Phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh bắc ninh (tt)

Xuất phát từ những lý do trên tác giả quyết định chọn đề tài: “Phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh” làm luận văn tốt nghiệp cao học ngành Quản lý kinh tế nhằm tìm hiểu thực

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THANH THỦY

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Trung Lương

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại:

Học viện Khoa học Xã hội giờ ….ngày 28 tháng 4 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Du lịch Bắc Ninh có những bước tiến vững chắc trên tất cả các mặt, nổi bật là đã gắn kết, bám sát những sự kiện chính trị, văn hóa, thể thao lớn của tỉnh tạo thành những chuỗi hoạt động du lịch phong phú, đa dạng, từng bước xây dựng thương hiệu cho du lịch Bắc Ninh trên bản đồ du lịch trong nước và khu vực Bên cạnh đó, một trong những yếu tố để tạo ra sự phát triển, tăng trưởng hiện nay đối với bất cứ ngành nào là vấn đề nhân lực Du lịch cũng vậy, nhân lực không chỉ có vai trò quyết định đối với sự phát triển du lịch mà còn góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu CNH, HĐH Nhưng thực trạng phát triển nguồn nhân lực du lịch Bắc Ninh còn nhiều hạn chế về cả quy mô lẫn chất lượng Xuất phát từ những lý do trên tác giả quyết

định chọn đề tài: “Phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh”

làm luận văn tốt nghiệp cao học ngành Quản lý kinh tế nhằm tìm hiểu thực trạng nhân lực du lịch của tỉnh Bắc Ninh, các chính sách phát triển nhân lực ngành du lịch của tỉnh trong thời gian tới

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trần Sơn Hải (2010), Phát triển nhân lực ngành du lịch khu

vực duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, Nguyễn Trường Lâm

(2014), Phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Quảng Bình, Luận văn

thạc sĩ kinh tế phát triển, Trường Đại học Đà Nẵng [17]…

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu: óp phần ph t triển nguồn nh n

lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh đ p ứng được yêu cầu chiến lược

ph t triển ngành và yêu cầu hội nhập

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về nhân lực, phát triển nhân lực ngành du lịch

- Ph n tích và đ nh gi thực trạng phát triển nhân lực ngành

du lịch tỉnh Bắc Ninh, các nhân tố ảnh hưởng đến công tác này

- Đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh đến năm 2020 và những năm tiếp theo

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động phát triển nhân lực

ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nội dung: Nội dung, chính sách phát triển nhân lực

ngành du lịch của tỉnh Bắc Ninh

Phạm vi không gian: Địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Phạm vi thời gian: Năm 2012 - 2016, tầm nhìn đến năm 2025

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn sử dụng phương ph p luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa M c-Lênin và tư duy quan điểm đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam để tiếp cận có tính hệ thống, biện chứng, logic và lịch sử về các vấn đề nghiên cứu

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương ph p thu thập dữ liệu thứ cấp

- Phương ph p thu thập số liệu sơ cấp:

- Phương ph p ph n tích dữ liệu: Phương ph p thống kê, phương ph p so s nh, phương ph p tổng hợp, phương ph p mô tả

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận văn sẽ làm sáng tỏ một số khái niệm về nhân lực, phát triển nhân lực, khái niệm về chính sách, khái niệm về nâng cao chất lượng nhân ngành du lịch Đồng thời, luận văn cũng làm rõ c c nội dung phát triển nhân lực ngành du lịch

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Phản nh được thực trạng nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh trong bối cảnh hội nhập quốc tế Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện công tác phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh trong thời gian sắp tới

7 Cơ cấu của luận văn

Luận văn ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính được chia thành 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về phát triển nhân lực ngành du lịch

Chương 2: Thực trạng phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh trong giai đoạn hiện nay

Chương 3: Quan điểm và giải pháp phát triển nhân lực ngành

du lịch tỉnh Bắc Ninh giai đoạn đến năm 2020 và những năm tiếp theo

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC

NGÀNH DU LỊCH 1.1 Tổng quan về phát triển nhân lực ngành du lịch

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của nhân lực ngành du lịch

1.1.1.1 Khái niệm nhân lực ngành du lịch

Nguồn nhân lực du lịch gồm nhân lực du lịch trực tiếp và nhân lực du lịch gián tiếp, những nhân lực hiện tại và nhân lực tiềm năng trong ngành Du lịch Tuy nhiên ranh giới giữa nhân lực du lịch trực tiếp và nhân lực du lịch gián tiếp, nhân lực hiện tại và nhân lực tiềm năng trong du lịch rất mong manh và rất khó ph n định rạch ròi Nguồn nhân lực du lịch trực tiếp là lực lượng nhân lực hoạt động quản lý nhà nước về du lịch, hoạt động sự nghiệp ngành Du lịch (đào tạo và nghiên cứu khoa học) và kinh doanh du lịch Còn nhân lực du lịch gián tiếp là những người hoạt động trong c c lĩnh vực khác có liên quan đến hoạt động du lịch như Hàng không, Hải quan, Giao thông vận tải, Y tế, Bưu chính viễn thông, Công nghệ thông tin, Văn

hóa, Môi trường…

1.1.1.2 Đặc điểm của nguồn nhân lực du lịch

Thứ nhất, cơ cấu nhân lực ngành du lịch thường có độ tuổi

trẻ và lao động nữ chiếm tỷ lệ nhiều hơn lao động nam

Thứ hai, chất lượng nhân lực ngành du lịch phân bố không

1.1.2.1 Nhóm nhân lực quản lý nhà nước về du lịch

1.1.2.2 Nhóm nhân lực sự nghiệp ngành Du lịch

1.1.2.3 Nhóm nhân lực kinh doanh du lịch

1.1.3 Khái niệm và vai trò phát triển nguồn nhân lực du lịch

1.1.3.1 Khái niệm

Dưới góc độ xã hội, phát triển nguồn nhân lực du lịch được hiểu là việc tăng trưởng của số lượng nguồn nhân lực và nâng cao về chất lượng nguồn nhân lực, tạo ra cơ cấu nguồn nhân lực hợp lý

1.1.3.2 Vai trò phát triển nhân lực ngành du lịch

Thứ nhất, phát triển nguồn nhân lực quyết định đến sự phát

triển của các nguồn lực khác

Thứ hai, nguồn nhân lực quyết định lớn đến hiệu quả sản

xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Thứ ba, con người là mục tiêu của sự phát triển, là nguồn lực

góp phần đ ng kể vào việc làm tăng tổng GDP của xã hội

Thứ tư, nguồn nhân lực tiếp tục đưa ngành du lịch phát triển

trong thời đại khoa học công nghệ và toàn cầu hóa

1.2 Nội dung phát triển nhân lực ngành du lịch

1.2.1 Phát triển số lượng, chất lượng và cơ cấu nhân lực ngành du lịch thông qua hoạt động đào tạo, bồi dưỡng

1.2.2.1 Phát triển số lượng nhân lực ngành du lịch

1.2.2.2 Phát triển chất lượng nhân lực ngành du lịch

1.2.2.3 Ổn định cơ cấu nhân lực ngành du lịch

1.2.2 Tiêu chí đánh giá nhân lực ngành du lịch

Bộ tiêu chuẩn VTOS gồm các tiêu chuẩn sau:

Tiêu chuẩn 1: Đơn vị năng lực chuyên ngành (kỹ thuật/

chuyên môn) là c c năng lực cụ thể cho từng vị trí công việc trong

ngành du lịch, và bao gồm những kỹ năng và kiến thức cụ thể để người lao động làm việc có hiệu quả

Tiêu chuẩn 2: Đơn vị năng lực cơ bản (phổ biến) gồm

những kỹ năng cơ bản mà tất cả người lao động cần có Là năng lực cần thiết để nhân viên làm việc thuần thục

Tiêu chuẩn 3: Đơn vị năng lực chung (liên quan đến chuyên

môn) những kỹ năng chung cho một nhóm các công việc Thường bao gồm c c năng lực công việc chung là yêu cầu bắt buộc đối với một số ngành nghề, và c c năng lực cụ thể áp dụng cho từng nghề cụ thể

Tiêu chuẩn 4: Đơn vị năng lực quản lý là những đơn vị năng

lực chung, dành cho các vị trí liên quan tới quản lý, giám sát hay công việc có ảnh hưởng tới công việc của người kh c Năng lực này

cụ thể cho từng vị trí công việc

Tiêu chuẩn 5: Đơn vị năng lực du lịch có trách nhiệm là

những kỹ năng cần thiết cho việc vận hành và quản lý tại c c đơn vị

để nâng cao chất lượng dịch vụ và sản phẩm, đẩy mạnh phát triển du lịch bền vững, xây dựng các sản phẩm du lịch có trách nhiệm

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nguồn nhân lực ngành

du lịch

1.3.1 Công tác quản lý nhà nước về du lịch

1.3.2 Yêu cầu phát triển của ngành du lịch

1.3.3 Hệ thống giáo dục - đào tạo về du lịch

1.3.4 Mức độ liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp

1.3.5 Yêu cầu của hội nhập quốc tế về du lịch

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NHÂN LỰC NGÀNH DU LỊCH TỈNH BẮC NINH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 2.1 Khái quát về đặc điểm kinh tế - xã hội và tình hình nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên

2.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội tỉnh Bắc Ninh

2.1.2.1 Đặc điểm kinh tế

a) Tăng trưởng kinh tế:

Biểu 2.1 Tăng trưởng kinh tế tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2014 - 2016

(Nguồn: Cục Thống kê Bắc Ninh 2016) b) Cơ cấu kinh tế:

Năm 2016, Công nghiệp - xây dựng tăng 9,6%, cao hơn mức 9,3% của năm 2015; lĩnh vực Dịch vụ tăng 8,8%; Nông-Lâm-Thủy sản đạt tương đương năm trước

2.1.2.2 Đặc điểm văn hóa - xã hội

a) Dân cư - lao động: Bắc Ninh có tỷ lệ dân số trẻ cung cấp

nguồn lao động dồi dào phục vụ xây dựng, phát triển KT-XH Hiện nay, Bắc Ninh có 1.153.600 người

b) Văn hóa - Du lịch: Bắc Ninh được biết đến như là một

miền đất của các di tích lịch sử, văn hoá

c) Giáo dục - Đào tạo: Tính đến nay toàn tỉnh đã có hơn 200

trường ở các ngành học, bậc học được công nhận là trường chuẩn

Quốc gia

d) Y tế - Sức khoẻ: Số giường bệnh trong toàn tỉnh 2.340; số

cán bộ công tác ở ngành y là 3.249 người; trong đó tiến sỹ, thạc sỹ là

55 người, bác sỹ là 650 người

2.1.3 Thực trạng phát triển ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

2.1.3.1 Thực trạng nguồn lực du lịch tỉnh Bắc Ninh

Bảng 2.1 Các di tích lịch sử tỉnh Bắc Ninh phân theo cấp di tích

TT Địa phương Số di tích Phân cấp di tích

Bảng 2.3 Doanh thu du lịch tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 - 2016

sạn

iường

764 825 1.050 1.153 1.310 4.2 Nhà nghỉ iường 2.702 2.776 3.351 3.699 3.721

(Nguồn: Cục Thống kê tỉnh Bắc Ninh 2016)

(Nguồn: Sở Văn hóa, Thể thao & Du lịch Bắc Ninh)

Bảng 2.6 Danh sách các cơ sở đào tạo, bồi dưỡng về nghiệp vụ

du lịch trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

TT Tên các cơ sở đào tạo ngành du lịch trên địa

bàn tỉnh

Hệ đào tạo về

du lịch

3 Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

6 Cao đẳng Ngoại ngữ - Công nghệ Việt Nhật Trung cấp

7 Trường Trung cấp Văn hóa - Nghệ thuật - Du

trình tuyển dụng hấp dẫn để tuyển dụng được những lao động nhiệt huyết với nghề và có trình độ chuyên môn cao

2.2.2 Thực trạng chất lượng nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

Bảng 2.7 Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của nhân lực du lịch tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2012 - 2016 (Đơn vị tính: Người)

(Nguồn: Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch Bắc Ninh)

Tóm lại, so với mặt bằng chung của cả nước thì chất lượng nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh ở mức độ tốt Năm 2016, toàn tỉnh chỉ có 267 người chưa qua đào tạo, bồi dưỡng về các lớp nghiệp

vụ chuyên môn liên quan đến nghề du lịch

2.2.3 Thực trạng cơ cấu nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

2.2.3.1 Cơ cấu về giới tính

Theo điều tra của cá nhân về cơ cấu giới tính của một số ngành nghề đã thấy rõ sự khác biệt về giới tính: Trong c c cơ sở lưu trú thì số nhân lực nam chiếm 32,5% trong khi đó nh n lực nữ là 67,5%, điều này cũng không xa lạ đối với ngành nhà hàng - khách sạn Đối với ngành lữ hành thì ngược lại, với công việc phải thường xuyên đi xa thì thích hợp với nam giới hơn, do đó số nhân lực nam chiếm 70,3% và nữ chỉ chiếm 29,7% Còn Vận chuyển ô tô du lịch thì 87,5% là nhân lực nam và 12,5% là số nhân lực nữ

2.2.3.2 Cơ cấu về nghiệp vụ phục vụ

Lễ tân chiếm 22,1%, phục vụ buồng chiếm 31,9%, phục vụ bàn và bar chiếm 19,4%, nghiệp vụ bếp chiếm 15,4%, 11,3% là của các bộ phận kh c Đ y là cơ cấu đối với các khách sạn có đầy đủ các

bộ phận nghiệp vụ, tuy nhiên tại một số khách sạn 1, 2 sao không có nhà hàng thì cơ cấu này chưa phù hợp

2.2.3.3 Cơ cấu về độ tuổi

Tóm lại, về cơ cấu nhân lực du lịch tỉnh Bắc Ninh trong giai

đoạn vừa qua thì lao động nữ vẫn chiếm ưu thế Về cơ cấu nghề nghiệp thì tương đối c n đối giữa các ngành nghề thuộc lĩnh vực du lịch Tuy nhiên, nhân lực ngành du lịch Bắc Ninh tương đối trẻ

2.3 Thực trạng phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

2.3.1 Hệ thống các chính sách và qui định phát triển ngành du lịch tại tỉnh Bắc Ninh

Quyết định số 126/2011/QĐ-UBND ngày 12/10/2011 của UBND tỉnh Bắc Ninh về việc phê duyệt Quy hoạch phát triển nhân lực tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2011-2015 định hướng đến năm 2020

Quyết định số 151/2011/QĐ-UBND ngày 12/12/2011 của UBND tỉnh Bắc Ninh về việc phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2011 - 2020 và định hướng đến năm 2030

Bảng 2.8 Kết quả đánh giá về công tác xây dựng và ban hành các văn bản quản lý về phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh T

T Nội dung/ Tiêu chí

2

(Nguồn: Tổng hợp kết quả khảo sát của tác giả)

Kết quả khảo sát tại bảng 2.8 cho thấy, công tác xây dựng ban hành c c văn bản quản lý về phát triển nhân lực, phát triển du lịch và phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh tương đối tốt Tiêu chí

“C c quy đinh, chính s ch về phát triển nhân lực nói chung và phát triển nhân lực ngành du lịch nói riêng mềm dẻo, linh hoạt, phù hợp với thực tiễn” được đ nh gi cao nhất với 3,31/5 điểm và thấp nhất là tiêu chí

“C c văn bản quản lý và chính sách phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh đảm bảo tính thống nhất, đ p ứng mục tiêu phát triển KT-

XH của tỉnh” với mức điểm đ nh gi là 2,99/5 điểm

2.2.2 Thực trạng phát triển về số lượng, chất lượng và cơ cấu nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

a) Công tác đào tạo và bồi dưỡng nhân lực tại các cơ sở đào tạo b) Công tác đào tạo, bồi dưỡng tại các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước về du lịch

Bảng 2.9 Kết quả đánh giá về công tác phát triển nhân lực thông qua hoạt động đào tạo, bồi dưỡng của tỉnh Bắc Ninh

Đào tạo, bồi dưỡng tại c c

cơ sở đào tạo chuyên nghiệp

(Nguồn: Tổng hợp kết quả khảo sát điều tra của tác giả)

Kết quả khảo sát tại bảng 2.9 cho thấy hầu hết các tiêu chí được đ nh gi tương đối tốt

2.2.3 Thực trạng nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh (thông qua các tiêu chí đánh giá)

Bảng 2.10 Kết quả đánh giá các nghiệp vụ du lịch của nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh thông qua Bộ tiêu chuẩn VTOS 2013

(Nguồn: Tổng hợp kết quả khảo sát điều tra của tác giả)

2.3 Thực trạng các yếu tố ảnh hướng đến phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

Bảng 2.11 Kết quả đánh giá các nhân tố ảnh hưởng đến công tác

phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh

tạo về du lịch % 18,60 37,20 40,70 6,98 0

4

Mức độ liên kết giữa cơ

sở đào tạo và doanh

2020 VÀ NHỮNG NĂM TIẾP THEO 3.1 Quan điểm, mục tiêu và phương hướng phát triển nhân lực ngành du lịch tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới

3.1.1 Quan điểm phát triển nhân lực ngành du lịch Việt Nam

3.1.2 Quan điểm phát triển nhân lực du lịch tỉnh Bắc Ninh

3.1.2.1 Quan điểm phát triển nhân lực nói chung

3.1.2.2 Quan điểm phát triển du lịch

3.1.2.3 Quan điểm phát triển nhân lực ngành Du lịch

Ngành du lịch Bắc Ninh thực hiện công tác phát triển nguồn nhân lực đ p ứng nhu cầu phát triển du lịch nói riêng và phát triển KT-XH nói chung trên những quan điểm sau:

Thứ nhất, phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch của tỉnh

đảm bảo quy trình: chiến lược - quy hoạch - kế hoạch, có lộ trình cụ thể, phù hợp với chiến lược phát triển KT-XH của tỉnh và chiến lược phát triển du lịch của cả nước