Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)

Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)Kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN THỊ NGỌC ANH

KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TỪ THỰC TIỄN

TỈNH THÁI NGUYÊN

Chuyên ngành: Luật Hình sự và tố tụng hình sự

Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Văn Điệp

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực hiện nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 với mục tiêu xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh, bảo vệ công lý, từng bước hiện đại, phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Trong những năm qua ngành Kiểm sát nhân dân đã góp phần bước đầu tạo nên diện mạo mới cho nền tư pháp quốc gia Hoạt động thực hành quyền công tố và Kiểm sát hoạt động tư pháp được đổi mới, nâng cao về chất lượng, đã hạn chế được tình trạng bỏ lọt tội phạm và người phạm tội cũng như làm oan người

vô tội, đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất, góp phần không nhỏ trong công tác đấu tranh, phòng ngừa tội phạm Tuy nhiên vì nhiều lý do mà hoạt động kiểm sát các hoạt động

tư pháp ở các giai đoạn tố tụng, trong đó có hoạt động kiểm sát các hoạt động tư pháp ở giai đoạn khởi tố, điều tra các vụ án hình sự còn bộc lộ nhiều hạn chế, thiếu sót, chưa thực sự đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm; còn để xảy ra tình trạng trả hồ sơ điều tra bổ sung giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, việc bắt, tạm giữ sau

đó phải xử lý hành chính, còn có vụ án bị cấp phúc thẩm hủy do vi phạm trong quá trình điều tra; việc phát hiện những vi phạm trong hoạt động điều tra của CQĐT chưa thường xuyên, kiên quyết, còn hiện tượng nể nang, do vậy ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng của công tác điều tra

Thực tế ở Việt Nam cho thấy tình hình vi phạm, tội phạm về

ma túy vẫn diễn biến phức tạp trên hầu hết các tỉnh, thành phố trong

động ngày càng tinh vi, có chiều hướng gia tăng về số vụ, về tính chất nguy hiểm và hậu quả gây ra ngày càng nghiêm trọng Trước tình hình đó Đảng và Nhà nước đã quan tâm chỉ đạo kiên quyết đấu tranh nhằm từng bước ngăn chặn và đẩy lùi tệ nạn này ra khỏi đời sống xã hội bằng việc ban hành Luật và nhiều văn bản Pháp luật tạo thành một hệ thống Pháp luật về phòng chống Ma túy Trong giai đoạn tiếp theo, toàn ngành Kiểm sát nhân dân tiếp tục thực hiện có hiệu quả Nghị quyết 49/NQ-TW; đẩy mạnh công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực hoạt động tư pháp; bảo đảm triển khai và thực hiện có hiệu quả Luật tổ chức VKSND năm 2014 và BLTTHS năm 2015 nâng cao chất lượng THQCT và KSHĐTP; tăng cường hợp tác quốc tế trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, nhất là tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia, tội phạm ma túy Trong đó toàn Ngành tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 21-CT/TW ngày

26/3/2008 của Bộ Chính trị về “Tiếp tục tăng cường lãnh đạo, chỉ

đạo công tác phòng, chống và kiểm soát ma túy trong tình hình mới”;

Kế hoạch số 88/KH-VKSTC ngày 13/9/2012 của VKSND Tối cao về

“Chiến lược quốc gia phòng, chống và kiểm soát ma túy ở Việt Nam

đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030 trong ngành Kiểm sát nhân dân” Chỉ thị số 06/CT-VKSTC ngày 06/12/2013 của VKSND

Tối cao về “Tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều

tra, gắn công tố với hoạt động điều tra đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm”

Từ những lý do nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài "Kiểm sát hoạt

động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên" làm luận văn tốt nghiệp Cao học chuyên ngành luật hình sự,

tố tụng hình sự nhằm đáp ứng cả về phương diện lý luận và thực tiễn

và góp phần nâng cao chất lượng công tác kiểm sát các HĐTP ở giai đoạn khởi tố, điều tra các tội phạm ma túy tại VKSND tỉnh Thái Nguyên

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Kiểm sát hoạt động trong giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự là một đề tài rộng Đề tài này đã được một số tác giả nghiên cứu và các công trình khoa học đó đã công bố, như: Tác giả Nguyễn

Thành Trì, Luận văn cao học luật, năm 1996 “Kiểm sát việc tuân theo

pháp luật trong giai đoạn khởi tố, điều tra án hình sự”; tác giả Vũ

Thị Xuân Nhuệ, Luận văn cao học luật, năm 1998, “Một số hoạt

động kiểm sát điều tra án kinh tế tại thành phố Hồ Chí Minh” Công

tác THQCT và kiểm sát điều tra án ma túy của TS Dương Thanh Biểu- Phó viện trưởng VKSND Tối cao (năm 2001) Ngoài ra còn nhiều bài viết của các tác giả đăng trên tạp chí ngành và nhiều

chuyên đề nghiệp vụ như: “Tổng hợp kinh nghiệm trong công tác

THQCT, KSĐT, KSXX sơ thẩm các vụ án ma túy lớn” của Vụ 2,

VKSND tối cao năm 2004; “VKSND các cấp cần tập trung làm tốt

việc tăng cường trách nhiệm công tố trong hoạt động điều tra, gắn công tố với hoạt động điều tra” của TS Trần Công Phàn, đăng trên

Tạp chí Kiểm sát, số 8/2012

Các công trình khoa học nói trên mặc dù có đề cập đến chức năng kiểm sát khởi tố, điều tra của VKS, nhưng lại nghiên cứu đối với vụ án kinh tế hay mới dừng lại ở hoạt động kiểm sát khởi tố, điều tra, mà chưa đi sâu làm rõ về mặt lý luận chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự đặc biệt là các tội phạm về ma túy Hơn nữa, các công trình khoa học đó nghiên cứu

các văn bản pháp luật đó đã được sửa đổi, bổ sung với nhiều quy định mới Vì vậy, việc nghiên cứu đề tài sẽ có ý nghĩa thiết thực trong công tác phòng, chống tội phạm ma túy và tiếp tục nâng cao chất lượng công tác kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra đối với tội phạm ma túy của VKSND tỉnh Thái Nguyên

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

Luận văn phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận về chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp ở giai đoạn khởi tố, điều tra các tội phạm ma túy

Khảo sát thực tiễn công tác kiểm sát HĐTP trong giai đoạn khởi tố, điều tra của VKS trong các tội phạm về ma túy, từ đó thấy được những ưu điểm, tích cực và mặt hạn chế để và đề xuất các giải pháp, kiến nghị nâng cao hiệu quả của việc thực hiện chức năng này

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý

luận cơ bản và thực tiễn của công tác kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy từ thực tiễn tỉnh Thái Nguyên

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn giới hạn việc khảo sát thực

tiễn trong 5 năm, từ ngày 01/12/2012 đến ngày 31/11/2016 trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý

luận của chủ nghĩa Mác – Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và Pháp luật; các quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và ngành Kiểm sát nhân dân về đấu tranh phòng, chống tội phạm ma túy; đặc biệt là quan điểm của Đảng về cải cách tư pháp được thể hiện trong Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày

02/01/2002 và Nghị quyết số 49-NQ/TW ngày 02/6/2005 của Bộ chính trị

Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu đề tài,

luận văn sử dụng những phương pháp nghiên cứu của Triết học Mác – Lênin và các khoa học chuyên ngành khác, trong đó đặc biệt chú trọng đến phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh kết

hợp giữa lý luận và thực tiễn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

đối tượng, phạm vi và nội dung của chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp ở giai đoạn khỏi tố, điều tra các tội phạm ma túy của VKSND; Phân tích đánh giá ưu điểm, hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân qua đó đề xuất các giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả của công tác kiểm sát các hoạt động ở giai đoạn khởi tố điều tra các tội phạm ma túy trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong thời gian tới

Ý nghĩa của luận văn: Góp phần hoàn thiện cơ sở lý luận về

chức năng kiểm sát hoạt động ở giai đoạn khởi tố, điều tra các tội phạm ma túy của VKSND Trong quá trình nghiên cứu tác giả có sự

so sánh giữa các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS)

2003 với các quy định của BLTTHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) để thấy được những điểm mới liên quan đến hoạt động kiểm sát khởi tố, điều tra vụ án hình sự Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy và học tập

7 Cơ cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục từ viết tắt, nội dung của luận văn gồm 03 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về giai đoạn khởi tố - điều tra và hoạt động

kiểm sát khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy

Chương 2: Pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn

khởi tố điều tra các tội phạm về ma túy

Chương 3: Thực trạng, giải pháp và kiến nghị nâng cao hiệu quả

công tác kiểm sát hoạt động khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VÀ HOẠT ĐỘNG KIỂM SÁT KHỞI TỐ, ĐIỀU

TRA CÁC TỘI PHẠM MA TÚY

1.1 KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM CỦA GIAI ĐOẠN KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA CÁC TỘI PHẠM VỀ MA TÚY

Luận văn này chỉ tập trung vào nghiên cứu chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai đoạn khởi tố - điều tra các tội phạm về ma túy Sau đây chúng tôi sẽ trình bày khái niệm, đặc điểm của giai đoạn khởi tố, điều tra vụ án hình sự và hoạt động kiểm sát khởi tố, điều tra các tội phạm về ma túy

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự

Khái niệm: Như vậy, giai đoạn khởi tố vụ án hình sự có thể

hiểu: “Là giai đoạn đầu tiên của quá trình tố tụng hình sự trong đó,

các cơ quan có thẩm quyền xác định có hay không có dấu hiệu của tội phạm để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự nhằm làm cơ sở cho các hoạt động tố

tụng tiếp theo của quá trình giải quyết vụ án hình sự”

Đặc điểm: Từ khái niệm trên, có thể đưa ra những đặc điểm

chung, cơ bản của giai đoạn khởi tố vụ án hình sự như sau:

Thứ nhất, giai đoạn khởi tố vụ án là giai đoạn tố tụng hình

sự đầu tiên, có thời hạn được xác định từ khi các cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện hoặc tiếp nhận các tố giác, tin báo về tội phạm và thời điểm kết thúc khi các cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định khởi tố vụ

án hình sự hoặc ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự

Thứ hai, nhiệm vụ quan trọng của giai đoạn khởi tố vụ án

hình sự xác định có hay không có dấu hiệu của tội phạm để ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự

Thứ ba, chủ thể có thẩm quyền tiến hành các hoạt động

trong giai đoạn khởi tố, ngoài các cơ quan tiến hành tố tụng (CQĐT, VKS, Tòa án) còn có những cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra như cơ quan Kiểm Lâm, Hải quan, Những cơ quan này trên cơ sở kết quả kiểm tra, xác minh thông tin về tội phạm sẽ ra quyết định khởi tố vụ án hình sự hoặc ra quyết định không khởi tố vụ án hình sự và VKSND nhiệm vụ giải quyết tranh chấp về thẩm quyền giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

Thứ tư, Nhằm tháo gỡ những bất cập trong thực tiễn, BLHS

2015 đã quy định việc tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, đồng thời để đảm bảo việc tạm đình chỉ đúng luật thì BLTTHS quy định trách nhiệm của VKS phải kiểm sát chặt chẽ và hủy bỏ quyết định tạm đình chỉ nếu không có đủ căn cứ

Thứ năm, các biện pháp mà các cơ quan có thẩm quyền

được sử dụng trong giai đoạn khởi tố vụ án hình sự bao gồm: Biện pháp yêu cầu cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội hoặc công dân cung cấp tài liệu cần thiết liên quan đến thông tin về tội phạm; khám nghiệm hiện trường thu thập dấu vết phạm tội; áp dụng biện pháp tạm giữ; lấy lời khai của người bị tạm giữ; lấy lời khai của người tố giác tội phạm v.v

1.1.2 Khái niệm và đặc điểm giai đoạn điều tra vụ án hình sự

Giai đoạn điều tra vụ án hình sự được hiểu là: Một giai đoạn của tố tụng hình sự trong đó Cơ quan điều tra và các cơ quan khác được giao một số hoạt động điều tra được sử dụng các biện pháp do Luật tố tụng hình sự quy định để thu thập chứng cứ chứng minh tội phạm, người phạm tội và những vấn đề khác có liên quan đến vụ án làm cơ sở cho việc xét xử của Tòa án Đồng thời thông qua hoạt động điều tra xác định nguyên nhân điều kiện phạm tội đối với từng vụ án cụ thể và kiến nghị các biện pháp phòng ngừa với các cơ quan và tổ chức hữu quan

Thứ nhất, giai đoạn điều tra vụ án hình sự là giai đoạn thứ

hai của quá trình tố tụng hình sự có thời hạn xác định bắt đầu từ khi các cơ quan tiến hành tố tụng ra quyết định khởi tố vụ án hình sự cho đến khi CQĐT chuyển toàn bộ hồ sơ vụ án và kết luận điều tra sang VKS đề nghị truy tố hoặc CQĐT ra quyết định đình chỉ điều tra vụ án

Thứ hai, nhiệm vụ của giai đoạn điều tra vụ án hình sự là

các cơ quan có thẩm quyền áp dụng mọi biện pháp do BLTTHS quy định để chứng minh tội phạm và người phạm tội

Thứ ba, chủ thể thực hiện các hoạt động tố tụng trong giai

đoạn điều tra là CQĐT hoặc các cơ quan khác được giao tiến hành một số hoạt động điều tra

Thứ tư, biện pháp mà các chủ thể áp dụng trong giai đoạn

điều tra là mọi biện pháp do BLTTHS quy định, việc áp dụng các biện pháp đó tùy thuộc vào tính chất, mức độ của từng vụ án và phải đảm bảo biện pháp được áp dụng thực hiện theo đúng quy định

1.2 KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG KHỞI TỐ, ĐIỀU TRA VỤ ÁN HÌNH SỰ

1.2.1 Chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp trong tố tụng hình sự

Chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp được coi là vấn

đề căn bản xuyên suốt toàn bộ hoạt động của hệ thống cơ quan VKS, đồng thời thể hiện bản chất trong hoạt động của VKSND

“Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của VKSND để kiểm sát

tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận

và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố

và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật”

Từ những nội dung nêu trên, có thể đưa ra định nghĩa về chức năng kiểm sát các hoạt động trong giai đoạn khởi tố, điều tra

vụ án hình sự như sau: Kiểm sát các hoạt động tư pháp trong giai

đoạn khởi tố - điều tra vụ án hình sự là chức năng hiến định của VKS, có nội dung là giám sát trực tiếp mọi hoạt động tố tụng của

cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng trong quá trình khởi tố - điều tra vụ án hình sự, nhằm bảo đảm cho pháp luật tố tụng hình sự được thực hiện một cách nghiêm chỉnh, thống nhất

1.2.2 Mối quan hệ giữa kiểm sát các hoạt động tư pháp với thực hành quyền công tố trong tố tụng hình sự

Quyền công tố là: “Quyền nhân danh Nhà nước thực hiện

việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội trên cơ sở phát hiện tội phạm, bảo đảm thu thập đầy đủ chứng cứ để xác định tội phạm và người phạm tội từ đó quyết định việc truy tố bị can ra trước Tòa án và bảo vệ việc buộc tội đó trước Tòa án”

Thực hành quyền công tố: “Thực hành quyền công tố là

hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân trong tố tụng hình sự để thực hiện việc buộc tội của Nhà nước đối với người phạm tội, được thực hiện ngay từ khi giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử vụ

án hình sự

Như vậy, giữa kiểm sát các hoạt động tư pháp và thực hành quyền công tố trong lĩnh vực tư pháp hình sự luôn có mối quan hệ chặt chẽ, gắn bó hữu cơ và biện chứng với nhau, song song tồn tại trong phạm vi bắt đầu từ khi tội phạm được phát hiện, khởi tố điều tra cho đến khi bản án có hiệu lực pháp luật, không bị kháng nghị

1.2.3 Chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp trong khởi tố điều tra vụ án hình sự ở nước ta

Trong suốt quá trình hình thành và phát triển hệ thống cơ quan VKS thì chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự ngày càng được khẳng định vị trí, vai trò quan trọng trong công cuộc đấu tranh phòng và chống tội phạm, nhằm mục đích là sự tuân thủ nghiêm minh và thống nhất các quy định pháp luật tố tụng hình sự của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng trong khởi tố - điều tra vụ án hình sự