công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa thường xuyên… Xác định công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và việc quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụn
Trang 1VÀ QUẢN LÝ SỬ DỤNG ĐẤT Ở QUẢNG BÌNH
Trần Đình Huề
1 Công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất ở tỉnh Quảng Bình
Quảng Bình là một tỉnh ven biển Bắc Trung Bộ, nơi giao thoa các điều kiện
tự nhiên, kinh tế - xã hội giữa hai miền Bắc Nam Vị trí địa lý thuận lợi, nằm trên nhiều đầu mối giao thông quan trọng của quốc gia và khu vực Với nguồn tài nguyên đất đai hết sức phong phú được chia thành ba vùng, vùng núi, vùng gò đồi, đồng bằng và vùng ven biển, có tổng diện tích tự nhiên trên 8.050km2: vùng
gò đồi, đồng bằng chiếm gần 170.000, ha, 450.000 ha đất rừng tự nhiên với nhiều khu rừng nguyên sinh, 52.000 ha rừng trồng… rất thuận lợi cho việc phát triển kinh tế - xã hội
Tuy nhiên, Quảng Bình là một tỉnh mới được tái thành lập (chia tách từ tỉnh Bình - Trị - Thiên) nên việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trước năm
2003 triển khai còn chậm Quy hoạch sử dụng đất cấp tỉnh giai đoạn 2001 - 2010 triển khai vào năm 2002, được Chỉnh phủ phê duyệt vào năm 2003 Quy hoạch sử dụng đất cấp huyện mới triển khai được 1/7 huyện, thành phố Đối với cấp xã, vẫn còn sử dụng quy hoạch đã lập cách đây 10 năm và không được điều chỉnh, đến năm 2004 mới triển khai được 51/159 xã (đạt 32%) Đối với công tác lập kế hoạch sử dụng đất hàng năm, tỉnh Quảng Bình thực hiện nghiêm túc theo quy định và có nền nếp ở cả 3 cấp Hàng năm các huyện, thành phố và các xã, phường, thị trấn, các ngành đều xây dựng kế hoạch sử dụng đất để tỉnh tổng hợp lập kế hoạch sử dụng đất cấp tỉnh và thông qua HĐND tỉnh trình Chính phủ phê duyệt Năm 2002, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt kế hoạch sử dụng đất của tỉnh 5 năm 2001 - 2005 Cuối năm 2004, điều chỉnh, bổ sung kế hoạch sử dụng đất 5 năm 2001 - 2005 trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Việc lập quy hoạch,
kế hoạch sử dụng đất giai đoạn 2006 - 2010 của tỉnh đã được Bộ Tài nguyên và Môi trường thẩm định, được HĐND tỉnh thông qua tại Kỳ họp thứ 6 - Khoá XV, trình Chính phủ xem xét, phê duyệt
Việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất trước khi trình các cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt được nhân dân tham gia, góp ý Sau khi được phê duyệt thực hiện công bố công khai, rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng, nơi công cộng, đến tận người dân theo đúng quy định Song, trong quá trình lập, thực hiện quy hoạch, kế hoạch còn gặp một số khó khăn nhất định như: một số lâm trường, thị trấn, doanh nghiệp kinh doanh do chưa đo đạc, lập bản đồ địa chính, chưa xác định địa giới dẫn đến tranh chấp đất giữa doanh nghiệp, lâm trường với nhân dân địa phương; việc giao đất, cho thuê đất, bố trí khu tái định
cư, bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng còn chậm; tình trạng sử dụng đất không đúng tiến độ ở một số đơn vị được giao đất, cho thuê đất vẫn còn xảy ra;
Trang 2công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất chưa thường xuyên…
Xác định công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và việc quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nội dung quan trọng trong quản
lý nhà nước về đất đai, là căn cứ pháp lý, khoa học để thực hiện các công tác quản
lý nhà nước ở địa phương và là vấn đề bức xúc luôn được cử tri quan tâm, tại Kỳ họp thứ 5 - HĐND tỉnh Khoá XV (cuối năm 2004) đã thông qua Nghị quyết về chương trình giám sát chuyên đề công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quản lý sử dụng đất trên địa bàn tỉnh Đây là một nội dung giám sát chuyên đề đầu tiên do HĐND thông qua và giao cho Thường trực HĐND tổ chức thực hiện nhằm đánh giá những kết quả đạt được, chưa đạt được, những khó khăn vướng mắc từ đó đề nghị UBND tỉnh, các Sở, ngành, địa phương có biện pháp đẩy mạnh hơn nữa công tác quản lý, sử dụng đất đai, thống nhất quản lý nhà nước về đất đai thông qua việc lập quy hoạch, kế hoạch và quản lý sử dụng đất đai phù hợp với mục tiêu, định hướng phát triển kinh tế - xã hội; giúp các ngành, địa phương thực hiện các khâu của quá trình lập quy hoạch, kế hoạch đúng quy định, đúng mục đích, có hiệu quả, hạn chế những sai phạm, lãng phí trong sử dụng nguồn tài nguyên đất đai
2 Tiến hành làm việc của Đoàn giám sát
Trên cơ sở Nghị quyết về chương trình giám sát chuyên đề của HĐND tỉnh đã được ban hành, Thường trực HĐND triển khai thực hiện, quyết định thành lập đoàn giám sát Để đợt giám sát có chất lượng, đi vào chiều sâu, ngoài thành phần đoàn giám sát là Thường trực HĐND,Trưởng các Ban chuyên trách, một số thành viên Ban Kinh tế - Ngân sách của HĐND tỉnh, Thường trực đã mời thêm đại diện lãnh đạo, cán bộ, chuyên gia của một số đơn vị chuyên ngành như tài nguyên - môi trường, xây dựng và Mặt trận Tổ quốc là thành viên tham gia đoàn giám sát Thư ký là thành viên không thể thiếu của đoàn giám sát, có trách nhiệm ghi chép, cập nhật thông tin, nội dung của mỗi lần đi giám sát, tổng hợp, xây dựng và chỉnh lý báo cáo
Đoàn giám sát có trách nhiệm xây dựng kế hoạch giám sát thông qua Thường trực HĐND tỉnh Kế hoạch quy định rõ các nội dung giám sát như việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch và tổ chức thực hiện của tỉnh, cấp huyện, cấp xã và của các doanh nghiệp; công tác giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất của các cấp chính quyền; công tác tuyên truyền, phổ biến và việc giải quyết khiếu nại tố cáo về đất đai trong nhân dân Ngoài ra, kế hoạch thể hiện được cụ thể nội dung đối với từng đơn vị được giám sát, tiến độ giám sát, cách thức tổ chức thực hiện và một số vấn đề liên quan khác Đồng thời, đoàn giám sát
hệ thống các văn bản liên quan về quản lý đất đai như Luật Đất đai năm 2003, Nghị định 68, 197, 181, 182, 16… và một số văn bản quy phạm pháp luật liên quan khác, cung cấp đầy đủ cho các thành viên đoàn giám sát để làm cơ sở pháp
lý, tư liệu nghiên cứu phục vụ tốt đợt giám sát
Về đối tượng giám sát, đoàn thống nhất, lựa chọn một số cơ quan, đơn vị, địa phương có chức năng, nhiệm vụ liên quan trực tiếp nhiều đến việc quản lý,
Trang 3thực hiện quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất như Sở Tài nguyên - Môi trường, một
số huyện, thành phố, các xã, phường, thị trấn và một số cơ quan, đơn vị đóng trên địa bàn tỉnh
Trước khi tiến hành giám sát, Thường trực HĐND tỉnh có công văn đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành, cơ quan, đơn vị, địa phương được giám sát, theo chức năng, nhiệm vụ phân công, phân cấp quản lý chuẩn bị báo cáo bằng văn bản và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực, đúng đắn về các nội dung báo cáo
Tại cơ quan, đơn vị, địa phương được giám sát, đoàn tiến hành giám sát theo từng chủ đề, đề cương đã lựa chọn gửi trước cho đơn vị; nghe đơn vị báo cáo, đối chiếu với những số liệu, thông tin và tình hình đã nắm được trước đó để phân tích, đánh giá, trao đổi, chất vấn trực tiếp tại buổi giám sát và tổ chức đi khảo sát thực tế ở cơ sở (nếu thấy cần thiết) Sau khi các thành viên của đoàn có những chất vấn, trao đổi, đề nghị làm rõ thêm những vấn đề liên quan, cơ quan, đơn vị được giám sát có trách nhiệm giải trình thêm nhằm sáng tỏ vấn đề đang được đoàn giám sát quan tâm Việc kết hợp giữa nghe đơn vị báo cáo, chất vấn, giải trình với việc nắm bắt tình hình thực tế là yêu cầu để nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát, từ đó có những nhận định, đánh giá khách quan, chính xác nhất Tại địa phương - nơi đoàn giám sát đến làm việc, đoàn đã phối hợp, mời Thường trực HĐND huyện và đại biểu HĐND tỉnh ứng cử trên địa bàn cùng tham gia để có những phát biểu khách quan, toàn diện ở gốc độ theo dõi, giám sát nhằm hiểu rõ hơn tình hình thực tế tại cơ sở
Khi kết thúc làm việc tại cơ quan, đơn vị, địa phương, trưởng đoàn nêu ý kiến kết luận, đánh giá những nội dung đã làm được, chưa làm được, trao đổi thêm một số vấn đề phát sinh tại buổi làm việc, đề xuất những vấn đề cụ thể, thông báo cho đơn vị giám sát và những bộ phận có liên quan được biết để thực hiện những kiến nghị của đoàn giám sát nêu lên, đồng thời yêu cầu gửi báo cáo đã chỉnh lý lại cho đoàn giám sát Trước khi trình báo cáo kết quả giám sát cho Thường trực HĐND tỉnh xem xét, quyết định, đoàn giám sát tổ chức họp để trao đổi, thống nhất toàn bộ nội dung của báo cáo giám sát Trước khi báo cáo giám sát được trình tại kỳ họp HĐND, Thường trực HĐND tổ chức họp để xem xét báo cáo của đoàn với sự tham gia của Phó Chủ tịch UBND tỉnh và một số ngành, đơn
vị có liên quan để nghe báo cáo kết quả giám sát
Qua đợt giám sát chuyên đề về công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quản lý sử dụng đất, Thường trực HĐND tỉnh đã nêu lên 12 kiến nghị nhằm tăng cường hiệu lực, thống nhất quản lý nhà nước về lĩnh vực đất đai ngày càng có hiệu quả hơn, như: thực hiện phân cấp về công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất theo đúng quy định của pháp luật; việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất phải gắn liền với chuyển dịch cơ cấu cây trồng, xác định rõ ranh giới, địa giới để thống nhất quản lý; tăng cường cải cách hành chính trong việc lập, thẩm định quy hoạch,
kế hoạch sử dụng đất; đẩy nhanh tiến độ xây dựng các khu tái định cư trước khi thu hồi đất, có chính sách hỗ trợ hợp lý về giá và ưu tiên giải quyết việc làm đối với
Trang 4các đối tượng bị thu hồi đất; đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nâng cao ý thức, trách nhiệm trong cán bộ, nhân dân về lĩnh vực đất đai; bố trí kinh phí hợp lý cho các địa phương để đầu tư cho việc lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất
Có thể nói rằng, Báo cáo kết quả giám sát về công tác quy hoạch, kế hoạch
sử dụng đất và quản lý sử dụng đất trình bày tại kỳ họp đã được HĐND tỉnh đánh giá cao, được dư luận cử tri đồng tình, UBND tỉnh đã tiếp thu và có những giải pháp tích cực để chỉ đạo các ngành, các cấp tiếp tục triển khai thực hiện có hiệu quả hơn
3 Một số kinh nghiệm rút ra từ hoạt động giám sát
Từ thực tiễn hoạt động giám sát, trên cơ sở quy định của các văn bản luật,
để nâng cao hiệu quả giám sát, nâng cao vị trí, vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, theo chúng tôi cần quan tâm những vấn đề chủ yếu sau:
- Lựa chọn vấn đề giám sát: có rất nhiều vấn đề, nhiều lĩnh vực cần giám sát, nhưng Thường trực HĐND các cấp cần phải chủ động đề ra chương trình, lựa chọn những nội dung trọng tâm, bức xúc, phù hợp tình hình thực tế địa phương, những vấn đề nhân dân, cử tri quan tâm và có kế hoạch cụ thể, nhất là cuộc giám sát chuyên đề Các cuộc giám sát cần được lập kế hoạch và xây dựng các bước giám sát theo một trình từ nhất định gồm thành lập đoàn giám sát, xây dựng kế hoạch giám sát, chuẩn bị các điều kiện vật chất, yêu cầu báo cáo… Chuẩn bị kỹ
sẽ có lợi có đoàn giám sát có cái nhìn tổng thể, khách quan, toàn diện về lĩnh vực giám sát, sẽ có những nhận định, đánh gia sát thực, khả thi cao
- Lựa chọn đối tượng giám sát cũng là một vấn đề rất quan trọng Vì thế phải căn cứ vào mục đích và nội dung giám sát để xác định đối tượng giám sát cho phù hợp bao gồm cả đơn vị làm tốt, trung bình và yếu, tất nhiên phải tính đến đặc điểm tình hình thực tế của địa phương, từ đó mới rút ra được kết luận, đánh giá mang tính toàn diện và khách quan nhất Trong quá trình giám sát cần bố trí Thư ký ghi biên bản, cập nhật thông tin, những tư liệu có liên quan đến nội dung giám sát mà Đoàn ghi nhận được, để xây dựng báo cáo kết quả giám sát có đủ cơ
sở và đề ra những kiến nghị có tính khả thi
- Hoạt động giám sát cần phải có sự phối hợp đồng bộ giữa chủ thể giám sát và đối tượng giám sát nhằm khắc phục sự bị động, chồng chéo Ngoài việc lựa chọn những vấn đề trọng tâm, cấp thiết và phù hợp, khi xây dựng kế hoạch, chương trình cho từng nội dung, cần phối hợp lồng ghép một số chuyên đề cùng tiến hành trên cùng một địa bàn và huy động nhân lực, hướng dẫn tạo điều kiện cho các đại biểu HĐND tại cơ sở cùng tham gia Mọi hoạt động của HĐND đều phải đúng Luật, bảo đảm tính công khai, dân chủ phù hợp với tình hình thực tế, tranh thủ được sự đồng tình, ủng hộ của UBMTTQ và các tổ chức đoàn thể cũng như đông đảo cử tri
- Chuẩn bị đầy đủ tài liệu liên quan đến nội dung, lĩnh vực giám sát để phục vụ giám sát có vai trò quan trọng, quyết định chất lượng giám sát Thực tế, trong thời gian qua, ngoài giám sát chuyên đề của Thường trực HĐND: về quy hoạch, kế hoạch và quản lý sử dụng đất; còn nhiều đợt giám sát về cải cách hành
Trang 5chính; về quản lý đầu tư XDCB… đều có sự chuẩn bị đầy đủ tài liệu, cung cấp cho thành viên tham gia đoàn giám sát làm tư liệu nghiên cứu, từ đó có những chất vấn chính xác, đúng trọng tâm, nâng cao chất lượng, hiệu quả giám sát
- Sự cộng tác của các chuyên gia am hiểu về những vấn đề cần giám sát là hết sức cần thiết vì họ hiểu sâu về nghiệp vụ, chuyên môn, nắm bắt được các thông tin chuyên ngành, qua đó chất lượng giám sát được nâng lên, đưa ra những kết luận, kiến nghị xác đáng hơn, sát thực hơn
- Sau các cuộc giám sát, phải ra văn bản kết luận, chỉ rõ kết quả, tồn tại, nêu rõ nguyên nhân, kiến nghị và đề xuất những biện pháp khắc phục cụ thể, khi cần thiết HĐND có thể ban hành Nghị quyết chuyên đề về một số nội dung đoàn giám sát kiến nghị và hoạt động quan tâm thảo luận báo cáo kết quả giám sát
- Công tác giám sát chỉ thực sự đạt hiệu quả khi HĐND các cấp thường xuyên kiểm tra, đôn đốc các cấp chính quyền, các cơ quan, ban, ngành có liên quan nghiêm túc tiếp thu giải quyết các kiến nghị của đoàn giám sát
Trên đây là một số vấn đề được rút ra từ thực tiễn hoạt động giám sát công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và quản lý sử dụng đất của Thường trực Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Bình, mong Hội nghị tham gia, góp ý, trao đổi