Đảng bộ tỉnh hà tây lãnh đạo công tác dân vận từ năm 1991 đến năm 2008

Điều đó cũng khẳng định công tác dân vận đã trở thành một bộ phận trong hoạt động của Đảng, gắn chặt với công tác xây dựng Đảng; lịch sử công tác dân vận là một bộ phận của lịch sử Đảng;

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-  -

BÙI THỊ HỒNG THÚY

ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ TÂY LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC DÂN VẬN TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2008

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-  -

BÙI THỊ HỒNG THÚY

ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ TÂY LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC DÂN VẬN TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2008

Chuyên ngành: Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Mã số: 62 22 03 15

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS NGÔ ĐĂNG TRI

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng

dẫn của PGS.TS Ngô Đăng Tri

Các số liệu trong luận án là trung thực, bảo đảm tính khách quan Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày 25 tháng 08 năm 2017

Tác giả luận án

Bùi Thị Hồng Thúy

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất tới giáo viên hướng

dẫn PGS.TS Ngô Đăng Tri - người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và động viên

tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện luận án Sự hiểu biết khoa học sâu sắc

cũng như kinh nghiệm của thầy chính là điểm tựa giúp tôi đạt được những thành

tựu và kinh nghiệm quý báu

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, bộ phận Sau đại học phòng

Đào tạo trường ĐHKHXH&NV, Ban Chủ nhiệm Khoa Lịch sử và Bộ môn

Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong

quá trình học tập, nghiên cứu

Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Ban Dân vận Thành phố Hà Nội,

cũng như các cô chú, anh chị tại Trung tâm lưu trữ Thành ủy Hà Nội đã hết lòng

giúp đỡ tôi trong việc thu thập tư liệu để hoàn thành nghiên cứu của mình một

cách thuận lợi

Lời cảm ơn đặc biệt tôi xin được gửi tới Ban Giám đốc Học viện Ngân

Hàng, các thầy cô trong khoa Lý luận chính trị - Học viện Ngân Hàng đã tạo

điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành luận án

Cuối cùng, tôi xin gửi tấm lòng ân tình tới gia đình và bạn bè – những

người đã luôn sát cánh hỗ trợ, động viên cũng như truyền nhiệt huyết và tạo

động lực cho tôi hoàn thành luận án

Tác giả luận án

Bùi Thị Hồng Thúy

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

4 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu 4

5 Đóng góp của luận án 5

6 Bố cục của luận án 6

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 7

1.1 Tình hình nghiên cứu về công tác dân vận 7

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu về công tác dân vận của Đảng 8

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu về công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây 20

1.2 Những vấn đề luận án kế thừa và tập trung giải quyết 22

1.2.1 Những vấn đề luận án kế thừa 22

1.2.2 Những vấn đề luận án tập trung giải quyết 24

Tiểu kết chương 1 25

Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG TÁC DÂN VẬN CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ TÂY TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000 26

2.1 Những yếu tố tác động đến công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây và chủ trương của Đảng bộ (1991-2000) 26

2.1.1 Những yếu tố tác động 26

2.1.2 Chủ trương của Đảng bộ tỉnh Hà Tây 37

2.2 Sự chỉ đạo thực hiện công tác dân vận (1991-2000) 48

2.2.1 Đối với các cấp ủy Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể 48

2.2.2 Đối với các cấp chính quyền 58

Tiểu kết chương 2 68

Chương 3 SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ TÂY ĐỐI VỚI

CÔNG TÁC DÂN VẬN TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2008 70

3.1 Yêu cầu mới đặt ra đối với công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây và chủ trương của Đảng bộ 70

3.1.1 Yêu cầu mới đặt ra 70

3.1.2 Chủ trương mới của Đảng bộ tỉnh Hà Tây 80

3.2 Quá trình chỉ đạo thực hiện công tác dân vận (2001-2008) 89

3.2.1 Đối với các cấp ủy Đảng, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể 89

3.2.2 Đối với các cấp chính quyền 99

Tiểu kết chương 3 107

Chương 4 NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM 109

4.1 Nhận xét chung 109

4.1.1 Về ưu điểm 109

4.1.2 Về hạn chế 123

4.2 Một số kinh nghiệm 132

4.2.1 Trong xác định chủ trương 132

4.2.2 Trong tổ chức thực hiện 139

Tiểu kết chương 4 146

KẾT LUẬN 148

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151

TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC

Trong bài báo “Dân vận” đăng trên báo Sự thật, số ra ngày 15-10-1949,

Hồ Chí Minh đã định nghĩa: “Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi

người dân, không để sót một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hành những công việc nên làm, những công việc Chính phủ và Đoàn thể giao cho” [85, tr 698] Hồ Chí Minh còn chỉ rõ tất cả cán bộ chính quyền, tất cả

cán bộ đoàn thể, tất cả hội viên của các tổ chức nhân dân đều phải phụ trách dân vận Đồng thời, Hồ Chí Minh nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác dân vận:

“Lực lượng của dân rất to Việc dân vận rất quan trọng Dân vận kém thì việc gì cũng kém Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công” [32, tr 700]

Với ý nghĩa đặc biệt như vậy nên trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng

luôn coi trọng việc tăng cường và đổi mới công tác dân vận Công tác dân vận của

Đảng là toàn bộ hoạt động của Đảng nhằm tăng cường mối quan hệ mật thiết giữa Đảng với nhân dân, được thể hiện bằng việc vận động nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của nhà nước thông qua nhà nước xã hội chủ nghĩa, các tổ chức đảng, các tổ chức chính trị - xã hội và vai trò tiên phong gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên Đảng cũng xác định công tác

dân vận là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị: Nghị quyết TW 8B (khóa VI) Về

dân vận theo chức trách của mình” [2, tr 2]; Nghị quyết TW Bảy (khóa XI) Về tăng

cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận trong tình hình mới

khẳng định: “công tác dân vận là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên các đoàn thể nhân dân, cán bộ chiến sĩ lực lượng vũ trang” [11, tr 2] Công tác dân vận đóng vai trò quyết định đối với thắng lợi của sự nghiệp cách mạng và sự tồn vong của Đảng Bởi vì, cách mạng

là sự nghiệp của quần chúng nhân dân, sức mạnh của Đảng là ở chỗ gắn bó mật thiết với nhân dân, được nhân dân tin yêu, ủng hộ

Hơn 80 năm lãnh đạo cách mạng, tiến hành công tác dân vận, thành công lớn nhất của Đảng là đã phát động nhân dân đứng lên giành chính quyền thắng lợi tháng Tám năm 1945, đập tan ách thống trị của thực dân, phong kiến, lập nên nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, đưa dân tộc ta tiến vào kỷ nguyên độc lập Tiếp đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã thực hiện thắng lợi hai cuộc kháng chiến chống xâm lược, mà đỉnh cao là chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954, đại thắng mùa Xuân năm 1975 Đất nước thống nhất, giang sơn thu

về một mối, cả nước đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội Một thành công nữa của Đảng trong giai đoạn này là bước đầu lãnh đạo thắng lợi công cuộc đổi mới, tiến hành CNH, HĐH và hội nhập quốc tế Những thành tựu đó là công lao to lớn của quần chúng nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng Điều đó cũng khẳng định công tác dân vận đã trở thành một bộ phận trong hoạt động của Đảng, gắn chặt với công tác xây dựng Đảng; lịch sử công tác dân vận là một bộ phận của lịch sử Đảng; những bài học kinh nghiệm về công tác dân vận là bài học về sự lãnh đạo của Đảng, về công tác xây dựng Đảng

Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hà Tây về công tác dân vận giai đoạn 1991-2008 nhằm chỉ ra những ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân; từ đó đúc rút những bài học kinh nghiệm để thực hiện tốt hơn nữa lĩnh vực công tác này của Đảng bộ thành phố Hà Nội khi Hà Tây sáp nhập vào Hà Nội (tháng 8-2008) Mặt khác, với đề tài nghiên cứu này, tôi hi vọng sẽ đóng góp một phần để làm rõ thêm bức tranh toàn cảnh của lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Tây trong những

năm 1991-2008 Vì vậy, tôi quyết định lựa chọn và giải quyết đề tài “Đảng bộ

tỉnh Hà Tây lãnh đạo công tác dân vận từ năm 1991 đến năm 2008” để làm

luận án tiến sĩ, chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Sưu tầm, tập hợp, hệ thống hóa những tư liệu có liên quan đến công tác dân vận của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng bộ tỉnh Hà Tây giai đoạn 1991 -2008

- Phân tích, đánh giá những yếu tố tác động đến sự hình thành chủ trương của Đảng bộ tỉnh Hà Tây về công tác dân vận từ năm 1991 đến năm 2008

- Trình bày, tái hiện lại quá trình Đảng bộ tỉnh Hà Tây lãnh đạo công tác dân vận từ năm 1991 đến năm 2008

- Đưa ra những nhận xét về quá trình Đảng bộ tỉnh Hà Tây lãnh đạo công tác dân vận từ năm 1991 đến năm 2008 Trên cơ sở đó, rút ra những kinh nghiệm phục

vụ thực tiễn, nhất là khi Hà Tây sáp nhập, trở thành một phần của Thủ đô Hà Nội

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là những quan điểm, chủ trương và quá trình lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây từ năm 1991 đến năm 2008

Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận án nghiên cứu những quan điểm, chủ trương của

Đảng bộ tỉnh Hà Tây về công tác dân vận và những biện pháp chỉ đạo thực hiện chủ trương đó

- Về không gian: Luận án tập trung nghiên cứu công tác dân vận trên địa

bàn tỉnh Hà Tây cũ, nay là một phần của Thủ đô Hà Nội

- Về thời gian: Luận án nghiên cứu Đảng bộ tỉnh Hà Tây lãnh đạo công

tác dân vận từ năm 1991 khi tái lập tỉnh đến năm 2008 khi Hà Tây sáp nhập vào Thủ đô Hà Nội

4 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài luận án được tiếp cận dưới góc độ lịch sử với các phương pháp nghiên cứu chính là phương pháp lịch sử, phương pháp lôgic Các phương pháp

5

này giúp tái hiện, phục dựng lại bức tranh về sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hà Tây đối với công tác dân vận từ năm 1991 đến năm 2008; phân tích, đánh giá, đưa ra các nhận xét về ưu điểm, hạn chế, nguyên nhân của hạn chế và đúc rút kinh nghiệm lịch sử

Ngoài ra, các phương pháp khác như phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê… cũng được sử dụng phù hợp để giải quyết những nội dung nghiên cứu cụ thể của luận án

Nguồn tƣ liệu

- Những bài nói chuyện, bài viết của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước về quần chúng và công tác vận động quần chúng là nguồn tài liệu cần thiết khi nghiên cứu đề tài

- Các văn kiện của Đảng, Nhà nước và các chỉ thị, nghị quyết của Đảng

bộ tỉnh Hà Tây về công tác dân vận giai đoạn 1991-2008; các tài liệu lưu trữ tại các trung tâm lưu trữ, tại địa phương và báo cáo của các sở, ban, ngành… có liên quan là nguồn tư liệu gốc, tin cậy của luận án

- Các công trình nghiên cứu, sách báo, luận án liên quan đến đề tài là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng giúp làm sáng tỏ các khía cạnh khác nhau của luận án

Ngoài ra, luận án còn sử dụng những nguồn sử liệu hình ảnh, tư liệu, những tài liệu thống kê để phục vụ một số nội dung của luận án

6

2008 Từ kết quả nghiên cứu, luận án góp phần khẳng định vai trò to lớn của Đảng bộ tỉnh Hà Tây trong việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết nhân dân trong tỉnh, thực hiện thắng lợi các mục tiêu kinh tế - xã hội do Đại hội Đảng bộ các nhiệm kỳ đã đề ra

- Đưa ra những đánh giá, nhận xét về những ưu điểm, hạn chế trong lãnh đạo công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây ở giai đoạn luận án nghiên cứu, đúc rút những kinh nghiệm phục vụ việc lãnh đạo, chỉ đạo xây dựng, phát triển Thủ đô nói chung và công tác dân vận của thành phố Hà Nội nói riêng

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho các cấp ủy Đảng trong quá trình lãnh đạo công tác dân vận của Thủ đô Hà Nội Luận

án có thể làm tư liệu tham khảo để nghiên cứu lịch sử Đảng bộ tỉnh và lịch sử tỉnh Hà Tây giai đoạn 1991-2008

bộ tỉnh Hà Tây từ năm 1991 đến năm 2000

Chương 3: Sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh Hà Tây đối với công tác dân vận

từ năm 2001 đến năm 2008

Chương 4: Nhận xét và kinh nghiệm

7

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1 Tình hình nghiên cứu về công tác dân vận

Dân vận là một mảng hoạt động quan trọng của Đảng Ngay từ khi mới ra đời, trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên, Đảng đã đề ra chiến lược tập hợp rộng rãi mọi lực lượng quần chúng, góp thành lực lượng toàn dân để thực hiện thắng lợi các mục tiêu cách mạng Hơn 80 năm lãnh đạo cách mạng, Đảng thường xuyên chăm lo xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân Với tầm quan trọng đặc biệt đó, công tác dân vận đã trở thành một vấn đề luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các nhà khoa học và người nghiên cứu

Rất nhiều nghiên cứu với quy mô lớn đã đánh giá vai trò của quần chúng nhân nhân, vị trí của công tác dân vận trong hoạt động của Đảng, tầm quan trọng của việc thắt chặt mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân Một số công trình nghiên cứu mang tính tổng kết công tác dân vận của Đảng qua các thời kỳ lịch sử và từ đó chỉ ra ưu điểm, hạn chế và đúc rút những bài học kinh nghiệm phục vụ thực tiễn Đi sâu nghiên cứu một khía cạnh của công tác dân vận như công tác vận động công nhân, nông dân, thanh niên, phụ nữ trí thức; hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể; công tác dân tộc, tôn giáo… cũng được nhiều tác giả quan tâm, khai thác Rất nhiều địa phương cũng đã tổng kết lịch sử Đảng bộ và lịch sử công tác dân vận nhằm phục vụ thực tiễn Ngoài ra còn có các nghiên cứu được đăng tải trên các tạp chí, diễn đàn khoa học, các luận văn, luận án… liên quan đến đề tài này

Các tác giả đã phục dựng, phân tích, luận giải công tác dân vận của Đảng dưới nhiều góc độ, nhiều hướng tiếp cận khác nhau… Tựu chung lại, tôi xin trình bày các công trình nghiên cứu theo nhóm vấn đề liên quan

8

1.1.1 Nhóm công trình nghiên cứu về công tác dân vận của Đảng

BDV TW là cơ quan tham mưu của BCH TW, trực tiếp và thường xuyên là BCT, BBT về chủ trương, chính sách và giải pháp lớn về công tác dân vận Vì vậy, có rất nhiều cuốn sách hay, mang tính tổng kết về công tác dân vận của Đảng đã được BDV chủ trì, nhằm phổ biến rộng rãi trong hệ

thống dân vận nói riêng và độc giả nói chung Tiêu biểu là cuốn Sơ thảo lịch

sử công tác dân vận của Đảng Cộng sản Việt Nam (1930-1996), NXB Chính

trị Quốc gia, Hà Nội (1999) Được tiếp cận bằng phương pháp lịch sử và logic, cuốn sách đã dựng lại toàn bộ bức tranh công tác dân vận của Đảng qua các thời kỳ: đấu tranh giành chính quyền (1930-1945), kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược (1945-1954), kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954-1975), xây dựng chủ nghĩa xã hội, tiến hành sự nghiệp đổi mới toàn diện (1975-1996); từ đó rút ra sáu bài học kinh nghiệm quan trọng về công tác vận Đây là một công trình nghiên cứu công phu, nghiêm túc, mang tính tổng kết cao, là tâm huyết của nhiều nhà nghiên cứu lý luận và hoạt động thực tiễn Cuốn sách là tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả luận án nói riêng, người đọc nói chung và thực sự cần thiết cho cán bộ làm công tác dân vận

Công trình tổng hợp một cách đầy đủ và hệ thống nhất về toàn bộ lịch sử

công tác dân vận của Đảng từ khi ra đời là cuốn Lịch sử công tác dân vận của Đảng

Cộng sản Việt Nam (1930-2010), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội (2015) Cuốn

sách là sự đào sâu, nghiên cứu một cách công phu, toàn diện lịch sử công tác dân vận của Đảng từ khi ra đời cho tới năm 2010 Cuốn sách đã sử dụng phương pháp lịch sử để phân kỳ, qua đó phục dựng mảnh hoạt động dân vận của Đảng Nhờ đó người đọc có thể hình dung ra từng bước phát triển của công tác quần chúng gắn với những thành tựu to lớn của cách mạng Các phương pháp phân tích, tổng hợp, logic… được sử dụng kết hợp để đưa ra những đánh giá, nhận xét và rút ra những bài học kinh nghiệm có giá trị to lớn về mặt lý luận và thực tiễn để phục vụ việc nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác dân vận của Đảng

9

Một cuốn sách hay của BDV TW, thu hút được sự quan tâm của nhiều độc

giả là cuốn Công tác dân vận của Đảng thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nước, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội (2003) Thời kỳ đẩy mạnh

CNH, HĐH đặt ra nhiều vấn đề mới mẻ đòi hỏi đường lối của Đảng phải có sự điều chỉnh để bắt kịp xu thế Công tác dân vận của Đảng cũng đặt ra nhiều vấn

đề mới cần được quan tâm, nghiên cứu nghiêm túc Có thể nói cuốn Công tác

dân vận của Đảng thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã

trình bày khái quát những vấn đề lý luận chung về công tác dân vận của Đảng; làm rõ thực trạng tình hình các giai cấp, tầng lớp nhân dân và công tác dân vận của Đảng, chính quyền, Mặt trận và các đoàn thể nhân dân trong thời kỳ đổi mới; từ đó đề ra những định hướng lớn và những giải pháp để tăng cường công tác dân vận của Đảng trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước

Tiếp theo phải kể đến là 75 năm công tác dân vận của Đảng một số vấn đề

lý luận và thực tiễn, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội (2006) Với dung lượng

gần 500 trang, cuốn sách được hình thành trên cơ sở tập hợp các bài tham luận

tại hội thảo 75 năm công tác dân vận của Đảng Cộng sản Việt Nam Cuốn sách

phản ảnh những nghiên cứu, suy nghĩ và tâm huyết của một số lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các nhà khoa học và đặc biệt là những người trực tiếp lãnh đạo công tác dân vận, Mặt trận, đoàn thể, công tác dân tộc, tôn giáo Ở đó, bức tranh toàn cảnh về công tác dân vận của Đảng được phục dựng ở nhiều góc cạnh khác nhau như: tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận; củng cố và tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân; công tác vận động các giai cấp, tầng lớp nhân dân, tập hợp lực lượng cách mạng trong các thời kỳ khác nhau của cách mạng Việt Nam; công tác dân tộc, tôn giáo; công tác dân vận ở một số địa phương; làm rõ một số quan điểm cơ bản, những kinh nghiệm và những phương pháp tuyên truyền, giáo dục, tập hợp quần chúng nhân dân của Đảng ta trong thời kỳ đổi mới…

Trong sự nghiệp hoạt động chính trị, các vị lãnh đạo cao cấp của Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm đặc biệt cho công tác dân vận Những bài viết,

10

phát biểu của họ đã được tập hợp và công bố trong tác phẩm Lý luận và kinh

nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác dân vận, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội (2014) Cuốn sách này có tên của Hồ Chí Minh, Nguyên Văn Linh,

Đỗ Mười, Lê Khả Phiêu… và lãnh đạo của các bộ, ban, ngành Nội dung cuốn sách là những phân tích sâu sắc, toàn diện về vai trò, sức mạnh của quần chúng nhân dân trong cách mạng; làm nổi bật cơ sở lý luận và thực tiễn, những kinh nghiệm của Đảng về công tác dân vận trong suốt chặng đường Đảng lãnh đạo cách mạng

Nguyễn Văn Linh – nguyên Tổng Bí thư của Đảng, là nhà lãnh đạo nhận thức rất sâu sắc về tầm quan trọng của công tác vận động quần chúng Ông đã để lại một số cuốn sách viết về công tác vận động quần chúng, tiêu biểu phải kể

đến: Về công tác vận động quần chúng hiện nay, NXB Sự thật, Hà Nội (1986),

Về công tác vận động quần chúng, NXB Sự thật, Hà Nội (1987), Đổi mới công tác quần chúng, NXB Sự thật, Hà Nội (1991) Những tác phẩm này đã thể hiện

quan điểm của Nguyễn Văn Linh - trong cương vị là người lãnh đạo cao nhất của Đảng về vai trò, sức mạnh của quần chúng, tầm quan trọng của công tác vận động quần chúng; sự cần thiết phải đổi mới tư duy lý luận, tư duy về công tác vận động quần chúng của Đảng - vấn đề sống còn để duy trì và củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng; những vấn đề cụ thể của Mặt trận, công đoàn, thanh niên, phụ nữ, nông dân… cũng được đề cập ở các góc độ khác nhau Những cuốn sách của ông là những tài liệu quý, không chỉ có giá trị vào thời điểm bấy giờ mà ngày nay khi đất nước đã có nhiều đổi thay, người ta vẫn tìm về những giá trị to lớn trong các tác phẩm của ông Đó cũng là lý do NXB Chính trị Quốc gia đã cho tái bản những tác phẩm của ông để phục vụ nhu cầu của bạn đọc

Vũ Oanh – nguyên Ủy viên BCH TW Đảng, Trưởng BDV TW đóng góp

hai cuốn sách về công tác dân vận Cuốn Tăng cường mối liên hệ giữa Đảng và

nhân dân, NXB Sự thật, Hà Nội (1990) đã chỉ ra vai trò to lớn của quần chúng

nhân dân trong đấu tranh cách mạng; vai trò to lớn của Đảng, chính quyền, mặt trận

thứ hai là Đổi mới công tác dân vận của Đảng, NXB Chính trị Quốc gia, Hà

Nội (1996) là tập hợp những bài viết, những bài phát biểu của tác giả Vũ Oanh

về công tác dân vận Đất nước đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng đã khiến cuộc sống của nhân dân thay đổi tích cực, nhưng kéo theo đó là những diễn biến phức tạp tình hình xã hội Điều này đòi hỏi công tác dân vận phải thực sự đổi mới, đi trước một bước, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của quần chúng nhằm giải quyết kịp thời những khó khăn, trăn trở của nhân dân Nội dung tài liệu xoay quanh các vấn đề về đại đoàn kết dân tộc, về mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân, về đổi mới nội dung và nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác dân vận trong giai đoạn cách mạng mới, về những kinh nghiệm quý báu được đúc rút từ trải nghiệm thực tiễn trong cương vị là người lãnh đạo cao nhất của hệ thống dân vận

Hà Thị Khiết chủ biên cuốn Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác

dân vận của Đảng trong thời kỳ mới, NXB Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội

(2015) Đây là một cuốn sách hay, thu hút được chất xám của nhiều nhà khoa học có uy tín GS.TS Tô Duy Hợp, GS.TS Hoàng Chí Bảo, GS.TS Nguyễn Đình Tấn, PGS.TS Võ Thị Mai và nhiều tác giả khác Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của cuốn sách này so với những cuốn sách cùng viết về đề tài dân vận là chương đầu tiên tập trung làm rõ một số khái niệm cơ bản (dân; dân vận; công tác dân vận; tiêu chí xác định chất lượng, hiệu quả công tác dân vận) và quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về dân vận và công tác dân vận Trên cơ sở đó nhóm tác giả đã đưa ra những quan điểm, phương hướng và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác dân vận của Đảng trong thời kỳ mới Tác giả chủ biên cuốn sách đã

12

từng giữ cương vị Ủy viên TW Đảng, Trưởng BDV TW, nên người đọc dễ dàng tìm thấy ở đây không chỉ những kiến thức lý luận sắc bén mà còn cả những kiến thức thực tiễn phong phú Tài liệu tham khảo này thực sự hữu ích cho người nghiên cứu chuyên sâu về đề tài dân vận

Hội thảo quốc tế về “Làm tốt công tác quần chúng trong tình hình mới –

kinh nghiệm Trung Quốc, kinh nghiệm Việt Nam” đã được tác giả Phùng Hữu

Phú biên soạn và xuất bản thành cuốn sách cùng tên gọi (2012) Cuốn sách đã tập hợp rất nhiều tham luận của các nhà lãnh đạo, nghiên cứu của Việt Nam và Trung Quốc Ở đó, vai trò của quần chúng và công tác quần chúng; mối quan hệ giữa Đảng Cộng sản và nhân dân được đề cập một cách sâu sắc và toàn diện Giới thiệu các kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Cộng sản Trung Quốc về công tác quần chúng Đề xuất các phương hướng phát huy quyền làm chủ của nhân dân trong công tác Đảng, thắt chặt mối quan hệ giữa Đản với nhân dân trong tình hình mới

Cuốn sách Tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác

dân vận trong tình hình mới của tác giả Vũ Ngọc Am và Nguyễn Thùy Linh,

NXB Chính trị Hành chính, Hà Nội (2013) đã giới thiệu được những giá trị của

tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận, về mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân; hệ thống quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác dân vận trong giai đoạn hiện nay; đồng thời giới thiệu một số nghiệp vụ để nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác dân vận, thắt chặt mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân

Nghiên cứu về công tác dân vận của Đảng còn phải kể đến Nguyễn Thế

Trung với cuốn Một số vấn đề về công tác dân vận trong giai đoạn hiện nay, NXB

Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội (2015) Những nội dung lớn được đề cập trong cuốn sách này là vận dụng chủ nghĩa Mác-Lênin về vai trò quần chúng vào thực tiễn cách mạng Việt Nam; quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận để đẩy mạnh sự nghiệp đổi mới; Nghị quyết Đại hội XI của Đảng và những vấn

13

đề đặt ra đối với công tác dân vận trong thời kỳ mới; tăng cường và đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác dân vận đáp ứng yêu cầu của thực tiễn

Công tác dân vận của các cơ quan nhà nước trong thời kỳ mới của

Nguyễn Tiến Thịnh (chủ biên), NXB Tư Pháp, Hà Nội (2005) đã trình bày nội dung công tác dân vận của hệ thống chính quyền Cuốn sách đi từ quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân; công tác vận động quần chúng của cơ quan nhà nước trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá; thực trạng và kiến nghị trong công tác dân vận của chính quyền; từ đó rút ra một số kinh nghiệm thực tiễn về công tác vận động quần chúng

Sinh thời, Hồ Chí Minh đã dành không ít tâm huyết cho công tác dân vận, bồi đắp mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân Tư tưởng dân vận của người trải qua năm tháng vẫn giữ nguyên giá trị và được nhiều nhà nghiên cứu đi sâu khai thác Trần Đình Huỳnh và một số tác giả đã công bố công trình nghiên cứu mang

tên Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận trong thời kỳ đổi mới ở nước ta

hiện nay, NXB Lao động xã hội, Hà Nội (2013) Ở đây, người đọc có thể tìm

thấy những kết quả nghiên cứu về tư tưởng dân vận Hồ Chí Minh được trình bày một cách có hệ thống Sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới ở nước ta hiện nay và những kết quả mang lại

Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận trong cuộc kháng chiến chống Pháp – Mỹ và thời kỳ đổi mới do Nguyễn Quang

Thứ và Lê Trung Kiên biên soạn, NXB Lao động xã hội, Hà Nội (2010) đã giới thiệu tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác dân vận và sự vận dụng của Đảng ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp – Mỹ và thời kỳ đổi mới; giới thiệu các văn bản của Đảng, Nhà nước và các cơ quan có liên quan về công tác dân vận; nêu lên một số điển hình thực hiện tốt “dân vận khéo” ở một số địa phương

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác dân vận trong thời kỳ mới,

NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội (2005) của nhiều tác giả, do Nguyễn Văn

14

Hùng biên soạn đã khái quát khái niệm, nguồn gốc, quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh và quá trình vận dụng thành công tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác dân vận của các ban ngành, đoàn thể, địa phương Nhóm tác giả cũng

đề xuất hướng vận dụng sáng tạo tư tưởng dân vận của Hồ Chí Minh trong công tác dân vận của hệ thống chính trị

Trong hệ thống dân vận thì Quân đội là một lực lượng quan trọng không thể không nhắc tới Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác dân vận trong quân đội là vấn đề luôn được quan tâm đúng mực Nhận thức được vấn đề này,

Tổng cục Chính trị đã cho ra đời cuốn Đẩy mạnh công tác dân vận tham gia xây

dựng nền tảng chính trị của quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới, NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội (2000) Cuốn sách đã nêu lên cơ sở

lý luận và thực tiễn của mối quan hệ giữa nền tảng chính trị của quân đội nhân dân Việt Nam với công tác dân vận; thực trạng nền tảng chính trị và công tác dân vận của Quân đội nhân dân Việt Nam tham gia xây dựng nền tảng chính trị; các giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác dân vận tham gia xây dựng nền tảng chính trị của quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn mới

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào công tác dân vận của quân đội của Vũ

Đình Tấn, NXB Quân đội nhân dân, Hà Nội (2008) đã khái quát được những nét

cơ bản về tư tưởng dân vận của Hồ Chí Minh, tư tưởng này là nền tảng quan trọng cho toàn bộ hoạt động dân vận của Quân đội Nhân dân Việt Nam Tác phẩm cũng chỉ ra phương hướng và giải pháp đổi mới công tác dân vận của quân đội trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Công tác dân vận của Thủ đô Hà Nội cũng được các tác giả Trần Thị Bích Thủy, Nguyễn Văn Hùng và Hoàng Tiến Cát quan tâm và đề cập trong tác phẩm

Tăng cường công tác dân vận của chính quyền cơ sở ở Hà Nội trong tình hình hiện nay, NXB Giao thông vận tải, Hà Nội (2009) Hà Nội là thủ đô của cả nước, vì thế

công tác dân vận ở đây có một vị trí đặc biệt quan trọng Cuốn sách đã trình bày vấn

đề dân vận và công tác dân vận của chính quyền cơ sở; bộ máy chính quyền cơ sở,

15

vị trí, vai trò và các tiêu chí đánh giá công tác dân vận của chính quyền cơ sở Thực trạng công tác dân vận của chính quyền cơ sở và đề xuất một số giải pháp tăng cường công tác này ở Hà Nội hiện nay

Ngoài Thủ đô Hà Nội thì Tây Nguyên là một địa bàn khá đặc biệt Đây là nơi có đông đồng bào dân tộc thiểu số cư trú và cũng là vị trí các thế lực diễn biến hòa bình thường xuyên hoạt động Vì vậy công tác dân vận ở đây cần được quan tâm một cách đặc biệt Phân tích thực trạng công tác dân vận ở Tây Nguyên, chỉ rõ

sự cần thiết phải có một lực lượng nòng cốt có đủ trình độ, nghiệp vụ và tâm huyết

để làm công tác dân vận, đưa ra các nhóm giải pháp để xây dựng lực lượng nòng cốt làm công tác dân vận ở Tây Nguyên… đó là những vấn đề cơ bản được đề cập

trong cuốn sách Xây dựng lực lượng nòng cốt làm công tác dân vận trong cộng

đồng các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên hiện nay do Nguyễn Thế Tư chủ biên,

NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội (2014) Cuốn sách đã góp phần không nhỏ nhằm tăng cường công tác dân vận của Đảng ở địa bàn Tây Nguyên nói riêng và những khu vực có đông đồng bào dân tộc thiểu số nói chung

Đi sâu vào công tác vận động một số giai cấp, tầng lớp cụ thể cũng có rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, khai thác Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam

đã khái quát vai trò, vị trí của giai cấp công nhân trong lịch sử đấu tranh cách mạng Việt Nam; làm rõ sự lãnh đạo của Đảng đối với giai cấp công nhân và Công đoàn Việt Nam; giới thiệu các văn bản, tài liệu liên quan đến vấn đề xây

dựng giai cấp công nhân và đội ngũ cán bộ làm công đoàn trong cuốn sách Phát

huy vai trò lãnh đạo của Đảng đối với giai cấp công nhân và Công đoàn Việt Nam, NXB Lao động, Hà Nội (2010)

Tác giả Nguyễn Viết Vượng đóng góp cuốn Giai cấp công nhân và tổ chức

công đoàn Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI, NXB Chính trị Quốc gia

(2010) Cuốn sách đã trình bày sự ra đời và phát triển của giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn Việt Nam Đánh giá những thế mạnh cũng như tồn tại, hạn chế của giai cấp công nhân Việt Nam trong thời đại kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế Chỉ

16

rõ vai trò của tổ chức công đoàn trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và công nghiệp hóa, hiện đại hóa Cuốn sách cũng đề cập tới những tác động của toàn cầu hóa tới giai cấp công nhân và tổ chức công đoàn Đồng thời xây dụng giai cấp công nhân lớn mạnh – cơ sở xã hội cơ bản của xây dựng và phát triển tổ chức công đoàn Việt Nam

Nông dân là lực lượng đông đảo trong xã hội, vì vậy công tác vận động

nông dân luôn được Đảng đặc biệt quan tâm BDV TW đã cho ra đời cuốn Một

số vấn đề về công tác vận động nông dân ở nước ta hiện nay, NXB Chính trị

quốc gia, (2000) Cuốn sách đã khái quát một số vấn đề lý luận về công tác vận động nông dân trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Phân tích thực trạng giai cấp nông dân và công tác vận động nông dân hiện nay Quan điểm, chính sách giải pháp vận động nông dân trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Quan điểm của Đảng, Nhà nước và Chủ tịch Hồ Chí Minh về phụ nữ và công tác phụ nữ của Hội phụ nữ Việt Nam, NXB Phụ nữ, Hà Nội (2012), đã

trình bày quan điểm của Đảng, chính sách của Nhà nước đối với phụ nữ và công tác phụ nữ; tập hợp những bài viết, bài phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh về người cán bộ cách mạng, phụ nữ và công tác phụ nữ

Về trí thức Việt Nam, nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười có cuốn Trí thức Việt

Nam trong sự nghiệp đổi mới và xây dựng đất nước, NXB Chính trị Quốc gia,

Hà Nội (1995) Sách gồm những bài nói, bài viết của ông về vai trò, vị trí và nhiệm vụ của đội ngũ trí thức; nhấn mạnh chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đối với việc xây dựng và phát triển đội ngũ trí thức

Với một phương pháp tiếp cận mang tính liên ngành của triết học, sử học,

xã hội học, khoa học chính sách và khoa học dự báo, công trình “Nguồn lực trí tuệ

Việt Nam - Lịch sử, hiện trạng và triển vọng” của tác giả Nguyễn Văn Khánh ,

NXB Chính trị Quốc gia (2012) đã tập trung vào việc đánh giá nguồn lực trí tuệ Việt Nam trong suốt tiến trình lịch sử cho đến hiện tại và dự báo những triển vọng

17

trong tương lai; đánh giá việc xây dựng và phát huy nguồn lực trí tuệ, những yếu

tố thúc đẩy, cản trở việc phát huy nguồn lực này Từ đó, các tác giả đề xuất những giải pháp và khuyến nghị về mặt chính sách đối với Đảng và Nhà nước nhằm phát triển nguồn lực trí tuệ Việt Nam, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

và phát triển đất nước trong thế kỷ XXI Có thể nói đây là một công trình nghiên cứu nghiêm túc, kỹ lưỡng, được thực hiện bởi một chuyên gia đã có nhiềm năm tâm huyết với đội ngũ trí thức Việt Nam

Về Thanh niên, BDV TW có cuốn Đảng Cộng sản Việt Nam với công tác

vận động thanh niên trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội (2001) Cuốn sách đã lột tả một cách

chân thực tình hình thanh niên và công tác vận động thanh niên của Đảng trong những năm đổi mới, trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; từ đó đề ra những định hướng và giải pháp lớn để phát huy vai trò của thanh niên, đóng góp vào công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Cũng là về thanh niên nhưng cuốn Lịch sử Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ

Chí Minh và phong trào thanh niên Việt Nam (1925-2010) của Đặng Quang Vinh,

NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội (2012) lại khai thác ở một góc độ khác Cuốn sách giới thiệu về sự ra đời và phát triển của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh trong suốt chiều dài lịch sử từ trước khi Đảng ra đời Dựng lại những mốc son lịch

sử của phong trào thanh niên Việt Nam hơn 80 năm qua dưới sự lãnh đạo của Đảng

Công tác dân tộc, tôn giáo là một mảng hoạt động quan trọng của công tác dân vận Nhiều công trình nghiên cứu đã tập trung khai thác chủ đề này, tác giả

Nguyễn Hữu Hải đã xuất bản tác phẩm 50 năm công tác dân tộc (1946-1996) Đây

là công trình nghiên cứu khá toàn diện và nghiêm túc Cuốn sách đã đánh giá thành tựu 50 năm thực hiện chính sách dân tộc của Đảng Nhận định thời cơ và thách thức đặt ra đối với người làm công tác dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng trong giai đoạn mới Ghi nhận sự trưởng thành của bộ phận cơ quan làm công tác dân tộc và miền núi suốt nửa thế kỷ vừa qua

18

Công tác dân vận của Đảng là một vấn có tầm quan trọng đặc biệt, vì vậy rất

nhiều luận án đã chọn chủ đề này làm đề tài nghiên cứu Đổi mới công tác dân vận

của Quân đội nhân dân Việt Nam trong giai đoạn hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh, LATS Lịch sử của Vũ Đình Tấn (2001) đã làm sáng tỏ và khẳng định giá trị

tư tưởng dân vận của Hồ Chí Minh đối với công tác dân vận của quân đội Đánh giá thực trạng, chỉ rõ nguyên nhân và luận giải, làm sáng tỏ những vấn đề đặt ra với công tác dân vận hiện nay, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác này

Trong LATS Lịch sử Công tác vận động nông dân của Đảng thời kỳ đẩy

mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Lê Kim Việt (2002) đã phân tích

vai trò của nông dân Việt Nam trong lịch sử cách mạng dưới sự lãnh đạo của Đảng, cũng như trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH; đánh giá thực trạng tình hình nông dân và công tác vận động nông dân của hệ thống dân vận trong thời gian qua; nêu lên những kiến nghị, đề xuất và giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác vận động nông dân trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước

Khai thác một khía cạnh của công tác dân vận, LATS Lịch sử Công tác

vận động đồng bào công giáo của đảng bộ một số tỉnh miền Đông Nam Bộ từ năm 1996 đến năm 2006 của Đặng Mạnh Trung (2011) đã nghiên cứu những

thành công và hạn chế trong công tác vận động đồng bào công giáo của đảng bộ một số tỉnh miền Đông Nam Bộ; qua đó thấy được sự vận dụng sáng tạo chính sách tôn giáo của Đảng trong thời kỳ đổi mới; rút ra những kinh nghiệm quý báu trong công tác vận động đồng bào có đạo cho các đảng bộ

Cũng là khai thác công tác dân vận trên địa bàn miền Đông Nam Bộ

nhưng LATS Chính trị học Công tác dân vận của các đơn vị quân đội ở vùng

đồng bào theo đạo trên địa bàn miền Đông Nam Bộ giai đoạn hiện nay của

Đồng Ngọc Châu (2011) đã đánh giá thực trạng công tác dân vận của các đơn vị quân đội ở vùng đồng bào có đạo trên địa bàn miền Đông Nam Bộ; xác định yêu cầu và đề ra các giải pháp để nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác dân vận trên địa bàn này trước những diễn biến của tình hình mới

19

Công tác dân tộc là một mảng không thể thiếu trong công tác dân vận của

Đảng Viết về đề tài này có Công tác vận động đồng bào Khmer của các đảng bộ

xã, phường, thị trấn ở Tây Nam Bộ trong giai đoạn hiện nay, LATS Khoa học

chính trị của Đặng Trí Thủ (2012) Luận án đã nghiên cứu tổng quan tình hình công tác vận động đồng bào Khmer của đảng bộ cơ sở ở Tây Nam Bộ trong giai đoạn hiện nay; đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp để giúp công tác vận động đồng bào Khmer ở đây đạt hiệu quả cao nhất, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới

Gần đây nhất là LATS Triết học của Phạm Duy Hoàng (2015) nghiên

cứu vấn đề Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận và ý nghĩa của nó đối với sự

nghiệp bảo về an ninh tổ quốc Tác giả đã phân tích những nhân tố tác động

đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận; trình bày nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận; làm rõ ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh về dân vận đối với việc xác định lực lượng, biện pháp cũng như nội dung và phương pháp huy động lực lượng toàn dân làm nhiệm vụ bảo vệ an ninh tổ quốc

Công tác dân vận là một mảng hoạt động hết sức quan trọng của Đảng, nó là chìa khóa thắt chặt mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân Với tầm quan trọng đặc biệt như vậy nên rất nhiều lãnh đạo Đảng, nhà nghiên cứu đã dành không ít tâm

huyết để viết về đề tài này Tiêu biểu: Nhận thức về dân vận trong di sản tư tưởng

Hồ Chí Minh của Hoàng Trang, Tạp chí Lịch sử Đảng số 12-2004; Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và vận động nhân dân trong tác phẩm dân vận của Nguyễn

Thị Kim Hoa, Tạp chí Lý luận chính trị số 5-2005; Công tác vận động quần chúng

có tín ngưỡng tôn giáo thời kỳ đổi mới hiện nay của Hoàng Mạnh Đoàn, Tạp chí

Khoa học xã hội Việt Nam số 3-2006; Dân vận – vấn đề luôn mới: Qua nghiên cứu

tác phẩm “Dân vận” của Hồ Chí Minh của Mạch Quang Thắng, Tạp chí Lý luận

chính trị số 8 – 2006 Tăng cường công tác dân vận của quân đội trong giai đoạn

hiện nay của Bùi Văn Huấn, Tạp chí Cộng sản số 13-2006; Không ngừng đổi mới

tư duy, làm tốt hơn nữa công tác vận động quần chúng của Đảng của Tòng Thị

20

Phóng, Tạp chí Cộng sản số 17-2006; Một số bài học kinh nghiệm trong công tác

dân vận của Đảng của Trương Thị Thông, Tạp chí Lý luận chính trị số 3-2009; Quan niệm về công tác dân vận dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh của Hoàng

Chí Bảo, Tạp chí Lịch sử Đảng số 4-2013; Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với

công tác vận động quần chúng trong tình hình mới, Tạp chí Cộng sản số 845-2013;

Bộ đội Biên phòng đẩy mạnh công tác vận động quần chúng, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, Phạm Huy Tập, Tạp chí Cộng sản số 848-2013…

Những nghiên cứu này đã góp phần làm sáng tỏ hơn giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh

về công tác dân vận; vai trò, tầm quan trọng của công tác dân vận trong hoạt động của Đảng; đồng thời chỉ ra những bài học kinh nghiệm, những biệp pháp nhằm đổi mới và tăng cường công tác dân vận của Đảng trong tình hình mới

Hàng tháng, BDV TW phát hành cuốn Tạp chí Dân vận Đây được coi là

cuốn cẩm nang nghiên cứu lý luận và hướng dẫn nghiệp vụ của BDV TW Các

tổ chức đoàn thể như MTTQ, Đoàn Thanh niên, Hội phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh… cũng xuất bản những tờ báo, tạp chí làm cơ quan ngôn luận, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và vận động đoàn viên, hội viên của tổ chức mình

Ngoài ra, trên một số tờ báo: Nhân dân, Hà Nội mới, Đại đoàn kết… cũng thường xuyên đăng tải những bài viết về công tác dân vận của Đảng, về mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dân Những bài viết này đã giúp tuyên truyền, phổ biến chủ trương, chính sách của Đảng về công tác quần chúng đến rộng rãi nhân dân

1.1.2 Nhóm công trình nghiên cứu về công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây

Cuốn Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Tây của BCH Đảng bộ tỉnh Hà Tây đã xuất

bản được 4 tập, phản ảnh các mặt hoạt động của Đảng bộ tỉnh từ năm 1926 cho tới hết tháng 7-2008 Bộ sách này đã dựng lại rõ nét quá trình Đảng bộ tỉnh Hà Tây lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành chính quyền, lãnh đạo nhân dân tiến hành hai

21

cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, lãnh đạo nhân dân xây dựng, phát triển quê hương và tiến hành công cuộc đổi mới Trong đó, tập 4 của

Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Tây mở đầu từ sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng,

cả nước đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội cho đến hết tháng 7-2008, thời điểm Hà Tây hợp nhất với Hà Nội thành một đơn vị hành chính Khi dựng lại lịch sử Đảng

bộ tỉnh, ở mỗi nhiệm kỳ đại hội công tác dân vận, hoạt động của Mặt trận và các đoàn thể đều được đề cập mặc dù không được đặt thành mục riêng Tuy nhiên, qua

đó người đọc cũng phần nào nhận thấy được những chỉ đạo lớn về mặt đường lối của Đảng bộ tỉnh đối với công tác dân vận và sự phát triển của phong trào quần chúng qua các thời kỳ Ngoài ra, các địa phương trong tỉnh cũng cho ra đời một số cuốn lịch sử đảng bộ địa phương, nhờ đó bức tranh về lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Tây cũng được làm rõ nét hơn

Về công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây, một số đoàn thể cũng đã xuất bản tài liệu về lịch sử của tổ chức như: Hội Nông dân tỉnh Hà Tây (2001) có cuốn Lịch sử phong trào nông dân và hội nông dân tỉnh Hà Tây (1929-2000), Liên đoàn Lao động tỉnh Hà Tây (2002) có cuốn Lịch sử phong trào công nhân

và công đoàn Hà Tây… Các tài liệu này đã phản ảnh một mảnh hoạt động công tác dân vận với từng đối tượng cụ thể Những tài liệu như thế này đã góp phần làm rõ hơn bức tranh toàn cảnh về công tác dân vận nói riêng và lịch sử Đảng bộ tỉnh nói chung

Tác giả luận án cũng đã bước đầu tiếp cận vấn đề công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây khi thực hiện luận văn Thạc sĩ (2008) với đề tài “Đảng bộ tỉnh Hà Tây lãnh đạo công tác dân vận từ năm 1996 đến năm 2005” Bằng hai phương pháp nghiên cứu chính là lịch sử và logic, trong luận văn của mình, tác giả luận án đã trình bày chủ trương và sự chỉ đạo thực hiện công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây từ năm 1996 đến năm 2005; chỉ ra những ưu điểm, hạn chế

và đúc rút một số kinh nghiệm phục vụ thực tiễn Bước tiếp cận này đã tạo ra những thuận lợi cơ bản về tư liệu cũng như những hiểu biết ban đầu về nội dung

22

để tác giả luận án tiếp tục đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu và nâng cấp một bước đề tài mà tác giả theo đuổi, nghiên cứu

Liên quan đến công tác dân vận của Hà Tây còn có luận văn Thạc sĩ của

Lê Ngọc Doan (2011) về “Công tác vận động nông dân của Đảng bộ tỉnh Hà Tây

từ năm 1991 đến năm 2008” Công trình này đã khái quát chủ trương và quá trình chỉ đạo thực hiện công tác nông vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây từ năm 1991 đến năm 2008 Luận văn đánh giá những thành tựu, hạn chế và nêu ra một số kinh nghiệm trong lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Hà Tây đối với công tác vận động nông dân trong những năm 1991-2008

Có thể nói, đến nay chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách đầy

đủ và toàn diện về công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây từ khi tái lập tỉnh

Hà Tây (1991) cho đến khi Hà Tây sáp nhập về Hà Nội (2008)

1.2 Những vấn đề luận án kế thừa và tập trung giải quyết

1.2.1 Những vấn đề luận án kế thừa

Thông qua tìm hiểu lịch sử nghiên cứu vấn đề, tác giả đề tài nhận thấy các công trình nghiên cứu có liên quan hoặc thuộc về chủ đề nghiên cứu của đề tài khá phong phú, đa dạng không chỉ về chủng loại, số lượng, mà còn cả về nội dung, phương pháp nghiên cứu Cụ thể như sau:

Về nội dung, công tác dân vận của Đảng đã được tập trung nghiên cứu và khai

thác ở nhiều khía cạnh: vai trò của quần chúng; mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân; chủ trương, chính sách đối với từng giai cấp, tầng lớp, vùng miền và đồng bào có đạo; biện pháp tăng cường và đổi mới công tác quần chúng… Qua các nghiên cứu trên, có thể nhìn thấy một bức tranh tổng quan sinh động, phong phú về công tác dân vận của Đảng qua các thời kỳ Điều đó chứng tỏ tầm quan trọng của công tác dân vận trong hoạt động của Đảng, cũng như sự quan tâm đặc biệt của các nhà lãnh đạo, giới nghiên cứu giành cho công tác dân vận Đây là những tư liệu cần thiết, quan trọng để

tác giả luận án có được nền tảng kiến thức chung nhất khi nghiên cứu đề tài Đảng bộ

tỉnh Hà Tây lãnh đạo công tác dân vận từ năm 1991 đến năm 2008

23

Các nghiên cứu về quá trình Đảng lãnh đạo công tác dân vận nhìn chung tương đối phong phú và toàn diện đã góp phần làm sáng tỏ quan điểm, chủ trương chính sách của Đảng và quá trình chỉ đạo, tổ chức thực hiện công tác quần chúng Cách tiếp cận cũng như các kết quả nghiên cứu có thể kế thừa, vận dụng để giải quyết vấn đề cụ thể của công tác dân vận ở Hà Tây

Công tác dân vận của Đảng còn được các nhà nghiên cứu tập trung đi sâu, làm rõ ở những khía cạnh nhỏ như: công tác dân vận của lực lượng vũ trang, của quân đội, công tác vận động đồng bào thiểu số, đồng bào có đạo… Các nghiên cứu này đã đóng góp không nhỏ làm rõ nét thêm bức tranh toàn cảnh về công tác dân vận của Đảng Những công trình đó, ở mức độ khác nhau phần nào đã cung cấp những gợi mở cần thiết, có giá trị cho tác giả luận án khi đi sâu nghiên cứu vấn đề một cách sâu sắc và toàn diện hơn Đây là nguồn tư liệu quý để tác giả luận án tham khảo, kế thừa trong quá trình thực hiện mục đích nghiên cứu của đề tài

Một số công trình nghiên cứu đề cập tới vấn đề nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác dân vận, đáp ứng yêu cầu của tình hình mới Các học giả thực sự tâm huyết khi đưa ra những đề xuất, kiến nghị và biện pháp nhằm đổi mới công tác quần chúng, tăng cường mối mối liên hệ giữa Đảng với nhân dân Những bài học kinh nghiệm được rút ra trên cơ sở tổng kết lý luận và nghiên cứu thực tiễn, có ý nghĩa vô cùng to lớn phục vụ công tác dân vận của Đảng trong các giai đoạn tiếp theo

Tuy nhiên, công tác dân vận ở các địa phương cụ thể thì chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu Đối với Hà Tây, công tác dân vận đã bước đầu được

đề cập, tìm hiểu nhưng chỉ là ở một khía cạnh nhỏ như: công tác vận động nông dân, lịch sử công đoàn và phong trào công nhân… Đây là những tư liệu thiết thực đối với đề tài luận án, có thể kế thừa trong giải quyết các vấn đề cụ thể liên quan

Về tư liệu, các nhà nghiên cứu đã khai thác một khối lượng tư liệu khá lớn

để hoàn thành những công trình khoa học của mình về vai trò của quần chúng và tầm quan trọng của công tác dân vận và sự cần thiết nâng cao chất lượng, hiệu

24

quả công tác dân vận trong tình hình mới Đây là cơ sở vững chắc để làm rõ những nội dung về sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với công tác dân vận của Đảng trong thời kỳ Đổi mới Luận án có thể kế thừa để nguồn tư liệu này để phục vụ quá trình nghiên cứu

Về phương pháp nghiên cứu, các nhà khoa học, người nghiên cứu chủ yếu

sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic để làm rõ đối tượng nghiên cứu Ngoài ra, các học giả đã tích cực tiếp cận những xu hướng, phương pháp nghiên cứu mới như phương pháp nghiên cứu liên ngành, phương pháp chuyên gia, phương pháp phỏng vấn… Đây là một gợi mở cho tác giả luận án là người nghiên cứu đi sau có thể kế thừa

Một cách tổng quát, nghiên cứu về công tác dân vận của Đảng đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trên các phương diện Thành quả của những công trình nghiên cứu nêu trên, ở những mức độ khác nhau, vừa soi rọi, vừa là cơ sở để các nhà nghiên cứu đi sau bước tiếp, hoàn thành những mục tiêu, những công trình nghiên cứu chuyên sâu và nâng cao về công tác dân vận của Đảng nói chung, hay một khía cạnh của công tác dân vận hoặc nghiên cứu ở quy mô một địa phương nói riêng

1.2.2 Những vấn đề luận án tập trung giải quyết

Như vậy, có khá nhiều công trình nghiên cứu về Đảng lãnh đạo công tác dân vận hay một mảng của công tác dân vận, tuy nhiên vấn đề Đảng bộ tỉnh Hà Tây lãnh đạo công tác dân vận từ năm 1991 đến năm 2008 thì chưa có công trình nghiên cứu nào, vẫn còn bỏ ngỏ Vì vậy, luận án tập trung nghiên cứu, giải quyết những vấn đề sau:

Sưu tầm và khai thác tư liệu, đặc biệt là các tư liệu gốc được lưu trữ tại các trung tâm lưu trữ của Hà Nội và các địa phương thuộc tỉnh Hà Tây cũ về chủ trương, sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Hà Tây đối với công tác dân vận từ năm

25

Đánh giá một cách khách quan những ưu điểm, hạn chế trong lãnh đạo công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây

Đúc rút một số kinh nghiệm trong lãnh đạo công tác dân vận nhằm phục

vụ thực tiễn khi tỉnh Hà Tây sáp nhập vào Thủ đô Hà Nội

Tiểu kết chương 1

Nghiên cứu tổng quan công tác dân vận có thể thấy mảng nội dung này nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà lãnh đạo cao cấp, của giới sử học, của các nhà nghiên cứu Điều này được thể hiện qua số lượng, chất lượng các công trình nghiên cứu trong suốt chiều dài lịch sử từ khi Đảng ra đời cho tới nay, trên các phương diện như: lý luận về vai trò của quần chúng, mối quan hệ máu thịt giữa Đảng với nhân dân, công tác vận động mỗi giai cấp và các đối tượng cụ thể… Tuy nhiên, nghiên cứu về công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây thời

kỳ 1991-2008 mới chỉ bước đầu được tiếp cận và tìm hiểu ở một số khía cạnh nhỏ Điều này có nghĩa là những vấn đề thuộc về quá trình Đảng bộ tỉnh Hà Tây lãnh đạo công tác dân vận chưa có một công trình nào đề cập đến và càng vắng bóng những công trình chuyên khảo, tham khảo Bên cạnh đó, công tác dân vận của tỉnh Hà Tây - cửa ngõ phía Tây Nam của thủ đô Hà Nội, đặc biệt sau sáp nhập thì đây là một phần máu thịt của Thủ đô nó có một ý nghĩa vô cùng quan trọng nhưng lại là một khoảng trống, bị bỏ ngỏ, chưa hề có một công trình nào nghiên cứu đầy đủ và toàn diện Trong khi đó, yêu cầu của thực tiễn đòi hỏi đánh giá một cách nghiêm túc những thành tựu, hạn chế, đúc rút những kinh nghiệm quý báu để Hà Nội có thể làm tốt hơn, thậm trí tốt nhất công tác dân vận, xứng đáng là lá cờ đầu để các địa phương noi gương và học tập Thủ đô Đây chính là

lý do cho sự lựa chọn vấn đề “Đảng bộ tỉnh Hà Tây lãnh đạo công tác dân vận

từ năm 1991 đến năm 2008” làm đề tài luận án tiến sĩ lịch sử, chuyên ngành

Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và đây cũng là nội dung cơ bản luận án hướng tới và giải quyết

26

Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN CÔNG TÁC DÂN VẬN CỦA ĐẢNG BỘ TỈNH HÀ TÂY TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2000

2.1 Những yếu tố tác động đến công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây

và chủ trương của Đảng bộ (1991-2000)

2.1.1 Những yếu tố tác động

* Tình hình dân cư - xã hội tỉnh Hà Tây: Hà Đông và Sơn Tây là hai tỉnh

được thành lập từ thời Pháp thuộc và được duy trì nguyên trạng cho tới đầu năm

1965 Trước yêu cầu của tình hình mới, ngày 21-04-1965, BTV Quốc hội đã phê chuẩn quyết định số 103-NQ/TVQH về việc hợp nhất hai tỉnh Hà Đông và Sơn Tây thành một tỉnh lấy tên là Hà Tây

Sau khi đất nước hoà bình, thống nhất, Hà Tây lại sáp nhập với Hoà Bình thành một tỉnh lấy tên là Hà Sơn Bình vào năm 1976 Tiếp đó, theo kế hoạch xây dựng vào bảo vệ thủ đô Hà Nội, năm 1979 một bộ phận của tỉnh Hà Sơn Bình bao gồm 6 huyện, thị đã cắt chuyển về Hà Nội là: Ba Vì, Thạch Thất, Phúc Thọ, Đan Phượng, Hoài Đức và thị xã Sơn Tây

Năm 1991, Hà Sơn Bình lại được tách thành hai đơn vị hành chính là tỉnh Hà Tây và tỉnh Hoà Bình, đồng thời các huyện, thị sát nhập vào Hà Nội năm 1979 lại được trả về cho Hà Tây Ngày 29-5-2008, Quốc hội phê chuẩn quyết định mở rộng địa giới thủ đô và Hà Tây lại được sát nhập vào Hà Nội kể từ ngày 1-8-2008 Như vậy từ khi tái lập tỉnh (1-10-1991) cho đến trước khi sát nhập vào Hà Nội (1-8-2008), Hà Tây có 14 đơn vị hành chính là thành phố Hà Đông, thành phố Sơn Tây cùng 12 huyện: Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Quốc Oai, Đan Phượng, Hoài Đức, Chương Mỹ, Thanh Oai, Thường Tín, Phú Xuyên, Ứng Hoà, Mỹ Đức; với 324 xã, phường, thị trấn Tỉnh lỵ của Hà Tây đặt tại thành phố Hà Đông

Hà Tây là tỉnh thuộc đồng bằng Bắc Bộ, bên hữu ngạn của hai con sông lớn

là sông Đà và sông Hồng Trước khi sát nhập về Hà Nội, Hà Tây là tấm áo giáp bao

27

bọc phía tây và tây nam Thủ đô Tổng diện tích tự nhiên của Hà Tây là

tích đồi núi Vùng đồng bằng rộng lớn, màu mỡ thuộc châu thổ sông Hồng chính là điều kiện quan trọng để Hà Tây phát triển kinh tế nông nghiệp, thâm canh lúa nước cho năng xuất cao Đặc biệt, nơi đây đã hình thành nhiều vùng chuyên canh hoa màu và cây ăn quả chất lượng tốt; cung cấp cho Thủ đô nhiều sản vật có giá trị cao

Dân số Hà Tây có khoảng 2,5 triệu người, trong đó người Kinh chiếm đa

số Người Mường và Dao chiếm khoảng gần 3 vạn, với 5.925 hộ cư trú tập trung

ở 9 xã thuộc 4 huyện Ba Vì, Quốc Oai, Chương Mỹ, Mỹ Đức; ngoài ra còn có các dân tộc Tày, Thái, Nùng nhưng số lượng không đáng kể Hà Tây có 4 tôn giáo: đạo Phật, Thiên chúa giáo, Tin lành và Cao đài, với tổng số gần 30 vạn tín

đồ, chiếm 12% dân số toàn tỉnh

Thủ công nghiệp giữ vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế – xã hội của nhân dân trong tỉnh, với trên 100 nghề phân thành các nhóm: kim khí, dệt may, vật liệu xây dựng, sản xuất hàng gia dụng Toàn tỉnh hiện nay có 1.150 làng có nghề, chiếm 80% số làng, trong đó có 210 làng nghề đã được tỉnh công nhận Cùng với sản xuất nông nghiệp, kinh tế thủ công nghiệp đã và đang góp phần làm cho đời sống của người dân Hà Tây thêm ấm no, sung túc

Nhắc tới Hà Tây, ai ai cũng biết đó là mảnh đất với nhiều cảnh quan thiên nhiên kỳ thú, làm mê đắm lòng người Đó là núi Tản Viên thờ Thánh Sơn Tinh, người đứng đầu trong “tứ bất tử”; khu di tích Hương Sơn, được mệnh danh là

"Nam thiên đệ nhất động"; quần thể núi Thầy (Quốc Oai) với “nhị thập bát tú sơn”, được ví như vịnh Hạ Long cạn Lao động và tài năng của người dân Hà Tây đã sáng tạo ra nhiều công trình có giá trị văn hoá và nghệ thuật đặc sắc như chùa Bối Khê (Thanh Oai), đình Tây Đằng (Ba Vì), chùa Mía (Sơn Tây), chùa Trăm Gian (Chương Mỹ), chùa Tây Phương (Thạch Thất)…

Nhân dân Hà Tây bao đời luôn tự hào về truyền thống vẻ vang lâu đời của quê hương mình trong quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Nhiều minh

28

chứng lịch sử phản ánh sự đóng góp của cư dân mảnh đất này đối với việc hình thành cội nguồn văn minh sông Hồng Đó là những di chỉ khảo cổ học từ nền văn hoá Phùng Nguyên đến nền văn hoá Đông Sơn đã được tìm thấy ở đây Trong cái nôi của nền văn minh sông Hồng, cư dân Hà Tây đã tạo dựng cho mình một nét cá tính riêng, bản sắc văn hoá của đất trăm nghề Theo dòng lịch sử, Hà Tây còn là miền đất khoa bảng của cả nước Nếu như từ khoa thi đầu tiên (năm 1075) đến khoa thi cuối cùng (năm 1919) nhà nước phong kiến Việt Nam đã lựa chọn được 2.898 vị tiến sĩ, thì có tới 314 trong số đó là người Hà Tây (chiếm 11% tổng số tiến sĩ cả nước, đứng thứ 2 sau Hà Bắc)

Mang trong mình dòng máu Lạc Hồng anh hùng, bất khuất, ở vào địa bàn có vị trí trọng yếu, gắn với Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, nhân dân Hà Tây có truyền thống yêu nước, chiến đấu chống giặc ngoại xâm rất kiên cường, anh dũng Đường Lâm (Ba Vì) - đất hai vua, nơi đây đã sản sinh và nuôi dưỡng hai vị anh hùng dân tộc: Phùng Hưng (766-791), người đã lãnh đạo cuộc khởi nghĩa chống ách đô hộ nhà Đường, được nhân dân kính yêu tôn là “Bố Cái Đại Vương”; Ngô Quyền (899-944) với chiến thắng vang dội trên sông Bạch Đằng năm 938 đã chấm dứt một nghìn năm Bắc thuộc, mở ra kỷ nguyên độc lập mới cho dân tộc Không chỉ có vậy, Hà Tây còn là quê hương của bao anh hùng, hào kiệt khác như: danh nhân văn hoá Nguyễn Trãi, người Nhị Khê - Thường Tín; Phan Huy Chú và dòng họ Phan Huy nổi tiếng ở Quốc Oai; Ngô Thì Nhậm

và Ngô Văn Phái ở Tả Thanh Oai; cùng Ngô Sỹ Liên, Phùng Khắc Khoan, Nguyễn Thượng Hiền…

Cuối thế kỷ XIX khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam, nhân dân Hà Tây lại hăng hái đứng lên cầm vũ khí chiến đấu bảo vệ quê hương, giải phóng đất nước Nhiều lớp người Hà Tây đã tham gia chiến đấu dưới ngọn cờ Cần Vương hay đi theo lãnh tụ khởi nghĩa nông dân kiệt xuất Hoàng Hoa Thám… Cách mạng tháng Tám bùng nổ, dưới sự lãnh đạo của Xứ uỷ Bắc Kỳ, nhân dân địa phương đã nổi dậy giành chính quyền, góp phần vào thắng lợi chung của cả nước

Bước vào cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Đảng bộ tỉnh Hà Tây đã lãnh đạo nhân dân thực hiện cải cách ruộng đất, khôi phục và phát triển kinh tế, xây dựng quê hương Vừa sản xuất vừa chiến đấu, nhân dân Hà Tây đã phát huy cao độ chủ nghĩa anh hùng cách mạng, chẳng những đã góp phần đánh bại hai cuộc chiến tranh phá hoại của giặc Mỹ ở miền Bắc, chi viện đắc lực sức người, sức của cho tiền tuyến lớn miền Nam, mà còn đảm bảo đời sống nhân dân và yêu cầu xây dựng, phát triển kinh tế xã hội, an ninh trên địa bàn tỉnh Hình ảnh “cô gái Suối Hai”, “chàng trai Cầu Giẽ”, bài ca “Chiếc gậy Trường Sơn” từ Ứng Hòa

và phong trào “Ba đảm đang” trên quê hương Đan Phượng đã trở thành biểu tượng sống cho tinh thần và ý chí “không có gì quý hơn độc lập tự do” của Đảng

bộ và nhân dân Hà Tây

Trong thời kỳ đổi mới, Đảng bộ tỉnh Hà Tây đã biết dựa vào dân, phát huy sức mạnh của nhân dân, vượt qua khó khăn, thử thách, ra sức thi đua lao động sáng tạo phấn đấu hoàn thành các mục tiêu kinh tế - xã hội, cùng với cả nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội

Có thể nói, những đặc trưng về mảnh đất con người đã làm nên một Hà Tây rất riêng, rất đặc sắc Làm thế nào để tiếp tục khơi dậy và phát huy sức mạnh của nhân dân Hà Tây trong công cuộc xây dựng quê hương, kiến thiết đất nước, nhất là trong giai đoạn đầu tái lập tỉnh đầy gian nan, thử thách Những năm đầu thập niên 90 thế kỷ XX, sự nghiệp đổi mới do trên trên quê hương Hà Tây đã góp phần tháo gỡ những khó khăn của khủng hoảng kinh tế - xã hội và

30

đạt được những kết quả quan trọng Tuy nhiên, đời sống nhân dân nhất là bộ phận cán bộ công nhân, viên chức, bội đội, nông dân còn nhiều khó khăn Đặc biệt những tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng chính trị ở Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu đã tác động không nhỏ đến tư tưởng, tình cảm của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân Cụ thể trong 2 năm 1992, 1993

“Đảng bộ tỉnh đã xử lý 2.017 đảng viên bằng các hình thức: khai trừ, xóa tên khỏi Đảng, cảnh cáo, lưu Đảng, cách chức, khiển trách” [150; tr 276] Trong khi

đó, các thế lực thù địch tiếp tục phá hoại công cuộc đổi mới và thực hiện “diễn biến hòa bình” nhằm lật đổ chế độ Những diễn biến phức tạp của tình hình địa phương đòi hỏi công tác dân vận của Đảng bộ phải hết sức nhạy bén, kịp thời động viên tinh thần quần chúng, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước Đó cũng là yêu cầu đặt ra đối với công tác dân vận - quyết định nội dung và phương thức công tác dân vận của Đảng bộ tỉnh Hà Tây

* Chủ trương của Trung ương

Sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng – Đại hội Đổi mới, với bài học sâu sắc “lấy dân làm gốc”, công tác dân vận có nhiều chuyển biến tích cực Tuy nhiên, vai trò của MTTQ và các đoàn thể trong hệ thống chính trị vẫn còn nhiều hạn chế, quyền làm chủ của nhân dân chưa thực sự được phát huy Đảng tuy có nhiều kinh nghiệm về công tác dân vận, nhưng chuyển sang giai đoạn mới, quan niệm về nội dung, phương thức hoạt động chưa chuyển biến kịp thời và còn lúng túng trong thực hiện; nhiều nơi có biểu hiện coi nhẹ công tác dân vận; một bộ phận cán bộ, đảng viên quan liêu, tham nhũng, lãng phí, xa rời quần chúng; mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân giảm sút… Trong bối cảnh đó, đòi hỏi Đảng phải quan tâm thực sự tới đổi mới công tác dân vận, củng cố, thắt chặt mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân, khơi nguồn phát huy sức mạnh toàn dân tộc

Trước những đòi hỏi bức thiết của thực tiễn, ngày 27-03-1990, Hội nghị

lần thứ Tám BCH TW (khóa VI) ra Nghị quyết số 8B-NQ/TW về Đổi mới công

31

tác quần chúng của Đảng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng với nhân dân

Đánh giá nghiêm túc tình hình, Nghị quyết đưa ra 4 quan điểm chỉ đạo đổi mới công tác quần chúng, tăng cường mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân:

Một là, cách mạng là sự nghiệp của dân, do dân, vì dân

Hai là, động lực thúc đẩy phong trào quần chúng là đáp ứng lợi ích thiết

thực của nhân dân và kết hợp hài hoà các lợi ích, thống nhất quyền lợi và nghĩa

vụ của công dân

Ba là, các hình thức tập hợp nhân dân phải đa dạng

Bốn là, công tác quần chúng là trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các

đoàn thể

Đây là lần đầu tiên Đảng ra nghị quyết chuyên đề về công tác dân vận Nghị quyết 8B-NQ/TW có tầm chiến lược, định hướng cho công tác dân vận của Đảng trong thời kỳ đổi mới

Những năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX, sự nghiệp đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo đã đạt được những kết quả quan trọng Bên cạnh đó, đất nước cũng phải đối mặt với những khó khăn, thách thức, nhất là những tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng chính trị ở Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu Đồng thời những diễn biến phức tạp trong quá trình tiến hành sự nghiệp đổi mới đã tác động không nhỏ đến tâm tư tình cảm của một bộ phận cán bộ, đảng viên và nhân dân Đời sống còn nhiều khó khăn, trong khi các thế lực thù địch ra sức phá hoại công cuộc đổi mới và thực hiện “diễn biến hòa bình”

Trong bối cảnh đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII diễn ra, Đại hội

đã thông qua Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội Cương lĩnh nhấn mạnh vai quan trọng của quần chúng: “Sự nghiệp cách

mạng là của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Chính nhân dân là người làm nên thắng lợi lịch sử Toàn bộ hoạt động chính đáng của Đảng phải xuất phát từ lợi ích và nguyện vọng chính đáng của nhân dân Sức mạnh của Đảng là ở sự gắn bó mật thiết với nhân dân Quan liêu, mệnh lệnh, xa rời nhân dân sẽ đưa đến

32

những tổn thất không lường được đối với vận mệnh của đất nước” [55, tr 124]

Do đó, cần “phát huy mọi tiềm lực vật chất, tinh thần và trí tuệ của tất cả các giai cấp và tầng lớp xã hội tập hợp trong khối đại đoàn kết dân tộc, phấn đấu vì sự nghiệp dân giàu nước mạnh, từng bước quá độ lên chủ nghĩa xã hội” [55, tr 124]

Trong phương hướng, nhiệm vụ công tác dân vận những năm tiếp theo, Đại hội chỉ rõ: MTTQ và các đoàn thể nhân dân cần được đổi mới về tổ chức và hoạt động để thực sự góp phần thực hiện dân chủ và đổi mới xã hội, chăm lo và bảo vệ lợi ích chính đáng của nhân dân; tham gia các công việc quản lý nhà nước; giữ vững

và tăng cường mối liên hệ mật thiết giữa Đảng và Nhà nước với nhân dân Các đoàn thể có trách nhiệm giáo dục chính trị tư tưởng và đạo đức mới, động viên, phát huy tính tích cực xã hội của các tầng lớp nhân dân, đoàn kết toàn dân, phấn đấu cho sự thành công của công cuộc đổi mới

Tháng 6-1992, Hội nghị lần thứ ba BCH TW (khóa VII) ra Nghị quyết Về

một số nhiệm vụ đổi mới và chỉnh đốn Đảng, Nghị quyết đã dành riêng mục 6

bàn về “Đổi mới và tăng cường công tác vận động nhân dân, củng cố mối quan

hệ giữa Đảng và nhân dân” Nghị quyết yêu cầu: Các cấp ủy Đảng cần tiến hành

sơ kết việc thực hiện Nghị quyết TW tám (khóa VI), khảo sát tình hình đời sống

và tâm trạng các tầng lớp nhân dân, đề ra những nhiệm vụ tiếp tục thực hiện Nghị quyết về công tác vận động nhân dân của địa phương và ngành mình Đồng thời, Nghị quyết nêu vấn đề phải kiện toàn BDV TW và BDV các tỉnh, thành Ở quận, huyện lập khối dân vận gồm các đồng chí lãnh đạo các đoàn thể, do một đồng chí ủy viên thường vụ cấp ủy phụ trách

Nhằm tăng cường công tác dân vận, ngày 09-07-1992, BCH TW ra Quyết

định số 32-QĐ/TW Về chức năng, nhiệm vụ và tổ chức của Ban Dân vận Trung

ương Theo đó, BDV TW là cơ quan tham mưu của BCH TW, mà trực tiếp là

BCT, BTT về công tác dân vận Thực hiện Quyết định 32-QĐ/TW, BTC TW –

BDV TW ban hành Hướng dẫn số 537-TC/TW Về tổ chức và hoạt động của ban

Dân vận Tỉnh ủy, Thành ủy Theo hướng dẫn, BDV Tỉnh ủy là cơ quan tham mưu

33

của Tỉnh ủy, mà trực tiếp là BTV Tỉnh ủy, có chức năng nghiên cứu, kiểm tra, hướng dẫn về công tác dân vận, bao gồm công tác dân tộc, tôn giáo và người Hoa

Hội nghị lần thứ Tư BCH TW Đảng (khóa VII) đã ra Nghị quyết số

04-NQ/HNTW Về công tác thanh niên trong thời kỳ mới, nội dung nhấn mạnh: công tác

thanh niên là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố quyết định sự

thành bại của cách mạng Ngày 12-07-1993, BCT ra Nghị quyết số 04-NQ/TW Về

đổi mới và tăng cường công tác vận động phụ nữ trong tình hình mới Đây là nghị

quyết đầu tiên về công tác vận động phụ nữ, ở đó đã đưa ra 3 quan điểm chỉ đạo công tác phụ nữ trong tình hình mới

Nhằm tăng cường khối đại đoàn kết dân tộc, ngày 17-11-1993, BCT ra

Nghị quyết số 07-NQ/TW Về đại đoàn kết dân tộc và tăng cường Mặt trận Dân

tộc thống nhất Đại đoàn kết dân tộc là đoàn kết mọi người trong đại gia đình

dân tộc Việt Nam, bao gồm các giai cấp, các tầng lớp, các dân tộc, tôn giáo, người trong nước và người định cư ở nước ngoài Củng cố, mở rộng MTTQ Việt Nam cả về tổ chức và hoạt động, đi đôi với củng cố liên minh công – nông – trí

Nhận thức rõ vai trò của người Việt Nam ở nước ngoài, ngày 29-11-1993,

Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 08-NQ/TW Về chính sách và công tác đối với

người Việt Nam ở nước ngoài Nghị quyết là dấu mốc quan trọng đánh dấu sự

chuyển biến trong nhận thức của toàn Đảng đối với công tác người Việt Nam ở nước ngoài

Để xây dựng hệ thống dân vận nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác này, ngày 18-04-1994, BTC TW – BDV TW ra Thông tri số 62-TT/TW

Hướng dẫn tổ chức và hoạt động của Ban Dân vận cấp huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh

Tổng kết 5 năm thực hiện Nghị quyết TW 8B-NQ/TW, ngày 20-03-1996,

BBT ra Chỉ thị số 66-CT/TW Về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết Hội nghị

lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII về công tác thanh niên trong thời kỳ mới Chỉ thị đánh giá tình hình thanh niên và công tác thanh niên sau