Sau đây tôi xin trình bày một số giải pháp về việc sử dụng ph-ơng pháp dạy học trực quan với sự giúp đỡ của đồ dùng dạy học trực quan, đồ dùng dạy học ở đây là máy chiếuProjecter, hoặc t
Trang 1I đặt vấn đề
Lý do chọn đề tài.
Thực hiện Nghị quyết 40/2000/NQ-QH của Quốc hội và chỉ thị
số 14/2001 CTTTg của thủ tớng chính phủ về đổi mới chơng trình giáo dục phổ thông Đến nay việc đổi mới giáo dục phổ thông đã trở thành nền nếp sâu rộng từ đổi mới nội dung chơng trình sách giáo khoa, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học, phơng pháp dạy học,
đặc biệt là chú trọng đến đối tợng dạy học Phần lớn giáo viên đứng lớp đã thích nghi với chơng trình, phơng pháp mới nhất là sử dụng, khai thác triệt để tác dụng thiết bị thực hành, của trang thiết bị,
ph-ơng tiện dạy học nh bảng phụ, tranh ảnh, thiết bị thí nghiệm - thực hành, máy chiếu qua đầu, máy chiếu đa chức năng,
Xuất phát từ cuộc vận động ứng dụng đẩy mạnh công nghệ thông tin vào dạy học của Bộ giáo dục, Sở giáo dục, Phòng giáo dục và ban lãnh đạo nhà trờng nhằm nâng cao chất lợng dạy học Đặc biệt là
bộ môn Tin học nói chung và bộ môn tin học lớp 6 nói riêng việc sử dụng công nghệ thông tin là rất cần thiết
Do hạn chế về nhiều mặt cơ sở vật chất, trang thiết bị, trình
độ giáo viên mà đôi khi phơng pháp dạy học đã không tận dụng hết những thành tựu khoa học công nghệ hiện đại, để truyền tải nhiều thông tin cho ngời học một cách trực quan nên chất lợng dạy và học có mặt hạn chế
Sự thành công của một tiết dạy ngoài phơng pháp dạy của giáo viên và cách học của học sinh, còn cần sự có mặt của đồ dùng dạy học Chính vì cậy mà bản thân tôi luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu, trao đổi với đồng nghiệp và ứng dụng Trong qúa trình tìm tòi, nghiên cứu, học hỏi và ứng dụng đó bản thân tôi đã tìm ra một số giải pháp hữu ích góp phần rất lớn trong việc nâng cao chất lợng bộ môn Tin học lớp 6
Bằng những kinh nghiệm rút ra sau nhiều năm giảng dạy ở trờng
phổ thông tôi đã mạnh dạn viết đề tài ''áp dụng phơng pháp dạy
học trực quan để nâng cao chất lợng dạy học môn Tin học lớp 6''
Sau đây tôi xin trình bày một số giải pháp về việc sử dụng
ph-ơng pháp dạy học trực quan với sự giúp đỡ của đồ dùng dạy học trực quan, đồ dùng dạy học ở đây là máy chiếu(Projecter), hoặc tivi màn hỡnh rộng là tranh ảnh, là biểu tợng mà bản thân tôi đã tìm ra
II phần nội dung
1 Cơ sở lý luận
Việc đổi mới chơng trình sách giáo khoa đặt trọng tâm vào việc đổi mới phơng pháp dạy học Chỉ có đổi mới căn bản phơng
Trang 2pháp dạy học và chúng ta có thể tạo đợc sự đổi mới thực sự trong giáo dục, mới có thể đào tạo đợc lớp ngời năng động, sáng tạo có tiềm năng cạnh tranh trí tuệ trong bối cảnh nhiều nớc trên thế giới hớng tới nền kinh tế tri thức
Trong vài thập kỷ gần đây, đã có sự bùng nổ về thông tin hay gọi là thời đại thông tin Cùng với việc sáng tạo ra hệ thống công cụ mới, con ngời cũng đã tập trung trí tuệ từng bớc xây dựng ngành khoa học tơng ứng để đáp ứng những yêu cầu khai thác tài nguyên thông tin Trong bối cảnh đó, ngành Tin học đợc hình thành và phát triển thành một ngành khoa học độc lập với các nội dung, mục tiêu, phơng pháp nghiên cứu riêng và ngày càng có nhiều ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực hoạt động của xã hội loài ngời
Tin học đợc đa vào nhà trờng, vào giáo dục của nớc ta nhằm giúp học sinh chúng ta theo kịp với trình độ phát triển của khu vực và thế giới Đa Tin học vào nhà trờng nói chung và THCS nói riêng là một việc làm cần thiết để các em làm quen và tiếp cận với công nghệ khoa học tiên tiến
Hoạt động nhận thức của con ngời là từ trực quan sinh động
đến t duy trừu tợng Đối với học sinh lớp 6 khi học bộ môn Tin học này không thể làm trái với nguyên lý nhận thức đó Việc dạy tin học trong nhà trờng hiện nay đối với nớc ta không phải là dễ, vì Tin học nó gắn liền với một công cụ riêng của môn học là máy tính “Tin học là ngành khoa học nghiên cứu các quá trình có tính chất thuật toán nhằm mô tả biến đổi thông tin Là khoa học dựa trên máy tính điện tử nghiên cứu cấu trúc, các tính chất chung của thông tin, các quy luật và
ph-ơng pháp thu thập, lu trữ, tìm kiếm thông tin, xử lý thông tin một cách tự động chính xác qua công cụ là máy tính điện tử” Vậy làm thế nào để cho học sinh dễ hiểu một cách nhanh chóng chính xác
và có kỹ năng thực hành là một nhiệm vụ rất quan trọng của ngời giáo viên dạy Tin học hiện nay
Để giảng dạy tốt bộ môn Tin học có chất lợng, đạt kết cao thì
ng-ời thầy giáo ngoài tin thông về bộ môn Tin học, cần nắm chắc
ph-ơng pháp dạy học trực quan Phph-ơng pháp dạy học trực quan là phph-ơng pháp dạy học mà từ các hình ảnh, hoạt động trực quan đến t duy trừu tợng hay còn gọi trực quan hoá thông tin thông qua các công cụ trực quan
2 thực trạng của đề tài nghiên cứu
Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vai trò đơn thuần là ngời truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành ngời thiết kế, tổ chức hớng dẫn các hoạt động độc lập
Trang 3kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu chơng trình Trên lớp, học sinh hoạt động là chính nhng khi soạn giáo án, giáo viên phải đầu t công sức, thời gian rất nhiều so với kiểu dạy và học thụ động mới có thể thực hiện trên lớp với vai trò là ngời gợi mở, xúc tác động viên, cố vấn, trọng tài trong các hoạt động tìm tòi hào hứng tranh luận sôi nổi của học sinh Để làm đợc điều này thì đòi hỏi ngời giáo viên phải có trình độ chuyên môn sâu rộng, có trình độ s phạm lành nghề mới tổ chức, hớng dẫn các hoạt động của học sinh mà nhiều khi diễn biến ngoài tầm dự kiến của giáo viên
Khó khăn lớn nhất hiện nay ở các trờng học khi áp dụng phơng pháp dạy học trực quan vào giảng dạy vẫn là trang thiết bị nghe nhìn, phơng tiện dạy học còn nhiều thiếu thốn và bất cập Trờng THCS Quang Trung cha có phòng học bộ môn, phòng học máy tính
ch-a đạt chuẩn về cả số lợng lẫn chất lợng Để áp dụng phơng pháp này vào dạy Tin học thì đòi hỏi phải có đèn chiếu (máy chiếu qua đầu -Over head) hay đèn chiếu (Projecter), hoặc là màn hỡnh tivi lớn ,máy vi tính đó là cha kể đến việc nếu áp dụng đồng loạt thì mỗi lớp cũng
đều phải đợc trang bị
Tin học là một môn học mới đợc đa vào giảng dạy tại trờng THCS Quang Trung cỏch đõy mới vài năm chậm hơn so với các trờng vùng đô thị
đặc biệt là các em lớp 6 vừa mới tiếp xúc với bộ môn mới đầu tiên mặc dù các em rất thích máy tính nhng là để chơi các trò chơi trên máy chứ cha ý thức đợc tầm quan trọng của bộ môn nên chất lợng học tập còn hạn chế Đây là bộ môn đặc trng muốn đạt chất lợng cao đòi hỏi các em phải tiếp xúc với máy tính nhiều nhng thời lợng mỗi tuần chỉ có 2 tiết trên lớp thì các em cha thể thực hành hết các kiến thức
đã học mà nếu có thực hành hết thì sẽ chóng quên Trong giờ thực hành các em phải ngồi theo nhóm: 2-3 em/1 máy
Bên cạnh đó do hoàn cảnh kinh tế còn khó khăn gia đình không
có điều kiện để mua máy tính cho con em học, theo thống kê của giáo viên dạy thì mỗi lới chỉ đợc 1 đến 2 em là gia đình có máy vi tính
Một thực tế khác là ý thức học tập của một số học sinh không cao, không hứng thú trong học tập, lời hoạt động, không tích cực tự giác, ý thức tự học, tự rèn luyện yếu
Qua kết quả kiểm tra trên thì đa phần các em nắm kiến thức lí
thuyết còn yếu, các em hay quên và cha vận dụng vào thực hành đợc nếu không có sự hớng dẫn của giáo viên Từ thực tế trên và bản thân tôi là một giáo viên dạy bộ môn Tin học luôn suy nghĩa phải đa ra những giải pháp nh thế nào để các em nắm lí thuyết chắc hơn nhớ lâu hơn và vận dụng vào thực hành tốt hơn Sau một thời gian suy
Trang 4nghĩ tiến hành thực nghiệm tôi đã thu đợc những kết quả rất tốt sau
đây tôi xin đề ra một số giải pháp sử dụng các dụng cụ trực quan trong dạy học nhằm nâng cao chất lợng giảng dạy bộ môn Tin học lớp 6
3 giải pháp.
a Trực quan hoá thông tin dạy học.
Trực quan hoá thông tin dạy học là một quá trình thông qua đó ngời học tri giác các tài liệu học tập dới dạng các biểu trng hình ảnh,
âm thanh, mô hình, vật thật, với sự hỗ trợ của dụng cụ trực quan
Dụng cụ trực quan đợc sử dụng trong môi trờng học tập nh trong dạy học, giáo dục qua vệ tinh dựa trên cơ sở máy tính, dụng cụ trực quan có thể đợc sử dụng hiệu quả để giảng dạy các sự kiện, các chỉ dẫn, các quá trình và các khái niệm trừu tợng mà chúng thờng khó nhớ, khó hiểu Các mục tiêu dạy học có thể thực hiện tốt nếu biết phát huy thông qua công cụ trực quan
Có thể nói dụng cụ trực quan có nhiều thuận lợi hơn hẳn so với dạy học bằng ngôn ngữ: Chứa nhiều thông tin và tổ chức thuận lợi các thông tin trong cùng một vị trí, làm đơn giản các khái niệm, làm sáng tỏ các chi tiết của một khái niệm dựa trên ngôn ngữ trừu tợng
Đặc biệt là tranh ảnh trực quan làm tăng sự nhớ trong học tập đây là một trong những mục tiêu hàng đầu của giáo dục
Từ những u điểm trên, tôi nhận thấy nếu áp dụng vào dạy học nhờ dụng cụ trực quan là đèn chiếu, tranh ảnh, biểu tợng vào dạy Tin học có hiệu quả rất cao
Trớc khi sử dụng dụng cụ trực quan cho một bài học thì trớc hết Giáo viên cần xác định bài nào cần dụng cụ trực quan và những dụng
cụ trực quan đó là gì phục vụ cho những đơn vị kiến thức nào trong bài học
Tiếp đến là công tác chuẩn bị với dụng cụ trực quan Ví dụ dạy
bài : “Máy tính và phần mềm máy tính” cần chuẩn bị những đồ
dùng trực quan khi giới thiệu cấu trúc chung của máy tính điển tử nh:
bộ xử lí trung tâm (con chíp), thanh RAM, các ổ đĩa các thiết bị lu giữ thông tin nh USB, đĩa mềm, đĩa CD, DVD hay hình ảnh của một số loại máy vi tính trong thực tế bằng cách chụp bởi tranh ảnh hoặc các dụng cụ trực quan thiết thực nh thế HS mới nhớ lâu và thấy trong thực tế có thể gọi tên dụng cụ trực quan chính xác
Đèn chiếu tơng đối dễ sử dụng và việc chuẩn bị cho việc dạy học với đèn chiếu tơng đối dễ dàng, ít tốn thời gian Tuy nhiên để sử dụng đèn chiếu thì phải có sự chuẩn bị kiến thức và các nội dung kiến thức cần trình chiếu Nội dung đa lên máy chiếu phải rõ ràng chính xác và phải có máy vi tính
Trang 5Chẳng hạn: khi nói đến máy tính hoặc máy in thì ta đa hình
ảnh minh họa, bằng quan sát trực quan nh thế học sinh sẽ ghi nhớ kiết thức tốt nhất
b Tạo những tác nhân kích thích trực quan thông qua biểu trng ngôn ngữ, biểu trng đồ hoạ, biểu trng tranh ảnh.
Muốn sử dụng phơng pháp dạy học này thành công thì việc đầu tiên ngời thầy phải làm là thiết kế các thông điệp trực quan đòi hỏi nhiều sức lực và trí lực nhng lại là công việc đem lại nhiều lợi ích Việc thiết kế các tài liệu dạy học trực quan mới có thể tạo nên sự thay
đổi, và khi ngời học chú ý sẽ cho nhiều điều bổ ích Ngời thiết kế phải quan tâm tới khía cạnh giảng dạy, tính trực giác và đặc biệt quan tâm tới những kĩ năng học tập của học sinh trong nghiên cứu và thực hành Ngời giáo viên phải biết phân tích chọn lựa các loại hình trực quan sao cho phù hợp với nội dung bài học
* Dạy học trực quan bằng biểu trng ngôn ngữ.
Biểu trng ngôn ngữ đợc tạo ra từ chữ viết dới dạng một từ đơn lẽ hoặc câu hoàn chỉnh dùng đặt tên đối tợng, định nghĩa, mô tả
đối tợng
Thờng khi dạy các bài học lý thuyết tôi thờng sử dụng loại biểu
tr-ng trực quan bằtr-ng tr-ngôn tr-ngữ
Ví dụ: Dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” tôi chiếu
sơ đồ cấu trúc chung của máy tính điện tử lên màn hình rồi yêu cầu học sinh quan sát và cho biết máy tính điện tự gồm những phần nào Sau đó giáo viên chỉ vào từng đối tợng trên sơ đồ và giới thiệu lần lợt các khái niệm của các thành phần trong cấu trúc máy tính
Trang 6Hay khi dạy bài “Định dạng văn bản”, thì đa lên màn hình các
bớc thực hiện định dạng Font nh sau:
Bớc 1 Chọn khối văn bản cần định dạng
Bớc 2 Click Format \ Font Bớc 3 Hộp thoại Font xuất hiện chọn Font
+ Font color: màu chữ
+ Underline Style: đờng gạch chân
+ Underline Color: màu đờng gạch chân
+ Preview: khung hiển thị
Bớc 4 Click OK
Yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi liên quan:
? Nêu các bớc để định dạng văn bản phông chữ, kiểu chữ, cỡ chữ bằng menu lệnh (HS chỉ cần quan sát màn hình và nêu đợc các bớc cần định dạng phông chữ…)
? Thao tác quan trọng nhất trong định dạng văn bản là gì (HS chọn phần văn bản cần định dạng)
* Dạy học trực quan bằng biểu trng đồ hoạ.
Biểu trng đồ hoạ đợc tạo ra bằng nhiều cách đồ họa liên quan với hình ảnh, đồ hoạ liên quan với khái niệm, đồ hoạ tuỳ ý Việc dạy học trực quan bằng biểu trng đồ hoạ trong Tin học giúp ngời học có thể thao tác nhanh các bớc thực hành - đây là yêu cầu cần đạt của ngời học Tin học, dựa vào các biểu trng đồ hoạ này học sinh có thể phát hiện ra khái niệm, ý nghĩa của nó
Chẳng hạn khi dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản” giáo
viên cần cho học sinh làm quen với việc sao chép, di chuyển, cắt (xoá) nhanh qua các biểu tợng
Giáo viên đa các biểu tợng
Tơng tự bài “Chỉnh sửa văn bản” giáo viên đa các biểu tợng
? Hãy nêu tên các biểu tợng trên và tính năng của các biểu tợng
Trang 7* Dạy bài “Định dạng văn bản” ngoài việc định dạng văn bản
bằng menu lệnh giáo viên cần cho học sinh định dạng văn bản thông qua các biểu tợng sau
Hs nhìn vào biểu tợng và nêu chức năng của các biểu trợng từ đó các em nắm chắc hơn kiến thức lí thuyết để vận dụng vào làm thực hành tốt hơn
* Dạy bài “Trình bày trang văn bản và in” ngoài việc dùng
lệnh in, xem văn bản bằng menu lệnh thì có thể in, xem văn bản thông qua các biểu tợng sau
* Dạy học trực quan bằng biểu trng hình ảnh
Biểu trng hình ảnh đợc tạo ra nh ảnh chụp, tranh minh hoạ, tranh vẽ Tất cả đều phản ánh sự vật và ý nghĩa dới dạng các biểu
tr-ng cụ thể và matr-ng tính hiện thực cao, tr-ngời học có khả nătr-ng phiên dịch các biểu trng hình ảnh thành các vật tơng tự trong thế giới hiện thực
Khi dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” ta có thể sử
dụng một số ảnh, ảnh minh hoạ về máy tính, một số thiết bị của máy tính nh đĩa mềm, USB ổ cứng, … để học sinh quan sát và phân biệt
Hoặc khi dạy bài “Hệ điều hành Windows” để giúp học sinh
sớm hình thành kỉ năng làm việc với máy tính nh khởi động máy tính, tắt máy tính hay phân biệt các đối tợng trên màn hình máy tính ta tiến hành đa một số hình ảnh liên quan
Trang 8* Kết hợp các loại hình trực quan.
Giữa các loại hình trực quan, ngời thiết kế có thể kết hợp đa dạng các loại biểu trng trực quan ngôn ngữ, hình ảnh, đồ hoạ với nhau Đối với hầu hết học sinh ba loại này bao gồm nhiều mức độ khác nhau rất có ích trong học tập
Ví dụ: Khi dạy bài “Máy tính và phần mềm máy tính” ta có
thể sử dụng kết hợp giữa biểu trng hình ảnh và biểu trng ngôn ngữ
Giáo viên yêu cầu:
- Quan sát hình ảnh và cho biết ở hình trên đâu là thiết bị xuất, nhập,
* Dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản”, “Định dạng văn
bản” ta có thể sử dụng kết hợp cả ba hình thức trực quan
Các biểu t ợng ch ơng
trình
Thanh công việc
Trang 9* Dạy bài “Định dạng văn bản” ta chiếu hình ảnh sau và kết
hợp cho học sinh thực hiện định dạng phông chữ, cỡ chữ, kiểu chữ trên máy tính thì học sinh dể tiếp thu bài và ghi nhớ lâu hơn
c Xây dựng các kĩ năng, thực hành
* Kĩ năng nhận biết tính năng các loại biểu tợng.
Sau một tiết học tôi thờng củng cố lại cho học sinh những cái vừa học bằng các dạng bài tập trắc nghiệm giúp học sinh nắm lại bài, học sinh có thể phân biệt đợc lệnh, các biểu tợng và nắm ý nghĩa của
Thanh Menu bar Thanh Tool
bar
Thanh Formatin g
Tha
nh Dra win g
Thanh cuộn
Th ớc dọc
Th ớc ngang
Trang 10Ví dụ: Dạy bài “Làm quen với soạn thảo văn bản”: Nối các ý
của cột A, B, C, D sao cho hợp lý
Ctrl + O
Ctrl + N
Ctrl + S
Alt + F4
File \ Open File \ Save File \ Exit File \ New
Tạo tập tin văn bản mới
Đóng tập tin văn bản
Mở văn bản đã có
Lu văn bản
* Khi dạy bài “Chỉnh sửa văn bản”: Dùng các từ, cụm từ điền
vào chổ trống cho phù hợp
(4) Delete
Các bớc sao chép khối
Bớc1 Chọn khối
Bớc2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tợng )
Bớc3 Đa con trỏ đến vị trí mới
Bớc4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tợng )
Các bớc chuyển khối
Bớc1 Chọn khối
Bớc2 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tợng )
Bớc3 Đa con trỏ đến vị trí mới
Bớc4 Click vào (hay bấm tổ hợp phím hoặc Click biểu tợng )
Các bớc xoá khối
Bớc1 Chọn khối
Bớc2 Click vào (hay bấm phím hoặc Click biểu t-ợng )
* Rèn luyện kĩ năng thao tác trên máy
Để việc học Tin học của học sinh đạt kết quả tốt, chất lợng cao, học sinh nắm chắc bài, biết thao tác trên máy tính cần cho học sinh học tại phòng máy, học sinh vừa nghe giáo viên giảng bài vừa ghi bài
và thực hiện trên máy tính theo từng bớc một Với cách tổ chức học