MỘT số GIẢI PHÁP để NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG dạy TIẾT THỰC HÀNH HOÁ học 9

Từ thực trạng dạy học của giáo viên và học tập của học sinh cũng như mục đích cần đạt được đã trình bày ở trên, trong phạm vi của một sáng kiến kinh nghiệm, tôi mạnh dạn nêu ra một số gi

MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỂ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIẢNG DẠY TIẾT THỰC HÀNH HOÁ HỌC 9

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

Hoá học là một môn khoa học thực nghiệm, trong đó tiết thực hành có vai trò rất quan trọng trong việc tiếp thu kiến thức theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Do đó, sự đổi mới nội dung chương trình và SGK hoá học đã thể hiện coi trọng thực hành và thí nghiệm Tăng số lượng tiết thực hành vào các bài học trong SGK, chú ý các thí nghiệm do học sinh tự tiến hành Tăng số bài thực hành thí nghiệm ở lớp 9 từ 4 lên 7 bài ở chương trình mới

Môn hoá học, học sinh mới bắt đầu làm quen từ lớp 8 Vì vậy, việc tạo điều kiện cho học sinh thực hành thí nghiệm trên lớp là hết sức cần thiết

Thực tế, hiện nay một số trường THCS chưa có phòng thực hành hoá học chuyên biệt, một số học sinh còn nhút nhát, ngại khó trong quá trình tiến hành thí nghiệm, kỷ năng thực hành thí nghiệm còn hạn chế, kỹ năng giải bài tập hoá học còn yếu Nhiều bài hoá học vẫn chủ yếu dạy chay, nhiều giáo viên ít sử dụng thí nghiệm hoá học Nếu có sử dụng thí nghiệm thì giáo viên lại chưa khai thác được các hiện tượng, chưa tổ chức cho học sinh nghiên cứu thí nghiệm hoá học để quan sát hiện tượng, nhận xét, giải thích, viết phương trình hoá học và rút

ra kết luận về tính chất của chất

Xuất phát từ lý do trên, tôi mạnh dạn đưa ra "Một số giải pháp để nâng cao chất lượng

giảng dạy tiết thực hành hoá học 9"

II CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ CƠ SỞ THỰC TIỂN

1 Cơ sở khoa học

Hoá học là môn khoa học thực nghiệm nên trong giảng dạy thì thí nghiệm là phương tiện dạy học quan trọng, tối ưu, giúp học sinh độc lập, tích cực để nhận biết được trạng thái, màu sắc của chất, sự biến đổi của chất, tính chất hoá học của chất và các hiện tượng hoá học Những bài thực hành do học sinh thực hiện nhằm giúp học sinh nhận thức được mục đích, điều kiện của thí nghiệm, tự tiến hành thí nghiệm, giải thích được các kết quả của thí nghiệm Từ đó củng cố, khắc sâu và làm chính xác thêm những kiến thức về tính chất hoá học, phương pháp điều chế, đồng thời rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo, tiến hành thí nghiệm; bồi dưỡng khả năng quan sát, giải thích hiện tượng, để học sinh tự phát hiện và giải quyết một cách chủ động và sáng tạo các vấn đề thực tế liên quan tới khoa học

2 Cơ sở thực tiễn

Thực tế giảng dạy ở trường THCS hiện nay cho chúng tôi thấy, chất lượng học tập môn hoá học là một vấn đề đáng lo ngại

Qua quá trình giảng dạy, qua các đợt thao giảng, dự giờ, thăm lớp, các đợt sinh hoạt chuyên môn liên trường, qua nghiên cứu chương trình SKG tôi nhận thấy như sau:

- Về học sinh: Mới làm quen môn hoá học từ lớp 8 và phương pháp đổi mới dạy học nên

một số học sinh còn bỡ ngỡ, lúng túng, chưa tìm tòi để phát hiện kiến thức, dẫn đến kỹ năng thực hành còn hạn chế Hơn nữa, môn hoá hoá học là môn có nhiều kiến thức mới, các kiến thức ở các bài học có liên quan chặt chẽ với nhau, nhiều học sinh không tiếp thu bài học ngay

từ những bài đầu nên kiến thức bị dán đoạn dẫn đến khó khăn cho việc tiếp thu kiến thức những bài sau Kiến thức tiếp thu không chắc chắn dẫn đến học sinh ngại khó trong thực hành hoá học

- Về phía giáo viên: Việc thay đổi SGK làm cho một số giáo viên gặp không ít khó khăn

khi dạy Từ trước đến nay giáo viên dạy theo chương trình cũ: giáo viên đọc - học sinh chép; hoá chất thì còn thiếu, số tiết thực hành ít Vì vậy kỷ năng thực hành thí nghiệm của giáo viên chưa được nhuần nhuyễn, kinh nghiệm còn hạn chế Một số giáo viên chưa đầu tư nhiều thời gian cho tiết thực hành, việc chuẩn bị đồ dùng dạy học còn sơ sài dẫn đến chất lượng tiết thực hành còn thấp

Một số tiết thực hành giáo viên chưa tổ chức điều khiển học sinh học tập tích cực như giáo viên biểu diễn thí nghiệm cho cả lớp quan sát hoặc cử một đại diện nhóm làm thí nghiệm Một số thí nghiệm dừng lại ở mức độ mô tả chưa tiến hành cụ thể dẫn đến không thu hút sự tập trung chú ý, sự hoạt động tích cực của học sinh, việc khắc sâu kiến thức còn mờ nhạt Vì vậy, chất lượng của tiết thực hành không cao

Vào đầu kì I năm học 2006 - 2007, tôi đã tiến hành kiểm tra, khảo sát chất lượng một tiết thực hành của học sinh Kết quả đạt được như sau:

/Sỉ số

9A 39/39 13 33,3 25 64,1 13 33,3 1 2,6

9B 43/43 13 30,2 26 60,5 16 37,2 1 2,3

Đối với học sinh, một tiết thực hành có chất lượng sẽ tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh được tự lực, sáng tạo trong việc tìm kiếm tri thức Học sinh được thực sự đóng vai trò của người nghiên cứu, chủ động phát hiện, đi sâu tìm hiểu bản chất của hiện tượng hoá học trong thí nghiệm

Từ thực trạng dạy học của giáo viên và học tập của học sinh cũng như mục đích cần đạt được đã trình bày ở trên, trong phạm vi của một sáng kiến kinh nghiệm, tôi mạnh dạn nêu ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy tiết thực hành hoá học lớp 9

III CÁC GIẢI PHÁP TIẾN HÀNH

1 Thiết kế bài soạn chu đáo

Để đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực, đáp ứng được yêu cầu đổi mới chương trình sách giáo khoa, khâu đầu tiên là giáo viên vận dụng được những kiến thức về đổi mới phương pháp trong khâu soạn giáo án Giáo án được coi là một công đoạn quan trọng quyết định sự thành công của một tiết dạy

Trước lúc soạn, giáo viên cần phải nghiên cứu kỹ nội dung SGK, nghiên cứu tài liệu tham khảo như sách giáo viên, sách bài soạn, tài liệu hướng dẫn thí nghiệm hoá học 9 để xác định được mục tiêu của bài học đề ra

Trong mục tiêu nêu rõ sau khi học phần đó học sinh biết cách tiến hành thí nghiệm để khắc sâu những kiến thức nào? Rèn luyện kỹ năng gì? Có thái độ tích cực như thế nào?

Chuẩn bị đồ dùng dạy học: giáo án thể hiện rõ cần phải chuẩn bị những dụng cụ hoá chất nào? Các bảng phụ hoặc phiếu học tập, giấy trong, đèn chiếu nhằm mục đích gì? Số lượng các dụng cụ và thứ tự sử dụng trong mỗi bài học

Cần chỉ rõ nhiệm vụ chuẩn bị của giáo viên, nhiệm vụ của học sinh theo cá nhân hoặc nhóm nhỏ

Xác định phương pháp dạy học chủ yếu trong từng thí nghiệm nhằm giúp học sinh tự lực, phát huy tính tích cực, chủ động trong việc tiếp thu kiến thức

Đối với tiết thực hành, giáo viên là người đóng vai trò thiết kế, tổ chức, hướng dẫn học sinh hoạt động theo nhóm nhỏ, nắm vững các thao tác, những điều cần lưu ý trước lúc làm thí nghiệm

Giáo viên phải gợi mở, xúc tác, động viên, cố vấn, trọng tài trong quá trình học sinh tiến hành thí nghiệm Giáo viên dự đoán các tình huống xảy ra để giải thích nhằm giúp học sinh tin vào kết quả thực hành và cuối cùng là tin vào khoa học

Học sinh là người thực hiện các hoạt động quan sát, tìm tòi, biểu diễn thí nghiệm, hợp tác theo nhóm nhỏ để tự lực nắm vững kiến thức, giải thích được kết quả thí nghiệm

Phân chia nhóm hợp lý, cử học sinh khá giỏi làm trưởng nhóm điều hành nhóm trong quá trình thực hành thí nghiệm

Sau tiết thực hành giáo viên phải đánh giá kết quả học tập của học sinh trên các nội dung:

+ Việc chuẩn bị kiến thức, đồ dùng học tập (nếu có) của học sinh

+ Thao tác kết quả của từng thí nghiệm

+ ý thức việc đảm bảo an toàn trong từng thí nghiệm

Cuối cùng là hoàn chỉnh bài soạn thực hành cần phân bố thời gian cho mỗi nội dung, từng thí nghiệm cho hợp lý nhằm đạt được hiệu quả cao trong tiết dạy

2 Chuẩn bị đồ dùng dạy học

Chuẩn bị đồ dùng dạy học là một khâu không thể thiếu trước khi dạy một tiết thực hành hoá học Học sinh có hoạt động tích cực, hứng thú học tập hay không là nhờ vào khâu chuẩn

bị đồ dùng của giáo viên và sự chuẩn bị một số đồ dùng và kiến thức của học sinh

Đối với giáo viên: Căn cứ vào mục tiêu, nội dung của từng thí nghiệm đã chuẩn bị trước

ở bài soạn, giáo viên phải đến phòng thí nghiệm để kiểm tra dụng cụ, hoá chất

- Kiểm tra trước tình trạng dụng cụ và hoá chất sẽ sử dụng để có kế hoạch phân nhóm hoặc có phương án khác nếu thiếu hoá chất, dụng cụ hoặc bị hư hỏng

Ví dụ: Bài thực hành: Tính chất hoá học của Bazơ và muối

Thí nghiệm 3: Đồng (II) sunfat tác dụng với kim loại (sắt).

Trong phòng thí nghiệm có sắt nhưng để lâu đã bị gỉ (sự ăn mòn hoá học) trước khi thực hành nhờ sự chuẩn bị trước dụng cụ, hoá chất nắm được tình trạng hoá chất nên giáo viên phân công các nhóm học sinh chuẩn bị đinh sắt mới nhằm giúp thí nghiệm có kết quả chính xác hoặc giáo viên có phương án khác thay kim loại sắt bằng kim loại nhôm thì hiện tượng phản ứng xảy ra tương tự

Chỉ một hoá chất đơn giản nhưng nếu giáo viên không có kế hoạch chuẩn bị đồ dùng dạy học thì tiết học sẽ không thành công

- Pha chế hoá chất: trường hợp hoá chất chưa có sẵn như NaOH, BaCl2 ở thể rắn, H2SO4

đặc, giáo viên phải pha chế thành dung dịch: NaOH, BaCl2, H2SO4 Sự chuẩn bị trước một bước này sẽ tạo điều kiện cho tiết học thực hành đảm bảo được thời gian quy định

- Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ, hoá chất cho mỗi thí nghiệm trong bài học Chú ý số lượng cho từng nhóm học sinh thực hành thí nghiệm Cần chuẩn bị dụng cụ dự trữ để thay thế nếu những dụng cụ đó dễ bị hỏng như ống nghiệm, đũa thuỷ tinh, đèn cồn, bật lửa

Đối với học sinh: Giáo viên phải yêu cầu học sinh đọc kỹ nội dung bài thực hành và

chuẩn bị bản tường trình ở nhà Khi đến phòng thực hành học sinh phải trình bày bản tường trình phần chuẩn bị cột 1( tên thí nghiệm) và cột 2 (cách tiến hành thí nghiệm) Vì khi có sự chuẩn bị ở nhà chu đáo các em đã định hình được cách tiến hành từng thí nghiệm và sẽ nảy sinh cho các em dự đoán được hiện tượng xảy ra, hướng giải thích hiện tượng Phần này bắt buộc học sinh phải nghiêm túc trong khâu chuẩn bị thí nghiệm, là cơ sở đảm bảo kết quả khi thực hiện thí nghiệm

Học sinh phải chuẩn bị đầy đủ một số dụng cụ, hoá chất nếu giáo viên yêu cầu

Ví dụ: giáo viên yêu cầu các nhóm trưởng phân công chuẩn bị hoá chất hồ tinh bột để làm thí nghiệm phân biệt glucozơ, saccarozơ, tinh bột và một phích đựng nước sôi để tiến hành thí nghiệm: Tác dụng của glucozơ với bạc Nitrat trong dung dịch amoniac trong bài tính chất của gluxit

Công tác chuẩn bị đồ dùng ở nhà sẽ rèn luyện cho học sinh thói quen làm việc có kế hoạch, phán đoán những hiện tượng sẽ xãy ra khi làm thí nghiệm

3 Giáo viên phải làm thử thí nghiệm trước lúc lên lớp

Muốn dạy một tiết thực hành thành công, người giáo viên phải chuẩn bị thật kỷ nội dung bài học, phải làm thử các thí nghiệm trước lúc lên lớp Giáo viên không được chủ quan đối với những thí nghiệm đơn giản hoặc thí nghiệm đã làm nhiều lần Làm thử thí nghiệm giúp giáo viên có nhiều kinh nghiệm trong khâu hướng dẫn học sinh thao tác thí nghiệm Mặt khác, qua đó giúp giáo viên có sự điều chỉnh trong cách pha chế hoá chất, trộn các hoá chất theo tỷ lệ phù hợp để có kết quả thí nghiệm thành công hơn

Ví dụ: Khi làm thí nghiệm: Sắt tác dụng với lưu huỳnh (tiết 29: tính chất hoá học của nhôm và sắt) Nếu trộn tỷ lệ về thể tích (theo hướng dẫn của SGV) giữa bột lưu huỳnh và bột sắt là 1 : 3 thì hiện tượng thí nghiệm xảy ra không được rỏ Giáo viên cần làm thử trước để có

sự điều chỉnh lại tỷ lệ bằng cách cho nhiều bột lưu huỳnh hơn để giúp cho học sinh tiến hành thí nghiệm, quan sát được hiện tượng rỏ ràng, thu hút được sự chú ý của các thành viên trong nhóm

Giáo viên làm thử trước thí nghiệm để mạnh dạn cải tiến cách tiến hành một số thí nghiệm phù hợp với điều kiện thiết bị hiện có và tiết kiệm được thời gian chuẩn bị dụng cụ, hoá chất …

Ví dụ: Thí nghiệm nhận biết muối cacbonat và muối clorua trong bài Tính chất hoá học của phi kim và tính chất của chúng Theo hướng dẫn của SGV lấy một thìa nhỏ mỗi chất cho vào các ống nghiệm đã đánh số thứ tự dùng ống nhỏ dọt nhỏ vào mỗi lọ 1 - 2ml dung dịch HCl, nhận biết được NaCl Lấy khoảng 1/2 thìa nhỏ hoá chất của 2 chất còn lại cho vào ống nghiệm dùng nước nhận biết CaCO3 không tan hoặc có thể thử tính tan trước để phân biệt CaCO3 còn lại NaCl và Na2CO3 thử bằng dung dịch HCl với cách làm trên có nhược điểm giáo viên phải chuẩn bị nhiều ống nghiệm, tốn thời gian dán nhãn vào mỗi ống nghiệm, rửa ống nghiệm sau khi kết thúc thí nghiệm

Với dụng cụ hiện có tôi có thể tiến hành thí nghiệm trên bằng dụng cụ khác đó là thay ống nghiệm bằng đế sứ giá có 6 lỗ Giáo viên cho sẵn riêng biệt mỗi chất khoảng 1/2 thìa con bột NaCl, CaCO3, Na2CO3 vào các hỏm đã đánh số thứ tự 1,2,3 bằng bút lông Sau khi yêu cầu các nhóm nêu phương pháp nhận biết giáo viên chốt lại phương pháp cần thực hiện: đầu tiên cho nước vào khoảng 2/3 hỏm sứ giá Dùng đũa thuỷ tinh khuấy đều nhận biết được CaCO3 không tan Hai dung dịch còn lại thử bằng dung dịch HCl, hỏm nào xuất hiện bọt khí,

đó là Na2CO3, không có hiện tượng gì xảy ra đó là NaCl

Tôi đã cải tiến thí nghịêm trên vào kỳ 1 năm học 2006 - 2007 ở lớp 9A, 9B

Qua thí nghiệm trên có những ưu điểm sau: dụng cụ đơn giản, học sinh tự tiến hành nhận biết nhanh, thành công; tiết kiệm được hoá chất, thời gian chuẩn bị dụng cụ

Giáo viên làm trước thí nghiệm để xác định thời gian hợp lý cho từng thí nghiệm và cũng qua đó giúp cho giáo viên có những dự đoán sai sót trong thao tác thí nghiệm Giáo viên

sẽ biết được những nguyên nhân dẫn đến thí nghiệm không thành công để có kế hoạch xử lý

Từ đó giải thích đúng thực tế thí nghiệm cho học sinh, chỉ ra những nguyên nhân của sự thất bại để bổ khuyết cho từng thí nghiệm cụ thể Nếu làm được như vậy, uy tín của giáo viên sẽ được nâng lên Ngược lại, nếu chúng ta lừa dối, cưỡng ép học sinh công nhận thí nghiệm đạt kết quả tốt trong khi thí nghiệm không thành công thì uy tín của giáo viên sẽ bị giảm sút, sức thuyết phục học sinh của giáo viên sẽ bị giảm đi

Ví dụ: khi tiến hành thí nghiệm tác dụng của sắt với lưu huỳnh trong bài thực hành: Tính chất hoá học của nhôm và sắt Khi tiến hành đun nóng hỗn hợp bột sắt và bột lưu huỳnh

trên ngọn lửa đèn cồn có một nhóm học sinh sẽ không thấy hiện tượng: có đốm sáng đỏ xuất hiện

Khi đó giáo viên không thể buộc học sinh phải công nhận có hiện tượng xảy ra mà phải giải thích nguyên nhân dẫn đến thí nghiệm không thành công là do các em trộn tỷ lệ bột lưu huỳnh ít hơn nhiều so với tỷ lệ bột sắt hoặc do trộn hỗn hợp chưa đều Trong trường hợp này, nếu còn thời gian giáo viên cho học sinh trộn thêm bột lưu huỳnh vào hỗn hợp lúc đầu và tiến hành thí nghiệm chắc chắn sẽ thành công

4 Tiến trình một tiết dạy thực hành trên lớp

A ổn định tổ chức: Giáo viên nắm số lượng học sinh có mặt, phân nhóm hợp lý, yêu

cầu các nhóm cử nhóm trưởng, thư ký nhóm báo cho giáo viên (ngay từ tiết thực hành đầu tiên)

B Kiểm tra bài củ: Nội dung liên quan đến bài thực hành Kiểm tra sự chuẩn bị bản

tường trình cá nhân cột :Tên thí nghiệm, cách tiến hành thí nghiệm Phiếu thực hành cá nhân, của nhóm

C Tiến hành thí nghiệm: (đây là nội dung chính của tiết thực hành)

- Giáo viên nêu mục đích, nội dung bài thực hành, một số quy tắc an toàn có liên quan đến thí nghiệm

- Nhóm trưởng các nhóm nhận dụng cụ, hoá chất

Trước khi tiến hành thí nghiệm tuỳ theo thí nghiệm, giáo viên có hai phương án sau:

Phương án 1: Đối với những thí nghiệm khá phức tạp, hoá chất độc, dễ cháy Giáo viên

giới thiệu hoá chất, dụng cụ thí nghiệm, hướng dẫn học sinh cách lắp đặt dụng cụ thí nghiệm, lưu ý vấn đề an toàn, cháy nỗ, tính độc hại của hoá chất,

Ví dụ: Thí nghiệm: Phản ứng của rượu etylic với axit axetic (Bài thực hành: Tính chất của rượu và axit)

Giáo viên yêu cầu các nhóm chuẩn bị dụng cụ, hoá chất: ống nghiệm, nút cao su có kèm ống dẫn thuỷ tinh, cốc thuỷ tinh, rượu etylic khan, axt axetic đặc, H2SO4 đặc, nước lạnh Giáo viên chiếu các bước tiến hành thí nghiệm như SGK lên màn hình (phần này đã chuẩn bị ở nhà trên giấy trong)

Giáo viên lắp ráp dụng cụ mẫu như hình 5.5 SGK trang 141

Giáo viên lưu ý:

- Để phản ứng tạo thành etyl axetat xảy ra thuận lợi cần dùng axit axetic, rượu etylic khan và axit sunfuric đặc, ngâm ống nghiệm thu etyl axetat trong cốc chứa nước lạnh (tốt nhất

là nước đá)

- H2SO4 đặc có thể gây bỏng nặng, làm cháy quần áo, cần chú ý cẩn thận khi tiến hành thí nghiệm

- Rượu etylic khan dễ cháy, lưu ý không để gần lửa.

- Khi ngữi mùi sản phẩm không ngữi trực tiếp mà dùng tay vẫy nhẹ

- ống dẫn sản phẩm tạo thành cách mặt nước 1cm

Phương án 2: Đối với những thí nghiệm đơn giản Giáo viên yêu cầu học sinh các nhóm

trả lời câu hỏi:

+ Mục đích thực hiện thí nghiệm đó để làm gì?

+ Dụng cụ, hoá chất, cách tiến hành thí nghiệm?

Giáo viên gọi nhóm khác nhận xét, bổ sung Giáo viên chốt lại kiến thức

Sau khi học sinh nắm được các bước tiến hành, giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm Đối với thí nghiệm khó, phức tạp giáo viên yêu cầu các nhóm chọn học sinh có kỹ năng thực hành tốt làm Đối với thí nghiệm đơn giản, chỉ định học sinh yếu thực hiện Giáo viên theo dõi, hướng dẫn thêm cho một số nhóm yếu Sau đó giáo viên kiểm tra kết quả của từng nhóm Sau khi đã có sự thống nhất của các thành viên trong nhóm, thư ký của mỗi nhóm ghi lại hiện tượng quan sát, giải thích hiện tượng, viết phương trình (nếu có) lên giấy trong Các nhóm nộp kết quả thí nghiệm và giáo viên lần lượt chiếu lên màn hình phiếu của từng nhóm (nếu còn thời gian) hoặc chọn kết quả một nhóm làm tốt và một nhóm làm yếu để học sinh nhận xét, bổ sung bài làm của nhóm bạn Giáo viên chốt lại kiến thức đúng

D Đánh giá kết quả học tập của học sinh

Giáo viên nhận xét về ý thức thái độ của học sinh trong buổi thực hành, đồng thời nhận xét về kết quả thí nghiệm và chấm điểm phần thực hành trên lớp của mỗi nhóm (kể cả bài lấy điểm theo hướng dẫn thực hiện chương trình và bài không lấy điểm) nhằm giúp học sinh phát huy những kết quả đã đạt được và khắc phục những thiếu sót cho tiết thực hành sau Qua đó tạo cho các em ý thức phấn đấu vươn lên trong học tập

Giáo viên hướng dẫn học sinh thu hồi hoá chất, rửa sạch dụng cụ, vệ sinh phòng thực hành

Cu i cùng giáo viên yêu c u h c sinh vi t b n t ầu học sinh viết bản tường trình theo mẫu: ọc sinh viết bản tường trình theo mẫu: ết bản tường trình theo mẫu: ản tường trình theo mẫu: ường trình theo mẫu: ng trình theo m u: ẫu:

quan sát được

Giải thích hiện tượng, viết PTPƯ

Việc đánh giá kiểm tra kết quả học tập của học sinh trong tiết thực hành dựa vào phần thực hành trên lớp và dựa vào bản tường trình Đây là một trong những căn cứ quan trọng và cần thiết để đánh giá chất lượng của tiết thực hành Vì vậy, giáo viên không được xem nhẹ phần này

Dưới đây là một thiết kế cụ thể về một tiết dạy minh hoạ cho những vấn đề đã nêu trên (xem phụ lục)

IV KẾT QUẢ BƯỚC ĐẦU VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM

1 Kết quả

Sau khi áp dụng các giải pháp như đã trình bày ở trên, tôi đã thực hiện các giờ dạy thực hành hoá học lớp 9 có chất lượng, hiệu quả cao

Về phía giáo viên: Tôi đã áp dụng thành công phương pháp dạy học trên cơ sở tích cực

hoá hoạt động của học sinh và lấy học sinh là trung tâm của quá trình dạy - học; đã tạo cho mình có nhiều kiến thức, kinh nghiệm hơn trong việc tổ chức, điều khiển học sinh tiến hành thí nghiệm để có một tiết dạy thực hành chất lượng

Về phía học sinh: đã tạo cho học sinh có hứng thú trong học tập, có lòng ham thích học

tập bộ môn hóa học, tham gia các buổi thực hành có ý thức tổ chức, kỷ luật tốt Bước đầu đã hình thành cho học sinh phương pháp học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, tự tiến hành thí nghiệm rút ra kết luận dưới sự hướng dẫn của giáo viên Kỹ năng sử dụng dụng cụ thí nghiệm, hoá chất; kỹ năng quan sát trong thực hành của học sinh đã có những chuyển biến rõ rệt Đa số học sinh yếu kém tự tiến hành biểu diễn những thí nghiệm đơn giản cho các nhóm cùng quan sát, thu hút sự tập trung chú ý của các học sinh trong các tiết thực hành ; kỹ năng giải bài tập hoá học và tính toán đã được nâng lên

K t qu qua ánh giá ch t l ết bản tường trình theo mẫu: ản tường trình theo mẫu: đánh giá chất lượng môn hoá học 9 học kỳ 1 so với đầu ất lượng môn hoá học 9 học kỳ 1 so với đầu ượng môn hoá học 9 học kỳ 1 so với đầu ng môn hoá h c 9 h c k 1 so v i ọc sinh viết bản tường trình theo mẫu: ọc sinh viết bản tường trình theo mẫu: ỳ 1 so với đầu ới đầu đánh giá chất lượng môn hoá học 9 học kỳ 1 so với đầuầu học sinh viết bản tường trình theo mẫu: u

n m h c 2006 - 2007, s l ọc sinh viết bản tường trình theo mẫu: ượng môn hoá học 9 học kỳ 1 so với đầu ng khá gi i t ng lên, s h c sinh y u gi m áng ỏi tăng lên, số học sinh yếu giảm đáng ọc sinh viết bản tường trình theo mẫu: ết bản tường trình theo mẫu: ản tường trình theo mẫu: đánh giá chất lượng môn hoá học 9 học kỳ 1 so với đầu

k , s li u ể, số liệu được thể hiện qua bảng sau: ệu được thể hiện qua bảng sau: đánh giá chất lượng môn hoá học 9 học kỳ 1 so với đầuượng môn hoá học 9 học kỳ 1 so với đầu c th hi n qua b ng sau: ể, số liệu được thể hiện qua bảng sau: ệu được thể hiện qua bảng sau: ản tường trình theo mẫu:

/Sỉ số

-2 Bài học kinh nghiệm

Từ kết quả của quá trình nghiên cứu, thực nghiệm trong giảng dạy, tôi đã rút ra được một số bài học kinh nghiệm để nâng cao chất lượng một tiết thực hành hoá học lớp 9 theo phương pháp đổi mới, như sau:

- Nghiên cứu kỹ nội dung sách giáo khoa, tài liệu tham khảo để nắm mục đích yêu cầu bài học, nội dung các thí nghiệm, mục đích mỗi thí nghiệm

- Thiết kế bài soạn đầy đủ các bước một cách chu đáo rỏ ràng

- Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ, hoá chất của mỗi thí nghiệm cho từng nhóm

- Làm thử thí nghiệm trước lúc lên lớp

- Cải tiến một số thí nghiệm phù hợp với đối tượng học sinh và dụng cụ, hoá chất hiện có

- Hướng dẫn học sinh chuẩn bị bài chu đáo để thực hiện các nội dung bài thực hành có hiệu quả

- Tổ chức, điều khiển học sinh tiến hành thí nghiệm tích cực, có hiệu quả

- Đánh giá kết quả học tập của học sinh cuối tiết học, nhận xét ưu khuyết điểm để học sinh rút kinh nghiệm cho tiết học sau

- Phân bố thời gian hợp lý cho từng thí nghiệm, đảm bảo tiết dạy thành công.

- Mỗi giáo viên phải có tâm huyết, lòng say mê nhiệt tình và xác định trách nhiệm lớn lao của mình trước học sinh và sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

- Các nhà quản lý giáo dục cũng như các ban ngành có liên quan cần phải đầu tư xây dựng cho tất cả các trường chưa có phòng chức năng hoá học trên địa bàn huyện Có như vậy mới phát huy hết hiệu quả của đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá hoạt động của học sinh

V KẾT LUẬN

Rèn luyện kỷ năng tiến hành thí nghiệm, để học sinh đi sâu tìm hiểu bản chất của hiện tượng hoá học trong mỗi thí nghiệm là một trong những nhiệmvụ quan trọng của người giáo viên góp phần phát huy tính cực, chủ động trong học tập của học sinh nhằm đào tạo những con người năng động, sáng tạo, có khả năng thích nghi với thời đại mới

Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, người giáo viên cần phải có phương pháp làm việc khoa học, phải đầu tư nhiều thời gian và công sức cho tiết thực hành từ khâu thiết kế giáo án phù hợp với nội dung bài giảng, chuẩn bị đồ dùng dạy học chu đáo, làm thử thí nghiệm trước khi giảng bài đến khâu tổ chức, điều khiển học sinh hoạt động tích cực, chủ động trong việc học tập, nghiên cứu Giáo viên là người định hướng, điều khiển các hoạt động của học sinh; học sinh là người tự phát hiện hoặc nắm bắt vấn đề do giáo viên nêu ra

Trên đây là những kinh nghiệm của bản thân được rút ra trong quá trình dạy học Dù đã rất cố gắng song không thể tránh khỏi thiếu sót Kính mong tiếp tục nhận được sự góp ý, phê bình của các cấp quản lý giáo dục, đồng nghiệp và bạn đọc quan tâm để sáng kiến của tôi đưa

ra hoàn thiện hơn./

VI PHỤC LỤC MINH HOẠ MỘT TIẾT DẠY THỰC HÀNH

TIếT 29: THỰC HÀNH TÍNH CHẤT HOÁ HỌC CỦA NHÔM VÀ SẮT.

I - MỤC TIÊU:

- Khắc sâu kiến thức về tính chất hoá học của Al, Fe

- Tiếp tục rèn luyện kĩ năng thực hành hoá học, kỹ năng làm bài tập thực hành hoá học

- Rèn luyện ý thức cẩn thận, kiên trì trong học tập và thực hành hoá học

II - CHUẨN BỊ:

* Giáo viên: chuẩn bị thí nghiệm cho các nhóm, gồm dụng cụ hoá chất sau:

+ Thí nghiệm 1: đèn cồn, bột nhôm

+ Thí nghiệm 2: 05 ống nghiệm, giá thí nghiệm, đủa thuỷ tinh, đèn cồn, bột lưu huỳnh, bột sắt, nam châm

+ Thí nghiệm 3: Giá ống nghiệm, đũa thuỷ tinh, bột kim loại nhôm, sắt trong hai ống nghiệm riêng biệt, dung dịch NaOH, giấy lọc; đèn chiếu, giấy trong

* Học sinh:

+ Mỗi nhóm chuẩn bị một mãnh giấy cứng bằng 1/2 tờ giấy A4.

+ Bản tường trình chuẩn bị trước gồm 2 cột: tên thí nghiệm và cột tiến hành thí nghiệm + Ôn lại tính chất hoá học của nhôm và sắt

III - NỘI DUNG:

A- ỔN ĐỊNH: (1p)

Giáo viên ổn định tổ chức lớp Cho HS ngồi theo nhóm Các nhóm cử nhóm trưởng, thư

ký

- Giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh

B - BÀI CŨ (3p)

So sánh sự giống và khác nhau về tính chất hoá học của nhôm và sắt

C - BÀI THỰC HÀNH

- Giáo viên nêu mục đích, nội dung, những nguyên tắc để đảm bảo an toàn cho bài thực hành

- Nhóm trưởng nhận dụng cụ, hoá chất