SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 1 SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP VÀ GIÁO DỤC HỌC SINH CÁ BIỆT Người th
Trang 1
SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HÓA
TRƯỜNG THPT TĨNH GIA 1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ
TRONG CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP VÀ
GIÁO DỤC HỌC SINH CÁ BIỆT
Người thực hiện: Trần Ngọc Minh Chức vụ: Giáo viên
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ Văn
Trang 2A ĐẶT VẤN ĐỀ Năm học 2013-2014, thầy trò Trường THPT Tĩnh Gia1 tiếp tục thực hiện
có hiệu quả, sáng tạo việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh Đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và giáo dục Xây dựng trường học tích cực, học sinh thân thiện Nhiệm vụ ấy được Ban lãnh đạo đề ra ngay khi tiếng trống khai giảng năm học mới bắt đầu, điều đó đã nhận được sự đồng tình hưởng ứng của cán bộ, giáo viên cũng như các bậc phụ huynh và hơn 1500 học sinh toàn trường Đồng thời đặt ra nhiều thử thách và cơ hội cho đội ngũ sư phạm, nó đòi hỏi người giáo viên không chỉ vững vàng về chuyên môn nghiệp
vụ mà còn phải thực sự yêu nghề, tâm huyết với nghề
Nghề giáo không chỉ đưa lại cho học sinh kiến thức văn hóa mà còn đưa lại cho các em kiến thức về đời sống Vừa là giáo viên đứng lớp, vừa là giáo viên chủ nhệm, tôi nhận thấy rằng tình trạng học sinh thiếu tôn trọng thầy cô, coi thường
kỷ luật nhà trường, thích thể hiện bản thân, yêu đương quá sớm Sống thiếu lý tưởng ,thiếu mục đích, buông thả và chỉ thích hưởng thụ đây là những biểu hiện đáng lo ngại về đạo đức lối sống trong một bộ phận học sinh hiện nay
Giáo viên chủ nhiệm, ngoài việc đảm nhiệm giảng dạy một môn ở lớp mình, còn là người luôn bên cạnh các em, giúp đỡ các em rèn luyện phấn đấu tốt
về các mặt Giáo viên chủ nhiệm là cầu nối giữa các em với gia đình, với Ban giám hiệu nhà trường, với thầy cô giáo bộ môn, giữa học sinh Cùng với vinh
dự là trách nhiệm vô cùng lớn lao Để hoàn thành tốt công việc này đòi hỏi người giáo viên phải đổ nhiều công sức, tận tâm, tận lực và đặc biệt tuỳ đặc điểm tình hình học sinh của lớp mình mà luôn thay đổi, đổi mới phương pháp
1.Lí do chọn đề tài.
Đầu năm tôi không phải chủ nhiệm lớp vì phải đảm nhận số tiết rất nhiều
do đồng nghiệp nghỉ hưu và nghỉ sinh Học được hơn 1 tháng, tôi được Ban giám hiệu gọi lên giao cho chủ nhiệm lớp 11A12- lớp cuối cùng của khối và cũng là sự “ hội ngộ” của những học sinh cá biệt từ các lớp khác nhau với đầy
đủ các thành phần như; lưu ban, bị kỷ luật, bị “sa thải” từ các lớp khối, lớp
Trang 3chọn… Nhận hay không đều là những câu trả lời rất khó cho tôi trước Ban giám hiệu Nhưng từ sự động viên của cô Hà ( phó hiệu trưởng) và sự ý thức của bản thân về vai trò của người giáo viên trong vận mệnh của Tổ quốc:
“Vì lợi ích mười năm trồng cây,
Vì lợi ích trăm năm trồng người ”
( Hồ Chí Minh)
Thấm nhuần sâu sắc lời dạy đó của Người, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm tới sự nghiệp giáo dục, chăm sóc và phát huy yếu tố con người Xây dựng và phát triển con người có trí tuệ cao, cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức là động lực, đồng thời cũng là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Đã nhiều năm nay, vấn đề đổi mới và tìm ra phương pháp giảng dạy tối ưu nhất luôn được quan tâm Nhưng để đúc kết và tìm ra những phương pháp tốt nhất nhằm làm tốt công tác chủ nhiệm lớp và giáo dục học sinh “cá biệt” lại chưa được lưu tâm thoả đáng Có lẽ chưa có một đợt chuyên đề hay một cuộc hội thảo nào về vấn đề này để giáo viên chủ nhiệm được trao đổi, học hỏi kinh nghiệm để làm tốt công việc của mình Đó chính là lý do tôi chọn đề tài này làm sáng kiến kinh nghiệm trong năm học 2013 – 2014
2 Điểm mới của sáng kiến.
- Sáng kiến kinh nghiệm góp phần làm rõ thêm thực trạng và giải pháp
nâng cao chất lượng giáo dục một cách toàn diện cho học sinh THPT hiện nay khi có sự phối hợp hài hoà giữa giáo viên chủ nhiệm với phụ huynh, giáo viên
bộ môn, giáo sinh thực tập
- Trên cơ sở đó tôi trình bày những kinh nghiệm của mình trong quá trình làm công tác giảng dạy và chủ nhiệm lớp để giúp thêm cho quí thầy cô và bạn
bè đồng nghiệp những kinh nghiệm mà bản thân đã làm và có hiệu quả trong công tác chủ nhiệm lớp và giáo dục học sinh cá biệt
3 Phương pháp nghiêm cứu và phạm vi đề tài.
a Phương pháp nghiêm cứu.
Trang 4- Đề tài nghiên cứu này góp phần giải quyết được những khó khăn trong công tác chủ nhiệm lớp và giáo dục học sinh “cá biệt ” mà giáo viên chủ nhiệm gặp phải trong quá trình giảng dạy và giáo dục Giải quyết các yêu cầu của đề tài thông qua:
+) Sự đúc rút kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm, công tác đoàn của bản thân
và đồng nghiệp, đặc biệt là sự góp sức của sinh viên thực tập
+) Những người làm công tác giáo dục, tìm đọc tài liệu, để hiểu rõ vấn đề
+) Đến các trường trên địa bàn thị trần Tĩnh Gia để tìm hiểu, lấy tư liệu
+) Xử lý các tư liệu trên trên cơ sở tính khoa học, tính thực tiễn
b Phạm vi đề tài
Đề tài tập trung trong phạm vi bàn về thực trạng giáo dục học sinh hiện
nay ở trường THPT Tĩnh Gia 1 mà cụ thể là lớp 11A12 trong năm học này qua công tác chủ nhiệm lớp và giáo dục học sinh “cá biệt”, đề ra giải pháp khắc phục
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sở lý luận của vấn đề
Bác Hồ đã dạy: “Thầy giáo ngày nay không phải như trước, chỉ biết gõ đầu trẻ, miễn là có bài cho trò học, cuối tháng bỏ lương vào túi Bây giờ người thầy
có trách nhiệm với nhân dân, đào tạo cán bộ ra phục vụ nhân dân”.Trọng trách của người giáo viên là dạy người Giáo viên chủ nhiệm, ngoài việc đảm nhiệm giảng dạy một môn ở lớp mình, còn là người luôn bên cạnh các em, giúp đỡ các
em rèn luyện phấn đấu tốt về các mặt Giáo viên chủ nhiệm là cầu nối giữa các
em với gia đình, với Ban giám hiệu nhà trường, với thầy cô giáo bộ môn, giữa học sinh Cùng với vinh dự là trách nhiệm vô cùng lớn lao
Giáo viên chủ nhiệm là lực lượng quan trọng của nhà trường thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức của học sinh nhất là trong giai đoạn hiện nay
Nhiệm vụ và quyền hạn của giáo viên đã được đề cập nhiều và cụ thể Song nội dung công việc và phương pháp làm việc của mỗi người lại có nhiều điểm rất
Trang 5khác nhau dẫn đến kết quả thi đua và chất lượng giáo dục ở các lớp chưa đồng đều và hiệu quả
II Thực trạng của vấn đề.
Trường THPT Tĩnh Gia 1 nằm ở trung tâm của huyện Tĩnh Gia Nơi có nền kinh tế phát triển và dân số đông nhất huyện Có vị trí giao thông thuận lợi, trên địa bàn các quán hàng, nhà nghỉ và dịch vụ thi nhau đua mọc Điều đó có ảnh hưởng rất lớn đến các em học sinh Nhất là các em đang ở độ tuổi thích tò mò khám phá những điều mới lạ, cho nên những tệ nạn xã hội rất dễ xâm nhập vào môi trường học đường dẫn đến một số học sinh bị hư hỏng, kết quả thi đua của lớp bị giảm sút
Là một giáo viên công tác nhiều năm ở trường, sống trên địa bàn huyện tôi nhận thấy có một số nguyên nhân khách quan, chủ quan dẫn đến chất lượng giáo dục chưa cao, đặc biệt là sự sa sút về đạo đức ở một bộ phận học sinh, kỷ cương
nề nếp của của Nhà trường chưa thực được coi trọng, thiếu những giải pháp cụ thể trong trong việc nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho học sinh Sự phối hợp chặt chẽ giữa giáo viên chủ nhiệm với Ban giám hiệu, với Đoàn trường để nắm bắt, uốn nắn và xử lý kịp thời nghiêm minh những học sinh vi phạm đạo đức chưa thực sự có hiệu quả
Giáo dục đạo đức cho học sinh phải được tiến hành bằng nhiều biện pháp phong phú, linh hoạt, phù hợp với tâm sinh lý và lứa tuổi của các em.Và quan trọng hơn là biết lắng nghe và chia sẻ với các em
Từ thực tế đó, và dựa trên cơ sở đã nhiều năm làm công tác chủ nhiệm, và cũng không ít lần chủ nhiệm những lớp có học sinh “cá biệt” Thành công, thất bại đều đã có Bản thân tôi đã đúc kết được một số kinh nghiệm về lĩnh vực này Sau đây là một số nội dung công việc và phương pháp mà tôi đã thường xuyên thực hiện và thấy có hiệu quả - tuy mức độ không giống nhau
III Giải pháp và tổ chức thực hiện
1 Tạo ấn tượng ban đầu và tìm hiểu học sinh
1.1 Tạo ấn tượng ban đầu:
Trang 6Ngày đầu tiên đến trường nhận lớp, gặp gỡ bạn bè, thầy cô giáo, ấn tượng đậm nét đầu tiên của mỗi học sinh là thầy cô giáo chủ nhiệm lớp Vì vậy, tạo những ấn tượng tốt đẹp với học sinh trong buổi gặp gỡ đầu tiên là điều cần phải có đối với giáo viên chủ nhiệm lớp
Ngay buổi đầu tiên nhận lớp, ngoài việc trò chuyện, làm quen, tìm hiểu
sơ bộ học sinh tôi đã tạo ấn tượng với các em bằng cách kể cho các em nghe một
số kỷ niệm sâu sắc về nghề của mình, vài câu chuyện vui Sau đó hát tặng các
em một bài…
Đối với tôi, buổi đầu tiên chưa nên áp dụng phương pháp “ nắn gân ”, tạo tâm lí căng thẳng, lo sợ đối với các em
Qua những bước “dạo đầu ” của công việc tìm hiểu này, tôi nhận thấy
không khí lớp học trở nên đầm ấm hơn Tình cảm gần gũi, thân thiết giữa giáo viên chủ nhiệm và học sinh đã bắt đầu được hình thành
1.2 Tìm hiểu học sinh:
a Tìm hiểu qua sơ yếu lý lịch học sinh:
Theo cách làm cũ, những năm đầu mới làm chủ nhiệm, tôi chỉ yêu cầu học sinh viết những hạng mục để lấy đó là cứ liệu ghi vào trang đầu học bạ và sổ điểm Do đó, việc tìm hiểu học sinh và tổ chức lớp bị hạn chế rất nhiều Dần dần, tôi đã thay đổi, bổ sung thêm một số hạng mục khác như:
1 Điều kiện đi học (khó khăn, thuận lợi)
2 Sức khoẻ
3 Bản thân (hoặc nhóm bạn thân) cùng học trùng lớp
4 Kết quả học tập và hạnh kiểm ở cấp 2, ở lớp 10,11cũ
5 Năng khiếu(bộ môn Văn hoá, TDTT, Văn nghệ, vẽ, )
6 Ở cấp 1 và cấp 2 em đã từng giữ những chức vụ gì?
7 Nếu được giao nhiệm vụ, em thấy mình có thể đảm nhận công việc gì
là phù hợp nhất
8 Em nhận thấy những bạn nào trong lớp có thể cử vào ban cán sự lớp
9 Những tâm sự và nguyện vọng của cá nhân
Trang 7Sơ yếu lý lịch này học sinh viết ở nhà và thu sau đó 2 – 3 hôm Đặc biệt đối với mục cuối, (mục 9) tôi đã nghi chép, lưu giữ cẩn thận những trường hợp đặc biệt Và tuyệt đối giữ bí mật, không nêu tên và các em không muốn ai ngoài giáo viên chủ nhiệm đọc
Với học sinh cá biệt thực sự khó khi bắt các em phải làm theo ta những ý này, ý khác nên tôi chỉ yêu cầu các em thực hiện mục:1, 2, 5, 9
Sơ yếu lý lịch là kênh thông tin quan trọng để từ đó tôi tiếp tục tìm hiểu các em qua những kênh khác:
b) Tìm hiểu qua bạn bè.
Tình bạn là một loại tình cảm gắn bó tự nguyện hai người hoặc nhiều người với nhau trên cơ sơ hợp nhau về tình hình, giống nhau về sở thích hoặc về
xu hướng Gia đình, nhà trường cần quan tâm giúp cho các em xây dựng tình bạn chân chính, những tình bạn đẹp biết chia sẻ và giúp nhau trong học tập cũng như trong cuộc sống Thông qua bạn bè của các em ta hiểu hơn về học sinh của mình để có những biện pháp hiệu quả nhất trong giáo dục học sinh
c) Tìm hiểu trực tiếp qua gia đình học sinh.
Gia đình là tế bào, là đơn vị cơ sở xã hội đầu tiên con người sinh ra và lớn lên, là môi trường có tác dụng to lớn đến sự hình thành và phát triển con người
về mọi mặt đặc biệt là giáo dục về mặt đạo đức cho nên tính cách của các em sẽ
bị chi phối bởi yếu tố gia đình Ông bà ta có câu: “ Giỏ nhà ai quai nhà nấy” Tìm hiểu trực tiếp qua gia đình học sinh sẽ giúp ta hiểu, thông cảm và sẻ chia với các
em nhiều hơn để từ đó mà uốn nắn các em
2 Công tác tổ chức lớp
2.1 Chọn đội ngũ cán bộ lớp:
Để hình thành tốt công tác chủ nhiệm lớp, một yếu tố quyết định rất lớn là chọn được đội ngũ cán bộ lớp nhiệt tình, có năng lực học tập, công tác và có uy
tín Cách chọn:
- Căn cứ vào sơ yếu lý lịch của học sinh, đặc biệt là mục 4, 5, 6, 7, 8
- Kết hợp với phương pháp “ nhìn mặt, gửi vàng”, “lấy độc trị độc”
Trang 8- Gặp gỡ trực tiếp với những em mà mình có ý định cử làm cán bộ lớp.
Từ những yếu tố và phương pháp trên, chúng ta có thể chọn tương đối chính xác đội ngũ cán bộ lớp gồm: Lớp trưởng, Bí thư, phó bí thư chi đoàn, Các lớp phó phụ trách học tập, lao động, văn thể, đội cờ đỏ, các cán sự bộ môn, các tổ trưởng, tổ phó Các bàn trưởng ở mỗi bàn
Sau khi đã công bố trước học sinh, tôi đã tạo điều kiện gần gũi, giúp đỡ các em về phương pháp để các em tự tin và hoạt động có hiệu quả Nếu đội ngũ này thực sự làm việc tốt thì ta cần khéo léo, tế nhị trong cuộc họp trù bị để đến đại hội Đoàn, lớp đội ngũ này không bị thay đổi Nhưng cũng cần theo dõi để điều chỉnh khi cần thiết
2.2 Phân công công việc cho đội ngũ cán bộ lớp:
Đội ngũ cán bộ lớp phải thực sự hoà đồng với tập thể, đoàn kết, phối hợp với nhau một cách nhịp nhàng Tránh ỷ lại, dựa dẫm vào nhau Muốn vậy sự phân công công việc phải rõ ràng, phải cụ thể Mỗi học sinh phụ trách một mảng tuỳ theo năng lực và năng khiếu của mỗi em
Ch ng h n, ạn, để thực hiện tốt 15 phút đầu buổi, tôi có bảng phân công để thực hiện tốt 15 phút đầu buổi, tôi có bảng phân công ực hiện tốt 15 phút đầu buổi, tôi có bảng phân công th c hi n t t 15 phút ện tốt 15 phút đầu buổi, tôi có bảng phân công ốt 15 phút đầu buổi, tôi có bảng phân công đầu buổi, tôi có bảng phân côngu bu i, tôi có b ng phân côngổi, tôi có bảng phân công ảng phân công
c th nh sau:ụ thể như sau: ể thực hiện tốt 15 phút đầu buổi, tôi có bảng phân công ư sau:
Thứ,
ngày Nội dung sinh hoạt
Phụ trách điều hành (có tên cụ thể)
Thứ 3
Ngày
Tập hát (Đọc báo)
- Lớp trưởng: phụ trách chung
- Lớp phó Văn thể
- Một HS có giọng đọc, giọng hát tốt Thứ 4
Ngày Chữa bài tập
- Lớp phó học tập
- Một cán sự bộ môn( tuỳ theo TKB) Thứ 5
Ngày
Học tập bài học lý luận, Hoặc
- Bí thư đoàn
- Một HS có giọng đọc tốt
Lớp phó văn thể
Thứ 6
Ngày…
Sinh hoạt Đoàn hoặc chữa bài tập
- Bí thư
- Lớp phó học tập
Trang 9Cứ như vậy, sinh hoạt 15 phút đầu giờ lớp tôi thường xuyên có từ 2 - 3
em phụ trách Tất cả các cán bộ lớp thay nhau điều khiển trong tuần Kết quả làm việc của các em được đánh giá ở chất lượng buổi sinh hoạt, và số điểm lớp trực tuần chấm
2.3 Chia tổ:
Trên cơ sở những thông tin ban đầu qua sơ yếu lý lịch về: Chỗ ở hiện tại, nhóm bạn thân, nam, nữ mà tôi phân chia tổ Nhằm đảm bảo sự đồng đều về số lượng, nam và nữ; Cân đối giữa học sinh các xã Giúp các em hoà đồng, bước đầu hạn chế sự phân chia bè phái, mất đoàn kết trong lớp Đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho tổ trưởng phân công trực nhật, lao động
2.4 Xếp chỗ ngồi:
- Đầu tiên xếp chỗ ngồi theo tổ: Theo dõi thường xuyên, nếu phát hiện những vị trí ngồi gây khó khăn, ảnh hưởng đến phong trào của lớp thì khẩn trương thay dổi
- Đội ngũ cán bộ lớp nên rải đều ở các vị trí lớp để tiện theo dõi
2.5 Học tập và xây dựng nội quy, quy ước.
Ngoài việc phổ biến tới học sinh những nội quy, nhiệm vụ chung, tôi đã nhóm họp ban cán sự lớp để thống nhất một số quy định riêng và lấy đó làm căn
cứ để xếp loại hạnh kiểm hàng tuần, tháng Sau đó thông qua tập thể lớp để bổ sung và đi đến thống nhất thực hiện
3 Phối hợp với phụ huynh, giáo viên bộ môn và sinh viên thực tập
3.1 Phối hợp với Ban liên lạc phụ huynh
Khác với các lớp khác trong trường là cử ra 3 người: một phụ huynh trưởng và hai phụ huynh phó, tôi thành lập ban liên lạc phụ huynh của lớp gồm
5 người ứng với số học sinh của 5 xã, chọn người có uy tín, có trách nhiệm với
con em để thay giáo viên chủ nhiệm quản lý, nhắc nhở học sinh ở địa phương.
Khi học sinh nghỉ học 2 ngày không có lý do, giáo viên chủ nhiệm ngoài việc gọi điện thoại về gia đình còn nhờ phụ huynh đảm nhận khu vực ấy đến gia đình
để nắm bắt tình hình, kịp thời uốn nắn và động viên các em Phụ huynh trưởng
Trang 10sẽ cùng giáo viên chủ nhiệm theo dõi, đôn đốc và uốn nắn học sinh Tiến hành
các hoạt động giáo dục và những phong trào khác của lớp
3.2 Với giáo viên bộ môn
Hoạt động giảng dạy và giáo dục sẽ không thể thực hiện tốt nếu không có
sự phối hợp với giáo viên bộ môn Với giáo viên bộ môn tôi thực hiện sự kết hợp như sau: Vẽ sơ đồ, vị trí chỗ ngồi và danh sách học sinh các tổ để trên bàn giáo viên để các thầy cô tiện theo dõi; đề nghị kiểm diện sĩ số học sinh trước khi tiến hành bài học Thường xuyên trao đổi với giáo viên bộ môn để nắm bắt tình hình học tập và rèn luyện của lớp cũng như của những học sinh cá biệt Đề nghị giáo viên bộ môn cùng hợp tác trong công tác giảng dạy và giáo dục học sinh
3.3 Với sinh viên thực tập
Tuy chỉ có hai tháng ngắn ngũi, (từ tháng 2 đến tháng 4) nhưng không thể phủ nhận được vai trò của sinh viên thực tập với sự tiến bộ về nề nếp của lớp và đặc biệt là những học sinh cá biệt Sự trẻ trung, sôi động dễ hoà đồng của giáo sinh đã đem lại cho lớp một bầu không khí mới, những bài hát, trò chơi, buổi sinh hoạt ngoại khoá đã làm cho lớp thực sự thay đổi; số học sinh thường xuyên
bỏ học và vi phạm quy định nề nếp của Nhà trường đã không còn, ý thức tự giác trong học tập và xây dựng bài được nâng cao.Với vai trò cố vấn tôi vừa giao nhiệm vụ, vừa hướng dẫn, theo dõi, đánh giá các em, theo dõi lớp Tôi nhận thấy sự phối hợp với giáo sinh thực tập rất có hiệu quả trong việc nâng cao thành tích của lớp và giáo dục học sinh cá biệt Nhiều vấn đề thầm kín, những thắc mắc riêng tư học sinh tâm sự với các cô và đã giải quyết kịp thời nhờ đó mà thành tích của lớp trong hai tháng có giáo sinh thực tập luôn đứng ở tốp đầu của trường
4 Quản lý theo dõi và đánh giá xếp loại học sinh
4.1 Quản lý và theo dõi:
Công việc này đỏi hỏi sự toàn diện, chính xác và công bằng nếu không cẩn thận sẽ gây mất đoàn kết giữa học sinh với học sinh, giảm niềm tin của học sinh đói với mình Thời gian đầu giáo viên chủ nhiệm phải bám lớp thường