ra đề văn, người giáo viên phải nghiên cứu kĩ càng để ra đề chuẩn xác về hình thức, chuẩn xác về phát ngôn yêu cầu đề bài, chuẩn xác về cách diễn đạt
và dùng từ.Tiếp theo đó là đề ra phải đúng trọng tâm chương trình, phù hợp với đối tượng học sinh, kết hợp kiểm tra hiểu biết với khả năng vận dụng kiến thức, gắn đời sống xã hội với tâm lí học sinh nhưng bao trùm lên cả là khả năng khơi gợi cảm hứng sáng tạo, nhu cầu bày tỏ suy nghĩ của học sinh
3.2 Giáo viên chấm bài văn của học sinh
Chấm bài là công việc thường xuyên của người giáo viên và việc chấm bài như thế nào có tác động không nhỏ đến động cơ và thái độ học tập của học sinh và như vậy thì việc chấm bài của giáo viên cũng là một trong những yếu tố quyết định đến hiệu quả dạy học môn Ngữ văn Đã có ai tự hỏi mình là đã thực sự tận tuỵ với công việc chấm bài hay chưa? Hay mới chỉ dừng lại ở việc chấm qua loa, nhận xét chung chung, bỏ qua nhiều lỗi của học sinh trong bài viết thậm chí còn có người cho rằng chỉ cần chấm cho học sinh từ mức điểm trung bình trở lên là khỏi lo các em kêu kiện, học sinh yếu kém cũng không ác cảm với mình mà mình thì đỡ tốn thời gian và đỡ phải đau đầu chữa lỗi sai cho các em Theo tôi, đã đến lúc chúng ta phải thay đổi ngay cách chấm bài thiếu tinh thần trách nhiệm như vậy để đảm bảo sự công bằng, chính xác, khoa học cho thành quả lao động của các em học sinh và cũng là để củng cố niềm tin của học sinh với người thầy, từ đó các em sẽ ra sức phấn đấu học tập, say mê hơn với môn ngữ văn
Để khắc phục tình trạng chấm bài chưa tốt, chúng ta cần thực hiện tốt một số công việc sau đây:
- Trước hết cần xác định những tiêu chí đánh giá bài làm của học sinh Tiêu chí này được xây dựng trên cơ sở yêu cầu của đề bài và nội dung kiến thức, về rèn luyện
kĩ năng văn, về phương pháp làm bài.Thực ra các tiêu chí này cũng đã được mỗi giáo viên xây dựng khi chấm bài nhưng có thể cách xây dựng từng tiêu chí, từng thang điểm ở mỗi thầy cô giáo là không đồng nhất dẫn đến việc đánh giá học sinh có thể
Trang 7không đồng đều ở cùng một trình độ Việc thống nhất tiêu chí khi chấm bài (hướng dẫn chấm) có thể tránh được tình trạng chấm bài theo cảm tính chủ quan cá nhân
- Giáo viên phải căn cứ vào những yếu tố phổ biến nhất của lớp qua những bài làm trước để tiếp tục rèn luyện cho các em
- Đối với từng bài làm cụ thể của học sinh, giáo viên lại phải theo dõi chỗ
yếu nhất để tiếp tục uốn nắn, rèn luyện Chấm một bài văn là chấm theo yêu
cầu chung cho lớp đồng thời lại phải chú ý đến yêu cầu riêng cho từng học sinh
- Trước đây, khi tôi còn là học sinh, các thầy cô giáo yêu cầu chúng tôi làm bài viết vào vở nên các bài viết của học sinh được lưu giữ suốt cả năm học Người học sinh có điều kiện đọc đi đọc lại bài viết của mình để ghi nhớ hơn lời nhận xét của thầy
cô rồi tự mình khắc phục lỗi và phát huy điểm mạnh của mình còn người giáo viên có thể theo dõi và nhìn nhận quá trình tiến bộ của học sinh một cách chính xác hơn để có biện pháp hữu hiệu trong việc uốn nắn, rèn luyện kĩ năng viết văn cho học sinh Nhưng bây giờ, hầu hết giáo viên yêu cầu học sinh viết bài vào giấy nên sau khi nhận lại bài của mình, đa số học sinh đã không giữ được những bài viết đó nữa mặc dù giáo viên đã dặn là giữ lại để đọc lại, rút kinh nghiệm cho các bài sau và cũng là để theo dõi quá trình tiến bộ của mình Từ thực tế đó, tôi thấy rằng giáo viên dạy văn bây giờ nên yêu cầu học sinh làm bài vào vở vì nó có tác dụng cho cả thầy lẫn trò trong việc nâng cao hiệu quả dạy học môn ngữ văn như tôi đã nói ở trên
- Khi chấm bài cho học sinh, giáo viên cần có thái độ trân trọng, xem đó là sản phẩm lao động, sản phẩm sáng tạo của các em và các em rất mong đợi sản phẩm của mình được thầy cô cho nhận xét sát sao, chân thành Tuyệt đối tránh lối chấm theo kiểu thủ- vĩ nghĩa là chỉ đọc phần mở bài và phần kết bài để đánh giá và cho điểm mà giáo viên cần phải đọc kĩ, lắng nghe, tìm hiểu từng chữ, từng lời từng ý của học sinh trên bài làm Không nên lấy cách nghĩ của mình để gạt bỏ, phê phán ý kiến học sinh Cần trân trọng những ý nghĩ độc đáo của học sinh để biểu dương, khuyến khích Trân trọng tìm tòi, cảm thông từng sai sót, vừa nghiêm khắc vừa độ lượng trước từng kuyết điểm của học sinh Không nên chấm theo kiểu định kiến và ấn tượng với học sinh Nếu làm như vậy, chúng ta sẽ không thấy được sự tiến bộ của học sinh yếu, cái hay của học sinh trung bình và sự chủ quan của học sinh khá- giỏi (nếu có) Đồng thời, khi chấm bài xong, giáo viên phải ghi lời nhận xét cụ thể, có cả khen và chê với lời lẽ đúng mực, ân cần.Tránh những lời nhận xét chung chung, ít bổ ích, kiểu như: còn yếu, trung bình, khá, tốt hoặc những lời phê phán nặng nề Lời phê vừa biểu dương những mặt tốt, vừa tập trung chỉ ra những chỗ thiếu sót chính tiêu biểu nhất của học sinh, đồng thời phải nói được điểm tiến bộ hay chưa để học sinh có hướng phấn đấu thêm Ngoài ra, giáo viên cũng cần quan tâm đúng mực đến việc ghi điểm số cho học sinh: Thường thì giáo viên có thể ghi điểm sau khi đã đọc, nhận xét tổng hợp bài làm,
có đối chiếu với những bài trước Bản thân tôi, lâu nay, vẫn làm như vậy Nhưng giáo viên có kinh nghiệm thường chưa cho vội điểm vào bài làm của học sinh ngay mà chờ
Trang 8đến khi chấm xong cả tập bài, giáo viên xem xét lại tình hình chung của cả lớp rồi mới quyết định số điểm Vì sao vậy? Bởi điểm số tất nhiên phải tuân theo những tiêu chí
đã đặt ra nhưng cũng cần xem xét theo tình hình chung của cả lớp và đặc biệt của từng học sinh Đây là điểm chúng ta nên học hỏi
3.3 Tổ chức thực hiện tiết trả bài.
Giờ trả bài cần được xem như là một giờ học thật sự và cần được chuẩn bị một cách chu đáo trên giáo án theo một tiến trình sư phạm cần thiết
Trong thực tế dạy học, nhiều thầy cô giáo đã chọn cho mình một hướng riêng trong quá trình tổ chức trả bài viết cho học sinh nên cần đưa ra một quy trình chung thống nhất
3.3.1 Hoạt động 1: xác định yêu cầu đề
- Giáo viên gọi một học sinh nhắc lại đề bài, tiếp đó yêu cầu các em căn cứ vào những dữ kiện trong đề bài, nhắc lại những yêu cầu của đề về các mặt: Đề tài, nội dung, kiểu bài, các thao tác chính cần sử dụng, phạm vi tư liệu
- Giáo viên công bố những yêu cầu chính của giờ trả bài để định hướng cho học sinh tự đánh giá kết quả bài làm của mình
3.3.2 Hoạt động 2:Trả bài.
- Bài làm là sản phẩm lao động sáng tạo của học sinh Sau khi nộp bài cho thầy
cô, học sinh không thể nhớ một cách chính xác, chi tiết bài viết của mình nên trước khi tiến hành các hoạt động khác, giáo viên nên trả bài cho học sinh Khi có bài làm trên tay, học sinh có thể đối chứng bài làm của mình và như vậy thì tiết trả bài mà đặc biệt là phần sửa lỗi sẽ trở nên thiết thực hơn rất nhiều
- Trước khi trả bài cho cá nhân, giáo viên cũng cần chuẩn bị tư tưởng chung cho
cả lả lớp và cho cá nhân vì các em bao giờ cũng mong muốn biết điểm số của mình nên thường rất nôn nóng khi thầy cô giáo yêu cầu cán bộ lớp trả bài đến từng cá nhân
- Sau khi trả bài, giáo viên nên dành thời gian cho học sinh đọc lại bài của mình, chú ý lời phê của thầy cô giáo hoặc lưu ý những chỗ mực đỏ để chuẩn bị cho các hoạt động tiếp theo Từ đó, học sinh sẽ thấy rõ những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân để rút kinh nghiệm cho những bài làm sau được tốt hơn
3.3.3 Hoạt động 3: Xây dựng dàn bài mẫu.
- Mục đích của việc xây dựng dàn bài mẫu là để cả lớp rút kinh nghiệm về nội dung và về phương pháp làm bài Từng học sinh qua đó có thể tự rút kinh
nghiệm về chỗ được, chỗ chưa được của bản thân qua bài làm
- Cách thức xây dựng dàn bài mẫu: Trước hết giáo viên cho học sinh tự xây dựng dàn ý từ bài viết của mình (gọi 1 hoặc 2 học sinh viết lên bảng dàn ý của mình) Tiếp đó các học sinh khác có thể đưa thêm ý kiến (nếu có) Cuối cùng giáo viên nhận xét, bổ sung (nếu cần) và thống nhất để có một dàn bài hoàn chỉnh Giáo viên có thể dành thời gian cho học sinh chép dàn bài mẫu để học tập và tự sửa bài ở nhà
3.3.4 Hoạt động 4: Tổng kết tình hình làm bài của học sinh.
Trang 9Căn cứ vào tình hình làm văn của học sinh, giáo viên tổng kết tình hình làm bài của học sinh về mọi mặt, như:
- Tinh thần, thái độ làm bài của học sinh trong quá trình làm bài
- Những ưu điểm và nhược điểm chính
- Những cá nhân đáng biểu dương
- Những hiện tượng đáng chú ý
- Kết quả chung của cả lớp và của cá nhân tiêu biểu
Khi tổ chức hoạt động này, giáo viên nên khích lệ động viên tinh thần các em hơn là dùng những lời phê phán nặng nề để các em học tốt không quá chủ quan vào khả năng của mình và các em học yếu hơn không quá mặc cảm về sự yếu kém của bản thân
3.3.5 hoạt động 5: Sửa lỗi phổ biến
Đây là một trong những hoạt động quan trọng của tiết trả bài bởi mục đích cao nhất của giờ trả bài là giúp học sinh phát hiện ra lỗi và khắc phục tồn tại, thiếu sót của bản thân trong làm văn và rút kinh nghiệm để lần sau không bị vấp lại lỗi và các bài viết tiếp theo đạt kết quả hơn
Điều đáng nói là: Muốn hoạt động sửa lỗi mang lại hiệu quả thì giáo viên phải thực hiện thật tốt khâu chấm bài: Không chỉ chấm chính xác mà trong quá trình chấm bài, giáo viên phải ghi chép thật cụ thể các lỗi phổ biến để việc định hướng sửa bài có hiệu quả hơn
Việc sửa lỗi nên tập trung vào các mặt sau:
- Lỗi lạc đề: Do không hiểu đề nên sại lạc về nội dung và phương pháp
- Lỗi xa đề: Chưa xác định đúng trọng tâm yêu cầu bài, bài làm lan man
- Lỗi về chính tả, cách dùng từ, đặt câu
- Lỗi về bố cục, tính liên kết, sắp xếp các ý, các đoạn
Khi hướng dẫn cho học sinh sửa lỗi, giáo viên cần chuẩn bị các dẫn chứng cụ thể lấy từ bài làm của học sinh để cho lời nói của giáo viên trở nên thiết thực và hiệu quả sửa lỗi sẽ cao hơn
Trước tiên, giáo viên có thể tổ chức cho các em thảo luận nhóm để phát
hiện và tự sửa lỗi Sau đó, giáo viên mới hướng dẫn sửa bài chung cho cả lớp
và dặn các em ghi chép cẩn thận để rút kinh nghiệm cho bản thân
3.3.6 Đọc tham khảo
Có thể đọc một vài đoạn văn hay, nêu một vài ý hay hoặc đọc cả bài văn tiêu biểu tuỳ theo tình hình lớp học
Sau khi đọc, có thể cho học sinh nhận xét, đánh giá bài văn, đoạn văn ấy để các
em cùng học tập
Khi thực hiện hoạt động này, không nên chỉ tập trung vào một số học sinh có bài làm tốt lâu nay mà cần chú ý vào cả những em trung bình, khá nhưng có tiến bộ trong bài làm để khuyến khích động viên các em Không cần đọc bài của học sinh yếu
Trang 10vì trong quá trình tổng kết tình hình bài viết và sửa lỗi đã nhắc đến rồi và để tránh các bạn khác trêu cười các học sinh có bài làm yếu dẫn đến sự mặc cảm, thậm chí có thể dẫn đến hậu quả khôn lường mà trong thực tế đã có
3.3.7 Hoạt đ ộng 7: Gọi điểm.
Khi học sinh không còn thắc mắc gì về điểm số bài làm của mình, giáo viên gọi điểm và ghi điểm vào sổ
3.3.8 Hoạt động 8: củng cố, dặn dò:
- Củng cố cho học sinh về phương pháp thực hiện kiểu bài
- Nhấn mạnh những yêu cầu quan trọng trong việc tạo lập văn bản
- Tổng kết các lỗi sai phổ biến để các em rút kinh nghiệm
- Dặn các em về viết lại bài văn theo dàn bài mẫu và soạn bài theo phân phối chương trình
Để cụ thể hơn, tôi xin đưa ra một bài soạn trong giáo án để minh hoạ:
Ngữ văn 10- Tiết 70:
TRẢ BÀI LÀM VĂN SỐ 5
A MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh:
- Củng cố những kiến thức và kỹ năng về văn thuyết minh (đặc biệt là về tính chuẩn xác, hấp dẫn của kiểu văn bản này), cũng như về các kỹ năng cơ bản khác như lập dàn ý hay diễn đạt,
- Tự đánh giá được những ưu - nhược điểm trong bài làm của mình về cả hai mặt: vốn tri thức và kỹ năng làm văn
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
- Giáo viên: Sách giáo khoa, sách giáo viên, tài liệu tham khảo, bài soạn Hình thức tiến hành: trình bày bảng
- Học sinh: chuẩn bị bài qua bài làm của bản thân
C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 Kiểm tra bài cũ: - Làm thế nào để viết tốt một đoạn văn thuyết minh?
2 Giới thiệu bài mới
3 Nội dung bài học.
Hoạt động của GV và học sinh Yêu cầu cần đạt
Hoạt động 1
- HS nhắc lại đề bài
- GV yêu cầu học sinh xác định yêu
cầu của đề:
1 Xác định yêu cầu đề.
Đề bài:
Hãy viết bài văn thuyết minh về tác phẩm
"Đại cáo bình ngô" của Nguyễn Trãi