Qua thực tế giảng dạy và quản lý tại trường PTDTBT hơn 11 năm, tôi nhậnthấy phân môn Tập làm văn là phân môn khó nhất trong các phân môn của mônTiếng Việt, trong đó kĩ năng viết văn miêu
Trang 1“MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỈ ĐẠO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG LÀM VĂN
MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 5 Ở TRƯỜNG PTDTBT”
1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài, sáng kiến, giải pháp:
Tiếng Việt là tiếng phổ thông của dân tộc Việt Nam Trong nhà trường Tiểuhọc, Tiếng Việt là đối tượng mà học sinh cần chiếm lĩnh Đồng thời, cũng là mộtmôn học được gọi là môn Tiếng Việt Môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học có nhiệm vụhình thành và phát triển cho học sinh các kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết để học tập vàgiao tiếp trong môi trường hoạt động, góp phần rèn luyện các thao tác tư duy MônTiếng Việt còn cung cấp cho học sinh những kiến thức ban đầu về vốn từ, vốn sống,những kĩ năng cơ bản nhất trong giao tiếp Học tập môn này, học sinh còn được bồidưỡng tình yêu tiếng Việt, hình thành thói quen giữ gìn sự trong sáng của tiếngViệt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt Nam
Trong chương trình Tiểu học mới, Tiếng Việt được chia thành các phân môn,mỗi phân môn có nhiệm vụ rèn luyện cho học sinh những kĩ năng nhất định Phânmôn Tập làm văn là phân môn mang tính tổng hợp cao nhất, nó có vai trò rèn chohọc sinh cả bốn kĩ năng, trong đó quan trong là các kĩ năng nghe, nói, viết Đối vớiphân môn này, các em được rèn luyện năng lực trình bày ở dạng văn bản với nhiềuthể loại khác nhau
Với học sinh lớp 5, việc rèn kĩ năng làm văn miêu tả cho các em là cần thiết.Học tốt văn miêu tả sẽ là điều kiện thuận lợi để học tốt các môn học khác ở Tiểuhọc và học tiếp lên các lớp trên Việc giúp các em hoàn thành tốt bài văn miêu tả sẽgóp phần nâng cao năng lực viết, cảm thụ văn học, giúp các em khám phá đượcnhững cái hay cái đẹp viết được bài văn với ngôn ngữ trong sáng, lời hay ý đẹp,xây dựng văn bản khúc chiết
Qua thực tế giảng dạy và quản lý tại trường PTDTBT hơn 11 năm, tôi nhậnthấy phân môn Tập làm văn là phân môn khó nhất trong các phân môn của mônTiếng Việt, trong đó kĩ năng viết văn miêu tả của học sinh dân tộc còn bọc lộ những
Trang 2hạn chế nhất định Để thực hiện được mục tiêu của phân môn Tập làm văn là phảixây dựng được kĩ năng nói và viết thành thạo, các em cần huy động tất cả các kiếnthức của các phân môn Tập đọc, Chính tả, Luyện từ và câu, Kể chuyện, và các mônkhoa học khác…Trong khi đó, các em học yếu thì rất “chán” học phân môn tập làmvăn.
Nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao chất lượng dạyhọc trong nhà trường nói chung, dạy cho học sinh lớp 5 học tốt hơn văn miêu tả nóiriêng, tôi mạnh dạn đưa ra SKKN của mình với đề tài: “Một số biện pháp chỉ đạonâng cao chất lượng làm văn miêu tả cho học sinh lớp 5 ở trường PTDTBT”
1.2 Điểm mới của đề tài, sáng kiến:
Điểm mới của “ Sáng kiến một số giải pháp chỉ đạo nhằm nâng cao chấtlượng làm văn miêu tả lớp 5 ở trường PTDTBT” Từ thực trạng của học sinh là họcsinh dân tộc Bru- Vân Kiều ở trường còn hạn chế về làm văn miêu tả Nâng caochất lượng làm văn miêu tả còn thể hiện ở sự đồng bộ, thống nhất trong công tácquản lý chỉ đạo đối với tổ, khối, đến giáo viên Chuyên môn phải tăng cường chỉđạo thực hiện sinh hoạt chuyên môn với hình thức đi sâu vào từng chuyên đề cụ thểcủa phân môn tập làm văn Tăng cường công tác chỉ đạo dạy học về phương phápquan sát đồ vật theo một trình tự hợp lý, bằng các cách khác nhau, phát hiện đượcđặc điểm, phân biệt đồ vật này với đồ vật khác, sự khác nhau về không gian thờigian, tình cảm của con người với cảnh vật Mà điều cốt lõi và sự khác biệt đối vớiđối tượng học sinh dân tộc là phải trực quan sinh động, gần gủi đến cụ thể trongquá trình hình thành kiến thức cho học sinh.Tổ chức khảo sát chất lượng, dạy thựcnghiệm chuyên đề, tổ chức đánh giá nhận xét, rút kinh nghiệm thông qua mỗi lầnthực hiện, từ đó có kết luận chung về phương pháp, hình thức dạy học phù hợp cóhiệu quả thiết thực với đối tượng học sinh Đối với học sinh của đơn vị là vùng khó,vùng đặc biệt khó khăn, việc tiếp nhận tri thức cũng như nhận thức của học sinhcòn những hạn chế nhất định Nhằm khắc phục những nhược điểm đó tăng cườngdạy học tích hợp Tiếng Việt cho học sinh dân tộc từ lớp 3 đến lớp 5 Điểm khác biệtnữa là giáo viên dạy tiếng Việt lớp 5 cũng yêu cầu phải thông hiểu tiếng Bru- Vân
Trang 3Kiều bằng cách tự học và nhà trường gửi đi đào tạo, ở huyện hay tỉnh Sáng kiếnđưa ra được một giải pháp có tính ưu việt là tích lũy vốn từ, kiến thức văn học, sổtay chính tả, sổ tay văn học nhằm giúp học sinh chắt lọc các từ ngữ hay, những hìnhảnh ấn tượng, sinh động, những câu văn câu thơ giàu hình ảnh, từ đó các em “giàu”vốn từ, vốn sống khi viết văn Bố trí đội ngũ phù hợp với năng lực sở trường củagiáo viên, giao trách nhiệm cho những giáo viên thực sự có có năng khiếu, năng lực
về tiếng Việt đảm nhận dạy phân môn tiếng Việt của khối 4,5.Từ đó giáo viên cóthời gian nghiên cứu kĩ bài dạy, soạn giảng có chiều sâu hơn, chất lượng bài soạnđược nâng cao do đó chất lượng dạy phân môn tập làm văn đối với dạng bài miêu
tả mới đạt được kết quả như mong muốn
1.3 Phạm vi áp dụng đề tài, sáng kiến:
Tập trung nghiên cứu một số giải pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng làm vănmiêu tả cho học sinh lớp 5 ở trường PTDTBT, thực hiện trong nội bộ trườngPTDTBT, đã và đang áp dụng triển khai dạy học trong những năm học vừa qua, cóthể vận dụng dạy học ở địa bàn khó khăn,có những đặc điểm tương đồng, đối tượng
là học sinh dân tộc Bru- Vân Kiều
2.Phần nội dung
2.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu:
Trường vừa mới được thành lập cách đây vừa tròn 12 năm, đến nay cơ sở vậtchất còn thiếu thốn, trang thiết bị dạy học vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu dạy học.Đặc biệt trường đóng chân trên địa bàn xã biên giới vùng đặc biệt khó khăn có100% học sinh là con em dân tộc Bru-Vân Kiều Đa số các học sinh đều nói tiếng
mẹ đẻ tiếng Bru- Vân Kiều, tiếng Việt còn nhiều hạn chế, vốn từ ngữ của các emcòn nghèo vẫn còn bất đồng về ngôn ngữ Đời sống kinh tế của nhân dân còn nhiềuthiếu thốn, có nhiều hộ nghèo, đứt bữa còn phụ thuộc vào các nguồn trợ cấp củaNhà nước Phụ huynh chưa thật quan tâm nhiều đến việc học tập của con em Địahình hiểm trở, có nhiều khe suối rất nguy hiểm khi đi lại vào mùa mưa Các bảnsống biệt lập, cách xa trung tâm xã từ 7km đến 20 km đường rừng Mật độ dân cưsinh sống thưa thớt, độ tuổi của học sinh ở các bản không đồng đều Do đó các em
Trang 4ở bản xa không có điều kiện gặp gỡ giao lưu, học hỏi các bạn ở vùng thuậnlợi.Thậm chí nơi các em sinh sống vẫn chưa có điện lưới, chưa hưởng được niềmhạnh phúc trọn vẹn Cái nhu cầu tối thiểu ấy thôi tưởng chừng như đơn giản, tầmthường với chúng ta, nhưng các em đâu xem được những chương trình thiếu nhi,phim hoạt hình hay là những buổi biểu diễn văn nghệ của các bạn cùng trang lứa,những buổi tối xem truyền hình trực tiếp những chương trình lớn nói về cuộc sống,kinh tế xã hội, văn học, thơ ca, nhạc họa Thì các em đâu dễ gì có “vốn sống”, vốn
từ phong phú, bóng bẩy được Chính những yếu tố đó thôi cũng ảnh hưởng khôngnhỏ đến chất lượng, kĩ năng viết tập làm văn nói chung và làm văn miêu tả nóiriêng
2.2 Chất lượng học sinh.
Nhìn chung chất lượng dạy học của nhà trường trong những năm gần đây đã
có những bước tiến vượt bậc về nhiều mặt Nhưng để so sánh với các đợn vị ở vùngthuận lợi thì ở một số học sinh , một số kỹ năng vẫn chưa đạt được yêu cầu cơ bản.Các kỹ năng cơ bản (nghe, nói, đọc, viết) cơ bản đạt yêu cầu, chất lượng khágiỏi còn khiêm tốn Học sinh đọc vẫn còn sai dấu thanh do phương ngữ, viết cònsai nhiều về lỗi dùng từ và khả năng diễn đạt, vốn từ còn nghèo, tư duy còn hạnchế, ít sáng tạo Chất lượng về các bài tập làm văn chưa cao, vẫn còn những hạnchế nhất định, dạng bài văn miêu tả ở lớp 5 cơ bản vẫn còn thấp hơn so với cáctrường ở vùng thuận lợi
Trong ngôn ngữ và lối diễn đạt lúng túng, vẫn còn mang nặng tính chất đặc thùcủa địa phương (phương ngữ)
Học văn miêu tả, làm văn miêu tả nhưng nhiều học sinh lại thiếu vốn sốngthực tế nên dẫn đến một số tình huống hay gặp trong dạy học văn miêu tả như: Họcsinh làm bài văn rất ngắn- khoảng 8, 10 dòng; các em sử dụng các gợi ý của giáoviên hay sử dụng các đoạn văn mẫu để viết Tiếng Việt là tiếng nói để giao tiếp củacác em nhưng vốn Tiếng Việt lại rất hạn chế Trong khi đó, việc học kiểu bài miêu
tả trong phân môn Tập làm văn lớp 5 lại yêu cầu vốn từ ngữ, năng lực tư duy rất
Trang 5lớn Vốn từ của các em chưa phong phú, chưa hiểu hết nghĩa của từ nên việc vậndụng vào bài làm còn nhiều sai sót.
2.3 Trang thiết bị dạy học:
Điều kiện của nhà trường còn gặp nhiều khó khăn, nên việc đảm bảo cơ sở
vật chất và trang thiết bị dạy học còn thiếu thốn, hệ thống phòng học còn thiếu.Thiết bị dạy học được ngành trang cấp đã lâu, thiết bị thiếu tính đồng bộ, mặc dùnhà trường đã có nhiều cố gắng trong việc đầu tư mua sắm thêm thiết bị dạy họcnhưng cũng chưa đáp ứng đầy đủ, vì vậy cũng gặp không ít khó khăn trong quátrình dạy học Các khu vực lẽ xa khu vực trung tâm chưa đáp ứng đủ hệ thống máychiếu, điện sáng để áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học
Chính vì điều kiện cơ sở vật chất như vậy nên đã ảnh hưởng không nhỏ đến chấtlượng dạy học của nhà trường
Chính vì lẽ đó nên trong những năm qua ban giám hiệu nhà trường đã tích cựctham mưu với các cấp ủy đảng, ban ngành đầu tư về cơ sở vật chất, trang thiết bịdạy học Không ngừng đáp ứng nhu cầu và cung ứng khá đầy đủ trang thiết bị dạyhọc để ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học một cách có hiệu quả
2.4 Đội ngũ giáo viên:
Đội ngũ giáo viên trong trường phần lớn là giáo viên trẻ chưa có nhiều kinhnghiệm trong việc đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là kinh nghiệm dạy họctập làm văn và kĩ năng viết văn miêu tả, dạy học sinh vùng cao con em đồng bàodân tộc Bru- Vân Kiều Nhiều giáo viên chưa thông hiểu tiếng dân tộc cũng như
Trang 6chưa nắm hết phong tục tập quán của bà con, nên cũng ảnh hưởng không nhỏ đếnviệc nâng cao chất lượng dạy học phân môn tập làm văn nói riêng và dạy học cácphân môn khác Việc vận dụng dạy học tích hợp chưa được giáo viên vận dụng triệt
để nên lượng kiến thức, kĩ năng cung cấp cho các em trong một tiết Tập làm vănthường rất lớn, nhiều lúc dẫn đến tình trạng quá tải trong tiết học Giáo viên đã cónhiều cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học nhưng đôi khi cũng ngạichưa đổi mới một cách mạnh mẽ mà còn “ e ngại” không “thoát li” các gợi ý củasách giáo khoa, vẫn bó buộc trong khuôn mẫu
Chính vì thế mà việc bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao tay nghềcho giáo viên đã và đang được bộ phận chuyên môn, nhà trường hết sức chú trọng
Do đó trong năm học 2013- 2014 đội ngũ giáo viên của nhà trường đã có sự tiến bộvượt bậc về chuyên môn, kinh nghiệm dạy học tập làm văn được nâng lên và đặcbiệt là dạy học làm văn miêu tả ở học sinh lớp 5, được đầu tư đúng mức
2.5 “MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỈ ĐẠO NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC LÀM VĂN MIÊU TẢ CHO HỌC SINH LỚP 5 Ở TRƯỜNG PTDTBT”.
Qua nghiên cứu, tiềm hiểu và qua thực tiễn dạy học cũng như làm công tácquản lý ở vùng đặc biệt khó khăn hơn 11 năm nay Với vai trò là phó Hiệu trưởngphụ trách chuyên môn ở trường đóng chân trên địa bàn xã đặc biệt khó khăn Tôixin nêu lên một số giải pháp chỉ đạo đã và đang làm để nâng cao chất lượng dạyhọc làm văn miêu tả cho học sinh lớp 5 ơ đơn vị như sau:
Trang 7với năng lực, điều kiện hoàn cảnh, sức khỏe, nguyện vọng của từng giáo viên để từ
đó lựa chọn bố trí công việc một cách khoa học và hợp lý nhất.Từ những địnhhướng cụ thể đó nhà trường và chuyên môn xem xét tình hình thực tế của đơn vị,
có bao nhiêu lớp 5, khả năng, chất lượng lớp đó như thế nào? Sau đó lựa chọnnhững giáo viên có năng lực, sở trường, năng khiếu về phân môn Tiếng Việt, nhiệthuyết, yêu nghề, có tin thần trách nhiệm cao, có sức khỏe để đảm đương dạy họcTiếng Việt lớp 5 Bố trí những giáo viên dạy giỏi, hiểu biết được tiếng Bru-VânKiều, có kinh nghiêm lâu năm trong dạy học lớp 5 nói chung và có năng lực về dạyTiếng Việt nói riêng Động viên và đồng thời giao nhiệm vụ cụ thể cho từng giáoviên đứng lớp phải tuân thủ sự chỉ đạo của nhà trường nhằm nâng cao hiệu quả dạyhọc phân môn tập làm văn và chú trọng đến làm văn miêu tả lớp 5 vì kĩ năng nàyhọc sinh còn hạn chế, nhằm khắc phục sớm nhất những hạn chế đã chỉ ra
Giải pháp thứ hai:
Tổ chức cho giáo viên khảo sát chất lượng dạng bài văn miêu tả, nhằm đánh giá thực chất những điểm mạnh và hạn chế cơ bản nhất của học sinh, từ
đó đưa ra những giải pháp hợp lý nhất trong quá trình dạy học.
Ngay từ những tuần đầu tiên của năm học, sau khi học sinh học xong bài ôntập về văn miêu tả, chuyên môn cùng tổ chuyên môn ra đề khảo sát chất lượngdạng bài văn miêu tả để nắm chắc chất lượng thực chất của học sinh và lớp đó đểthuận tiện trong quá trình chỉ đạo Ra đề phải đảm bảo 02 em ngồi cạnh nhau làmhai đề khác nhau, đề phải phân loại được học sinh khá giỏi, học sinh trung bình,yếu, đảm bảo đúng chuẩn kiên thức kĩ năng, đúng tiến độ chương trình dạy học.Yêu cầu đề bài phải phân hóa được từng đối tương học sinh
Ví dụ: Đề A: Em hãy tả một đồ vật trong gia đình em (hoặc gia đình bạn) mà để lạicho em nhiều ấn tượng nhất
Đề B: Em hãy tả một quyển sách Tiếng Việt lớp 4 tập 2 mà em đã được học
từ năm học trước
Tổ chức cho giáo viên chấm, BGH giám sát quá trình chấm, tổng hợp chấtlượng, tổ chức đánh giá nhận xét chất lượng bài kiểm tra một cách kĩ lưỡng Từ đó
Trang 8phận định rõ những học sinh nào có năng khiếu viết văn, ở mức độ nào, những emnào còn hạn chế, hạn chế về đặt câu, dùng từ, hay liên kết câu, đoạn văn, lỗi lặp từ,lỗi chính tả, sử dụng các biến pháp nghệ thuật khi tả Bài làm của các em có cảmxúc hay không, lời văn ra sao, bố cục như thế nào, ngôn ngữ của các em dùng cóđúng và bóng bẫy, hồn nhiên, trong sáng hay không? Tất cả những nhận định,những đánh giá trên rất quan trọng cho cán bộ quản lý, giáo viên nắm thật chắc đốitượng học sinh của lớp mình, của trường mình Đây là một cứ liệu rất quan trọngkhông thể thiếu trong quá trình định hướng chỉ đạo dạy học nói chung và phân môntập làm văn miêu tả lớp 5 nói riêng Khi nắm chắc các căn cứ trên, chuyên môn chỉđạo cho giáo viên lập kế hoạch dạy học, lên kế hoạch dạy phụ đạo, đổi mới phươngpháp dạy học, đổi mới cách đánh giá…
Giải pháp thứ ba:
Tổ chức sinh hoạt chuyên môn, thảo luận và dạy thực nghiệm từng chuyên đề cụ thể về phân môn tập làm văn mà đặc biệt quan tâm dạng bài văn miêu tả
Chuyên môn, tổ chuyên môn lập kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ theo hướng dẫnnhiệm vụ năm học Nắm bắt thực tiễn năng lực của giáo viên, chất lượng của học sinh từ đó lập kế hoạch và đưa ra những giải pháp bồi dưỡng, chỉ đạo dạy học sát với thực tiễn của đơn vị Từ kế hoạch tổng quát của cả năm học, đến kế hoạch bồi dưỡng giáo viên theo từng giai đoạn, đến tháng, tuần Tổ chức công khai các kế hoạch để có sự bàn bạc thống nhất chung trong tổ khối, bậc học thực hiện đảm bảo
có hệ thống Chuyên môn phân công cụ thể đến tổ chuyên môn thực hiện các
chuyên đề, từ đó tổ phân công, tổ chức thảo luận các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học sao cho có hiệu quả cao nhất Các thành viên trong tổ thảo luận xây dựng hoàn thành ý tưởng của một chuyên đề, hay một bài dạy, sau đó lựa chọn một giáo viên có năng lực thực hiện chuyên đề đó sau đó đánh giá, khảo sát chất lượng theo định hướng trên Tổ chức đánh giá nhận xét và tổ chức rút kịnh nghiệm qua thực tiễn của chuyên đề Ví dụ: Đều là dạy văn miêu tả, nhưng các chuyên đề thể
Trang 9hiện một khía cạnh, một mảng riêng, nhằm làm phong phú hơn về phương pháp dạy học, cách thức tổ chức hoạt động dạy học
Ví dụ: Tổ chức hoạt động nhóm sao cho có hiệu quả trong tiết TLV tả cảnh trong bài luyện tập tả cảnh Sử dụng các phương pháp dạy học nào trong tiết quan sát đồ vật sao cho có hiệu quả cao Sử dụng phương pháp dạy học mới VNEN trongdạy kiểu bài trả bài kiểm tra viết (TLV Em hãy tả lại cảnh một đêm trăng đẹp)…Hãy sử dụng phương pháp dạy học đặc trưng để dạy bài tập làm văn luyện tập tả người, hoặc luyện tập tả người ( quan sát và chọn lọc chi tiết)…
Từ những buổi sinh hoạt chuyên đề đó, đã tạo cơ hội cho giáo viên phát huy hết khả năng của bản thân, cũng như huy động được trí tuệ của cả một tập thể Qua đánh giá và dạy học thực nghiệm và đại trà, đã đem lại cho đội ngũ nhà trường những kinh nghiệm dạy học rất quý báu, sát đúng với thực tiễn và đã tạo điều kiện cho giáo viên thỏa sức “sáng tạo” đem lại những tiết học bổ ích lý thú có tác dụng
về nhiều mặt Thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn theo những chuyên đề đã xây dựng tạo được một không khí làm việc dân chủ, khoa học, ai cũng muốn cống hiến Giáo viên lẫn cán bộ quản lý được học hỏi lẫn nhau trong quá trình chỉ đạo cũng như trong quá trình dạy học Kết quả mang lại là giáo viên tự tin, năng động, sáng tạo hơn trong dạy phân môn tập làm văn nói chung và dạy tập làm văn kiểm bài miêu tả nói riêng Học sinh qua hơn hai năm dạy thực nghiệm và được sự chỉ đạo sâu sát của chuyên môn nhà trường đã đem lại những kết quả đáng khích lệ Học sinh giờ đây không phải sợ học môn tập làm văn nữa, mà đã có ý thức học môn tập làm văn hơn trước
Giải pháp thứ tư:
Củng cố và khắc sâu cho học sinh cấu tạo của bài văn miêu tả, từ đó học sinh nắm và vận dụng linh hoạt, sáng tạo trong quá trình làm văn.
Giúp học sinh nắm được và chắc chắn cấu tạo của một bài văn tả cảnh gồm
ba phần: mở bài, thân bài, kết bài Từ đó học sinh biết phân tích cấu tạo của một bàivăn tả cảnh khi học Văn miêu tả là loại văn căn cứ vào những điều quan sát, ghi chép, cảm nhận được về đối tượng (đồ vật, cây cối, loài vật, hiện tượng thiên nhiên,
Trang 10con người…), dùng ngôn ngữ để vẽ ra hình ảnh chân thực của đối tượng đó, trình bày theo một bố cục hợp lý và diễn đạt bằng lời văn sinh động, khiến cho người đọc, người nghe cùng thấy, cùng cảm nhận như mình Văn miêu tả chia làm nhiều loại Ở lớp 4, học sinh đã được học tả đồ vật, tả cây cối, tả con vật Lên lớp 5, học sinh được học hai loại văn miêu tả mới: tả cảnh và tả người.
Ví dụ: Đề bài học sinh đọc và phân đoạn bài văn “Hoàng hôn trên sông Hương” và xác định nội dung của từng đoạn trong bài văn đó Học sinh trả lời, bài văn có bốn đoạn, gồm một đoạn mở bài, hai đoạn thuộc thân bài và một đoạn kết bài
Mở bài: ( Cuối buổi chiều… yên tĩnh này.) : cảnh hoàng hôn đang lắng xuống trên thành phố Huế yên tĩnh
Thân bài: ( Mùa thu,… cũng chấm dứt.) : Sự thay đổi về màu sắc của sông Hương và hoạt động của con người từ cuối buổi chiều đến khi thành phố lên đèn
Phần thân bài gồm hai đoạn:
Đoạn 1: ( Mùa thu…hàng cây ): Những biến đổi về màu sắc của sông
Hương từ cuối buổi chiều dến lúc tối hẳn
Đoạn 2: ( Phía bên sông…chấm dứt.): Sinh hoạt của xóm Cồn Hến, của dân chài trên sông Hương và cảnh thành phố khi mới lên đèn
Kết bài: ( Huế thức dậy… ban đầu của nó.) Huế đi vào cuộc sống buổi tối
Hướng dẫn cho học sinh những điều cần lưu ý khi quan sát và miêu tả:
Mỗi cảnh đều được xác định bởi một phạm vi không gian và thời gian nhất định Ví như cảnh một ngôi trường thì có các lớp học, khu vực hành chính, sân trường, vườn trường, khu tập thể dục thể thao… tất cả thường được bao bọc bởi những bức tường hay hàng rào và có cổng trường để ra vào Vượt ra ngoài phạm vi
đó sẻ không còn là cảnh trường nữa Mỗi cảnh gắn liền với một thời gian nhất định như sáng sớm, trưa hay chiều tối…Thời gian đi liền với ánh sáng, thời tiết, hoạt động của người và vật….làm cho cảnh có những nét riêng biệt
Sau khi xác định đối tượng miêu tả với một phạm vi không gian và thời gian
cụ thể, các em cần xác định vị trí để quan sát Việc quan sát có thể ở một vị trí cố
Trang 11định, có thể ở những vị trí khác nhau nhưng vẫn phải có một vị trí chủ yếu Ví như người chụp ảnh, phải lựa gốc độ để cắt cảnh sao cho nổi nhất, bộc lộ được những điều cơ bản nhất của cảnh.
Khi đã xác định được vị trí quan sát rồi, ta nên có cái nhìn bao quát toàn cảnh đồng thời phải biết phân chia cảnh ra thành từng mảng, từng phần để quan sát
Khi quan sát, ta cần phối hợp các giác quan như tai nghe, mũi ngửi, tay sờ, cảm nhận và cả cảm xúc của bản thân nữa
Khi tả, ta phải xác định một trình tự phù hợp với cảnh được tả Tả từ trên xuống hay từ dưới lên, tả từ phải sang trái hay từ ngoài vào trong…một phần tùy thuộc vào đặc điểm của mỗi cảnh
Mỗi bộ phận của cảnh chỉ nên chọn tả những nét tiêu biểu nhất đồng thời phải xác định đâu là cảnh chủ yếu để tập trung miêu tả Nếu tả riêng một đồ vật, con vật, một người nào đó, ta cần tả tit mỉ về đối tượng đó, còn khi tả cảnh, vì cảnh thường bao gồm nhiều thứ nên ta cần chọn những nét tiêu biểu nhất Có thể tả người và vật trong cảnh nhưng việc tả đó phải góp phần bọc lộ một điều gì đó của cảnh, làm cho cảnh nổi hơn đẹp hơn
Khi tả, ta phải chú ý đến dường nét, màu sắc của cảnh vật và ảnh hưởng của vật thể này đối với vật thể khác Ví dụ qua câu văn sau, các em sẻ thấy tác động củaánh trăng lên các vật: Ánh trăng phủ lên mọi vật một lớp vàng mỏng tanh, lạnh mát
và xuyên qua kẻ lá, đổ loang lỗ xuống mặt sân…
Mỗi cảnh lại gắn với đặc điểm thiên nhiên, khí hậu, cây cỏ, hoa trái…của từng vùng Khi tả, ta phải làm toát lên màu sắc riêng biệt đó Ví dụ miền trung du Phú Thọ gắn liền với cây cọ, đất mũi Cà Mau xốp mịn nhưng lắm mưa dông, gió
dữ nên cây muốn sống còn phải quây quần bên nhau và cắm sâu rễ trong lòng đất…
Một điều học sinh cần ghi nhớ khi tả cảnh luôn luôn gắn với tình người Thi hào Nguyễn Du đã nêu một nhận xét rất sâu sắc: “ Người buồn cảnh có vui đâu baogiờ!” Đúng vậy, cảnh vật mang theo nó cuộc sống riêng với những đặc điểm riêng.Nhưng con người cảm nhận cảnh như thế nào sẻ đem đến cho cảnh những tình cảm
Trang 12như thế ấy Đấy là phần hồn của cảnh Cảnh không có hồn sẻ trơ trọi, thiếu sức sống.
Giáo viên cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản trên, học sinh nắm chắc và vận dụng linh hoạt, giúp học sinh xác định chắc chắn thể loại, cách viết, từ
đó chất lượng bài viết của học sinh từng bước được nâng lên Một điều khẳng định rằng học sinh vận dụng linh hoạt được những kiến thức của giáo viên cung cấp trên, học sinh sẻ tự tin trong quá trình làm bài, viết bài với nhiều cảm xúc, bài viết hay, súc tích
Giải pháp thứ năm:
Rèn cho học sinh kĩ năng quan sát đối tượng cần miêu tả:
Định hướng quan sát vừa giúp cho học sinh tích luỹ vốn sống vừa phát triểnvốn từ, rèn luyện tư duy logic, tư duy hình tượng trong bài văn Biện pháp hướngdẫn học sinh quan sát là một biện pháp không thể thiếu khi dạy văn, đặc biệt là vănmiêu tả, tuy nhiên khi sử dụng biện pháp này giáo viên cần lưu ý:
Quan sát theo trình tự từ xa đến gần và ngược lại, từ trong ra ngoài, từ baoquát đến chi tiết và ngược lại Ghi chép những điều đã quan sát được Tổ chức quansát từng đối tượng cụ thể Có thể hướng dẫn quan sát theo nhiều hình thức: quan sáttrực tiếp đối tượng ( Ví dụ: buổi chào cờ đầu tuần, quang cảnh trước buổi học,trong giờ ra chơi, thầy giáo, cô giáo, người thân,…); quan sát ở nhà (ngôi nhà emđang ở, buổi sum họp của gia đình, quang cảnh con đường nơi em ở vào buổi sáng,
…); quan sát qua báo, đài ( một ca sĩ đang biểu diễn, một danh hài mà em thích,
….);…
Cái cốt lõi mà giáo viên phải chú ý khi dạy cho học sinh là chọn đối tượng,
vị trí, thời gian, đặc điểm quan sát sao cho tất cả học sinh đều được quan sát và tạođược hứng thú thực hiện quan sát Hướng dẫn học sinh trình tự quan sát hợp lí, biếtchú ý vào những đặc điểm nổi bật Tư vấn cho các em cách ghi chép các kết quảquan sát được Tôn trọng những nhận xét riêng, cảm nghĩ riêng của học sinh về đốitượng mà các em quan sát được