Báo cáo kết quả tiếp nhận đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người của Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người năm 2015

Bên cạnh đó Trung tâm cũng thực hiện tư vấn, hướng dẫn trực tiếp cho người dân muốn tìm hiểu, quan tâm đến hoạt động hiến tặng mô tạng, ngành ghép mô tạng tại Việt Nam.. Sau đó sẽ tiếp n

1

Báo cáo kết quả tiếp nhận đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người của Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người năm 2015

Trịnh Hồng Sơn, Nguyễn Tiến Thành, Lê Ngọc Luân Trịnh Yên Bình, Đồng Văn Hệ, Nguyễn Hoàng Phúc, Cao Tiến Sỹ, Nguyễn Thị Phương Hạnh,

Bế Nam Trung, Nguyễn Tiến Dũng, Nguyễn Ngọc Tùng, Nguyễn Hải Yến, Nguyễn Thị Vui

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người gọi tắt là Trung tâm Điều phối ghép tạng Quốc gia (viết tắt: TTĐPGTQG) là đơn vị sự nghiệp y tế trực thuộc Bộ Y tế, được thành lập theo Quyết định số 2002/QĐ-TTg ngày 10/11/2011 của Thủ tướng Chính phủ [1] TTĐPGTQG được Bộ Y Tế tổ chức lễ

ra mắt hoạt động chính thức vào ngày 29/06/2013 tại Hà Nội Hiện nay TTĐPGTQG đặt trụ sở giao dịch tại địa chỉ Số 40 phố Tràng Thi, phường Hàng Bông, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội

TTĐPGTQG hiện có 1 giám đốc, 3 phó giám đốc với 06 phòng chức năng gồm: phòng Tổ chức - Hành chính; phòng Kế hoạch - Tài chính; phòng Pháp chế - Truyền thông; Phòng Hợp tác quốc tế - Khoa học và Đào tạo; phòng Quản lý Thông tin và Thẻ hiến; phòng Tư vấn và Điều phối ghép tạng; và 01 tạp chí Ghép tạng quốc gia bước đầu đang hình thành Quyết định số 3049 /QĐ-BYT của Bộ trưởng Bộ Y tế ban hàng ngày 21/8/2013 về việc quy định Điều lệ Tổ chức và hoạt động của TTĐPGTQG [2] quy định TTĐPGTQG có 05 nhiệm vụ chính trong đó

có 02 nhiệm vụ là Quản lý và điều phối việc hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người; Truyền thông về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người

Thực hiện các nhiệm vụ trên từ khi thành lập đến nay TTĐPGTQG đã tích cực thực hiện tổ chức các hoạt động truyền thông, tuyên truyền, tổ chức các sự kiện tại nhiều địa phương bằng nhiều hình thức khác nhau Bên cạnh đó Trung tâm cũng thực hiện tư vấn, hướng dẫn trực tiếp cho người dân muốn tìm hiểu, quan tâm đến hoạt động hiến tặng mô tạng, ngành ghép mô tạng tại Việt Nam

Tuy nhiên kết quả để người dân hiểu và tham gia đăng ký hiến tạng sau khi chết não còn rất hạn chế do sự nhận thức và chưa có sự vào cuộc thực sự của các tầng lớp nhân dân Mục đích của nghiên cứu này ghi nhận kết quả đăng ký hiến tạng tại TTĐPGTQG, năm 2015

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu

Những người dânViệt Nam trên 18 tuổi đủ năng lực hành vi dân sự đăng ký hiến tạng tại Trung tâm điều phối ghép tạng Quốc gia, làm đơn theo mẫu quy định của pháp luật

2

Mẫu 1: Đơn tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể người ở người chết, chết não

3

Mẫu 2: Đơn tự nguyện hiến mô, bộ phận cơ thể người ở người sống

Sau khi người dân tự nguyện đăng ký hiến bằng cách viết vào đơn hiến khi còn sống hoặc sau khi chết sẽ được cán bộ phòng Quản lý Thông tin – Thẻ hiến chụp ảnh chân dung và cấp thẻ theo mẫu :

4

Mẫu đơn được TTĐPGTQG xây dựng theo mẫu quy định tại Điều 12, 18 của Luật hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác Ban hành từ ngày 29/11/2006 [3]

Thời gian ghi nhận từ ngày 01/01/2015 đến hết ngày 31/12/2015

Loại ra khỏi nghiên cứu người đăng ký không đúng tiêu chuẩn, có biểu hiện bệnh lý tâm thần

2 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu tiền cứu, mô tả

- Phương pháp thu thập số liệu:

Người đến đăng ký trực tiếp: khi người dân đến đăng ký hiến tặng mô, tạng tại

TTĐPGTQG: Trung tâm sẽ hướng dẫn đăng ký theo Mẫu 1 với người đăng ký hiến sau khi chết, Mẫu 2 với người đăng ký hiến khi còn sống Sau đó sẽ tiếp nhận đơn đăng ký và nhập vào danh sách người đăng ký hiến;

Thông qua các buổi giảng : các lãnh đạo, nhà quản lý TTĐPGTQG ngoài nhiệm

vụ quản lý tại Trung tâm đồng thời đều làm công tác giảng dạy thông quan các lớp đào tạo đó cũng thực hiện tư vấn, tuyên truyền, phát tài liệu, đơn đăng ký và tiếp nhận đơn;

Thông qua các lớp tập huấn, hội nghị, hội thảo: hàng năm Trung tâm đều tổ

chức các lớp đào tạo bồi dưỡng cho cán bộ y tế toàn quốc; các hội nghị, hội thảo trong nước và quốc tế thông qua các hội thảo, hội nghị nhân viên Trung tâm thực hiện tuyên truyền phát tài liệu, đơn đăng ký và tiếp nhận đơn;

Thông qua các sự kiện hội trại: Trung tâm phối hợp cùng với Viện Huyết học -

Truyền máu Trung ương, các Câu lạc bộ, hội máu phổi hợp tổ chức các sự kiện, hội trại Tại đó Trung tâm phát tài liệu, tuyên truyền, vận động về ý nghĩa nhân văn cao

cả của hành động đăng ký hiến tặng mô, tạng vì mục đích cứu người nhân đạo Đồng thời hướng dẫn các bạn trẻ viết đơn và tiếp nhận đơn đăng ký hiến tặng mô, tạng

Thông qua đường bưu điện: hiện nay TTĐPGTQG đã thiết lập đường dây nóng hỗ

trợ tư vấn trực tiếp 24/24 giờ cho người dân muốn tìm hiểu thông tin về hoạt động hiến tặng mô, tạng Đồng thời khi người dân bày tỏ nguyện vọng được đăng ký

5

hiến mô, tạng sẽ hướng dẫn người dân đến tại Trung tâm để viết đơn đăng ký hoặc gửi mẫu đơn cho người có nguyện vọng đăng ký hiến khi ở xa và tiếp nhận đơn đăng ký của người dân chuyển qua đường bưu điện

- Phương pháp xử lý số liệu trên phần mềm SPSS 22

3 Các chỉ tiêu nghiên cứu

- Các hình thức thu thập số liệu: người đến đăng ký trực tiếp; giảng dạy; lớp tập

huấn, hội nghị, hội thảo; Sự kiện truyền thông; Đường bưu điện

- Tuổi (sắp xếp theo WHO được chia làm 5 nhóm tuổi chính: từ 18 – 27 tuổi, từ

28 – 37 tuổi, từ 38 – 47 tuổi, từ 48 – 57 tuổi và trên 57 tuổi)

- Giới tính, nghề nghiệp, địa chỉ (theo tỉnh)

- Loại hiến: hiến khi còn sống, hiến sau khi chết, hiến xác)

- Ghi nhận các bộ phận cơ thể hiến: Giác mạc, Thận, Tụy, Tim, Gan, Phổi và

Hiến xác (Bộ phận hiến theo quy định của pháp luật hiện hành) [3]

KẾT QUẢ

1 Các hình thức đăng ký hiến mô tạng

Tính đến tháng 03 năm 2015 sau gần 2 năm đi vào hoạt động TTĐPGTQG đã tiếp nhận, hướng dẫn cho các trường hợp đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể là: 155 người Trung tâm đã tổ chức cấp thẻ “Ghi nhận đăng ký” cho 120 người và đang tiến hành liên lạc cấp thẻ “Ghi nhận đăng ký” cho 35 trường hợp còn lại

Để đạt được kết quả bước đầu như vậy trong gần 2 năm qua TTĐPGTQG đã rất tích cực thực hiện các hoạt động trong phạm vi chức năng nhiệm vụ được giao,

Bảng 1: Các hình thức thu thập kết quả đăng ký hiến (n= 2.348)

Bảng 1cho thấy gần 70% người hiến do nhân viên trung tâm thực hiện thông qua các buổi giảng dạy, hội nghị, hội thảo, hội trại

Người đến đăng ký hiến trực tiếp (30,3%) hoặc qua đường bưu điện (1.9%) không nhiều chứng tỏ công tác truyền thông cũng như sự nhận thức tự giác của người dân chưa được đẩy mạnh

Cũng qua 03 tháng thực hiện hoạt động phối hợp với Viện Huyết học – Truyền máu Trung ương cùng với các đơn vị tổ chức sự kiện, các hội, câu lạc bộ thanh niên sinh viên tình nguyện có thể thấy kết quả là số người đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người gần gấp đôi số lượng đăng ký 17 tháng trước Điều này thấy hiệu quả của công tác truyền thông vận động, vai trò to lớn của đội ngũ thanh niên sinh viên và định hướng phát triển nói chung và truyền thông, tổ chức sự kiện nói riêng

6

của Trung tâm Điều phối đang thực hiện là hiệu quả, đúng hướng và cần tiếp tục phát huy hơn nữa

Nếu so với hoạt động hiến máu sau 21 năm hoạt động hiện nay đã tiếp nhận hơn 8,2 triệu đơn vị máu và hiện nay tiếp nhận trên 500.000 đơn vị máu mỗi năm thì mới thấy con số 155 người đăng ký hiến mô, tạng là quá ít Để nâng cao được số người đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người đạt được 1 con số ấn tượng như hoạt động hiến máu thì đòi hỏi sự lỗ lực không những của TTĐPGTQG, Ngành Y tế mà còn của toàn thể hệ thống chính trị, toàn xã hội

2 Tuổi

Bảng 2: Tuổi (n= 2.348)

Tuổi trung bình: 30.9 , người tuổi cao nhất 75, tuổi thấp nhất 19

Bảng 2 cho thấy 75,5% độ tuổi từ 18 đến 37 đăng ký hiến mô tạng Điều này phản ánh thực tế nhận thức về hoạt động hiến mô, tạng trong các bạn trẻ : những người có cơ hội tiếp cận với thông tin tốt hơn (nhờ thành tựu bùng nổ công nghệ thông tin, cộng với được tham gia nhiều các hoạt động, hội nghị, sự kiện tuyên truyền vận động của nhiều lĩnh vực ngoài hiến mô, tạng như hiến máu)

Các bạn trẻ là tương lai của đất nước đây là những hạt nhân tuyên truyền, vận động cho tương lai của hoạt động hiến mô, bộ phận cơ thể người Rõ ràng sẽ hình thành 1 thế hệ có nhận thức mới giúp dần dần thay đổi nhận thức và hành vi của xã hội về hoạt động hiến mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích nhân đạo cứu người

3 Giới tính

Bảng 3: Giới tính (n= 2.348)

Trong danh sách những người đã đến đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người chiếm hơn 60% là nữ giới Liệu có thể nhận xét: con số này mình chứng về nét đẹp,

sự hy sinh của người phụ nữ Việt Nam?

4 Nghề nghiệp

Bảng 4: Nghề nghiệp (n=155 trong đó có 36 trường hợp không ghi nhận)

7

Người đăng ký hiến đến tử rất nhiều các ngành nghề, rất đa dạng.Bảng 4 ghi nhận 36,2% đăng ký hiến mô, tạng là các bạn học sinh – sinh viên Bác sĩ chiếm 4.6% Tuy nhiên, tỷ lệ không nghi nhận được nghề nghiệp 23.1%

5 Địa chỉ (theo tỉnh)

Bảng 5: Địa chỉ của người đăng ký hiến(n=155)

8

Bảng 5 cho biết 28/63 tỉnh thành có người đăng ký hiến mô, tạng theo danh sách quản lý tại TTĐPGTQG Tuy nhiên công tác truyền thông, tuyên truyền vận đồng vẫn còn hạn chế khi chủ yếu vẫn hoạt động tại khu vực Hà Nội và các tỉnh phía Bắc

Qua trao đổi kinh nghiệm từ hoạt động tuyên truyền, vận động hiến máu, hiến giác mác có thể thấy ngoài vai trò xung kích của đội ngũ thanh niên, sinh viên thì vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội, đoàn thể, các tổ chức tôn giáo cũng có tiếng nói rất quan trọng đến sự hiểu biết, thay đổi nhận thức, hành vi của người dân trong hoạt động hiến tặng mô tạng

6 Loại hiến

Bảng 6: Hình thức đăng ký hiến(n= 2.348)

Qua gần 2 năm tiếp nhận, tư vấn và hướng dẫn người dân đến tìm hiểu, đăng ký hiện mô, bộ phận cơ thể người TTĐPGTQG đã tiếp nhận được 06 trường hợp đăng

ký hiến khi còn sống, các trường hợp này Trung tâm đã chuyển đến các cơ sở có chức năng ghép mô, tạng để thực hiện các thủ tục tiếp theo Điều đặc biệt hơn cả 6 người này đều đăng ký hiến cả mô, bộ phận cơ thể còn lại của mình sau khi chết

Số lượng người đăng ký hiến sau khi chết chiếm đa phần đến 96.1% (Bảng 6) cũng là một tín hiệu rất đáng mừng vì điều đó cho thầy người dân đã ngày càng thay đổi nhận thức về quan niệm chết toàn thây của người Á Đông

7 Bộ phận cơ thể đăng ký hiến

Bảng 7: Bộ phận cơ thể đăng ký hiến(n=155)

9

Bảng 7 cho thấy: Giác mạc, Thận là 2 bộ phận cơ thể người được người dân đăng ký hiến tặng nhiều nhất có lẽ do công tác tuyên truyền, vận động trong những năm qua của ngành Y tế, các tổ chức xã hội đồng thời do tiến bộ của nền y học nước nhà trong những năm qua Hiện nay hầu hết các bệnh viện được phép ghép cơ quan đều thực hiện ghép Thận

Con số thống kê trên cũng cho thấy việc Hiến xác còn ít (18,7%) Hiện nay hầu như tất cả các trường đại học Y của Việt Nam đều thiếu xác để sinh viên thực tập Vì vậy, trong thời gian tới công tác truyền thông vận động hiến tặng mô tạng nói chung và hiến xác nói riêng cũng cần tiếp tục được đầu tư thích đáng [4], [5]

Hiện nay, TTĐPGTQG đang thực hiện dự án ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý điều phối ghép tạng của cả nước [6]

8 Cấp thẻ ghi nhận đăng ký hiến cho người hiến sau khi chết, chết não

Bảng 8: Cấp thẻ ghi nhận đăng ký hiến (n= 2.348)

9 Một số thông tin khác khi tư vấn, hướng dẫn ghi nhận được

Trong quá trình thực hiện tiếp nhận, tư vấn và hướng dẫn người dân đến tìm hiểu và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người, TTĐPGTQG ghi nhận lại 1 số trường hợp đặc biệt như sau:

- Từ tháng 12-2014 khi TTĐPGTQG bắt đầu thực hiện việc tham gia các sự kiện, hội nghị, hội thảo về tuyên truyền, vận động hiến tặng mô, bộ phận cơ thể người cùng các hoạt động của hội, câu lạc bộ Máu, ngân hàng mắt đến tháng 3-2015 thì

số lượng đăng ký chỉ trong vòng 3 tháng là 96 trường hợp Trong khi trước đó từ khi Trung tâm đi vào hoạt động đến tháng 12-2014 chỉ có 59 trường hợp đăng ký hiến mô bộ phận cơ thể người

- Có 1 trường hợp cụ bà cao tuổi nhất 75 tuổi tự thuê xe taxi đi đến TTĐPGTQG để tìm hiểu và đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi qua đời

- Có 1 trường hợp sau khi đến TTĐPGTQG để tìm hiểu và được tư vấn hướng dẫn

đã đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người Tuy nhiên khi về nhà trao đổi với người thân bị người thân trong gia đình phản đối họ đã xin đề nghị rút đơn đăng ký

10

- Có 4 trường hợp người dân sau khi nghe tuyên truyền về hoạt động đăng ký hiến

mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, đã điện đến Trung tâm để được tư vấn sau đó đã gửi đơn đăng ký hiến mô,

bộ phận cơ thể người sau khi chết qua đường bưu điện

- Khi đi tham gia các sự kiện truyền thông vận động cùng các hoạt động của các câu lạc bộ máu Bộ phận tư vấn đã ghi nhận 8 trường hợp sau khi tìm hiểu, được tư vấn đã điện thoại trực tiếp cho người thân (Bố , mẹ) xin ý kiến về việc đăng ký hiến

mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết thì có 02 trường hợp đã được gia đình đồng

ý và 02 trường hợp này đã viết đơn đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết

KẾT LUẬN

Qua nghiên cứu 155 người đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người (sau khi chết, chết não 149 người, khi còn sống 6 người) trong thời gian từ ngày 29-06-2013 đến ngày 28-02-2015 tại TTĐPGTQG cho thấy: gần 70% người hiến do nhân viên trung tâm thực hiện thông qua các buổi giảng dạy, hội nghị, hội thảo, hội trại

Tuổi trung bình của người đăng ký hiến là 30.9 với 75,5% độ tuổi từ 18 đến 37, ó hơn 60% là nữ giới; 36,2% là sinh viên Chỉ có 28/63 tỉnh thành có người đăng ký hiến mô, tạng theo danh sách quản lý tại TTĐPGTQG, chủ yếu tại khu vực Hà Nội

và các tỉnh phía Bắc Giác mạc và Thận là 2 bộ phận cơ thể người được người dân đăng ký hiến tặng nhiều nhất, hiến xác còn ít (18,7%) Rõ ràng cần đẩy mạnh tác tuyên truyền, vận động việc hiến mô tạng trong mọi tầng lớp nhân dân

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Quyết định số 2002/QĐ-TTg

Ban hành ngày 10/11/2011 của Thủ tướng Chính về việc thành lập Trung tâm Điều phối quốc gia

về ghép bộ phận cơ thể người trực thuộc Bộ Y tế

2 Quyết định số 3049/QĐ-BYT

Ban hàng ngày 21/8/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành Điều lệ Tổ chức và hoạt động của Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người

3 Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác

Được Quốc Hội ban hành ngày 29/11/2006

4 Nghị định số 56/2008/NĐ-CP

Ban hành ngày 29/4/2008 của Chính phủ quy định về tổ chức, hoạt động của ngân hàng mô và Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người

5 Quyết định số 2249/QĐ – BYT

Ban hành ngày 26/6/2013 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc thành lập Ban chỉ đạo Quốc gia về Hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người

6 Quyết định số 3669/QĐ-BYT

Ban hành ngày 17/09/2014 của Bộ Trưởng Bộ Y tế về việc phê duyệt dự án “Xây dựng ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý của Trung tâm điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người giai đoạn 2014 - 2016”