Ngữ văn 9 Bài 9: Tổng kết từ vựng (Tiết 4 SGK trang 158)

Ngữ văn 9 Bài 9: Tổng kết từ vựng (Tiết 4 SGK trang 158)Bao gồm: Lời giải, cách giải, trình tự sắp xếp, các slide, đã kiểm duyệt an toàn, ngắn gọn, súc tích..................................................................................................................

Kiểm tra miệng

Trình bày những từ vựng đã được tổng kết

ở tiết 39,40, 45?

Tổng kết về từ vựng ở tiết 39,40,45.

Từ đơn

Từ phức

Thành ngữ

Nghĩa của từ

Từ nhiều nghĩa

Hiện tượng chuyển nghĩa của từ

Từ đồng âm

Từ đồng nghĩa

Từ trái nghĩa

Cấp độ khái quát của nghĩa

từ ngữ

Trường

từ vựng

Sự phát triển

của từ vựng

Từ mượn

Từ Hán Việt

Thuật ngữ

Biệt ngữ

xã hội

Từ vựng

Trau dồi vốn từ

Chuyện kể về một anh sinh viên người Hung-ga-ri sang

Việt nam làm nghiên cứu sinh môn Tiếng Việt.

Cuối đợt nghiên cứu , trường ĐHQG Hà

Nội tổ chức một kì thi gọi là kiểm tra trình

độ của từng nghiên cứu sinh Đề văn ra

như sau :

Anh ( Chị ) hãy giải thích câu ca dao:

Gió đưa cành trúc la đà

Tiếng chuông Thiên Mụ, canh gà Thọ

Xương.

Đọc đề xong , anh chàng sinh viên khoái

chí lắm vì nghĩ rằng không có gì là khó,

nhất là khi anh mang theo cả từ điển Sau

một hồi tra cứu xem ra anh ta đã tường

tận nhiều điều:

- “ Gió đưa (được) cành trúc” thì ắt hẳn

phải là gió to , ý hẳn là có bão

- Với từ “ la” anh phân vân giữa hai cách

hiểu:

+ “ la” : là sự kết hợp giữa lừa và ngựa.

+ “la” : anh đoán rằng đề đã in sai , phải là “lao” mới đúng

Và anh chọn cách hiểu này.

- “ đà” là thanh tà vẹt để tàu

có thể chuyển động trên đó.

- “ Thiên Mụ” : đàn bà trời - ý hẳn là vợ trời

- “ thọ” : nhiều lần ( lâu)

Và cuối cùng anh ta đã cho ra đời một sản phẩm bất hủ : Trời nổi cơn bão lớn

Lao xuống tà vẹt đường

Vợ trời đánh một tiếng chuông

Canh gà húp vội, hóc xương mấy lần.

THẢO LUẬN NHÓM 5 PHÚT

Nhóm 1 bài tập 1 SGK/158

Nhóm 2 bài tập 2 SGK/158

Nhóm 3 bài tập 3 SGK/158

Nhóm 4 bài tập 4 SGK/159

Bài 1 So sánh hai dị bản của câu

ca dao :

Râu tôm nấu với ruột bầu

Chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon.

Râu tôm nấu với ruột bù

Chồng chan vợ húp gật gù khen ngon.

Cúi đầu xuống rồi ngẩng lên ngay, thường để chào hỏi hay tỏ sự đồng ý

Gật nhẹ và nhiều lần , biểu thị thái độ đồng tình , tán thưởng.

Cho biết trong trường hợp

này, gật đầu hay gật gù thể

hiện thích hợp hơn ý nghĩa

cần biểu đạt, Vì sao ?

Gật đầu

Gật

gù

Bởi vì : Từ “gật gù” thể hiện thích hợp hơn ý nghĩa cần biểu đạt : Tuy món ăn đạm bạc

nhưng đôi vợ chồng nghèo vẫn rất ngon miệng vì họ biết chia

sẻ những niềm vui đơn sơ trong cuộc sống.

Bài 2 Nhận xét cách hiểu nghĩa từ ngữ của người vợ trong

truyện cười sau đây :

Chồng vừa ngồi xem bóng đá vừa

nói : - Đội này chỉ có một chân

sút , thành ra mấy lần bỏ lỡ cơ

hội ghi bàn

Vợ nghe nói thế liền than thở :

- Rõ khổ ! Có một chân thì còn

chơi bóng làm gì cơ chứ !

một chân sút có một chân

Ý chồng : Cả đội bóng chỉ

có một cầu thủ có khả năng ghi bàn.

Vợ hiểu : Cầu thủ chỉ còn một chân.

Bài 1

=> Ông nói gà, bà nói vịt

Bài 3

Đọc đoạn thơ sau và trả lời

câu hỏi.

Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá Miệng cười buốt giá Chân không giày Thương nhau tay nắm lây bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới Đầu súng trăng treo.

( Chính Hữu , Đồng chí)

Trong các từ vai ,miệng , chân , tay , đầu

ở đoạn thơ, từ nào được dùng theo

nghĩa gốc , từ nào được dùng theo nghĩa

chuyển ? Nghĩa chuyển nào được hình

thành theo phương thức ẩn dụ , nghĩa

chuyển nào được hình thành theo

phương thức hoán dụ ?

miệng

tay chân

đầu súng

vai áo

Bài 2

Bài 1

Đọc đoạn thơ sau và trả lời

câu hỏi.

Áo anh rách vai

Quần tôi có vài mảnh vá

Miệng cười buốt giá

Chân không giày

Thương nhau tay nắm lây bàn tay.

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo.

( Chính Hữu , Đồng chí)

Trong các từ vai ,miệng , chân , tay , đầu ở

đoạn thơ, từ nào được dùng theo nghĩa gốc ,

từ nào được dùng theo nghĩa chuyển ? Nghĩa

chuyển nào được hình thành theo phương

thức ẩn dụ , nghĩa chuyển nào được hình

thành theo phương thức hoán dụ ?

-Phương thức ẩn dụ : đầu

( giống nhau về vị trí của

sự vật hiện tượng) -Phương thức hoán dụ: vai

( Quan hệ giữa đồ dùng với người sử dụng)

+ Các từ dùng theo nghĩa gốc : miệng, chân, tay

+ Các từ dùng theo nghĩa chuyển:

Bài 3

Bài 2

Bài 1

Bài 4 Vận dụng kiến thức đã

học về trường từ vựng để phân tích cái hay trong cách dùng từ ở bài thơ sau :

Áo đỏ em đi giữa phố đông

Cây xanh cũng như ánh theo hồng

Em đi lửa cháy trong bao mắt

Anh đứng thành tro em biết không?

(Vũ Quần Phương , Áo đỏ )

ngọn lửa đó toả trong con người làm anh say đắm (đến mức có thể cháy thành tro )

=> Điều đó đã giúp cho chàng trai thể hiện tình yêu mãnh liệt dành cho cô gái.

Bài 3

Bài 2

Bài 1

- Đỏ, xanh, hồng cùng trường nghĩa màu sắc.

- Lửa, cháy, tro cùng trường nghĩa các sự vật hiện tượng có liên quan đến lửa

Bài 5 Đọc đoạn trích SGK/

159 và trả lời câu hỏi

Các sự vật và hiện tượng trên được

đặt tên theo cách nào ?

A - Đặt từ ngữ mới để gọi riêng sự vật ,

hiện tượng đó

B - Dùng từ ngữ đã có sẵn theo một

nội dung mới?

Bài 4

Bài 3

Bài 2

Bài 1

Trò chơi tiếp sức hai đội A, B Thời gian 5’

Tìm ví dụ về những sự vật hiện tượng được gọi tên theo cách dựa vào đặc điểm riêng biệt của chúng?

Cà tím Mực Cá kìm

Bài 6 Truyện cười sau đây phê

phán điều gì ?

Một ông sính chữ bất chợt lên cơn

đau ruột thừa Bà vợ hốt hoảng bảo

con :

- Mau đi gọi bác sĩ ngay !

-Trong cơn đau quằn quại, ông ta vẫn

gượng dậy nói với theo :

- Đừng …đừng gọi bác sĩ , gọi cho bố

đốc tờ !

(Theo Truyện cười dân gian)

Bác sĩ – Đốc tờ : đồng nghĩa

=> Phê phán thói sính dùng

từ nước ngoài của một số người.

Bài 5

Bài 4

Bài 3

Bài 2

Bài 1

Bài tập tổng kết:

[…] Cái chai không đầu

Mà sao có cổ

Bảo rằng ngọn gió

Thì gốc ở đâu

Răng của chiếc cào

Làm sao nhai được

Mũi thuyền rẽ nước

Thì ngửi cái gì

Cái ấm không nghe

Sao tai lại mọc

Ở trong chiếc bút

Lại có ruột gà

Con tép con tôm Nằm trong múi bưởi Ngọn đèn học tối Thì nở ra hoa

Có mắt đâu mà Quả na biết mở Chân bàn chân tủ Chẳng bước bao giờ

[…] Chẳng phải đùa đâu Toàn là chuyện thật.

( Quang Huy )

- Phân tích sự thú vị trong các tên gọi được nói đến?

- Nghĩa các tên gọi trên được chuyển nghĩa theo phương thức nào?

- Chỉ ra các phép tu

từ có trong bài thơ?

Các tên gọi :

Cổ chai, ngọn gió, răng cào, mũi thuyền, ruột bút, tai ấm, tép bưởi , hoa đèn, mắt na, chân

bàn, chân tủ

=> Phương thức ẩn dụ.

Tác giả dựa vào hiện tượng nhiều nghĩa của từ và dùng các

từ cùng trường nghĩa : cổ

-đầu, ngọn – gốc, răng – nhai, mũi – ngửi , tai – nghe, tép –

tôm, hoa – nở, mắt – mở, chân

– bước.

Hướng dẫn học tập

* Đối với bài học ở tiết này:

+Tập viết đoạn văn có sử dụng một trong số các phép tu từ : so sánh, ẩn dụ, hoán dụ, nhân hóa, nói quá, nói giảm nói tránh, điệp ngữ, chơi chữ

* Đối với bài học ở tiết tiếp theo :

ÔN TẬP TIẾNG VIỆT – ôn lại các kiến

thức về:

+ Các phương châm hội thoại

+ Xưng hô trong hội thoại

+ Lời dẫn trực tiếp và lời dân gián tiếp