Thực hiện chính sách phổ cập giáo dục cho trẻ mầm non năm tuổi từ thực tiễn tỉnh cao bằng (tt)

Ưu tiên ngân sách cho phổ cập giáo dục tiểu học, miễn học phí; phổ cập trung học cơ sở và PCGDMN năm tuổi, trước mắt còn có thu học phí,…” Từ tình hình thực tiễn phát triển GDMN, thực hi

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

-

HOÀNG THANH HẢI

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH PHỔ CẬP GIÁO DỤC MẦM NON CHO TRẺ EM 5 TUỔI TỪ

Công trình này đƣợc hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Phổ cập giáo dục là một trong những chính sách phát triển giáo dục của tất cả các quốc gia trong xã hội hiện đại, Phổ cập giáo dục (PCGD) là một con đường để nâng cao mặt bằng dân trí, trình độ học vấn của dân cư, trên cơ sở đó đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài PCGD quan hệ rất mật thiết với dân chủ hoá giáo dục, thực hiện bình đẳng về cơ hội giáo dục với các chính sách xã hội khác nhau và là con đường để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững

Ở nước ta, Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến giáo dục và đặc biệt là PCGD Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn

có chủ trương đúng đắn về giáo dục nói chung và PCGD nói riêng Ngay từ khi nước nhà mới độc lập ngày 19 tháng 8 năm 1945, Hồ Chủ Tịch đã ra lời kêu gọi "diệt giặc dốt" động viên người biết chữ dạy người chưa biết chữ để toàn dân biết đọc, biết viết nhằm thanh toán nạn mù chữ PCGD góp phần đặt nền móng cho việc thực hiện chiến lược phát triển nguồn nhân lực, nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước, đáp ứng yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Nghị định 31/2011/NĐ-CP ngày 11/5/2011 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số Điều của Nghị định số 75/2006/NĐ-CP quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật giáo dục ghi

rõ "Nhà nước thực hiện phổ cập giáo dục mầm non (PCGDMN) cho trẻ em năm tuổi, PCGD tiểu học và PCGD trung học cơ sở", như vậy, PCGDMN cho trẻ năm tuổi đã được chính thức đưa vào Luật có hiệu

lực từ ngày 1/7/2011; Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 10-CT/TW ngày 05/12/2011 về PCGDMN cho trẻ năm tuổi, củng cố kết quả PCGD tiểu học và trung học cơ sở, tăng cường phân luồng học sinh sau trung học cơ sở và xóa mù chữ cho người lớn; Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW) về Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, xác định rõ: "Hoàn thành PCGDMN cho trẻ năm tuổi vào năm 2015"; Nghị quyết số 35/2009/QH12 của Quốc hội khóa XII về chủ trương, định hướng đổi mới một số cơ chế tài chính trong giáo dục và đào tạo từ năm học 2010 - 2011 đến năm học 2014 - 2015, xác định: “Nhà nước tiếp tục tăng đầu tư và cơ cấu lại chi ngân sách cho các mục tiêu của giáo dục và đào tạo Ưu tiên ngân sách cho phổ cập giáo dục tiểu học, miễn học phí; phổ cập trung học cơ sở và PCGDMN năm tuổi, trước mắt còn có thu học phí,…” Từ tình hình thực tiễn phát triển GDMN, thực hiện các chủ trương chính sách của Đảng, Chính phủ, Quốc hội về phát triển GDMN, Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng đề

án phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi giai đoạn

2010-2015 nhằm nâng cao chất lượng GDMN nói chung và trẻ em năm tuổi nói riêng, chuẩn bị cho trẻ em ở mọi vùng miền, đặc biệt là trẻ

em vùng dân tộc, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo có kỹ năng, thể chất và trí tuệ sẵn sàng vào lớp 1; ngày 09/02/2010, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 239/QĐ-TTg về phê duyệt Đề

án phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi giai đoạn

2010-2015

Trong thời gian qua các chính sách của công tác PCGDMN cho trẻ năm tuổi trong trường mầm non đã đạt được những kết quả nhất định, chất lượng giáo dục trẻ ngày càng tăng lên; hệ thống trường lớp, cơ sở vật chất, thiết bị đồ chơi được đầu tư theo quy định, phù hợp với điều kiện thực tế; đội ngũ giáo viên được bố trí đủ theo quy định, đáp ứng được yêu cầu về trình độ và tỉ lệ giáo viên trên lớp theo quy định; chế độ của trẻ và giáo viên được thực hiện đầy đủ, đặc biệt là ở vùng có điều kiện kinh tế khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số…Tuy nhiên, một số nội dung chính sách được ban hành chưa sát với thực tiễn, với đối tượng người thụ hưởng, bên cạnh đó, việc triển khai chính sách cũng nảy sinh nhiều bất cập, hạn chế Vì vậy, chính sách phổ cập giáo dục cho trẻ em năm tuổi cũng tồn tại một số hạn chế nhất định, tác động đến mục tiêu phát triển của Ngành giáo dục và đào tạo

Cao Bằng là một tỉnh miền núi, biên giới, t lệ hộ ngh o còn cao, ngân sách đầu tư cho giáo dục còn nhiều hạn chế; địa hình hiểm trở, giao thông đi lại khó khăn, thời tiết khắc nghiệt Ở vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số đời sống của đồng bào chậm được cải thiện; trình độ dân trí còn hạn chế; địa bàn rộng, dân cư thưa thớt, một số phong tục tập quán lạc hậu còn tồn tại, một số ít người dân vùng dân tộc thiểu số chưa quan tâm tạo điều kiện cho con đi học, ảnh hưởng tới việc quy hoạch, phát triển trường lớp, tổ chức các hoạt động giáo dục chăm sóc, nuôi dạy, huy động và duy trì sỹ số trẻ đến trường; cơ sở vật chất, phòng học, thiết bị dạy học, đồ dùng, đồ chơi, nhà công vụ cho giáo viên, các phòng chức năng đã được quan tâm đầu tư nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng; đội ngũ giáo viên mầm non tại một số tỉnh còn thiếu so với quy định Nhiều điểm

trường, lớp lẻ rất xa trung tâm xã, phải đi bộ từ 5 - 7 km Kinh phí đầu tư cho PCGDMN cho trẻ em năm tuổi chưa đáp ứng so với yêu

cầu Chính vì vậy đề tài luận văn: “Thực hiện Chính sách phổ cập

giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi từ thực tiễn tỉnh Cao Bằng” có ý nghĩa lý luận và thực tiễn

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu khác nhau, các văn bản của Nhà nước, chính quyền các cấp đề cập tới công tác PCGDMN cho trẻ năm tuổi, cho thấy sự cần thiết của công tác PCGDMN cho trẻ em ở độ tuổi chuẩn bị tới trường ở các địa phương

cụ thể như:

Đề tài "Nghiên cứu thực trạng và giải pháp phổ cập giáo dục mẫu giáo năm tuổi ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long" của tác giả Trần Thị Ngọc Trâm (Chủ nhiệm đề tài), Trung tâm Nghiên cứu Giáo dục Mầm non, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam năm 2011 Đề tài

đã đi sâu vào việc nghiên cứu làm rõ thực trạng phổ cập giáo dục mẫu giáo năm tuổi ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long và đề xuất các giải pháp mang tính định hướng nhằm góp phần thực hiện công tác phổ cập giáo dục mẫu giáo năm tuổi ở địa bàn này ổn định và phát triển, đem lại kết quả tốt hơn

Đề tài "Quản lý công tác PCGDMN cho trẻ em năm tuổi trên địa bàn thành phố Bắc Ninh" của Nguyễn Thị Hiền, Thái Nguyên,

2013 Đề tài cũng đã nghiên cứu, phân tích thực trạng quản lý công tác PCGDMN cho trẻ năm tuổi trên địa bàn thành phố Bắc Ninh và

đề xuất các giải pháp để nâng cao hơn nữa tính hiệu quả trong quản

lý công tác PCGDMN nói riêng và của các cấp bậc học nói chung

Các công trình nghiên cứu đều nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc nâng cao chất lượng PCGDMN cho trẻ em năm tuổi đồng thời đưa ra những kiến nghị khoa học về các định hướng và giải pháp đối với vấn đề này Tuy nhiên, những nghiên cứu kể trên mới dừng lại ở các nghiên cứu chung về triển khai, quản lý công tác PCGDMN cho trẻ em năm tuổi Trong khi đó, việc thực hiện chính sách phổ cập giáo dục của tỉnh Cao Bằng là vấn đề cần thiết, nhưng hiện nay lại chưa có công trình nào nghiên cứu về vấn đề này Chính vì vậy, cần

có một công trình nghiên cứu, phân tích chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi tỉnh Cao Bằng Để từ đó có những kết luận về những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thực hiện các chính sách, đề xuất những giải pháp phù hợp với thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu:

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi để có cơ sở đánh giá thực trạng thực hiện chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi tại tỉnh Cao Bằng, qua đó đánh giá, làm rõ kết quả đạt được, chỉ ra những tồn tại, đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm duy trì, nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi tại Cao Bằng trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

3.2.1 Nghiên cứu những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi và thực tiễn về thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

3.2.2 Nghiên cứu, phân tích và đánh giá kết quả thực hiện chính sách; khảo sát đánh giá thực trạng thực hiện chính sách PCGDMN cho

trẻ em năm tuổi tại tỉnh Cao Bằng, chỉ rõ ưu điểm, hạn chế, bất cập và nguyên nhân của các hạn chế, bất cập

3.2.3 Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Trong khuôn khổ luận văn luận văn nghiên cứu việc thực hiện các chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi Ngành giáo dục

và đào tạo Cao Bằng

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi không gian: Tại địa bàn tỉnh Cao Bằng

- Phạm vi thời gian: Từ năm 2010 đến năm 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn vận dụng cách tiếp cận đa ngành, liên ngành, xã hội học;

vận dụng phương pháp nghiên cứu chính sách công, lý thuyết nghiên cứu chính sách công được chứng minh qua thực tiễn giúp hình thành lý luận chính sách công

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá (trên cơ sở

tài liệu thu thập được để phân tích, đánh giá, tổng hợp tình hình)

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Điều tra Ban chỉ đạo phổ cập các cấp, giáo viên trường Mầm non, cán bộ địa phương, cán

bộ quản lý về công tác PCGD đang tiến hành ở địa phương

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Các kết quả, kết luận rút ra từ việc nghiên cứu đề tài luận văn góp phần bổ sung, hoàn thiện những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách công nói chung, thực hiện chính sách PCGDMN cho trẻ

em năm tuổi nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Ý nghĩ thực tiễn của luận văn ở chỗ đề xuất các giải pháp thiết thực, hữu hiệu, các kinh nghiệm góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi với ngành giáo dục và đào tạo tỉnh Cao Bằng Kết quả, tổ chức thực hiện chính sách PCGDMN cho trẻ em năm tuổi của tỉnh Cao Bằng góp phần quan trọng vào việc thực hiện tốt chính sách PCGDMN cho trẻ năm tuổi; nâng cao chất lượng giáo dục và chăm sóc trẻ, chất lượng cơ sở vật chất, thiết bị đồ dùng đồ chơi, chất lượng đội ngũ xây dựng đội ngũ công chức có cơ cấu, số lượng, chất lượng hợp lý và có đủ trình độ, năng lực chuyên môn, phẩm chất, đạo đức đáp ứng yêu cầu của công tác phổ cập giáo dục, xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục chữ viết tắt, danh mục biểu, bảng số liệu, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được bố cục theo 03 chương sau:

Chương I Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

Chương II Thực trạng thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi tại tỉnh Cao Bằng

Chương III Phương hướng, giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.1.1 Khái niệm chính sách công

Chính sách công chính là kết quả của các quyết định của chính phủ, các quyết định này nhằm duy trì tình trạng của xã hội hoặc giải quyết “các vấn đề của xã hội” trong đó “là các vấn đề kinh

tế, chính trị, văn hóa và xã hội” theo mục tiêu tổng thể của Đảng đã vạch ra từ trước Như vậy, chính sách công trong trường hợp của Việt

Nam có thể định nghĩa như sau: “Chính sách công là tập hợp các

quyết định chính trị có liên quan của Đảng và Nhà nước nhằm lựa chọn mục tiêu và giải pháp, công cụ chính sách nhằm giải quyết các vấn đề xã hội theo mục tiêu tổng thể đã xác định” (Đỗ Phú Hải,

2012)

1.1.2 Khái niệm Giáo dục mầm non

Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên trong hệ thống Giáo dục quốc dân Giáo dục mầm non thực hiện việc nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ em từ ba tháng tuổi đến sáu tuổi Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm

mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ vào học lớp một (Quy định tại Điều 4, Điều 21, Điều 22 của Luật giáo dục)

1.1.3 Khái niệm Phổ cập giáo dục

Phổ cập: Theo từ điển Tiếng Việt, phổ cập được hiểu là "làm cho

ai cũng biết, làm cho ai cũng có, làm cho trở thành rộng khắp, đến với quần chúng rộng rãi" [33]

Theo quy định tại Nghị đinh số 31/2011/NQĐ-CP ngày

11/5/2011 có nêu: "PCGD là quá trình tổ chức để mọi công dân đều

được học tập và đạt tới một trình độ học vấn tối thiểu theo quy định của Nhà nước" [24]

1.1.4 Khái niệm Phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

Phổ cập mầm non cho trẻ em 5 tuổi: Thực hiện giáo dục cho toàn bộ trẻ 5 tuổi trong xã hội đều đạt được một trình độ giáo dục, chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng nhất định trước khi bước vào lớp 1

1.2 Ý nghĩa, tầm quan trọng của phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ

em năm tuổi

Giáo dục mầm non đặt nền móng cho sự phát triển về thể

chất, trí tuệ, tình cảm, thẩm mỹ của trẻ Với vị trí là một bộ phận

quan trọng của giáo dục mầm non, giáo dục cho trẻ em năm tuổi luôn

là cầu nối và là nền tảng cho các bậc học tiếp theo Vì vậy, phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi là một chủ trương đúng đắn,

có ý nghĩa to lớn đối với nền giáo dục Việt Nam nói riêng và đối với

sự phát triển chung của đất nước Lợi ích mà PCGD mang lại có ảnh hưởng tới bản thân trẻ em, gia đình và toàn xã hội

1.3 Nội dung các bước thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.3.1 Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.3.2 Phổ biến, tuyên truyền chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.3.3 Phân công phối hợp thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.3.4 Duy trì chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.3.5 Điều chỉnh chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.3.6 Theo dõi, đôn đốc, kiểm tra thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.3.7 Tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức thực hiện chính sách phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em năm tuổi

1.4.1 Yếu tố khách quan

Một là, tính chất của vấn đề chính sách là PCGDMN cho trẻ em

năm tuổi Đây là một vấn đề lớn có tác động trực tiếp đến đội ngũ công chức, viên chức ngành Giáo dục, và trẻ em trong độ tuổi năm tuổi; tác động gián tiếp đến hiệu quả hoạt động của ngành Giáo dục Trong những năm qua, gắn liền với công cuộc đổi mới và đẩy mạnh cải cách hành chính, Nhà nước ta đã ban hành và thực hiện nhiều chính sách giáo dục và đào tạo Mặc dù những chính sách đó đã tác động tích cực và giải quyết phần nào được các vấn đề thực tiễn đòi hỏi, tuy nhiên những chính sách đã được ban hành và thực hiện vẫn chưa thực sự có tính đột phá Điều đó thể hiện tính phức tạp của vấn đề chính sách và là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách này