Mô hình trường học mới Việt Nam VNEN là một trong những mô hình nhà trường hướng tới việc đáp ứng các yêu cầu đổimới phương pháp dạy học, thể hiện qua một số đặc trưng cơ bản: Học sinh đ
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“CHỈ ĐẠO ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌCLẤY HỌC SINH LÀM TRUNG TÂM TRONGMÔN TOÁN HỌC Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC”
Trang 21 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn sáng kiến:
Toán học là một trong những bộ phận cấu thành chương trình học tiểu họcmang ý nghĩa chuẩn bị cho việc học tốt các môn học ở các cấp học trên, đồng thời
giúp học sinh những hiểu biết cần thiết khi tiếp xúc với những “tình huống toán học” trong cuộc sống hàng ngày, trong hoạt động lao động Đó cũng là công cụ cần
thiết cho việc học các môn khoa học khác, tiếp tục nhận thức, khám phá thế giớixung quanh và để hoạt động có hiệu quả hơn trong thực tiễn
Một trong những định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay là tạođiều kiện giúp người học phát huy tính tích cực, độc lập; phát triển năng lực tự học,năng lực tìm tòi, khám phá, sáng tạo Mô hình trường học mới Việt Nam (VNEN)
là một trong những mô hình nhà trường hướng tới việc đáp ứng các yêu cầu đổimới phương pháp dạy học, thể hiện qua một số đặc trưng cơ bản: Học sinh đượchọc theo tốc độ phù hợp với trình độ nhận thức của cá nhân; Nội dung học thiếtthực, gắn với thực tiễn đời sống hàng ngày của học sinh; kế hoạch dạy học được bốtrí linh hoạt; môi trường học tập thân thiện, phát huy tinh thần dân chủ, ý thức tậpthể ; Tài liệu học có tính tương tác cao và là tài liệu hướng dẫn học; Chú trọng kĩnăng làm việc theo nhóm hợp tác; Phối hợp chặt chẽ giữa phụ huynh, cộng đồng vànhà trường; Tăng quyền chủ động cho giáo viên và nhà trường , phát huy vai tròtích cực sáng tạo của các cấp quản lý giáo dục
Tuy nhiên, trong thực tế, Mô hình trường học mới (VNEN) đến nay đã thựchiện được hết cấp học (các trường học được thí điểm) song dường như đối vớinhiều giáo viên tiểu học, phương pháp mà sách hướng dẫn học đòi hỏi là phải lấyhọc sinh làm trung tâm cho mọi hoạt động dạy học, phải dạy học sinh tự phát hiện
và làm chủ tiết học quả là rất khó Một phần là do đa số giáo viên đã quen với cáchdạy truyền thống, giáo viên chỉ cố gắng để học sinh ghi nhớ bài học một cách máymóc, thậm chí áp đặt một cách máy móc, cứng nhắc, mối quan hệ giữa giáo viên vàhọc sinh chỉ theo một chiều từ trên xuống Mặt khác, nếu dạy học theo phươngpháp này có người cho rằng giáo viên sẽ rất “nhàn” nhưng đối với tôi, giáo viên rấtvất vả vì phải chuẩn bị rất kĩ nội dung dạy học và tới lớp cũng vẫn phải linh hoạttheo từng đối tượng học sinh Hơn nữa, cách dạy này cần nhiều thời gian và họcsinh tiểu học còn chưa quen nên nhiều khi khó thực hiện hoặc thực hiện không cóhiệu quả Do đó việc tìm tòi đổi mới cách dạy, cách học, qua đó nâng cao chấtlượng dạy học nói chung, dạy học môn Toán nói riêng luôn được các cấp quản lý
đặc biệt quan tâm Đó là mục đích của nghiên cứu “Chỉ đạo đổi mới phương pháp
dạy học lấy học sinh làm trung tâm trong môn Toán học ở trường tiểu học”.
Trang 31.2 Phạm vi áp dụng của sáng kiến:
Trong đề tài này bản thân chỉ đi sâu vào nghiên cứu chỉ đạo dạy học lấy họcsinh làm trung tâm trong môn Toán học trường tôi phụ trách, nhằm góp phần nângcao chất lượng dạy - học môn Toán học nói riêng và nâng cao chất lượng giáo dụctoàn diện nói chung
1.3 Điểm mới của sáng kiến:
Đề tài đổi mới cách dạy- học lấy học sinh làm trung tâm trong môn Toán học
ở trường tiểu học được bản thân nghiên cứu trong hai năm chỉ đạo dạy học theo môhình trường học mới (VNEN) Từ đổi mới cách học của học sinh thông qua dạy họctheo nhóm, đổi mới tổ chức các hoạt động dạy học Toán theo 5 bước: Gợi động cơ,tạo hứng thú ->Trải nghiệm -> Phân tích, khám phá, rút ra bài học -> Thực hành -> Vận dụng đến việc chỉ đạo đổi mới cách đánh giá học sinh, đổi mới sinh hoạtchuyên môn trong dạy học môn Toán theo hướng tiếp cận bài học
2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Thực trạng của vấn đề Dạy học lấy học sinh làm trung tâm trong môn Toán học lớp ở trường tôi đang công tác:
2.1.1 Những thuận lợi và khó khăn:
* Thuận lợi:
- Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh là trung tâm đã được đặt
ra với tất cả các cấp học trong hệ thống giáo dục Đặc biệt khi chúng ta đang tiến hành đổi mới chương trình sách giao khoa thì vấn đề đổi mới phương pháp dạy học
đã trở thành một yêu cầu cấp thiết
- Là năm thứ 3 trường được chọn thí điểm dạy học theo mô hình trường họcmới Việt Nam (VNEN) nên được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, chính quyềnđịa phương và sự chỉ đạo trực tiếp của Sở Giáo dục - Đào tạo Quảng Bình, PhòngGD&ĐT Lệ Thủy về vấn đề chuyên môn cũng như kỹ thuật dạy học
- Môi trường giáo dục nhà trường đảm bảo dân chủ, thân thiện, đổi mới cáchoạt động giáo dục, Khá đủ điều kiện cho việc triển khai thực hiện đổi mới phươngpháp dạy học theo mô hình trường học mới (VNEN)
- Nhà trường đã tạo được sự gắn kết chặt chẽ giữa phụ huynh và cộng đồngnhằm phát huy vai trò tích cực của phụ huynh và cộng đồng tham gia cùng nhàtrường trong hoạt động giáo dục học sinh với hình thức hoạt động phù hợp như:thực hiện xây dựng sơ đồ cộng đồng, tổ chức Hội đồng tự quản của học sinh, xây
Trang 4dựng góc học tập, thư viện lớp học và cùng tham gia đánh giá kết quả giáo dục củahọc sinh.
- Trong nhiều năm qua, cán bộ quản lý, giáo viên trong nhà trường đã đượctập huấn nhiều về công tác đổi mới phương pháp dạy học nên nghiệp vụ sư phạmngày được nâng cao, có kĩ năng điều hành các hoạt động dạy học và biết cộng táctheo hướng tích cực trong giáo dục
- Mô hình VNEN là mô hình dạy học hướng tới việc đáp ứng các yêu cầuđổi mới phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, giúp học sinh phát huytính tự học, sáng tạo, tính tự giác, tự quản, sự tự tin, hứng thú trong học tập Vớiphương pháp dạy học mới, giúp các em phát huy tốt các kĩ năng như: giao tiếp, hợptác, tự đánh giá lẫn nhau trong giờ học
- Phụ huynh làm tốt vai trò của mình việc trong việc phối kết hợp giáo dục
và tham gia đánh giá học sinh
- Học sinh được học tập theo mô hình VNEN(3 năm) nên các em đã thíchnghi với phương pháp tự học, biết cộng tác, hợp tác với mọi người trong việc pháthiện kiến thức mới Vai trò điều hành của hội đồng tự quản được phát huy tốt trongmọi hoạt động giáo dục
- Sách hướng dẫn học Toán các lớp VNEN được thiết kế thân thiện, chỉ dẫn rõràng, thuận lợi cho học sinh tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức Mặt khác nó cũng cótác dụng rất lớn cho các bậc phụ huynh tham khảo để kiểm soát hoạt động con emmình ở nhà Tất cả các hoạt động đều được thiết kế rõ ràng, định hướng, gợi ý hìnhthức tổ chức phù hợp
* Khó khăn:
- Một số học sinh có bố mẹ đi làm ăn xa, các em phải ở với ông,bà Vì thế các em chưa được quan tâm đúng mức tới việc học tập
- Không gian lớp học chưa đảm bảo trong khi đó, sĩ số học sinh đông (có lớpđến 34 em) nên việc tổ chức các hình thức tổ chức học tập như: trò chơi, học theonhóm… gặp nhiều khó khăn
- Một số giáo viên còn mang nặng lối dạy truyền thống ( mặc dù đã được tậphuấn nhiều lần), nặng về thuyết trình, ít chịu khó đổi mới phương pháp dạy học; kỹnăng sư phạm của giáo viên trong việc tổ chức, điều hành các hoạt động cho họcsinh tích cực hoạt động, tự học, tự chiếm lĩnh kiến thức còn yếu Một số ít giáo viênngại tìm tòi, suy nghĩ các tình huống sư phạm tối ưu để tạo cho tiết dạy hấp dẫn và
có sức lôi cuốn học sinh
Trang 5- Một số nhóm trưởng chưa nắm được cách điều hành nhóm; một số học sinhcòn thụ động trong việc tự học, tự suy nghĩ để chiếm lĩnh kiến thức nên tình trạngmột số nhóm, một số học sinh hoạt động chưa tích cực trong các tiết học vẫn còn.
- Chuyển việc truyền thụ của giáo viên thành việc hướng dẫnhọc sinh tự học không khỏi gây phụ huynh tâm lí hoang mang sợcon em mình không tiếp thu được kiến thức bài học, nhất là đốitượng học sinh có kiến thức kĩ năng, năng lực, phẩm chất còn hạnchế
2.1.2 Kết quả qua điều tra, khảo sát:
*Kết quả đã đạt được:
Qua tìm hiểu, dự giờ giáo viên trong thực tế giảng dạy, tôi thấy giáo viên đãquan tâm đến quá trình học, biết khai thác động lực học tập, gắn việc học với nhucầu, lợi ích cá nhân người học Chú trọng kĩ năng thực hành vận dụng kiến thức,năng lực phát hiện và tự giải quyết vấn đề của thực tiễn qua phương pháp dạy họclấy học sinh làm trung tâm Quan tâm vận dụng các phương tiện dạy học hiện đại
để học sinh hoàn thành nhiệm vụ học tập theo tiến độ phù hợp với năng lực từng
em, chú ý đến việc đánh giá và hướng dẫn cho học sinh năng lực tự đánh giá để tựđiều chỉnh cách học, khuyến khích cách học thông minh, sáng tạo
Học sinh biết tham gia hoạt động, làm việc trong nhóm nhằm chiếm lĩnh trithức, tìm hiểu và giải quyết nhiệm vụ học tập Các em có khả năng điều hành nhómhoạt động và báo cáo kết quả khi kết thúc mỗi hoạt động Biết chia sẽ kinh nghiệmvới bạn bè và học hỏi từ bạn bè cũng như việc trao đổi những điều đã học và cáchhọc với người khác Bước đầu các em có năng lực tự học, tự tìm tòi kiến thức, biếttham gia đánh giá và biết đánh giá kết quả lẫn nhau
Qua việc đổi mới phương pháp dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” đã làmcho các bậc phụ huynh có trách nhiệm và tham gia với nhà trường nhiều hơn trongcác hoạt động giáo dục toàn diện cho học sinh
* Những tồn tại:
Qua tìm hiểu, dự giờ giáo viên tôi thấy trong quá trình dạy học, có thể nóingười giáo viên còn chưa có sự chú ý đúng mức tới việc làm thế nào để đối tượnghọc sinh nắm vững được lượng kiến thức Khi dạy, tình trạng coi trọng vai trò trungtâm của người thầy vẫn còn, chưa thật sự chú trọng vai trò trung tâm của người họctrong việc lĩnh hội và tiếp thu tri thức Nguyên nhân là do giáo viên chưa nhiệt tìnhtrong công tác giảng dạy cũng như đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tíchcực hóa hoạt động học tập của học sinh chưa triệt để Tổ chức các hình thức dạy và
Trang 6học chưa phong phú và chưa phù hợp với từng đối tượng học sinh Do vậy, chưaphát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh.
Nội dung mỗi bài học trước thường là cơ sở của bài học sau, việc giới thiệubài cũng hết sức quan trọng vì nó là một sự chuyển tiếp giữa mảng kiến thức cũ vàmảng kiến thức mới Tuy nhiên vẫn còn một số giáo viên chưa đầu tư, các kiếnthức liên quan đến bài giảng, chưa biết sử dụng bài trước để giới thiệu dẫn dắt, tổchức cho học sinh tự tìm tòi và phát hiện kiến thức mới
Một số học sinh chưa ý thức được nhiệm vụ học tập của mình, chưa chịukhó, tích cực tư duy suy nghĩ tìm tòi cho mình những phương pháp học đúng đểbiến tri thức của tài liệu thành của mình Cho nên sau khi học xong bài, các emnắm được lượng kiến thức nhưng chóng quên và kỹ năng tính toán chưa nhanh
Ví dụ: Ở lớp 4 2 , khi học xong các phép tính về phân số các em làm rất lộn xộn: cộng hai phân số cùng mẫu số cũng quy đồng rồi cộng tử số, có khi nhân phân số các em cũng quy đồng…mặc dù khi học xong bài mới, ở lớp các em vân dụng làm bài rất tốt, nhưng khi làm luyện tập chung lại lộn xộn
Qua học tập, tinh thần hợp tác của một em chưa cao nhiều em còn chưa tựtin, học thụ động Kĩ năng điều hành, kĩ năng tự tìm tòi, phát hiện kiến thức mới vàtrình bày kết quả trước lớp của học sinh còn hạn chế
2.2 Một số giải pháp thực hiện "Dạy học lấy học sinh làm trung tâm trong môn Toán học" nhằm nâng cao chất lượng dạy học.
2.2.1.Triển khai thực hiện đổi mới phương pháp dạy học:
Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
và đào tạo, đáp ứng tốt yêu cầu của xã hội Quá trình thực hiện sự đổi mới này cóthành công hay không phụ thuộc phần lớn vào công tác quản lí của người làm côngtác quản lí Vì vậy, “Phải đổi mới quản lí để quản lí sự thay đổi” Trong đổi mớiphương pháp dạy học, giáo viên và học sinh là những chủ thể có vai trò quyết địnhtrực tiếp đến chất lượng dạy học cũng như sự thành công của đổi mới phương phápdạy học Vì vậy, trọng tâm của quản lí đổi mới phương pháp dạy học là quản lí hoạtđộng giảng dạy của giáo viên, hoạt động học của học sinh Quản lí thực hiện đổimới phương pháp dạy học trong trường phổ thông bao gồm nhiều nội dung, trong
đó có:
- Quản lí xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình dạy học bám sát các yêucầu dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng và đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả họctập của học sinh
- Quản lí việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp
Trang 7- Quản lí giờ lên lớp.
- Quản lí việc giáo viên kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh theohướng đổi mới
- Quản lí bồi dưỡng GV đáp ứng yêu cầu dạy học
- Quản lí cơ sở vật chất và thiết bị dạy học
- Quản lí việc học tập của học sinh
Thực hiện đổi mới phương pháp dạy học theo tiếp cận quản lí sự thay đổi vớicác bước sau:
Bước 1 Chuẩn bị cho việc thực hiện đổi mới PPDH.
Để thực hiện tốt bước này nhà trường cần khuyến khích các ý tưởng đổi mớibằng việc tuyên truyền các thông tin về bối cảnh và học tập kinh nghiệm của nhữngtrường điển hình, tổ chức hội thảo các vấn đề liên quan đến đổi mới PPDH
Bước 2 Xây dựng kế hoạch triển khai đổi đổi mới PPDH.
Khi lập kế hoạch điều quan trọng là xác định rõ mục tiêu, yếu tố chính củavấn đề Phân công người phụ trách, người tham gia vào các công việc, dự kiến cácbiện pháp cách thức duy trì đổi mới PPDH để đạt được mục tiêu
Bước 3 Tổ chức thực hiện đổi mới phương pháp dạy học.
Trong quá trình thực hiện đổi mới PPDH phải chú trọng tạo điều kiện tốtnhất cho GV cả về thời gian lẫn vật chất để GV yên tâm thực hiện
Bước 4 Đánh giá và duy trì thực hiện đổi mới PPDH.
2.2.2 Chỉ đạo đổi mới về cách học của học sinh.
Mỗi hướng dẫn học trong sách bao gồm một chuỗi các hoạt động được thiết
kế nhằm giúp học sinh tự học bằng cách thực hiện các yêu cầu, các chỉ dẫn, trongbài học Vì vậy, trước hết người giáo viên cần quan tâm luyện tập cho học sinh các
kĩ năng sau: kĩ năng làm việc cá nhân, kĩ năng làm việc hợp tác theo cặp, theonhóm, kĩ năng sử dụng đồ dùng học tập, góc học tập, kĩ năng tự học ở môi ntrườngxung quanh, gia đình và cộng đồng Đồng thời giáo viên phải rèn cho học sinh cóđược nhận thức đúng đắn về mục đích học tập và tự lực, tích cực thực hiện mụcđích đó bằng hành động của chính mình Học sinh được học tập theo khả năng vànhịp độ của riêng mình phù hợp với trình độ nhận thức của cá nhân học sinh Vìvậy, kế hoạch dạy học cần được bố trí một cách linh hoạt Mỗi học sinh được giaonhiệm vụ và mục tiêu học tập cụ thể, nhưng luôn có thể tự điều chỉnh hoạt độngcủa chính mình để việc học phù hợp với nhịp độ tiếp thu của bản thân Hoạt động
tự học của học sinh vừa rèn luyện tính độc lập tích cực của học sinh, đồng thời thúcđẩy sự tham gia hợp tác, tăng cường ý thức tập thể của học sinh
Trang 8Với hình thức học nhóm trong quá trình học tập, học sinh có nhiều cơ hộiđộc lập suy nghĩ, bộc lộ ý kiến riêng khi làm việc cá nhân và có nhiều cơ hội pháthuy năng lực hợp tác khi học nhóm, được tranh luận, tự đánh giá bản thân và đánhgiá các bạn Học sinh đã quen với học nhóm; tự điều khiển hoạt động trong nhóm
từ đó đã giúp học sinh có ý thức để chủ động trong học tập Học sinh đã thể hiệnđược khả năng của mình khi điều khiển và có thể hướng dẫn các bạn khác học, giúpcho việc tổ chức hướng dẫn luôn chỉ là của cô giáo như trước đây Một điều dễnhận thấy, đó là học sinh đã mạnh dạn, linh hoạt và sáng tạo hơn trong học tập, tưduy độc lập, hợp tác để phát hiện chiếm lĩnh kiến thức bài học
2.2.3 Chỉ đạo tổ chức dạy học nhóm theo mô hình trường học mới (VNEN)
Trong mô hình trường học mới tại Việt Nam, Nhóm học tập (gọi đơn giản lànhóm) là hình thức tổ chức dạy học trong đó tất cả các học sinh của nhóm cùngthực hiện một nhiệm vụ nhất định, trong một htời gian nhất định Trong nhóm, dưới
sự chir đạo của nhóm trưởng, học sinh kết hợp làm việc giữa cá nhân, làm việc theocặp, thảo luận trong nhóm, chia sẻ kinh nghiệm hợp tác cùng nhau để giải quyếtnhiệm vụ được giao
Vấn đề quan trọng nhất là phải bồi dưỡng giáo viên đào tạo được các nhómtrưởng điều hành hoạt động học tập của nhóm làm việc tích cực với nhau, trao đổi,thảo luận sôi nổi, tôn trọng ý kiến của nhau, các cá nhân biết lắng nghe, tạo cơ hộicho mọi người trong nhóm trình bày ý kiến của mình, biết tóm tắt ý kiến, thốngnhất và chưa thống nhất của nhóm , biết làm theo sự phân công trong nhóm trongmọi công việc liên quan đến học tập
Nhóm trưởng có vai trò rất quan trọng trong tất cả các hoạt động của nhóm,được coi như là “cô giáo/thầy giáo nhỏ” Nhóm trưởng giúp giáo viên quản lí hoạtđộng của nhóm, phân việc và phân vai cho các thành viên trong nhóm , tổ chứcthảo luận, giúp đỡ các thành viên cùng nhau làm việc, đọc nhiệm vụ, đưa ra cáchướng dẫn, giải thích làm cầu nối giữa nhóm với giáo viên và toàn lớp
Nhóm trưởng cũng là một học sinh đang cùng học tập với các bạn, cũng phải
lo hoàn thành nhiệm vụ học tập một cách xuất sắc Do đó giáo viên trường tôi đãhướng dẫn, tập dượt và và hỗ trợ cho nhóm trưởng các hoạt động hết sức cụ thể.Trong năm học qua nhà trường đã tổ chức 2 đợt tập huấn Nhóm trưởng, một lần tổchức hội thi Nhóm trưởng giỏi Chính vì vậy những nhóm trưởng trong các lớphọc luôn có ý thức hoàn thành nhiệm vụ học tập và gương mẫu trong các hoạt độngcủa lớp, của nhà trường Các em đều có khả năng điều hành nhóm, điều phối cácthành viên nhóm hoạt động và kết nối giữa nhóm với lớp với giáo viên; nhanhnhẹn, hoạt bát Các nhóm trưởng đều có uy tính trong lớp, bảo ban, cuốn hút được
Trang 9các bạn cùng thực hiện các hoạt động trong nhóm Biết tiếp thu, tổng hợp các nộidung thảo luận trong nhóm một cách thực tế và trung thực.
* Lưu ý: Tùy theo khả năng phát triển, sự trưởng thành của học sinh mà giáoviên giao nhiệm vụ trưởng nhóm thích hợp Cũng cần hiểu rằng, một học sinh làmtốt vai trò nhóm trưởng cũng chính là lúc em đó đã thực sự trưởng thành (đây làmong muốn của bản thân học sinh và phụ huynh), do đó cần hướng dẫn, tập huấn
và bồi đưỡng cho nhiều học sinh được làm nhóm trưởng Nhóm trưởng khôngnhững thay đổi trong nhóm mà còn được luân chuyển là nhóm trưởng ở nhiềunhóm khác
Một điều nữa cần phải lưu ý đó là vị trí đứng của giáo viên khi các nhóm thảoluận cũng hết sức quan trọng Qua kinh nghiệm chỉ đạo dạy học theo nhóm, tôinhận thấy giáo viên nên bao quát lớp, vừa đánh giá đúng nhóm nào làm nhanh nhất,chậm nhất, nhóm nào giơ thẻ hoàn thành lên trước hoặc nhóm nào chậm nhất,nhóm nào giơ thẻ cần cứu trợ, để từ đó giáo viên kịp thời đến kiểm tra hay giúp đỡ
2.2.4 Chỉ đạo vận dụng tốt 5 bước tổ chức hoạt động dạy học môn Toán theo
mô hình VNEN.
Phương pháp dạy học theo mô hình VNEN là phương pháp dạy học lấy họcsinh làm trung tâm vừa là giá đỡ, vừa là trụ cột chi phối các hoạt động sư phạmtrong nhà trường VNEN Tổ chức lớp học không chỉ phù hợp với phương pháp củaVNEN mà còn tạo ra môi trường sư phạm thân thiện, dân chủ, hợp tác giữa cácthành viên trong trường và với cộng đồng Mô hình VNEN sẽ tạo điều kiện chogiáo viên và học sinh phát huy tốt nhất các năng lực cá nhân và giá trị đích thực củacác em
Kiểu cấu trúc bài học được khuyến khích sử dụng trong mô hình VNEN, đó
là tổ chức dạy học người ta thường khuyến khích sử dụng quy trình thông qua cáchoạt động trải nghiệm, khám phá, phát hiện của HS, quy trình gồm 5 bước chủ yếusau:
Gợi động cơ, tạo hứng thú Trải nghiệm Phân tích, khám phá,rút ra bài học Thực hành vận dụng
Để làm tốt 5 bước này trong tiết Toán, đòi hỏi bản thân người giáo viên phải
tự thiết kế, đạo diễn các hoạt động học tập để giúp học sinh tự phát hiện kiến thức, phân tích kiến thức và sử dụng kiến thức
Chẳng hạn:
*Bước1: Gợi động cơ, tạo hứng thú cho học sinh
Muốn không khí lớp học vui tươi, kích thích sự tò mò, khơi dậy hứng thú của
Trang 10học sinh về chủ đề sẽ học, giáo viên phải nghiên cứu thật kỹ tài liệu để lựa chọn
hình thức sao cho phù hợp, có thể là: đặt câu hỏi, đố vui, kể chuyện, đặt một tình huống, tổ chức trò chơi, khai thác kinh nghiệm sẵn có của học sinh, hoặc sử dụng các hình thức khác….
Ví dụ 1 Khi tổ chức dạy học bài 54: bảng nhân 3 (ở lớp 2)
Giáo viên tổ chức cho học sinh chơi trò chơi “Truyền điện” theo toàn lớp Trò chơinày nhằm “khởi động” và giúp học sinh ôn lại bảng nhân 2 và rèn cho học sinh phản ứngnhanh, nói ngay một công thức bất kì trong bảng nhân 2 Một học sinh nêu ra một côngthức trong bảng nhân 2, chẳng hạn: 2 x 3 = 6 rồi bằng kí hiệu yêu cầu bạn khác nêu côngthức tiếp, và cứ như vậy
Bước 2: Tổ chức học sinh trải nghiệm.
Đối với hoạt động này giáo viên huy động vốn hiểu biết, kinh nghiệm có sẵncủa học sinh để chuẩn bị bài học mới Học sinh trải qua các tình huống có vấn đề,trong đó chứa đựng những nội dung có kiến thức , những thao tác , kĩ năng làm nảysinh kiến thức mới
Ví dụ 2: Khi dạy học bài 62: Phân số ( lớp 4)
Tổ chức học sinh hoạt trải nghiệm, khám phá để nhận biết khái niệm ban đầu
Trang 11- Phân tích rút ra kiến thức mới: Học sinh đọc kĩ nội dung trong sách, thảoluận và nghe thầy/cô giáo hướng dẫn để nắm được nội dung trong tài liệu hướngdẫn học VNEN.
Có thể tổ chức hoạt động này như sau:
+ Nhóm trưởng điều hành các bạn trong nhóm đặt câu hỏi cho nhau, thảoluận về thông tin mình tìm hiểu
+ Giáo viên quan sát các hoạt động hỗ trợ để học sinh tự học, tự phát hiệnđúng yêu cầu của bài
+ Đại diện một nhóm trình bày, các nhóm khác bổ sung, phản biện, đặt câuhỏi cho nhóm trình bày
+ Giáo viên nêu ý kiến cơ bản của bài
Bước 3 Phân tích, khám phá, rút ra kiến thức mới:
Đối với hoạt động này, giáo viên dùng câu hỏi gợi mở, câu hỏi phân tíchđánh giá để giúp học sinh thực hiện tiến trình phân tích và rút ra bài học.Trongbước này giáo viên có thể sử dụng các hình thức thảo luận cặp đôi, thảo luận nhóm,các hình thức sáng tạo khác nhằm kính thích tính tò mò, sự ham thích khám phá,tìm kiếm, phát hiện,… của học sinh
Giáo viên có thể cho học sinh làm việc cá nhân trong khoảng ít phút theohướng đã định ra trong phần nêu vấn đề, nên yêu cầu các em ghi tắt ý kiến củamình ra một mảnh giấy Sau đó, để công việc của học sinh hiệu quả hơn, giáo viên
có thể cho các em trao đổi theo cặp hoặc theo nhóm Hiệu quả nhất là nên làm việctheo nhóm đôi rồi những nhóm lớn( sáu học sinh) dễ cho việc trao đổi của các emcũng như việc quản lý của giáo viên, ít gây ồn ào
