SKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đại

SKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đạiSKKN Kinh nghiệm dạy thơ trữ tình hiện đại

- Căn cứ vào nghị quyết số 40/2000/QH10 của quốc hội khoá

X về mục tiêu của việc đổi mới chơng trình giáo dục phổ thônglà:

- Xây dựng nội dung chơng trình, phơng pháp giáo dục, SGKphổ thông mới nhằm nâng cao chất lợng toàn diện thế hệ trẻ,

đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ CNH - HĐH

đất nớc: Phù hợp với thực tiễn dân tộc Việt Nam Tiếp cạn trình

độ giáo dục phổ thông ở các nớc phát triển trong khu vực và trênthế giới

- Căn cứ vào việc thực hiện chỉ thị số14/2001/CT - TTg củathủ tớng chính phủ về đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông,chỉ thị số 40 - CT/TW ngày 15/6/2004 của ban bí th trung ơng

đảng về việc xây dựng nâng cao chất lợng đội ngũ nhà giáo và

cán bộ quản lý giáo dục, chỉ thị số 22/2003/CT - BGD và ĐTngày5/6/2003 của Bộ trởng bộ giáo dục và đào tạo về việc bồi d-ỡng nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục Quyết định 14/2004/QĐ -BGD và ĐT ngày 17/5/2004 về việc ban hành chơng trình bồi d-ỡng thờng xuyên cho giáo viên trung học cơ sở.

2 - Cơ sở lý luận

Văn bản văn chơng là một văn bản nghệ thuật Nghệ thuậtnào cũng lấy cái đẹp làm tôn chỉ mục đích Dạy văn là khámphá cái hay cái đẹp trong văn bản nghệ thuật nên trớc hết nó phải

là một nghệ thuật, nghệ thuật và phô diễn cái đẹp Môn văn làmột trong hai môn hiện nay vẫn đợc coi là môn học chính ở cấphọc phổ thông, vì vậy môn học này có vị trí đáng kể trongnhà trờng THCS hiện nay

Và do đó nó phải đạt đợc yêu cầu giáo dục là khơi dậy, pháttriển nhân cách cho học sinh Định hớng cho các em những tiêuchí sống khi bớc vào đời

Nếu môn toán dạy cho học sinh cách tính toán cần tới sự chínhxác thì môn văn giúp phần hoàn thiện tâm hồn cho các em bởi:Dạy văn là dạy ngời Vì vậy, dạy văn học trong nhà trờng thậtnặng nề và có mục đích nhiều bề, nhiều mặt, sức mạnh củamôn Ngữ văn là sức mạnh tổng hợp: sức mạnh của khoa học vànghệ thuật, sức mạnh của trí tuệ và tâm hồn Văn học luôn tạo ra

sự hài hoà th giãn cho con ngời Vì vậy môn Ngữ văn luôn hớngcon ngời tới Chân - Thiện - Mĩ

Một trong những mảng không thể thiếu trong môn văn đó làmảng thơ trữ tình Thơ là một hiện tợng văn học rất phức tạp, có

thể nói là kì diệunh nhà thơ Sóng Hồng đã nói: “Thơ là sự thểhiện con ngời và thời đại một cách cao đẹp” Không giống nh vănxuôi, nhà thơ trực tiếp bộc lộ tình cảm, t tởng qua nhân vật trữtình.

Thơ trữ tình nói riêng, thơ nói chung ra đời từ cảm xúc cụthể của tác giả về một hiện tợng, sự kiện…bởi vậy trong bài thơ

có cái “thần” chớp nhoáng, khác hẳn tác phẩm văn xuôi nhà văn có

sự thai nghén lâu dài Bởi thế ngời ta nói, tiếng thơ là tiếnglòng Vậy làm thế nào làm thế nào để khai thác tiếng lòng ấythật đầy đủ, sâu sắc, lột tả dợc cảm xúc chớp nhoáng ấy của tácgiả ? Đó là cả một vấn đề lớn trong dạy thơ trữ tình

Hơn nữa hiện nay sách hớng dẫn, tham khảo quá nhiều dẫn

đến hiện tợng định hớng bị “loãng”, nhiều thông tin Thậm trí cósách viết bị sai kiến thức, hoặc không hoàn toàn chính xác, đilệch hớng của bài thơ bài văn Cho nên giáo viên dạy văn chúng tôicảm thấy còn khó khăn trong việc giảng dạy, nhất là đối vớinhững tác phẩm thơ trữ tình

II - Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

1 - Mục đích nghiên cứu

Nh trên đã nói, việc dạy văn là một nghệ thuật, nó có những

đặc thù riêng của môn học trong đó ngôn từ là một yếu tố khôngthể thiếu Ngôn từ ở đây ta phải hiểu không chỉ là ngôn từ củagiáo viên mà còn là sự hiểu biết và vốn ngôn từ của học sinh nữa

Đối với các em học sinh là con em đồng bào dân tộc Hmông ở cácbản xã thì vốn tiếng phổ thông của các em có thể sử dụng vàhiểu đợc là rất hạn chế đâu dám nói đến ngôn từ nghệ thuật.Vì vậy nếu ta cần phải có những nghiên cứu mạnh dạn thửnghiệm để sao cho phù hợp với đối tợng học sinh Từ nhận thức đóchúng tôi đã tiến hành áp dụng thử nghệm và:

- Đề xuất thêm một số yêu cầu về phơng pháp dạy - học tácphẩm thơ trữ tình thông qua bài thơ “Tiếng gà tra của nhà thơXuân Quỳnh”

- Cụ thể hoá lý luận dạy - học thơ nói chung và lý luận tiếpnhận thơ trữ tình nói riêng

2 - Nhiệm vụ của đề tài

- Thông qua bài thơ “Tiếng gà tra của Xuân Quỳnh”, chỉ ranhững nét dặc trng của thơ để từ đó đề xuất một số phơngpháp dạy - học thơ trữ tình, theo phơng pháp đổi mới

III - Phạm vi nghiên cứu của đề tài

- Nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận chung

- Nghiên cứu bằng thực tiễn giảng dạy và quá trình thực hiệnchuyên đề

IV - Đối tợng nghiên cứu

- Bài thơ “Tiếng gà tra” của Xuân Quỳnh Chỉ ra những nét

đặc trng của thơ để từ đó đề xuất một số ý kiến…

- Đối tợng nghiên cứu là học sinh khối 7 trờng THCS xã Lao Chải

- huyện Mù Cang Chải - tỉnh Yên Bái

V - Thời gian nghiên cứu

- Từ năm học 2005 đến năm học 2007

VI - Phơng pháp nghiên cứu

Từ cơ sở lý luận chung, cộng với thực tiễn giảng dạy, khi làm

đề tài này tôi xác định nh sau:

- Khảo sát thực tế việc giảng dạy và học thơ trữ tình hiện

đại ở trờng THCS (không chỉ riêng trong phạm vi trờng mình) để

từ đó đề ra biện pháp cụ thể cho việc dạy một giờ thơ trữ tìnhtrên cơ sở đó tôi tìm ra phơng pháp cơ bản nhất nhằm thựchiện nhiệm vụ này là:

1 - Phơng pháp khảo sát thống kê.

Bố trí thời gian dự giờ thăm lớp các giáo viên trong trờng, trao

đổi với giáo viên trong trờng, trong huyện về giảng dạy thơ trữtình Tìm hiểu tâm lý chung của thầy và trò khi dạy và học tácphẩm mới đa vào chơng trình Ngữ văn lớp 7 (Tiếng gà tra) Từ

đó thống kê kết quả có bao nhiêu giáo viên hứng thú, tâm huyếtvới giảng dạy tác phẩm thơ Đánh giá có bao nhiêu giờ dạy đủ tiêuchuẩn để xếp vào thang bậc giỏi, có bao nhiêu giờ giỏi, khá,trung bình, giờ không đạt

Bên cạnh đó tìm hiểu tâm trạng của học sinh khi tiếp nhậnbài thơ đó, xem có bao nhiêu phần trăm học sinh yêu, hiểu thơ.Tại sao lại có hiện tợng học sinh học thuộc mà không hiểu thơ? …

để từ đó tìm ra những hớng đi mới

2 - Phơng pháp đọc tài liệu

Từ nghiên cứu thực tế kết hơp với việc đọc tài liệu, tìm hiểutài liệu trong SGK, SGV, sách bài soạn, các chuyên đề bồi dỡng vềthơ Vấn đề giảng dạy tác phẩm của nhà xuất bản in lần thứ 4 vàcuấn đổi mới phơng pháp dạy học văn Tôi đã đọc ghi chépnhững điều cốt lõi cơ bản liên quan đến thơ trữ tình và phơngpháp đổi mới giảng dạy thơ trữ tình hiện đại, từ đó tổng hợp

đúc kết kinh nghiệm giảng dạy thơ trữ tình hiện đại của bảnthân nhất là bài thơ “Tiếng gà tra” để tìm ra giải pháp mớinhằm nâng cao chất lợng giờ dạy thơ theo phơng pháp đổi mớibậc THCS

B - Phần nội dung đề tài

I - Thực trạng công tác dạy và học thơ trữ tình hiện đại

ở trờng THCS

1 - Về phía giáo viên

Nh đã đề cập ở phần mở đầu việc dạy thơ trữ tình ở trờngTHCS hiện nay không chỉ gặp khó khăn về phơng pháp luận màcòn mắc nhiều ở thực tế giảng dạy của giáo viên

Về mặt phơng pháp luận cha có một giải pháp nào gọi là tối unhất, mô hình cố định cho việc soạn giảng một một tác phẩmtrữ tình

Trên thực tế việc giảng dạy kiểu học truyền thụ kiến thức mộtchiều khá phổ biến Thông thờng giáo viên chỉ cốt hiểu và nắmvững nội dung cơ bản của bài rồi truyền đạt cho học sinh, nh vậy

sẽ mang tính áp đặt Giáo viên chỉ cần học sinh ghi nhớ và táihiện bài dạy của mình và lấy thế làm hài lòng Thế nhng ngay cảnhững nội dung ấy chắc gì đã cảm thụ tốt, đôi khi bài giảng trở

nên chắp vá tới tức cời vì sự vay mợn các kiến thức từ các tài liệukhác nhau về tác phẩm.

- Vậy đến bao giờ mới khắc phục đợc tình trạng này ?

Không ít giáo viên còn cho rằng một gìơ dạy có chất lợng phảibình thật hay, nhồi cho học sinh đợc nhiều kiến thức Có biết

đâu đối với học sinhTHCS dung lợng kiến thức nh vậy là quá lớn,các em không thể tiếp nhận hết Mà đã chú ý bình hay, mải mêcung cấp kiến thức trong 45phút dạy thì dẫn đến tình trạng hỏiquá ít, học sinh ít có cơ hội trả lời, bày tỏ, phát huy tính tíchcực sáng tạo của bản thân Hoặc các câu hỏi quá đơn giản chỉmang tính chất tái hiện, học sinh nhìn vào sách có thể trả lời đ-

ợc ngay, không có tình huống, không có câu hỏi “điểm nóng”…Vậy nguyên nhân là do đâu ? Có phải tất cả đều rơi vàotình trạng ấy không ? Xin trả lời: Không hẳn nh vậy, Vẫn có ngờithành công với giờ dạy thơ nhng số đó không nhiều Về cơ bảnnhững giáo viên mắc phải tình trạng trên do các nguyên nhânsau:

- Giáo viên nhiều tuổi cha theo kịp phơng pháp đổi mới doquá quen kiểu cũ

- Giáo viên trẻ ra trờng cha có nhiều kinh nghiệm giảng dạy

- Giáo viên lời cảm thụ, phụ thuộc nhiều kiến thức ở SGV vàsách tham khảo, không chịu tìm tòi sáng tạo

Năng lực cảm thụ thơ của mỗi giáo viên THCS còn hạn chế, cha

đáp ứng đợc yêu cầu cảm thụ thơ, hiểu thơ theo phơng pháp chủ

đạo thay SGK điều đó dẫn đến hai biểu hiện cụ thể:

*1 Thứ nhất: xáo mòn trong cảm xúc (do phụ thuộc vào tài

liệu, sách hớng dẫn tham khảo).

*2 Thứ hai: cảm xúc nông cạn do cha nắm vững nội dung và

nghệ thuật tác phẩm

- Giảng thơ trữ tình mà không nắm đợc cảm xúc chính;không hiểu hết các tầng nghĩa mà ta gọi là “ý tại ngôn ngoại” thìkhông thể chiếm lĩnh đợc chọn vẹn cái hay, cái đẹp của bàithơ

- Thực trạng chung mà tôi nắm bắt đợc là nh vậy, vấn đề

đặt ra là chính giáo viên chúng ta phải khắc phục đợc tìnhtrạng trên

2 - Về phiá học sinh.

Nơi chúng tôi thhực nghiệm đề tài này là một huyện vùngnúi Học sinh là con em đồng bào ngời Hmông Điều kiện tiếp xúcvới các luồng văn hoá, độ nhanh nhạy còn hạn chế, điều này đã

ảnh hởng không nhỏ đến học tập: chính bản thân các em đãthụ động

- Hơn nữa hầu hết gia đình các em còn khó khăn không có

điều kiện quan tâm đến học tập của con em mình Đối với mônhọc nào cũng cần có sự đầu t, và môn văn rất cần các em có chút

ít vốn sống, nhất là thơ Nếu không có sự hiểu biết cảm thụ sẽrất khó

Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất do giáo viên đã tạo cho các em thụ

động ghi chép, cha có tìm tòi sáng tạo, tự phát hiện một câu,một từ hay, “từ đắt” trong bài thơ Tình trạng chung là hiểutheo cách hỉêu của giáo viên, cảm theo cách cảm của giáo viên nh

đã đề cập ở trên Kết quả khảo sát hai lớp 7, hai lớp 8 cho thấy(100 học sinh với câu hỏi: Em cảm nhận và suy nghĩ gì khi họcmột tác phẩm thơ?) số lợng học sinh trả lời nh sau:

- Thơ hay, đễ thuộc hiểu rõ nội dung, cảm nhận đợc điềutác giả muốn nói 20%

- Thơ rất hay dễ thuộc song khó hiểu, khó phân tích: 40%

- Rất ngại học thơ, ngại phân tích thơ vì không hiểu: 40%

Từ kết quả tìm hiểu trên tôi cố gắng tìm nguyên nhân, tíchcực nghiên cứu tài liệu, dự giờ thăm lớp học hỏi kinh nghiệm để

đề ra những giải pháp tối u nhất trong một giờ dạy thơ nhằm dachất lợng dạy và học thơ ngày càng có hiệu quả hơn

II - Các giải pháp tiến hành.

Vối phạm vi thơ hết sức rộng Đây chỉ là một phần thựcnghiệm nhỏ nên trong đề t ài này “tôi xin nói đến phơng phápdạy trong một phạm vi hẹp”

1- Hớng dẫn học sinh chuẩn bị bài ở nhà.

Đây là khâu cơ bản, hết sức quan trọng trong công tác dạy học Không chỉ với môn văn mà tất cả các môn học đều cần đếnkhâu này Song với một bài thơ trữ tình, giáo viên cần hớng dẫncho học sinh những gì? Đó không phải là điều dễ làm

-Thực tế cho thấy giáo viên có nhắc học sinh chuẩn bị bài

nh-ng chỉ qua loa chiếu lệ Thờnh-ng là các em trả lời theo câu hỏi

định hớng trong SGK còn giáo viên lại không hớng dẫn cụ thể đếnbài soạn của các em Qua việc kiểm tra bài soạn thì tình trạngchuẩn bị bài chiếu lệ chiếm tỷ lệ rất cao, mà theo tôi dạy thơ ,nhất là thơ trữ tình rất cần sự hớng dẫn cụ thể của giáo viên đối

với học sinh Để làm đợc điều này, giáo viên cần để thời gian từ 3

- 5phút cuối giờ dăn dò nhắc nhở các em ví dụ: Bài thơ “Tiếng

gà tra” cần phải hớng dẫn cụ thể:

- Cần đọc kĩ nhiều lần bài thơ, tìm những từ hay, câu hay

- Tìm hiểu rõ hoàn cảnh thời gian ra đời của bài thơ

- Bài thơ đợc làm theo thể nào tại sao vậy?

- Bài thơ đợc bắt nguồn từ cảm xúc nh thế nào?

- Ngoài ra định hớng trả lời một số câu hỏi (SGK) và đọc bàithơ

* Kết quả: Với sự chuẩn bị chu đáo của các em giờ học sôi nổihơn, kiến thức sâu hơn các em đặt đợc nhiều tình huống trongbài làm…

Qua trên ta thấy chuẩn bị bài ở nhà có sự hớng dẫn của giáoviên là khâu rất cơ bản và cần thiết trong việc dạy thơ trữ tìnhhiện đại

2 - Hớng dẫn đọc diễn cảm - Lắng nghe để biết điều

mà tác giả muốn nói, tạo xúc động bao trùm mà lời thơ đa lại cho mình.

Theo tôi đợc biết trong “bản thảo các vấn đề kinh tế và triếthọc”Mác đã nói rõ vấn đề quan hệ giữa bản thân sáng tác nghệthuật cũng nh vai trò của ngời cảm thụ

“Mặt khác về phơng diện chủ quan thì khiếu âm nhạc củacon ngời chỉ là do âm nhạc làm thức tỉnh, bản nhạc hay nhấtcũng không có nghĩa lý gì đối với cái tai không hiểu âm nhạc,bản nhạc hay nhất đó không phải là đối tợng, vì rằng đối tựngcủa tôi chỉ có thể là sự biểu hiện của một trong các sức mạnh

của bản thân “tôi” Sức mạnh của bản thân tôi là khả năng chủquan,vì rằng ý nghĩa của một đối tợng, đối vối tôi chỉ có ýnghĩa đối với một năng khiếu cũng tơng đơng với ý nghĩa đócũng chỉ đợc lĩnh hội ngang với mức năng khiếu của tôi là cùng”.Quay trở lại với vấn đề dạy thơ trữ tình: Không phải là hoạt

động ghi nhận bằng ống kính, mà là quá trình hoạt động củanhiều năng lực nhận thức Trong đó việc lắng nghe để nhậnbiết điều tác giả muốn nói và xúc động bao trùm nhất mà lời thơ

đa lại cho mình là một khâu trong quá trình cảm thụ Đây cóthể là khâu đầu tiên giúp cho học sinh cảm thụ thơ trữ tình Với

định hớng này trong thơ trữ tình nói chung, bài “Tiếng gà tra”nói riêng, ngời thầy phải giúp cho học sinh nhận thức đợc: “Họcthơ thì điều khó nhất là nhận ra đợc chất thơ”

Một bài thơ hay, một câu thơ hay thật sự bao giờ cũng khiếnlòng ta xúc động Sự xúc động đó là hạnh phúc của con ngời, vìthế phải giữ gìn nó, trân trọng nó Chớ quên rằng sự tiếp nhậnvăn chơng phải thông qua sự xúc động trân thành - Thơ cũngvậy, điều tệ hại nhất là khi phân tích thơ làm mất đi sự trânthành ấy trong lối xáo mòn máy móc khô khan

Muốn vậy học sinh phải đọc tác phẩm, tiếp xúc trực tiếp trênlớp với tác phẩm , để khi lời thơ vang lên từ chỗ đã đọc ở nhà,hiểu cơ bản về nội dung thì giờ đây là cảm nhận suy t, khơi gợitrí tởng tợng, hứng thú với tác phẩm

Thông qua giọng đọc có xử lý nghệ thuật của giáo viên, cũngnhcách đọc diễn cảm của chính học sinh sẽ giúp các em pháthiện ra tín hiệu thẩm mĩ “nhấp nháy” trong thơ, làm bùng nổ

cảm xúc ở các em.

Ví dụ: bài thơ “ Tiếng gà tra” đợc viết theo thể thơ ngũ ngôn(5 chữ) cảm xúc thơ nhẹ nhàng , ngập tràn Vậy phải đọc nh thếnào đây để thể hiện đợc tình cảm sâu lắng của bài thơ đem

đến cho ta, đặc biệt là cách ngắt nhịp câu thơ:

Nghe xao động / nắng tra Nghe bàn chân / đỡ mỏi

Nghe gọi về / tuổi thơ

Theo lời ngắt nhịp nh vậy là để nhấn mạnh tình cảm củatác giả khi nghe thấy âm thanh vang vọng của tiếng gà trừ âm

“xao động nắng tra Bàn chân đỡ mỏi - gọi về tuổi thơ”

ở bài thơ này nếu giáo viên đọc với giọng sôi nổi thì khônghợp mà đọc đều đều thì không có ý nghĩa Có thể nói đọc thơthể hiện cái hồn thơ là rất khó đòi hỏi chúng ta phải tìm tòisáng tạo, rèn luỵên rất nhiều kĩ năng cho bản thân và từ đótruyền thụ tới cho học sinh

Với bài thơ “Tiếng gà tra” là bài thơ có giọng điệu thơ thiếttha sâu lắng, bộc lộ cảm xúc tự nhiên trong sáng của tác giả, lờithơ giàu chất nhạc nên tôi đã đọc diễn cảm và thấy các em họcsinh lớp 7 phấn trấn hẳn lên và tiếp thu bài học nhanh hơn

* Kết luận: Có thể nói đọc diễn cảm là khâu cực kỳ quantrọng không thể thiếu đợc khi dạy thơ trữ tình hiện đại

3 - Hớng dẫn tìm hiểu bài thơ qua đặc trng nghệ thuật, phát hiện những đặc sắc khác thờng trong sáng tạo nghệ thuạt của bài thơ.

Có thể nói đây là một công việc hết sức cần thiết trong cảm

thụ và bình giá tác phẩm thơ nói chung, thơ trữ tình nói riêng,bởi thơ trữ tình là sản phẩm của sáng tạo và tài năng của thi sỹ.Nhà thơ khi bắt tay vào xây dựng hình tợng thơ đã có sẵnvốn sống, vốn kinh nghiệm, vốn hiểu biết nhất định Tất cả tàisản đó không thể không có dấu vết trong hình tợng nghệ thuật.Ngời cảm thụ cũng có một tài sản riêng, một vốn tích cực riêngkhông giống với ngời sáng tác, thế nhng học sinh và tác giả đã dợctiếp xúc với nhau qua bài thơ Học sinh cần phải có sự đồng cảmvới nhà thơ qua việc cảm thụ đồng thời cũng cần có sự phát hiện

đặc sắc khác thờng trong nghệ thuật của bài thơ, có thể thôngqua ngôn từ, cách nói, tín hiệu nghệ thuật bật lênở từng câu thơ

áp dụng ở bài thơ “Tiếng gà tra”có thể khai thác:

- Thể thơ ngũ ngôn có thể có tác dụng nh thế nào trong việcthể hiện cảm xúc của Xuân Quỳnh về tiếng gà tra Tiếng gàvọng vào tâm trí của tác giả trong thời điểm cụ thể nào ? “Đó làbuổi tra nắng trong xóm nhỏ, trên đờng hành quân”

Nh vậy có nghĩa phân tích thơ là phải tìm hiểu nhữngphân tích sáng tạo đặc sắc, đẹp đẽ của nhà thơ chứ khôngphải mợn tác phẩm để nói lại những điều mà không có tác phẩm

ấy ngời ta ai cũng đã biết

Ví dụ: Tại sao âm thanh tiếng gà tra lại có thể gợi những cảmgiác đó của con ngời Đặc biệt hình ảnh:

Tiếng gà tra…

Mang bao nhiêu hạnh phúc

Đêm cháu về nằm mơ

Giấc ngủ hồng sắc trứng

H: Giọng điệu thơ trong khổ thơ trên có gì đặc biệt ?

H: Tiếng gà tra gợi cả những suy t của con ngời về hạnh phúchôm nay ?

bề mặt

Muốn vậy cần hớng dẫn các em đào sâu thế giới hình tợng,kết cấu nghệ thuật để tìm ra cái mới, cái riêng biệt Tuy nhiên,quá trình phân tích lĩnh hội phải bắt đầu từ chỗ nhận ranhững sáng tạo đặc sắc đó của lời thơ thể hiện qua nhạc điệu(vần, nhịp, âm thanh…) trong hình ảnh, trong khả năng gợi sựliên tởng Có thể lấy dẫn chứng trong bài “Tiếng gà tra”

+ Giọng điệu thiết tha, giàu tính nhạc thể hiện ở vần thơ,lời thơ

+ Vần chủ yếu là vần lng “nhịp nhàng” góp phần tạo nhạccho âm hởng bài thơ

+ Hình ảnh thơ giàu sức sáng tạo nh hình ảnh: Tay bàkhum

- Soi trứng; chắt chiu Con gà mái ấp - cuối cùng bất ngờ thú

vị Giành tiền mua áo cho cháu

- Rồi hàng loạt những hình ảnh gợi sức liên tởng không nhỏ nh:Rơm hồng những trứng - Đốm trắng - Lông - Màu nắng…

Thông qua việc giúp học sinh thấy cách nói khác thờng là

điều kiện để các em thấy đợc cái hay của bài thơ, thấy đợc giátrị nghệ thuật của tác giả Khi vận dụng định hớng này tôi thờngyêu cầu học sinh tham gia vào hoạt động ngôn ngữ, nghĩa làthầy - trò trao đổi, đàm thoại bằng hệ thống câu hỏi gợi mở, nêuvấn đề để phân tích, bình giảng Qua đó học sinh cảm thụ

đạt đợc giá trị chân thực nhất của nghệ thuật thơ Tôi xin thựcnghiệm vào bài thơ “Tiếng gà tra”:

Ví dụ:

H: Cuối bài thơ em có những suy + Những suy t

T nào gợi lên từ tiếng gà tra ? - Suy t về hạnh phúc

Qua việc phân tích kiểu này giúp các em có đợc cái haytrong cách nói của nhà thơ Giúp các em có đợc định hớng thôngqua tín hiệu nghệ thuật

- Định hớng trên có thể sử dụng ở biện pháp so sánh:

Hai câu thơ:

“Năm nay hoa đào nở

Tất cả những câu hỏi đều giúp các em hình dung từ nghệthuật đến nội dung Khi đã phát hiện đợc cách nói khác thờng

độc đáo của nhà thơ trong tác phẩm và giải thích vì sao cóhiện tợng đó, tức là các em đã chạm đợc tới cái hay của tác phẩm

Ví dụ nh hình ảnh ở cuối bài thơ “ổ trứng hồng tuổi thơ” chỉcần thêm từ “có” ta sẽ có câu thơ “có ổ trứng…” nhng nh vậy ýnghĩa và hình ảnh thơ sẽ giảm hẳn “ổ trứng hồng tuổi thơ”cho câu thơ rở nên ngắn gọn mạnh mẽ, hình ảnh lãng mạn hơn.Tuy nhiên, để đi từ nghệ thuật đến nội dung là việc làm đòihỏi sự tích cực rất lớn ở học sinh cũng nh lòng nhiệt tình của giáo