Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)

Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VĂN SUNG

PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP SINH THÁI Ở HUYỆN THANH

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học:

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

- Thư viên Học viện Khoa học Xã hội

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thanh Trì là huyện ven đô của thành phố Hà Nội, việc xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bền vững, sản xuất hàng hóa lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năng cạnh tranh cao là một trong những mục tiêu mà lĩnh vực nông nghiệp huyện Thanh Trì đang hướng đến Trong thời gian qua, huyện Thanh Trì không ngừng tìm hướng phát triển cho các ngành nghề nông nghiệp của huyện, đồng thời huyện cũng đã xây dựng đề án: Nâng cao năng lực quản lý và bảo vệ môi trường huyện Thanh Trì đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020, bao gồm các giải pháp hữu hiệu bảo vệ môi trường xanh - sạch - đẹp Những mô hình phát triển nông nghiệp sinh thái như VAC đã xuất hiện tại nhiều xã trên địa bàn huyện hay những mô hình nông nghiệp kết hợp với du lịch sinh thái cũng đã được chú trọng phát triển Tuy nhiên, việc phát triển các mô hình trên còn mang tính nhỏ lẻ và chưa hiệu quả Một phần là cơ chế chính sách về phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp bền vững trên địa bàn huyện chưa được triển khai tốt, chất lượng lao động nông nghiệp còn hạn chế…

Xuất phát từ những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài:

“Phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố

Hà Nội” làm đề tài luận văn tốt nghiệp cao học của mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu của đề tài

Một số tác giả nghiên cứu về vấn đề phát triển sản xuất nông

nghiệp: Nguyễn Văn Khang (2012), Nghiên cứu mô hình sản xuất

nông nghiệp bền vững trong vùng dự án ngọt hóa Gò Công; Nguyễn

Hữu Sở (2009), Phát triển kinh tế bền vững ở Việt Nam…

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận và phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp sinh thái, đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp sinh thái huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa và làm sáng tỏ các lý luận liên quan đến phát triển nông nghiệp sinh thái

- Phân tích các nội dung phát triển nông nghiệp sinh thái, các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp sinh thái huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

- Đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp sinh thái huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội đến năm 2025 và những năm tiếp theo

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động phát triển nông nghiệp sinh thái huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung: Đề tài nghiên cứu phát triển nông nghiệp sinh

thái huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội dưới góc độ quản lý nhà nước với các nội dung chủ yếu: Xây dựng, ban hành hệ thống văn bản quản lý, triển khai các chính sách phát triển nông nghiệp sinh thái và đánh giá phát triển nông nghiệp sinh thái theo các tiêu chí

Về không gian: Đề tài nghiên cứu phát triển nông nghiệp sinh

thái tại huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

Về thời gian: Đề tài sử dụng các dữ liệu tư năm 2011 – 2016,

đề xuất các giải pháp đến năm 2025

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

3

5.1 Phương pháp luận

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp

Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp:

Phương pháp phân tích dữ liệu

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn sẽ làm sáng tỏ một số khái niệm về nông nghiệp sinh thái, phát triển nông nghiệp sinh thái Đồng thời, luận văn cũng làm rõ các nội dung phát triển nông nghiệp sinh thái dưới góc độ quản lý nhà nước về kinh tế

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Phản ánh được thực trạng phát triển nông nghiệp sinh thái tại các địa phương Đánh giá hiệu quả phát triển nông nghiệp sinh thái thông qua các tiêu chí Đồng thời đây cũng là nguồn tài liệu có ý nghĩa khoa học cho những người quan tâm đến vấn đề nông nghiệp sinh thái

7 Cơ cấu của luận văn

Luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính được chia thành 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phát triển nông nghiệp

sinh thái

Chương 2: Thực trạng phát triển nông nghiệp sinh thái ở

huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

Chương 3: Định hướng và giải pháp phát triển nông nghiệp

sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

4

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN

NÔNG NGHIỆP SINH THÁI 1.1 Tổng quan về phát triển nông nghiệp sinh thái

1.1.1 Khái niệm nông nghiệp sinh thái

“Nền nông nghiệp sinh thái là nền nông nghiệp kết hợp hài hòa những cái ưu điểm, tích cực của hai nền nông nghiệp: nông nghiệp hóa học và nông nghiệp hữu cơ một cách hợp lý và có chọn lọc nhằm: thỏa mãn nhu cầu hiện tại nhưng không gây hại đến các nhu cầu của các thế hệ tương lai (nông nghiệp bền vững); thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của con người về sản phẩm nông nghiệp, nghĩa là phải đạt năng suất cao, phẩm chất nông sản tốt với mức đầu

tư vật chất ít và hiệu quả kinh tế cao.” [28, tr16]

1.1.2 Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp sinh thái

Thứ nhất, sản phẩm của nông nghiệp sinh thái là sản phẩm

sạch trong đó sản phẩm phi ăn uống (cảnh quan, môi trường) rất được coi trọng

Thứ hai, công nghệ sản xuất của nông nghiệp sinh thái thống

nhất giữa kỹ thuật địa phương, truyền thống với công nghệ hiện đại

Thứ ba, bố trí sản xuất nông nghiệp sinh thái tạo thành một

không gian hài hòa về cảnh quan sinh thái nhằm tôn trọng môi trường

và khai thác sản phẩm văn hóa tinh thần

1.1.3 Vai trò phát triển nông nghiệp sinh thái

1.2 Nội dung phát triển nông nghiệp sinh thái

1.2.1 Xây dựng, ban hành các văn bản về phát triển nông nghiệp sinh thái

1.2.2 Yêu cầu và nguyên tắc phát triển nông nghiệp sinh thái

1.2.2.1 Yêu cầu phát triển nông nghiệp sin thái

5

Khác với những nền nông nghiệp khác, nền nông nghiệp sinh thái cần phải đảm bảo các nội dung cơ bản sau [13]: tính đa dạng sinh học, nuôi dưỡng đất cho đất sống, đảm bảo tái sinh vật chất, cấu trúc nhiều tầng

1.2.2.2 Nguyên tắc phát triển nông nghiệp sinh thái

Thực hiện nền nông nghiệp sinh thái cần phải tuân thủ theo một số nguyên tắc sau [13]: không phá hoại môi trườn, đảm bảo năng suất ổn định, đảm bảo khả năng thực thi, ít phụ thuộc vào bên ngoà, ít

lệ thuộc vào hàng nhập ngoại

1.2.3 Phát triển nông nghiệp sinh thái thông qua các mô hình

1.2.3.1 Phát triển nông nghiệp sinh thái thông qua mô hình kinh tế trang trại với điển hình mô hình Vườn - Ao - Chuồng (VAC)

1.2.3.2 Phát triển nông nghiệp sinh thái thông qua mô hình ruộng lúa bờ hoa

1.2.3.3 Phát triển nông nghiệp sinh thái thông qua hệ thống canh tác nông - lâm bền vững trên đất dốc

1.2.3.4 Phát triển nông nghiệp sinh thái thông qua mô hình nông nghiệp hoa, sinh vật cảnh

1.2.4 Các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp sinh thái

1.2.4.1 Chính sách vốn phát triển nông nghiệp sinh thái

1.2.4.2 Hỗ trợ chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng bền vững

1.2.4.3 Hỗ trợ các dịch vụ và tư vấn về phát triển nông nghiệp sinh thái

1.2.4.4 Hỗ trợ xúc tiến thương mại và thị trường tiêu thụ

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp sinh thái

1.3.1 Nhận thức của các đối tượng liên quan về phát triển nông nghiệp sinh thái

6

1.3.2 Điều kiện tự nhiên

1.3.3 Sự phát triển của khoa học – công nghệ

1.3.4 Năng lực của bộ máy quản lý nhà nước về nông nghiệp 1.3.5 Quá trình hội nhập về sản xuất nông nghiệp

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP SINH THÁI Ở

HUYỆN THANH TRÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu và quá trình tổ chức khảo sát

2.1.1 Khái quát về huyện Thanh Trì

2.1.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

a) Đặc điểm kinh tế

Sau 5 năm thực hiện nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện lần thứ XXII và Nghị quyết HĐND huyện khoá XVIII, kinh tế của huyện duy trì được tốc độ tăng trưởng khá

Bảng 2.2 Cơ cấu kinh tế huyện Thanh Trì giai đoạn 2012 - 2016

(%)

1 Công nghiệp - tiểu thủ

công nghiệp - xây

1 Công nghiệp - Xây dựng 44.008 13,70%

2 Thương mại - Dịch vụ 23.003 14,60%

3 Nông nghiệp - Thủy sản 6.864 1,73%

(Nguồn: Báo cáo tình hình KT-XH huyện Thanh Trì giai đoạn 2012 –

2016) c) Đặc điểm văn hóa - xã hội

2.1.1.3 Thực trạng sản xuất nông nghiệp huyện Thanh Trì

2.1.2.2 Nội dung khảo sát

Việc tổ chức khảo sát nghiên cứu thực trạng bao gồm các nội dung sau đây:

(1) Khảo sát thực trạng phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội thông quan các nội dung: Sự cần thiết phát triển nông nghiệp sinh thái, mức độ xây dựng các văn bản và chính sách phát triển nông nghiệp sinh thái huyện Thanh Trì, thực trạng phát triển nông nghiệp sinh thái, thực trạng đảm bảo các

độ khác nhau giúp tác giả rút ra các kết luận khoa học cần thiết cho

đề tài nghiên cứu

2.1.2.3 Đối tượng và địa bàn khảo sát

Đối tượng khảo sát:

- Cán bộ quản lý phụ trách phá triển nông nghiệp huyện và các cán bộ quản lý liên quan

- Các doanh nghiệp, hợp tác xã về nông nghiệp trên địa bàn huyện

- Người lao động nông nghiệp tại các mô hình (VAC, kinh tế trang trại, nông nghiệp kết hợp du lịch…)

Địa bàn khảo sát: Chúng tôi tiến hành nghiên cứu tại một số

xã huyện Thanh Trì (Ngọc Hồi, Đại Áng, Liên Ninh, Tam Hiệp, Ngụ Hiệp…)

2.1.2.4 Phương pháp khảo sát và đánh giá kết quả khảo sát

Để nghiên cứu và chỉ ra được thực trạng hoạt động thực trạng phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội Đề tài đã sử dụng 02 phương pháp nghiên cứu chính Đó là: Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi và phương pháp phỏng vấn Các phiếu khảo sát, các ý kiến của đối tượng khảo sát và tài liệu liên quan được tập hợp lại theo phương pháp thống kê Trong quá trình khảo

2.1.2.5 Thời gian khảo sát

Đề tài tổ chức khảo sát các nội dung phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, Thành phố Hà Nội với thời gian là 2 tháng từ 01/4/2017 đến 01/6/2017

2.1.2.6 Cách thức xử lý dữ liệu khảo sát

Sau khi thu thập dữ liệu từ các phiếu thô, ở các mức độ khác nhau của từng tiêu chí, sử dụng phương pháp thống kê toán học và phần mềm Microsoft Office Excel để tính trị số trung bình và xếp thứ bậc từng tiêu chí, từ đó phân tích và rút ra các kết luận về thực trạng

2.2 Thực trạng phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội thời gian qua

2.2.1 Thực trạng chủ trương và các văn bản quản lý phát triển nông nghiệp sinh thái huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

Bảng 2.4 Kết quả khảo sát về hệ thống văn bản quản lý phát triển

nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh Trì, Hà Nội

độ khá Đối với tiêu chí “Hệ thống văn bản quản lý linh hoạt” có 11,10% người được hỏi đánh giá tốt, 41,02% người được hỏi đánh giá tốt và 37,18% đánh giá khá Hai tiêu chí mức độ phù hợp và mức

độ thống nhất và minh bạch chưa được đánh giá cao

2.2.2 Thực trạng thực hiện các yêu cầu và nguyên tắc phát triển nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh Trì, thành phố

Hà Nôi

Bảng 2.5 Kết quả khảo sát về việc đảm bảo các yêu cầu phát triển

nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh Trì, Hà Nội

11

nhất với 18,87% đánh giá rất tốt, 33,96% đánh giá tốt (Tuy nhiên vẫn

có 16,93% đánh giá tiêu chí này ở mức trung bình và 3,77% đánh giá

ở mức độ yếu) Về tiêu chí nuôi dưỡng đất để đất sống, trong quá trình khảo sát tác giả đã nhận thấy rằng các trang trại luôn cải tạo đất nông nghiệp thông qua việc trông các loại cây thải loại như lạc, đậu tương và vãi vôi bội nhằm cải tạo đất, đây là cách thức rất truyền thống nhưng đảm bảo môi trường sinh thái nhưng phần lớn người dân vẫn sử dụng các loại phân hóa học hoặc để hoang hóa đất nông nghiệp, ảnh hưởng đến mức độ sống của đất với 35,85% số người được hỏi đánh giá nội dung này ở mức độ trung bình Với tiêu chí đảm bảo tái sinh vật chất (ví dụ sử dụng các loại cậy trồng, phân gia cầm, gia súc làm phân bón…) đã được người nông thực hiện tương đối tốt với 15,09% đánh giá rất tốt và 35,85% đánh giá tốt Bên cạnh

đó, hiện tượng đốt rơm, rạ… vẫm xảy ra tại một số cánh đồng trên địa bàn huyện Thanh Trì

Đồng thời, đề tài tổ chức khảo sát đánh giá việc đảm bảo nguyên tắc phát triển nông nghiệp sinh thái tại huyện Thanh Trì, Hà Nội, kết quả được tổng hợp trong bảng dưới đây:

Bảng 2.6 Kết quả khảo sát việc đảm bảo các nguyên tắc trong phát

triển nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh Trì

Về tiêu chí “Đảm bảo năng suất ổn định” với 30,77% đánh giá ở mức

độ trung bình và 7,69% đánh giá ở mức độ yếu Tuy nhiên, nguyên tắc “Đảm bảo khả năng thực thi, ít phụ thuộc vào bên ngoài” được đánh giá tương đối tốt với 26,92% đánh giá rất tốt và 44,87% đánh giá tốt

2.2.3 Thực trạng phát triển các mô hình nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

Bảng 2.7 Số lượng các trang trại nông nghiệp trên địa bàn huyện

Thanh Trì giai đoạn 2012 – 2016

TT Loại hình

Số lượng Tỷ lệ %

Số lượng Tỷ lệ%

1 Trang trại chuyên

13

(Nguồn: Phòng Nông nghiệp huyện Thanh Trì, 2016)

Bảng 2.8 Kết quả khảo sát về hiệu quả triển khai các mô hình phát

triển nông nghiệp sinh thái huyện Thanh Trì, Hà Nội

từ khá trở lên Đối với “Triển khai các mô hình nông nghiệp sinh thái” được đánh giá cung rất tốt Phát triển nông nghiệp sinh thái là phát triển nông nghiệp bền vững nên đề tài đã khảo sát hiệu quả triển khai các mô hình Đối với hiệu quả kinh tế được đánh giá cao nhất với 12,82% đánh giá rất tốt, 41,02% đánh giá tốt và đối với hiệu quả

xã hội thì đánh giá tập trung ở mức độ khá với 52,56% Cuối cùng là

14

hiệu quả môi trường chỉ được đánh giá trung bình khá với 53,84% người được hỏi đánh giá phương diện này ở mức độ khá hoặc trung bình

2.2.4 Thực trạng các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

Bảng 2.9 Kết quả khảo sát về mức độ hiệu quả của một số hỗ trợ

phát triển nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh Trì

T

T Các nội dung

hỗ trợ

Mức độ hỗ trợ (%) Rất hiệu

quả Hiệu quả

Tương đối hiệu quả Ít hiệu quả

Rất ít hiệu quả

15

Kết quả khảo sát cho thấy, các hoạt động hộ trợ phát triển nông nghiệp trên địa bàn huyện Thanh Trì được đánh giá tập trung ở mức độ tương đối hiệu quả: “Hỗ trợ vốn phát triển nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp công nghệ cao trên địa bàn huyện” với 74,36%; Hỗ trợ về dịch vụ, tư vấn phát triển nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh trì với 57,69% và hỗ trợ về phát triển thị trường, xúc tiến thương mại và phát triển sản phẩm nông nghiệp sinh thái với 61,54% Tuy nhiên, việc hỗ trợ về “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng bền vững” chưa được đánh giá cao và ít hiệu quả

2.3 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp sinh thái ở huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội

Bảng 2.10 Kết quả khảo sát mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến

phát triển nông nghiệp sinh thái trên địa bàn huyện Thanh Trì

TT

Các yếu tố ảnh hưởng

Mức độ ảnh hưởng(%) Rất mạnh Mạnh Tương

đối mạnh Ít Rất ít

SL % SL % SL % SL % SL %

1

Nhận thức của các đối

tượng liên quan về phát

triển nông nghiệp sinh thái