CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAMĐộc lập - Tự do - Hạnh phúc S¸ng kiÕn kinh nghiÖm MỘT SỐ BIỆN PHÁP XÂY DỰNG NỀN NẾP HỌC TẬP TÍCH CỰC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚ
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
MỘT SỐ BIỆN PHÁP XÂY DỰNG NỀN NẾP HỌC TẬP TÍCH CỰC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THEO MÔ HÌNH
TRƯỜNG HỌC MỚI
Lệ Thủy, tháng 05 năm 2015
Trang 2CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Trang 31 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn sáng kiến
Trường học là cái nôi đầu tiên cho mỗi học sinh bắt đầu cuộc sống và laođộng Trong nhà trường, học sinh được tiếp thu những tri thức khoa học, những
kĩ năng cần thiết để hình thành và phát triển những phẩm chất tốt đẹp của conngười mới tự lực tự cường, chuẩn bị bước đầu cho việc đào tạo nhân lực và bồidưỡng nhân tài cho đất nước Môi trường giáo dục luôn có tác động rất lớn đến
sự hình thành và phát triển nhân cách con người thông qua các mối quan hệ xã
hội đa dạng Kết luận hội nghị TW6 khóa XI của Đảng đã khẳng định mục tiêu giáo dục hiện nay là “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp
ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế Hiện nay chúng
ta đang ở thời kì hội nhập quốc tế, đời sống kinh tế xã hội đang có sự thay đổilớn ảnh hưởng không ít đến đời sống tinh thần và sự phát triển nhân cách củahọc sinh Mục tiêu giáo dục tiểu học nhằm giúp học sinh hình thành cơ sở banđầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ
và các kĩ năng cơ bản để tiếp tục học trung học cơ sở
Phương pháp giảng dạy và giáo dục ở các trường Tiểu học hiện nay đã quantâm đến việc phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh từ việc xâydựng nền nếp học tập tự quản Hướng đến giáo dục học sinh một cách toàn diện
về kiến thức - kĩ năng, về năng lực và phẩm chất thông qua các hoạt động thựctiễn Tuy nhiên không phải giáo viên viên nào, trường học nào cũng làm tốt điềunày Một phần do chưa vận dụng thành công các phương pháp dạy học, mộtphần do chưa xây dựng được nền nếp học tập tích cực, thói quen học tập chohọc sinh Một phần nào đó còn mang tính hình thức, đôi khi còn áp đặt, gò bó,chưa quan tâm lắng nghe tâm tư nguyện vọng của học sinh Việc đánh giá sửasai cho học sinh còn có biểu hiện khắt khe, thiếu dân chủ, chủ yếu là giáo viênnhận xét, đánh giá Bởi vậy học sinh còn có những khiếm khuyết về nhân cáchnhư: rụt rè, thụ động, thiếu tự tin vào bản thân, không dám đề đạt ý kiến, khôngmạnh dạn thể hiện khả năng,
Việc xây dựng nền nếp học tập tích cực cho học sinh theo mô hình trườnghọc mới đã được nhiều nhà nghiên cứu, nhà giáo dục và giáo viên quan tâm Tuynhiên, các tác giả chỉ dừng lại ở mức nghiên cứu và đưa ra các giải pháp chungcho vấn đề này Trường tôi đang công tác không nằm trong các trường thực hiện
Trang 4Dự án VNEN, trường tôi dang vận dụng mô hình trường học mới ở mức 1 Làmột giáo viên trực tiếp giảng dạy và làm công tác chủ nhiệm nhiều năm, bảnthân tôi nhận thấy : Để vận dụng thành công các phương pháp dạy học tích cựcnhằm phát huy tính chủ động, tích cực và sáng tạo của học sinh thì ngoài việclinh hoạt lựa chọn đúng phương pháp cần phải chú ý đến việc hình thành nềnnếp học tập tích cực cho học sinh, nhất là khi tổ chức dạy học theo mô hìnhtrường học mới VNEN Hướng tới chuyển các hoạt động giáo dục trong nhàtrường của giáo viên thành các hoạt động “tự giáo dục” của học sinh Từ đó hìnhthành cho các em nền nếp, thói quen học tập để các em tự hoạt động chiếm lĩnhkiến thức ; tự đánh giá mình và đánh giá bạn, thi đua học tập dưới sự hướng dẫncủa giáo viên Vì vậy, khi được nhà trường phân công chủ nhiệm, tôi đã mạnh
dạn lựa chọn và vận dụng “Một số biện pháp xây dựng nền nếp học tập tích
cực cho học sinh tiểu học theo mô hình trường học mới” cho lớp học mà tôi
đang chủ nhiệm nhằm khẳng định những việc đã làm được tại lớp, đồng thờitrao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng dạy học và công tác chủ nhiệm
ở trường tiểu học
1.2 Điểm mới của sáng kiến
Sáng kiến đưa ra các biện pháp cụ thể nhằm giúp học sinh thực hiện tốtnền nếp học tập tự quản, chủ động chiếm lĩnh kiến thức mới dưới sự điều hànhcủa các nhóm trưởng, sự tương tác giữa các học sinh trong nhóm với sự hướngdẫn, tổ chức của giáo viên Từ đó xây dựng nền nếp và thói quen tự học, tựquản, tự tìm tòi, khám phá phát hiện kiến thức mới của bài học ; hình thành vàphát triển năng lực và phẩm chất của người học thông qua các hoạt động thựctiễn trên lớp
Với mong muốn góp phần nhỏ bé công sức của mình vào sự nghiệp đàotạo những chủ nhân tương lai, nâng cao chất lượng dạy học và công tác chủnhiệm ở trường tiểu học mà tôi đang giảng dạy nói riêng và trên địa bàn huyệnnói chung, cụ thể hoá định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở nhà trườngtiểu học theo mô hình trường học mới Đồng thời qua đó để đúc rút những kinhnghiệm thiết thực cho bản thân trong công tác giảng dạy và chủ nhiệm sau này
* Phạm vi nghiên cứu sáng kiến
Do điều kiện và thời gian không cho phép nên sáng kiến chỉ tập trung nghiêncứu một số biện pháp xây dựng nền nếp học tập tích cực cho học sinh ở trườngtiểu học mà tôi đang công tác
Trang 52 PHẦN NỘI DUNG 2.1 THỰC TRẠNG TÌNH HÌNH XÂY DỰNG NỀN NẾP HỌC TẬP TỰ QUẢN TÍCH CỰC CHO HỌC SINH THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI - NGUYÊN NHÂN THỰC TRẠNG.
2.1.1 Thực trạng tình hình xây dựng nền nếp học tập tích cực cho học sinh theo mô hình trường học mới.
2.1.1.1 Về phía giáo viên
Để tìm hiểu thực trạng xây dựng nền nếp học tập tích cực cho học sinh,ngay từ đầu năm học, khi được phân công làm công tác chủ nhiệm, tôi đã tiếnhành khảo sát ý kiến của 10 giáo viên dạy học theo mô hình VNEN ở trường tôiqua mẫu phiếu điều tra và đã thu được kết quả như sau:
Bảng 1 Vai trò của việc xây dựng nền nếp học tập tích cực
Vai trò của việc xây dựng nền nếp
Bảng 2 : Sự quan tâm của GV đối với vai trò của việc xây dựng nền nếp học tập tích cực
Từ bảng thống kê trên, tôi nhận thấy : Hầu hết Gv đều quan tâm đến vai tròcủa việc xây dựng nền nếp học tập tự quản tích cực Tỉ lệ 80% GV rất quan tâm
Trang 6là một tỉ lệ tương đối cao Mức độ quan tâm của GV sẽ ảnh hưởng đến việc lựachọn nội dung và phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học mônhọc và xây dựng nền nếp học tập.
Bảng 3 : Hiệu quả vận dụng các biện pháp xây dựng nền nếp học tập tích cực
Hiệu quả vận dụng các biện pháp
xây dựng nền nếp học tập tích cực
Số lượng GV Tỉ lệ (%)
Qua bảng thống kê cho thấy: Có 40% giáo viên đã biết vận dụng việc dạy họctheo nền nếp tích cự đạt hiệu quả cao và rất cao Điều đó cho thấy hiệu quả vậndụng theo nền nếp tích cực của giáo viên đạt tỉ lệ còn thấp Có 40% giáo viênvận dụng đạt hiệu quả bình thường và 20% vận dụng đạt hiệu quả thấp Đây làmột con số không nhỏ khiến tôi phải băn khoăn suy nghĩ: có thể do họ còn lúngtúng khi thực hiện dạy học VNEN, có thể thiếu kĩ năng lập kế hoạch cụ thể vềviệc dạy học tích cực, có thể phương pháp dạy học cò mang tính truyền thống,
có thể do cách vận dụng các phương pháp chưa đúng cách, cũng có thể mô hìnhtrường học mới còn mới mẻ ở trường tôi, Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến
sự phát triển toàn diện của học sinh
2.1.1.2 Về phía học sinh
Song song với việc khảo sát ý kiến của giáo viên, tôi cũng đã tiến hànhkhảo sát ý kiến của học sinh về vai trò của Hội đồng tự quản trong việc tổ chứccác hoạt động học tập của lớp học và sự tham gia vào Hội đồng tự quản Tôi đãkhảo sát ý kiến của 150 học sinh lớp 4, 5 trường tôi và đã thu được một số kếtquả sau:
Bảng 4 Vai trò của Hội đồng tự quản trong việc tổ chức các hoạt động học tập của lớp học
Vai trò của Hội đồng tự quản trong
việc tổ chức các hoạt động học tập
Số lượng HS Tỉ lệ (%)
Trang 7của lớp học
Bảng thống kê 3 cho thấy: Có 46% học sinh (chỉ chiếm chưa đến một nửa
số học sinh được khảo sát) cho rằng vai trò của Hội đồng tự quản trong việc tổchức các hoạt động học tập của lớp học là quan trọng và rất quan trọng Ngượclại, 54% số học sinh cho rằng không quan trọng Điều này cho thấy, vai trò củaHội đồng tự quản trong việc tổ chức các hoạt động học tập của lớp học chưaphát huy hiệu quả Đây là điều kiện khó khăn để hình thành nền nếp và thóiquen học tập tích cực cho học sinh theo mô hình VNEN
Bảng 4 Sự tham gia vào Hội đồng tự quản và các ban của lớp học
Sự tham gia vào Hội đồng tự quản và
Tham gia cũng được, không tham gia
Từ bảng thống kê 4 tôi nhận thấy: Nhiều học sinh không muốn tham giavào Hội đồng tự quản và các ban của lớp học Điều này cho thấy, các em chưahứng thú với việc tham gia quản lí lớp học Do đó, các em không được phát huynăng lực và sở trường của mình ; không mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp Một sốhọc sinh lại cho rằng tham gia cũng được hay không tham gia cũng được Bêncạnh đó, số học sinh rất muốn tham gia và muốn tham gia vào Hội đồng tự quản
và các ban của lớp học là rất thấp, chỉ chiếm 20% Điều này giáo viên cần nắmđược đặc điểm tâm lí học sinh để có các biện pháp tác động thích hợp
Bảng 5 Năng lực điều hành của Hội đồng tự quản
Năng lực điều hành của Hội đồng tự
Trang 8Bảng thống kê trên cho thấy, năng lực điều hành của Hội đồng tự quảnchưa tốt (chiếm 51,3%) Ngược lại, tỉ lệ rất tốt và tốt còn thấp (chỉ chiếm 26%).Điều này phần nào phản ánh việc bồi dưỡng năng lực tự quản cho học sinh củagiáo viên chưa được quam tâm đúng mức.
2.1.2 Nguyên nhân thực trạng
2.1.2.1 Về phía giáo viên
- Một số giáo viên chưa khai thác triệt để nội dung bài dạy hoặc thiếu linh hoạt,sáng tạo khi tổ chức các hoạt động dạy học, cứ rập khuôn theo phương pháp củasách giáo viên
- Một số giáo viên còn lúng túng khi thực hiện dạy học theo phương phápVNEN Họ chưa thấy hết tầm quan trọng của việc rèn cho học sinh phương pháp
tự học và nề nếp học tập Hơn nữa một số giáo viên đã quen với phương phápdạy học truyền thống nên học sinh còn thụ động khi chiếm lĩnh kiến thức mới,các em luôn có thói quen chờ đợi, không tự mình suy nghĩ, tìm tòi để phát hiện
ra kiến thức mới
- Một bộ phận giáo viên có nhận thức tốt về việc cần phải xây dựng nền nếp họctập tích cực cho học sinh Tuy nhiên, các biện pháp đưa ra chưa mang lại hiệuquả
- Giáo viên chưa quan tâm bồi dưỡng năng lực điều hành cho nhóm trưởng Việcphân chia nhóm học tập, phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong ban hộiđồng tự quản chưa hợp lí, rõ ràng
- Một số giáo viên chưa thường xuyên quan tâm rèn nền nếp, thói quen học tậptích cực cho học sinh
- Việc huy động xã hội hóa để trang trí lớp học, xây dựng các góc học tập củagiáo viên chưa thật linh hoạt, hiệu quả chưa cao
2.1.2.2 Về phía học sinh
- Khả năng nhận thức của học sinh còn hạn chế Học sinh chưa hình thành đượcnền nếp, thói quen học tập theo mô hình trường học mới (chưa có thói quen tựhọc, tự đánh giá mình và đánh giá bạn, …)
- Năng lực quản lí, điều hành nhóm (lớp học) của học sinh còn hạn chế
Trang 9- Học sinh ít tập trung trong lúc giáo viên giảng bài, chưa biết dựa vào các điểm tựa để ghi nhớ, chưa biết xây dựng dàn ý tài liệu cần ghi nhớ Nên nhiều em còn rụt rè, thiếu tự tin vào bản thân nên ít tham gia vào các hoạt động học tập nhóm
- Một số em chưa có thói quen tìm hiểu yêu cầu, nhiệm vụ học tập để tự mình hoàn thành các bài tập hay giải quyết các vấn đề của bài học
2.1.1.3 Nhận xét chung
Sở dĩ học sinh chưa hình thành được nền nếp và thói quen học tập tíchcực một phần do giáo viên chưa quan tâm đúng mức, một phần do ý thức củahọc sinh Bên cạnh những học sinh có năng lực, tích cực tham gia vào các hoạtđộng học tập của lớp còn có nhiều học sinh năng lực hạn chế, còn rụt rè, thiếu tựtin vào bản thân Do vậy, vấn đề đặt ra là giáo viên cần phải quan tâm đúng mứcđến việc xây dựng nền nếp tích cực cho học sinh nhằm phát triển toàn diện: kiếnthức – kĩ năng; năng lực và phẩm chất cho học sinh đáp ứng được yêu cầu giáodục trong giai đoạn hiện nay
2.2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP XÂY DỰNG NỀN NẾP HỌC TẬP TÍCH CỰC CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THEO MÔ HÌNH TRƯỜNG HỌC MỚI
Từ thực trạng trên, ngay từ đầu năm học tôi đã mạnh vận dụng các biệnpháp xây dựng nền nếp học tập tích cực cho học sinh lớp tôi chủ nhiệm như sau:
2.2.1 Biện pháp 1: Nâng cao hiệu quả vận dụng các biện pháp trong việc xây
dựng nền nếp học tập tích cực theo mô hình VNEN của giáo viên
Muốn học sinh thực hiện tốt nền nếp học tập tích cực theo mô hình trường
học mới trước hết người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học Phươngpháp dạy học hiện hành đã phần nào phát huy được tính tích cực chủ động củahọc sinh Tuy nhiên một số giáo viên vẫn còn nặng nề về vai trò truyền thụ kiếnthức Một số bộ phận học sinh chưa mạnh dạn tự tin khi tham gia vào các hoạtđộng học tập và các hoạt động giáo dục Bởi vậy, khi thực hiện mô hình trườnghọc mới, hơn ai hết bản thân người giáo viên phải tích cực đổi mới hoạt động sưphạm của mình với phương châm “chuyển đổi từ dạy học truyền thụ của giáoviên sang tổ chức các hoạt động tự học của học sinh, quá trình tự học, tự giáodục là trung tâm của hoạt động giáo dục” Giáo viên hướng dẫn học sinh sửdụng tài liệu để tự học, tự khám phá thông qua quá trình mang tính hợp tác.Giáo viên chỉ hỗ trợ và hướng dẫn học sinh khi cần thiết Giáo viên phải khuyếnkhích mọi cố gắng, nỗ lực, sáng kiến và những tiến bộ dù là nhỏ nhất của họcsinh để những học sinh vốn rụt rè, nhút nhát dần dần trở nên mạnh dạn tự tin
Trang 10hơn Có thể tổ chức các hoạt động học tập của học sinh không nhất thiết theo tàiliệu hướng dẫn, đồng thời phải dựa vào đối tượng học sinh để lựa chọn phươngpháp dạy phù hợp nhất Trên thực tế, các biện pháp nêu trên có những ưu điểm
và hạn chế riêng, không có biện pháp nào là vạn năng Vì vậy, giáo viên cầnlinh hoạt phối hợp đồng bộ các biện pháp để phát huy hiệu quả cao nhất
2.2.2 Biện pháp 2: Giáo viên phải xây dựng được Hội đồng tự quản học
sinh nhiệt tình, có năng lực chỉ đạo lớp.
- Ngay từ khi mới nhận lớp tôi đã giới thiệu ý tưởng về các Hội đồng tựquản trong học sinh phạm vi lớp học cho các đồng nghiệp biết Tôi xem đây làmột biện pháp để khuyến khích sự tham gia của học sinh và phát triển các kĩnăng tham gia cho các em Sau đó tôi đã giới thiệu phương pháp học tập trêntinh thần hợp tác cho học sinh trong lớp và mong muốn dựa vào kinh nghiệmnày để tiếp tục tăng cường các kĩ năng hợp tác Tôi đã tổ chức một cuộc họp phụhuynh học sinh để thảo luận về những thay đổi đang diễn ra trong phạm vi nhàtrường Tôi đã mạnh dạn thăm những phụ huynh học sinh không có khả năngtham gia cuộc họp để tất cả các phụ huynh đều có cơ hội thảo luận về Hội đồng
tự quản học sinh sẽ được thành lập Trong cuộc họp tôi đã giải thích cho phụhuynh biết rằng cách tốt nhất để học sinh học về quyền và trách nhiệm của các
em là tổ chức cho các em sống một các dân chủ và chịu trách nhiệm một cáchthực sự Tôi cũng cho phụ huynh biết là những nghiên cứu gần đây cho thấy quátrình học tập hợp tác đã tác động tích cực đến sự phát triển về tình cảm, xã hộicủa học sinh cũng như thành tích học tập của các em Từ những việc làm trêntôi đã lấy được ý kiến tư vấn của học sinh và giáo viên, phụ huynh học sinh
- Xây dựng kế hoạch bầu cử hội đồng tự quản.: Tôi đã tạo cơ hội cho họcsinh tham gia ý kiến về kế hoạch này, ví dụ như Chủ tịch hội đồng tự quản phải
là người có năng lực lãnh đạo, gương mẫu trong các hoạt động, phải là ngườihọc giỏi…Hội đồng tự quản gồm có: 1 chủ tịch hội đồng tự quản, 2 phó chủ tịchhội đồng tự quản
- Đăng kí danh sách ứng cử, đề cử : Tôi đã cho các học sinh tự xungphong đăng kí danh sách ứng cử, để cử Sau đó ứng cử viên trình bày đề xuấthội đồng (Ví dụ như tôi tên là…., tôi xin được ứng cử làm chủ tịch hội đồng tựquản của lớp, nếu được các bạn đồng ý tôi sẽ đưa phong trào của lớp ngày càng