môn khác để các em được phát triển nhân cách một cách toàn diện.Trong giảng dạy bất kì một môn học nào, việc hướng dẫn học sinh học và hiểu bài, thực hiện được yêu cầu của bài là rất cần
Trang 1Sáng kiến cải tiến kỹ thuật
“Kinh nghiệm dạy Tập
đọc nhạc cho học sinh
Tiểu học”
Âm nhạc là một mụn nghệ thuật được nhiều người yờu thớch Vỡ õm nhạc tạo cho đời sống tinh thần của con người thờm lạc quan yờu đời Âm nhạc cú ở mọi lỳc mọi nơi trờn toàn thế giới
Trong xu thế phỏt triển của xó hội ngày càng cao thỡ yếu tố con người lại càng được cỏc quốc gia quan tõm trờn hết Ở Việt Nam chỳng ta cũng vậy, Giỏo dục đào tạo được nhỡn nhận là con đường quan trọng nhất để phỏt triển với mục đớch hướng tới phỏt triển tối đa năng lực cho từng cỏ nhõn, giỳp họ hoà nhập với cuộc sống xó hội Cấp tiểu học trong hệ thống giỏo dục quốc dõn cú ý nghĩa vụ cựng quan trọng Là bậc học nền tảng cú nhiệm vụ xõy dựng toàn diện nền múng cho hệ thống giỏo dục phổ thụng, đặt cơ sở vững chắc cho sự phỏt triển toàn diện con người Việt Nam xó hội chủ nghĩa
Trong tất cả cỏc mụn học ở bậc học tiểu học, mụn Âm Nhạc là phõn mụn nghệ thuật được giảng dạy ngay từ bậc tiểu học nhăm giỳp học sinh cú năng lực cảm thụ õm nhạc Mụn Âm Nhạc bậc tiểu học ngày nay cũng được đỏnh giỏ ngang tầm với cỏc
Trang 2môn khác để các em được phát triển nhân cách một cách toàn diện.
Trong giảng dạy bất kì một môn học nào, việc hướng dẫn học sinh học và hiểu bài, thực hiện được yêu cầu của bài là rất cần thiết được giáo viên quan tâm, vì qua tiết học, nội dung kiến thức được truyền tải đến học sinh một cách cụ thể môn âm nhạc cũng vậy Với mục tiêu giáo dục cho học sinh cái hay, cái đẹp trong cuộc sống thông qua nội dung các bài hát, tập đọc nhạc giúp học sinh cảm nhận được sự quan trọng của
âm nhạc đối với đời sống con người Tạo cho học sinh một phong cách, tính bản lĩnh,
tự tin, lạc quan yêu đời Biết thương yêu, đoàn kết giúp đỡ nhau trong học tập Có nghị lực vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống Và qua các tiết dạy và học môn Âm nhạc, tôi phát hiện những em có năng khiếu để bồi dưỡng, động viên, giúp các em nhận ra thế mạnh của bản thân mình mà phát huy
II BỐ CỤC:
1 Cơ sở lý luận:
Mục tiêu mới của giáo dục nói chung và bậc Tiểu học nói riêng là đào tạo con người mới phát triển toàn diện về mọi mặt Đức – Trí – Thể – Mỹ do đó 9 môn học bắt buộc đã được đưa vào giảng dạy ở bậc Tiểu học
Âm nhạc là loại hình nghệ thuật phản ánh hiện thực khách quan bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Âm nhạc nảy sinh từ quá trình lao động của con người và hỗ trợ lại để con người sản xuất và sáng tạo
Âm nhạc gắn liền với cuộc sống của chúng ta, đặc biệt là đối với học sinh Tiểu học Âm nhạc đã đi vào lòng trẻ ngay từ thuở mới lọt lòng khi còn nằm trong nôi bằng những lời ru ngọt ngào của mẹ, tiếng ầu ơ của bà, lớn lên khi biết cái hay cái đẹp trong cuộc sống thì âm nhạc đã mang đến những tình cảm yêu thương, gần gũi giúp trẻ em cảm nhận cái hay cái đẹp Không giống như các như các loại hình nghệ thuật khác, hình tượng âm thanh của âm nhạc không mang ý nghĩa cụ thể, rõ rệt như từ ngữ trong văn học
Trang 3và cũng không tái hiện thế giới khách quan bằng những bức tranh trong hội hoạ Đặc trưng diễn tả của âm nhạc mang tính ước lệ khái quát cao Vì thế âm nhạc có sức mạnh
vô cùng to lớn trong việc thể hiện một cách tinh tế về thế giới nội tâm của con người, những rung cảm hết sức tế nhị của con người và rất đa dạng về các vật hiện tượng trong cuộc sống Thế nhưng trong thế giới âm nhạc của học sinh Tiểu học thông qua các bài hát, các bài tập đọc nhạc đơn giản không những giúp các em nhận diện sự vui tươi nhí nhảnh của bài hát, bài tập đọc nhạc mà còn giáo dục các em yêu quê hương đất nước, gia đình, bè bạn
Vì vậy giáo dục âm nhạc ở trường Tiểu học là một bộ môn vô cùng quan trọng, nó
là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với đời sống của trẻ thơ Âm nhạc góp phần vào việc giáo dục nhân cách của trẻ một cách hài hoà và toàn diện góp phần giáo dục Việt Nam phát triển một cách toàn diện về mọi mặt
2 Cơ sở thực tiễn:
Cũng như tất cả các đồng chí giáo viên giảng dạy môn văn hoá ở trường Tiểu học Trong thời gian giảng dạy môn Âm nhạc, tôi cũng luôn học hỏi, tìm tòi để môn học thực
sự đạt kết quả cao Trong phạm trù sáng kiến kinh nghiệm của mình, tôi nêu lên một số
vấn đề về “Kinh nghiệm dạy tập đọc nhạc cho học sinh Tiểu học” Tôi đã thực hiện và
thấy rằng bất kỳ một em học sinh nào hát được đều có thể đọc nhạc được Qua đó phần nào xoá bỏ quan niệm mà nhiều người vẫn cho rằng “Giáo dục âm nhạc trong nhà trường
tiểu học chỉ cần dạy hát mà không nhất thiết phải thanh toán‘‘Nạn mù chữ nhạc” cho học
sinh” Quan niệm đó đã dẫn trẻ nhỏ của chúng ta tới tình trạng thụ động trong đời sống
âm nhạc của bản thân Đọc được nhạc học sinh sẽ tự hát được những bài hát mà mình yêu thích, không bị phụ thuộc vào những người viết nhạc nào Đặc biệt những năm gần đây giáo dục âm nhạc đã có những bước cải tiến phù hợp với yêu cầu cuộc sống, đặc biệt ở học sinh Tiểu học Để góp phần nâng cao cảm thụ âm nhạc, sau thời gian thực hiện đổi
Trang 4mới chương trình giáo dục âm nhạc đã tạo được một thành công lớn đối với trẻ cũng như khả năng cảm thụ âm nhạc Được thể hiện một cách say sưa qua những lời ca điệu múa nhịp nhàng, trẻ cảm thụ được những giai điệu mượt mà qua từng bài hát dân ca của các vùng miền, qua những bài tập đọc nhạc có giai điệu tiết tấu đơn giản kết hợp với lời ca gắn liền hình ảnh quê hương đất nước tạo cho trẻ tự tin, hứng thú khi tham gia vào các hoạt động
Bên cạnh đó hình thức đổi mới âm nhạc nói chung và phân môn tập đọc nhạc nói riêng đã giảm nhẹ Tập đọc nhạc chỉ ở lớp 4, 5 và ở lớp 3 chỉ làm quen với khuông nhạc, khoá Son, biết tên nốt, vị trí nốt trên khuông, biết ghi và gọi tên nốt trên khuông, không như trước đây tập đọc nhạc được đưa vào ngay từ lớp 1
Ở những bài tập đọc nhạc chương trình mới là những bài ngắn gọn, tiết tấu đơn giản, gắn liền với lời ca rất phù hợp với khả năng của các em, tạo được cho các em sự yêu thích khi học tập đọc nhạc và hiểu thêm các thông tin về kiến thức đơn giản, các ký hiệu và phương pháp tập đọc nhạc
Tuy nhiên song song với các mặt đạt được vẫn còn tồn tại những cái mà có thể do khách quan và chủ quan
a) Về mặt khách quan:
- Do năng khiếu của các em hạn chế, khả năng cảm nhận âm nhạc của các em chưa tốt
- Học sinh ở vùng sâu vùng xa, điều kiện học tập còn khó khăn, chưa có phòng học
đa chức năng nên ảnh hưởng rất lớn đến khả năng học tập của các em
- Phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học tập của con em mình nên không mua sắm các nhạc cụ gõ cho học sinh như: thanh phách…
b) Về mặt chủ quan:
Phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa thực sự tạo được khả năng cảm nhận
Trang 5cho các em, chưa để cho các em tự phát hiện, thể hiện tính chủ động nên dẫn đến học sinh “đọc vẹt” các em đọc theo chứ không nắm được vị trí cao độ của các nốt, chưa hiểu được vì sao lại có giai điệu như vậy
Vì vậy, muốn giúp học sinh đọc tốt những bài tập đọc nhạc một cách chính xác và chủ động đòi hỏi giáo viên phải tìm ra phương pháp phù hợp nhất để chuyển tải đến tất cả các đối tượng học sinh để học sinh nắm bắt kiến thức một cách hiệu quả nhất Do đó tôi
đã chọn đề tài: “Kinh nghiệm dạy tập đọc nhạc cho học sinh khối 4 ở tiểu học” để
nghiên cứu
Trong quá trình giảng dạy ở địa phương tôi thấy những có thuận lợi và khó khăn sau:
1 Thuận lợi:
- Bản thân là giáo viên được đào tạo cơ bản về chuyên môn và được trực tiếp tham gia tập huấn đổi mới phương pháp dạy học
- Học sinh rất yêu thích môn học này
2 Khó khăn:
- Các em lần đầu tiên làm quen với cao độ tiết tấu, vì ở lớp 3 các em chỉ mới làm quen với tên nốt hình nốt mà chưa giải quyết đến phần đọc cao độ Chính vì thế việc đọc nhạc của các em chưa tốt
- Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của học sinh lớp 4 rất năng động, khi đọc nhạc chưa biết kiềm chế được âm thanh gây ồn ào cho cả lớp
- Mức độ cảm nhận âm nhạc của các em không đồng đều
II Nguyên nhân:
Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng như đã nói ở trên nhưng có những nguyên nhân chủ yếu sau đây:
- Do giáo viên chưa có khả năng đọc nhạc tốt để làm mẫu cho học sinh, chưa nắm
Trang 6được cụ thể trỡnh độ “đọc” của học sinh, chuẩn bị bài dạy thiếu chu đỏo.
- Giỏo viờn chưa coi trọng việc rốn đọc nhạc cho học sinh nờn khi dạy mới chỉ hướng dẫn cỏch đọc chung chung, chưa cụ thể và khụng phỏt huy được tớnh tớch cực học tập của học sinh
- Phụ huynh học sinh chỉ chỳ trọng vào cỏc mụn, phõn mụn khỏc cũn xem nhẹ mụn
Âm nhạc
- Phần hướng dẫn cỏch đọc ở SGV một số bài cũn chung chung chưa cụ thể
- Cơ sở vật chất, phũng đọc, phũng thư viện của một số trường chưa được đầu tư, quan tõm đỳng mức
III các giải pháp để dạy tốt tập đọc nhạc cho học sinh
1 Chuẩn bị của giỏo viờn:
1.1 Xỏc định được đặc điểm và trỡnh độ đọc của học sinh:
Muốn rốn kỹ năng đọc nhạc cho học sinh giỏo viờn phải hiểu rừ đặc điểm và trỡnh
độ đọc nhạc của học sinh Giỏo viờn cần biết rừ giọng đọc của em nào cú những lợi thế để đọc hay bài tập đọc nhạc này, em nào cú những lợi thế để đọc hay bài tập đọc nhạc khỏc Như vậy giỏo viờn cần hiểu học sinh để phõn húa nội dung dạy học tạo điều kiện cho việc phỏt triển năng lực đọc của từng cỏ thể học sinh
1.2 Nắm được mục tiờu, nội dung dạy học:
Khi chuẩn bị bắt đầu một giờ lờn lớp, giỏo viờn cần xỏc định mục tiờu của giờ học, nghĩa là xỏc định được khi giờ học kết thỳc, học sinh phải cú kỹ năng gỡ, cỏc em sẽ cú những kỹ năng đọc nhạc nào Xỏc định nội dung dạy đọc càng cụ thể, chi tiết bao nhiờu thỡ việc tiến hành dạy đọc, nhất là dạy tập đọc nhạc càng cú hiệu quả bấy nhiờu Giỏo viờn cần phải cú kỹ năng xỏc định được mục tiờu, nội dung dạy đọc nhạc thỡ mới cú thể chủ động lựa chọn phương phỏp dạy học, chủ động tiến hành từng bước lờn lớp cho đến khi đạt đến đớch cuối cựng của giờ học
Trang 7Bên cạnh đó giáo viên cần phải chuẩn bị để hướng dẫn học sinh đọc nhạc trên lớp chu đáo Sự chuẩn bị đó cần được ghi lại ở bảng phụ và coi đây là một bộ phận của giáo
án lên lớp Cần tránh chuẩn bị một cách tùy tiện
1.3 Giáo viên cần có kỹ năng “đọc nhạc” tốt:
Kỹ năng “đọc nhạc” đúng và hay là mục đích cuối cùng mà người giáo viên muốn
có ở học sinh sau mỗi giờ học Kỹ năng này trước hết phải có ở giáo viên Do đó khi soạn bài, giáo viên phải xác định những kỹ năng đọc nhạc cần có và luyện tập cho mình thành thục những kỹ năng này Để đọc đúng, đọc hay, giáo viên phải có lòng ham muốn và có
ý thức tự điều chỉnh để mình đọc đúng hơn, hay hơn, có ý thức trau chuốt giọng đọc của mình Để luyện đọc cho bản thân mình có hiệu quả, GV nên sử dụng máy ghi âm ghi lại
giọng đọc của mình Máy ghi âm sẽ giúp giáo viên “khách quan hóa”, tách ra khỏi mình
để quan sát cách đọc của mình, phát hiện ra các nhược điểm để tự điều chỉnh, sữa chữa
Nghe rồi đọc đi đọc lại nhiều lần để điều chỉnh những chỗ sai lạc, ta sẽ tạo được “mẫu
đọc” như ý muốn
2 Tăng cường luyện đọc nhạc ở trên lớp:
Ở những khâu lên lớp cơ bản, trong thời gian cho phép giáo viên có thể tăng cường kiểm tra, giúp học sinh rèn đọc nhạc Ví dụ có thể tiến hành bài dạy theo các bước sau:
2.1 Kiểm tra bài cũ:
Bên cạnh việc kiểm tra yêu cầu luyện tập giáo viên cần coi trọng việc đọc bài tập đọc nhạc đã học ở giờ trước Những học sinh đọc chưa đúng với tốc độ, cường độ, cao độ của bài cần được sữa chữa để đọc cho đúng GV không nên cho điểm cao những em đọc chưa đúng theo những yêu cầu trên
2.2 Bài mới: Ví dụ: Bài tập đọc nhạc số 2:
Bước 1: Giáo viên treo bảng phụ bài TĐN cho học sinh quan sát
Trang 8Bước 2: Cho học sinh nói tên nốt theo thứ tự trong bài TĐN từ đầu đến hết bài và so sánh
cao độ của 2câu nhạc (giống nhau chỉ khác ở ô nhịp cuối)
Câu 1 : Đô -Son –Mi -Đô -Rê –Son -Mi
Câu 2 : Đô -Son –Mi -Đô -Rê –Mi -Đô
Bước 3: Tách tiết tấu cho học sinh nhận biết và tập gõ đệm,đọc tiết tấu theo âm hình tiết
tấu
Đen- Đen- Đen- Đen- Đen- Đen - Trắng
Đen- Đen- Đen- Đen- Đen- Đen - Trắng
Bước 4: Giáo viên gợi ý để học sinh so sánh tiết tấu của 2 câu nhạc trong bài TĐN số 2
(giống nhau hoàn toàn)
Bước 5: Cho học sinh nêu các nốt trong bài TĐN từ thấp đến cao Đ-R-M-S-L
Giáo viên đánh đàn chuỗi âm trên cho học sinh luyện đọc từ thấp đến cao và ngược lại từ 3 – 4 lần, hướng dẫn thêm cho học sinh cáchđọc TĐN
Bước 6: Cho học sinh tự đọc bài TĐN trên theo sự hiểu biết của mình, tự thể hiện khả
năng của mình trước lớp
Bước 7: Giáo viên bổ sung sửa chữa thêm cho học sinh đọc được đúng, chia tổ, nhóm
luyện đọc kết hợp gõ đẹm theo nhịp phách
Với mục đích tiếp tục luyện đọc nhạc với yêu cầu cao hơn, hướng đến mục đích là
Trang 9đọc hay và đọc đúng bài tập đọc nhạc nên ở bước này giáo viên tổ chức cho học sinh tập luyện để thể hiện năng khiếu của mình Bởi vì tập luyện là yếu tố quan trọng hàng đầu để đảm bảo cho học sinh thành công khi đọc trước người nghe Khi luyện tập giáo viên cần
chỉ ra những nốt khó đọc, những “điểm nút” trong bài đòi hỏi học sinh phải hiểu được
mới tìm cách thể hiện điều đó trong cách đọc Trong bước tập luyện, học sinh phải thảo luận, nhận xét về cách đọc, giải thích vì sao đọc như thế là chưa hay, đọc như thế là chưa đúng
Bước 8: Chia nhóm đọc ghép lời ca phối hợp
Bước 9: Thực hiện trò chơi củng cố qua bài TĐN cho 5 em học sinh mỗi em mang
tên một nốt nhạc.Trình bày bài tập đọc nhạc theo yêu cầu của giáo viên Việc tổ chức trò chơi bắt buộc các em phải nhớ vị trí và cao độ của nốt mình mang tên để đọc nhạc và ghép lời bài TĐN Nếu em nào đọc sai cao độ, tên nốt thì em đó xuống để bạn khác lên thay thế và trò chơi kết thúc khi các em đọc nhạc một cách thành thạo
Cuối cùng GV nhận xét chung về giờ học, lưu ý học sinh những chỗ cần luyện đọc thêm và trước khi kết thúc tiết học cho học sinh nghe một bạn đọc hay nhất lớp đọc lại bài tập đọc nhạc vừa học Nếu có băng của nghệ sĩ ( hoặc giáo viên có năng khiếu) thì càng tốt Như vậy cách đọc và nội dung của bài tập đọc nhạc một lần nữa được khắc sâu trong trí nhớ các em
Lưu ý: Cũng như phần dạy hát giáo viên không nên dừng lại quá lâu để sửa chữa
cho các em đọc kém, đọc sai để tạo sự tập trung cho cả lớp Trong bất kỳ tình huống
“xấu” nào giáo viên không nên gây tâm lý tự ti vào khả năng ca hát và TĐN của học sinh Phải luôn hình thành và củng cố lòng tự tin, động viên khuyến khích kịp thời Giáo viên phải luôn quan tâm sát sao tới học sinh trong khi học bài cần thường xuyên nhắc nhở tư thế ngồi, khi đọc các âm cao thì lực đẩy hơi to và mạnh, còn khi âm vực thấp thì lực đẩy hơi nhỏ và khẽ Quá trình thực hành nghe hát, nghe đọc nhạc và được thực hành nhiều
Trang 10lần sẽ giúp các em nâng cao được khả năng ca hát và đọc nhạc của bản thân Các em phải được thực hành nhiều trong tiết học dưới sự hướng dẫn của giáo viên, thường xuyên được chơi trò chơi âm nhạc Đồng thời qua các câu chuyện kể âm nhạc học sinh còn được nghe các tác phẩm âm nhạc có giá trị, những tác giả nổi tiếng trong nước và thế giới tạo cho các em có thói quen thích học âm nhạc và hoạt động âm nhạc
3 Xây dựng phong trào “tập xướng âm” ngoài giờ học:
Phần này đòi hỏi giáo viên phải đầu tư nhiều công sức và có những biện pháp, hình thức tổ chức sinh động hấp dẫn Giáo viên nên tổ chức những nhóm giúp đỡ nhau đọc nhạc ở nhà, ở lớp và thường xuyên tổ chức những đợt thi đọc trong lớp, trong khối thông qua các tiết ôn tập, qua các buổi sinh hoạt tập thể hoặc trong những ngày lễ và có giải thưởng Để làm được điều đó cần có sự phối hợp của tập thể giáo viên trong nhà trường,
vì vậy giáo viên cần tham mưu đề xuất với các giáo viên trong tổ, khối và BGH để xây dựng phong trào này
4 Phối hợp với gia đình để rèn đọc nhạc cho học sinh:
Để rèn đọc nhạc cho học sinh bên cạnh tổ chức các giờ dạy trên lớp thật chu đáo giáo viên cần gặp gỡ trao đổi với phụ huynh, hướng dẫn và tư vấn để bố mẹ biết cách giúp đỡ, kèm cặp con mình khi học ở nhà đặc biệt là đối với những em kĩ năng đọc nhạc còn yếu Hàng tuần, hàng tháng thông qua sổ liên lạc giáo viên và phụ huynh trao đổi các thông tin để giáo viên có những phương pháp dạy học cụ thể phù hợp với từng đối tượng học sinh
5 Tổ chức các giờ đọc nhạc ngoại khóa:
Ngoài những bài tập đọc đã được biên soạn trong chương trình Tiểu học, học sinh cần nắm được các thông tin cập nhật hàng ngày liên quan đến cuộc sống thường ngày của các em và cần được tiếp xúc với các tác phẩm âm nhạc khác Các nhà trường cần tổ chức