SKKN một số biện pháp giúp học lơp 2 viêt đoạn văn ngắn

- Sử dụng một số biện pháp giúp học sinh viết tốt đoạn văn ngắn ở lớp 2 sẽ phát huy tính tích cực học tập của học sinh, khắc phục những lỗi và hạn chế mà học sinh và giáo viên thường mắc

A MỞ ĐẦU

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

1 Cơ sở lí luận:

Trong trường tiểu học, môn Tiếng việt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với học sinh bởi nó là môn học cung cấp cho các em những kiến thức cần thiết trong giao tiếp hằng ngày Nó giúp các em phát triển toàn diện, hình thành ở các em những cơ sở của thế giới khoa học, góp phần rèn luyện trí thông minh, hình thành tình cảm, thói quen đạo

đức tốt đẹp của con người mới Dạy học Tiếng Việt là dạy học tiếng mẹ đẻ Dạy học

Tiếng Việt giúp các em hình thành bốn kĩ năng cơ bản: nghe, nói, đọc, viết Phân môn Tập làm văn trong môn Tiếng việt hội đủ bốn kĩ năng trên Đối với học sinh lớp 2 thì đây là một phân môn khó Bởi ở lứa tuổi của các em, vốn kiến thức và hiểu biết còn hạn

hẹp Bên cạnh đó còn có một số khó khăn khách quan như điều kiện hoàn cảnh sống của

học sinh ở địa bàn dân cư lao động nghèo, gia đình ít có điều kiện để quan tâm đến các

em, việc diễn đạt ngôn ngữ kém, việc tiếp thu kiến thức khá chậm, học sinh nghèo vốn

từ ngữ…Điều này ảnh hưởng nhiều đến việc học tập nói chung, học phân môn Tập làm

văn nói riêng

2 Cơ sở thực tiễn:

Quá trình dạy học là một quá trình tư duy sáng tạo, người giáo viên là một kĩ sư của tâm hồn, hơn nữa còn là một nhà làm nghệ thuật Và việc dạy học ngày nay luôn dựa trên cơ sở phát huy tính tích cực chủ động của học sinh Chính vì thế nó đòi hỏi người giáo viên luôn phải có sự sáng tạo, tự cải tiến phương pháp dạy học của mình nhằm mục đích nâng cao chất lượng dạy học Mỗi môn học ở Tiểu học đều góp phần hình thành và phát triển nhân cách của trẻ, cung cấp cho trẻ những kiến thức cần thiết Phân môn Tập làm văn ở Tiểu học có nhiệm vụ rất quan trọng là rèn kĩ năng nói và viết Thế nhưng hiện nay, đa số các em học sinh lớp hai đều rất sợ học phân môn Tập làm văn vì không biết nói gì ? viết gì ? Ngay cả bản thân giáo viên đôi khi cũng không tự tin lắm khi dạy phân môn này so với các môn học khác Do đó khi đứng lớp tôi luôn chú ý đến việc rèn luyện kĩ năng làm Tập làm văn cho học sinh lớp tôi phụ trách Trong chương trình Tiếng Việt lớp hai, ngay từ đầu năm học, các em được làm quen với đoạn văn và được rèn kỹ năng viết đoạn văn từ 3 đến 5 câu Trong quá trình làm bài, tôi nhận thấy các em còn lúng túng, nhiều học sinh làm bài chưa đạt yêu cầu Các em thường lặp lại câu đã viết, dùng từ sai, cách chấm câu còn hạn chế có em viết không đúng yêu cầu của đề bài hoặc

có những bài làm đảm bảo về số câu nhưng viết không đủ ý

Là một giáo viên giảng dạy ở lớp hai, tôi rất băn khoăn và trăn trở: Làm thế nào để giúp các em thực hiện được mục tiêu đã đề ra? Bản thân tôi luôn cố gắng để tìm ra những biện pháp nâng cao chất lượng học tập cho học sinh của lớp mình Đây là lý do

tôi chọn và viết giải pháp hữu ích với nội dung “ “Một số biện pháp giúp học sinh lớp 2

viết tốt đoạn văn ngắn trong phân môn Tập làm văn”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU.

- Nhằm tìm hiểu nội dung, phương pháp dạy viết đoạn văn ngắn ở lớp 2

- Tìm ra những khó khăn, sai sót mà giáo viên và học sinh thường mắc phải khi dạy học kiểu viết đoạn văn ngắn Qua đó đưa ra giải pháp khắc phục có hiệu quả cho quá trình dạy học kiểu bài này

III ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU.

1 Đối tượng nghiên cứu:

Dạy - học nội dung viết đoạn văn ngắn trong phân môn Tập làm văn lớp 2

2 Phạm vi nhiên cứu:

Phương pháp hướng dẫn học sinh viết tốt đoạn văn ngắn lớp 2

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU.

1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc tài liệu, giáo trình liên quan đến dạy học

môn tập làm văn lớp 2 ở Tiểu học

2 Phương pháp điều tra: Trao đổi với đồng nghiệp về những khó khăn sai sót khi

dạy tập làm văn lớp 2

3 Phương pháp thực nghiêm sư phạm: Xây dựng tiết học thử nghiệm và đối

chứng và rút ra bài học về phương pháp

4 Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm: Tìm hiểu kết quả các lớp học sinh

trước, phát hiện những mặt mạnh, mặt yếu để đưa ra giải pháp khắc phục

V gi¶ thiÕt khoa häc.

- Sử dụng một số biện pháp giúp học sinh viết tốt đoạn văn ngắn ở lớp 2 sẽ phát huy tính tích cực học tập của học sinh, khắc phục những lỗi và hạn chế mà học sinh và giáo viên thường mắc phải khi dạy và học phõn mụn Tập làm văn

B NỘI DUNG

I THỰC TRẠNG :

1 Đối với học sinh:

- Trong thực tế giảng dạy, tụi thấy phõn mụn Tập làm văn là một phõn mụn khú Với học sinh lớp 2 tụi thấy cỏ em viết cõu cũn lủng củng, chưa biết sắp xếp cõu theo thứ

tự trong bài Cõu chưa đủ bộ phận, dựng từ chưa chớnh xỏc đẫn tới cỏc em viết một cỏch khụ khan, rườm rà

- Khả năng quan sỏt của cỏc em và sự lựa chọn chi tiết để quan sỏt và miờu tả thiếu tinh tế

- Vốn từ cũn nghốo nàn, hạn hẹp nờn khụng lựa chọn được từ cú hỡnh ảnh thớch hợp

để sử dụng

- Kĩ năng lựa chọn từ ngữ, dựng từ đặt cõu, viết đoạn; kĩ năng diễn đạt cũn rất hạn chế Chưa biết cỏch sắp xếp ý khi viết bài

- Một phần do trớ tưởng của cỏc em chưa phong phỳ, cũn nghốo nàn nờn viết văn chưa

cú hỡnh ảnh Chưa cú thúi quen sử dụng cỏc biện phỏp so sỏnh, nhõn húa dẫn tới bài văn chưa hay

2 Đối với giỏo viờn:

- Giáo viên cha chủ động, sáng tạo trong dạy học, cha gây hứng thú cho học sinh khi dạy Tập làm văn

- Trong giảng dạy, nhiều giỏo viờn cũn ỏp đặt học sinh làm theo tư duy, khuụn mẫu của giỏo viờn, yờu cầu học sinh nhớ để bắt chước làm theo Hầu hết giỏo viờn chưa tạo được đối tượng giao tiếp và tỡnh huống giao tiếp khi rốn kĩ năng núi để thu hỳt sự chỳ ý của cỏc em, chưa khơi dậy hứng thỳ cho cỏc em khi học văn

- Một số giáo viên còn mắc bệnh thành tích trong dạy học Để đối phó với việc học sinh làm kém và đảm bảo “chất lợng” khi kiểm tra, thi cử nhiều cô giáo, thầy giáo cho học sinh học tủ, học vẹt, học thuộc lũng mà khụng hề cú sự sỏng tạo

- Chưa thực hiện nghiờm tỳc việc chấm, chữa bài

II Kết quả khảo sỏt

Từ những vấn đề nờu trờn, tụi đó khảo sỏt chất lượng học sinh của lớp 2A và 2B

Đề bài: Em hóy viết một đoạn văn ngắn khoảng 4, 5 cõu núi về cụ giỏo (hoặc thầy giỏo) cũ của em.

Kết quả thu được như sau;

Xếp

loại

II CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN :

Để giúp học sinh học tốt tiết Tập làm văn viết đoạn văn ngắn theo yêu cầu của đề bài, tôi thường áp dụng những biện pháp sau (Áp dụng dạy lớp 2A):

1 Vận dụng phương dạy học phát huy tính tích cực của học sinh qua phương pháp quan sát và hỏi đáp:

Kỹ năng quan sát rất cần cho học sinh khi viết văn: Quan sát trên lớp theo gợi ý, hướng dẫn của giáo viên hoặc tự quan sát khi chuẩn bị bài ở nhà Giáo viên cần khai thác kỹ tranh ảnh, hình ảnh, tập trung quan sát đặc điểm nổi bật của đối tượng, mục đích

là giúp học sinh tránh được kiểu kể theo liệt kê Bên cạnh đó, tôi cũng hướng dẫn học sinh cách quan sát bằng các giác quan để cảm nhận một cách có cảm xúc về sự vật

Ví dụ:

- Bài viết về gia đình : Tôi cho học sinh mang ảnh của gia đình mình đến lớp làm việc nhóm hai trao đổi và giới thiệu với các bạn về các thành viên trong gia đình và nói lên tình cảm của mình với mọi người trong gia đình và tình cảm của mình với từng người trong nhà Kết hợp với các câu hỏi gợi ý giúp học sinh làm bài tốt hơn

Câu hỏi gợi ý :

- Gia đình em gồm những ai ?

- Những người đó làm công việc gì ?

- Tình cảm của những người trong gia đình như thế nào ?

- Em sẽ làm gì để đền đáp lại sự quan tâm của người ấy dành cho em ?

2 Phương pháp thực hành giao tiếp:

Thông qua phương pháp quan sát, giáo viên rèn cho học sinh kỹ năng nói, trình bày miệng bài nói, trước khi làm bài viết Trên cơ sở đó, giáo viên điều chỉnh giúp học

sinh hoàn thiện bài viết Với phương pháp này, tôi thường tổ chức cho học sinh luyện

nói cá nhân, luyện nói trong nhóm (học sinh có thể kết nhóm theo ý thích, để có sự

thoải mái tự nhiên, tự tin khi tham gia làm việc trong nhóm )

3 Phương pháp phân tích ngôn ngữ:

Học sinh lớp hai chưa được học về lý thuyết, ngữ pháp, các khái niệm từ và câu được hình thành thông qua thực hành luyện tập Chính vì vậy, việc tăng cường sử dụng phương pháp phân tích ngôn ngữ rất cần thiết trong giờ học Tập làm văn Sử dụng phương pháp này để giáo viên có cơ sở giúp học sinh nhận ra cấu tạo câu, nhằm giúp các em viết câu đúng, đủ bộ phận

Ví dụ:

Dựa vào các mẫu câu được học trong phân môn Luyện từ và câu: “ Ai là gì ?”, “ Ai làm gì ?”, “ Ai như thế nào ?”, GV hướng dẫn học sinh nhận biết những vấn đề sau:

- Câu văn của em viết đã đủ hai bộ phận chưa: Bộ phận trả lời cho câu hỏi Ai ?

( hoặc cái gì ?/ con gì) ?, bộ phận trả lời cho câu hỏi Là gì (hoặc làm gì ?/ như thế nào ? ( Đó chính là đảm bảo về hình thức cấu tạo )

- Người đọc, người nghe có hiểu nội dung không ? ( Đảm bảo về mặt ngữ nghĩa )

Trên cơ sở đó, giáo viên hướng dẫn học sinh viết dấu chấm khi hết câu

4 Phương pháp sử dụng từ ngữ trong câu:

Với lứa tuổi của các em học sinh lớp hai, việc sử dụng từ ngữ trong bài tập làm văn còn nhiều hạn chế Hầu hết học sử dụng từ ngữ chưa phù hợp, chưa chính xác Vì vậy, giáo viên cần cung cấp giúp các em lựa chọn, phân tích để sử dụng từ ngữ cho hợp

lý Bên cạnh đó, giáo viên cũng cần giới thiệu, cung cấp thêm các từ đồng nghĩa phù hợp với bài văn

Ví dụ:

Khi viết đoạn văn kể về người thân thì học sinh sẽ có nhiều bài làm khác nhau, giáo viên cần giúp học sinh lựa chọn từ ngữ cho phù hợp, khi kể về bố là thầy giáo thì từ ngữ

sử dụng phải khác với bài viết bố là bộ đội; viết về tình cảm của em đối với với cha mẹ,

ông bà thì từ ngữ dùng phải khác với viết về tình cảm của mình đối với bạn bè; viết về

cảnh biển buổi sáng có thể dùng các từ đồng nghĩa như: bình minh, hừng đông, sớm mai; viết về gia đình có các từ như đoàn tụ, sum họp, quây quần…; để diễn tả mặt trời mùa hè có các từ: chói chang, gay gắt, đỏ rực, như mâm lửa khổng lồ, như quả cầu lửa… Giáo viên cần chuẩn bị kỹ với mỗi bài để hướng dẫn học sinh vận dụng các từ ngữ thích hợp vào bài viết

5 Xây dựng nề nếp học tập ở lớp, ở nhà:

Để tránh tình trạng học sinh không làm được bài hoặc viết lan man quá nhiều câu dẫn đến lạc đề, giáo viên giúp học sinh cần biết làm như thế nào để viết được một đoạn văn và cần phải viết những gì trong đoạn văn ấy

5.1 Giúp HS có một sự chuẩn bị kĩ càng khi lên lớp và một hệ thống câu hỏi gợi ý thật rõ ràng:

Trong chương trình, hầu hết các bài văn đều có câu hỏi gợi ý rõ, đầy đủ Giáo viên

có thể tranh thủ thời gian cuối tiết học hướng dẫn học sinh chuẩn bị, đọc câu hỏi gợi ý, suy nghĩ bài viết cho tiết sau Hoặc chuẩn bị phần tự học khi ở nhà, trước khi lên lớp Đối với những bài không có câu hỏi gợi ý, giáo viên có thể soạn, cung cấp những câu hỏi cho các em Đồng thời có thể cho các em quan sát một số bức tranh, hình ảnh có thật liên quan đến bài dạy để các em có thêm vốn sống tạo cho bài văn thêm sinh động Lưu ý tạo cho học sinh thói quen chuẩn bị đồ dùng học tập ở nhà như sưu tầm tranh ảnh, vật thật phục vụ cho bài học

- Bài viết về một loài cây : Chuẩn bị tranh ảnh, vật thật và hệ thống câu hỏi gợi ý :

- Đó là cây gì, trồng ở đâu ?

- Hình dáng cây như thế nào?

- Cây có lợi ích gì ?

Bài viết kể về một việc làm tốt mà em hoặc bạn em đã làm : Sưu tầm tranh ảnh, bài viết về việc làm tốt của bạn, của mình(nếu có) và câu hỏi gợi ý :

- Em ( Bạn em ) đã làm việc tốt khi nào ? Ở đâu ? Đó là việc gì ?

- Em ( Bạn ấy ) đã làm như thế nào ?

- Em suy nghĩ gì khi làm ( thấy bạn làm ) việc tốt đó ?

5.2 Giúp học sinh bước đầu nắm được cấu tạo của một đoạn văn và luyện viết: a.Viết câu mở đầu: Giới thiệu đối tượng cần viết (Có thể diễn đạt bằng một câu )

b Phát triển đoạn văn : Kể về đối tượng: Có thể dựa theo gợi ý, mỗi gợi ý có thể

diễn đạt hai đến ba câu tùy theo năng lực học sinh

c.Câu kết thúc: Có thể viết một câu thường là nói về tình cảm, suy nghĩ, mong ước

của em về đối tượng được nêu trong bài hoặc nêu ý nghĩa, ích lợi của đối tượng đó đối với cuộc sống, với mọi người

Ví dụ: Viết về một con vật:

- Con vật em định kể là con vật gì ?

- Nó sống ở đâu ? Hình dáng nó như thế nào ?

- Hoạt động của nó có gì nổi bật ?

- Vì sao em thích con v t đó ?ật đó ?

Câu mở đầu:

- Giới thiệu về chim bồ câu.

Trong thế giới loài chim, em thích nhất là chim bồ câu

Các câu phát triển:

- Kể về chim bồ câu

Chim bồ câu được ông em nuôi đã hai năm rồi Nó

có bộ lông tuyệt đẹp bởi một màu trắng tuyết Nó rất hiền và thường cất tiếng gù vang, đi đâu cũng

có bầy đàn Có lẽ nó vui vì được mọi người chăm sóc và nuôi trong một cái lồng rất to, đẹp và sơn

màu đỏ chói, bên cạch một cây hoa tỏa hương thơm ngát

Câu kết thúc:

- Tình cảm của em đối với

loài chim này

Em thích nhất chim bồ câu vì chúng là con vật hiền lành, dễ thương

Giáo viên cần giúp cho học sinh hiểu có nhiều cách diễn đạt để bài làm các em được phong phú, tránh tình trạng dạy học sinh làm văn mẫu Cần chủ động hình thành kĩ năng từng bước ở từng thời điểm thích hợp Không nên áp đặt và đòi hỏi các em phải thể

hiện được ngay những kĩ năng mới được hình thành Trong quá trình giảng dạy, giáo

viên phải kiên nhẫn luôn tái hiện và lặp lại kiến thức cho học sinh trong suốt năm học, giúp học sinh có được nền móng tốt cho việc học tập môn Tập làm văn ở các lớp trên

5.3 Tổ chức ôn tập tốt cho học sinh: Giáo viên phải nắm các dạng đề Tập làm

văn ở lớp 2 để tổ chức ôn tập cho học sinh Có thể tập hợp từ chương trình một số đề bài sau đây:

Viết một đoạn văn ngắn về:

- Cô giáo ( hoặc thầy giáo ) của em

- Một người thân; gia đình

Một em bé

- Kể một việc làm tốt

- Một con vật, một loài chim

- Tả ngắn về biển

- Viết về Bác Hồ

-Khi học sinh được ôn tập tốt, kiến thức được hệ thống hóa một cách chắc chắn, phân biệt rõ đặc điểm của các đối tượng sẽ giúp các em tránh được những nhầm lẫn đáng tiếc, ảnh hưởng đến chất lượng bài viết của các em

5.3 Tăng cường củng cố, mở rộng kiến thức cho học sinh:

Trong quá trình giảng dạy, giáo viên cần liên hệ những nội dung kiến thức có liên quan đến các chủ đề học tập trong các phân môn Tập đọc, Luyện từ và câu với phân môn Tập làm văn, để cung cấp thêm vốn hiểu biết, vốn từ ngữ về sự vật, hiện tượng

xoay quanh các chủ đề để học sinh có kiến thức, không bỡ ngỡ khi gặp những đề bài mới chưa được luyện tập trên lớp Giúp học sinh có hiểu biết về đề tài, vận dụng kĩ năng thực hành để bài viết đạt kết quả

- Ví dụ:

Khi học về chủ đề “ Ông bà“ “Cha mẹ”, “Anh em” ( từ tuần 10 đến tuần 16), với rất nhiều những bài đọc thắm đượm tình cảm thương yêu trong gia đình, cùng với những tiết học phân môn Luyện từ và câu cung cấp, mở rộng vốn từ ngữ cho học sinh, ngoài việc giúp học sinh hiểu rõ và nắm chắc người thân của mình là những ai, ngoài việc khai thác và giáo dục tình cảm cho học sinh thông qua các nhân vật trong bài Tập đọc, nhấn mạnh cái hay, cái đẹp của nội dung bài, hướng cho học sinh liên hệ đến bản thân, gia đình, người thân của mình, tôi còn cung cấp thêm từ ngữ, hướng dẫn các em hệ thống lại, lựa chọn, ghi nhớ các từ ngữ phù hợp với đề tài ( ông bà, cha mẹ, anh em ) để chuẩn bị cho bài làm văn sắp tới ( viết về người thân ), tôi luôn nói với các em sự cần thiết phải học thuộc và lựa chọn những từ ngữ đã học để các em vận dụng vào bài tập làm văn, khơi gợi và kích thích tinh thần học tập của các em

5.4 Hướng dẫn học sinh hình thành đoạn văn trên cơ sở các câu hỏi gợi ý :

Các bước hình thành:

- Hướng dẫn học sinh làm miệng, trả lời miệng từng câu hỏi Gợi ý cho học sinh trả lời bằng nhiều ý kiến khác nhau

- Nhận xét, sửa chữa những câu trả lời chưa đúng; cung cấp và gợi ý để các em có thể chọn từ đồng nghĩa thay thế cho từ cũ, có thể hướng dẫn mẫu các câu văn có hình ảnh nhân hóa hoặc so sánh để bài văn sinh động hơn ( khuyến khích học sinh khá giỏi vận dụng, không bắt buộc tất cả các đối tượng học sinh thực hiện vì đây là phần kiến thức chưa học, giáo viên hướng dẫn mẫu và cung cấp các từ ngữ so sánh, các cách nhân hóa nhưng không đưa những thuật ngữ này ra với đối với học sinh lớp hai )

- Hướng dẫn học sinh sắp xếp các câu trả lời đó theo một trật tự hợp lý để hoàn chỉnh bài làm miệng

- Cho một số học sinh làm miệng cả bài Sau đó hướng dẫn học sinh viết liền mạch các câu trả lời thành một đoạn văn

- Giới thiệu những bài văn hay của học sinh trong lớp và học sinh ở năm học trước nhằm kích thích tinh thần học tập của học sinh

5.5 Thực hiện nghiêm túc việc chấm và chữa bài:

Đây là việc làm hết sức cần thiết, giúp học sinh nhận ra lỗi sai để điều chỉnh, sửa chữa, hoàn chỉnh bài văn Học sinh lớp 2 chưa được học và luyện tập nhiều về từ ngữ, ngữ pháp, chắc chắn trong bài viết của các em sẽ rất nhiều lỗi sai Giáo viên phải chỉ rõ cho từng em biết lỗi sai đó như thế nào và cách sửa ra sao Trong quá trình chấm bài, giáo viên phát hiện, giúp học sinh khắc phục, biết lựa chọn, thay thế các từ ngữ cho phù hợp Đối với những bài làm có ý hay, giáo viên giúp học sinh gọt giũa, trau chuốt thêm cho bài văn được hay hơn