SKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn Vy

SKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn VySKKN Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn Vy

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong thế giới hiện đại, mọi cuộc đua tranh về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội thực chất là đua tranh trí tuệ Trí tuệ chính là cốt lõi của con người Trên thế giới trong mỗi quốc gia, mỗi khu vực không có trí tuệ thì không thể làm nên những giá trị vật chất và tinh thần, trí tuệ là nền tảng của tri thức

Bên cạnh trí tuệ có 4 yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến năng lực khác của con người: Tư chất được di truyền; qua hoạt động thực tiễn; rèn luyện của bản thân; có sự giúp đỡ hay điều kiện hoàn cảnh tạo nên

Như vậy, muốn phát hiện và bồi dưỡng tài năng phải dựa trên cơ sở khoa học, thực hiện trên nguyên tắc công khai bình đẳng Việc đào tạo bồi dưỡng chuyên sâu trên cơ sở giáo dục toàn diện, cần chú ý để phát huy năng lực sở trường của giáo viên

để từ đó tìm và bồi dưỡng khả năng, tiềm năng của học sinh

Tài năng là vốn quí của nước nhà Tài năng sẽ có và đến nhờ năng khiếu song

có năng khiếu cũng không trở thành tài năng được nếu không có quá trình giáo dục, bồi dưỡng một cách khoa học

Vì vậy để thực hiện mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ Việt nam trở thành con người

có tài có đức kế tục sự nghiệp cách mạng thì nhiệm vụ rất quan trọng của các thầy, cô giáo là phải kịp thời phát hiện và có kế hoạch bồi dưỡng học sinh có năng khiếu Hiện nay Đảng và nhà nước ta luôn quan tâm đến dân trí, nhân lực, nhân tài vì nguồn lực con người là động lực phát triển của đất nước Tương lai của sự phồn vinh của đất nước tùy thuộc vào cả 3 mặt: Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Không có gốc rễ thì không có cây cao bóng cả Nguyên Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt nam Lê Khả Phiêu đã từng nói: "Về nhân tài, một mặt phải tìm được những cách thích hợp để phát hiện và bồi dưỡng nhân tài, đồng thời cũng cần lưu ý là nhân tài sẽ

có điều kiện xuất hiện trên một nền dân trí rộng và trên cơ sở việc tổ chức đào tạo nhân lực tốt và nhân tài là người có trí tuệ sắc bén, những người có bàn tay vàng có những kỹ năng đặc biệt" Nguồn lực đó là người lao động có trí tuệ có tay nghề thành thạo, có phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo bồi dưỡng và phát huy bởi một nền giáo dục

tiên tiến gắn liền với một nền khoa học công nghiệp hiện đại

Trong những năm trước đây tuy đã có những cố gắng nhất định song việc phát hiện tuyển chọn và bồi dưỡng các đội tuyển học sinh giỏi của trường THCS Sơn Vy chưa bài bản, chưa khoa học, thậm trí có lúc phó mặc cho giáo viên Từ đó kết quả học sinh giỏi các cấp số lượng không đảm bảo, chất lượng giải còn thấp so với mặt bằng chung của huyện Sau khi tìm hiểu tôi đã nhận thấy việc phát hiện tuyển chọn có tính chất quyết định trước khi bồi dưỡng học sinh có năng khiếu trở thành học sinh giỏi Từ đó nhận thức đầy đủ và sâu sắc về vai trò tầm quan trọng của nhiệm vụ phát hiện và bồi dưỡng những học sinh có khả năng theo học bồi dưỡng các môn văn hóa Xuất phát từ những lý do trên, là người làm công tác quản lý một trường trung

học cơ sở tôi đã áp dụng sáng kiến kinh nghiệm " Một số biện pháp trong chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Trung học cơ sở Sơn Vy" Trong những

năm qua công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của nhà trường đã đạt được những thành tích đáng ghi nhận Qua công tác quản lý bản thân cũng đã rút ra được một số kinh nghiệm trong công tác chỉ đạo cũng như kết quả được đánh giá từ chính đội ngũ giáo viên bồi dưỡng các đội tuyển có được trong một số năm vừa qua ở trường Trung học

cơ sở Sơn Vy nhằm trao đổi với đồng nghiệp, từ đó tiếp tục làm tốt hơn nữa công tác chỉ đạo phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi của trường

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Thực trạng công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường THCS Sơn Vy

1 Đặc điểm, tình hình kinh tế - xã hội của xã Sơn Vy

Sơn Vy là xã đồng bằng xen lẫn đồi núi thấp có tổng diện tích tự nhiên là 650,4ha Dân số 8860 người chia làm 18 khu dân cư Một miền quê giầu truyền thống văn hóa với nhiều di tích được xếp hạng, phong trào văn hóa phát triển, làng văn hóa, khu dân cư văn hóa Là xã có nhiều ngành nghề truyền thống: Trồng trọt, chăn nuôi, nghề mộc, sơn đũa, ủ ấm, dệt, thêu Là xã trọng điểm trong chiến lược phát triển kinh

tế của huyện Lâm Thao và tỉnh Phú Thọ

1.2 Tình hình giáo dục của xã Sơn Vy

Sơn Vy là một vùng quê có truyền thống hiếu học, gần đây hàng năm tỷ lệ học sinh đạt học sinh giỏi các cấp, học sinh đỗ Trung học phổ thông và đỗ vào các trường Đại học, cao đẳng khá cao Là xã vùng nông thôn có cả ba ngành học đạt chuẩn quốc gia đầu tiên của Huyện Lâm Thao

1.3 Thực trạng của công tác phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường trường Trung học cơ sở Sơn Vy

1.3.1: Thuận lợi

Được sự chỉ đạo, quan tâm sâu sát và kịp thời của Chi bộ đảng, Ban Giám hiệu Nhà trường đã có những kế hoạch cụ thể và lâu dài cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

Hiện nay trường đã có cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ việc dạy và học tương đối đầy đủ, có thể đáp ứng được yêu cầu để việc dạy và học đạt kết quả tốt

Đội ngũ giáo viên dạy các đội tuyển đa số có trình độ chuyên môn tương đối vững vàng, một số đồng chí có nhiều kinh nghiệm trong phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi

Một bộ phận học sinh có ý thức học tập tương đối tốt, có ý thức vươn lên để đạt được thành tích như các anh, chị đã đạt giải trong những năm học trước

Nhiều gia đình, các bậc cha mẹ học sinh đã nhận thức đầy đủ, toàn diện hơn về việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi

1.3.2 Khó khăn

1.3.2.1 Về phía giáo viên

Đa số giáo viên dạy bồi dưỡng vừa phải bảo đảm chất lượng đại trà, vừa phải hoàn thành chỉ tiêu chất lượng mũi nhọn, một số đồng chí còn cả công tác kiêm nhiệm Do đó việc đầu tư thời gian, công sức cho công tác bồi dưỡng học sinh giỏi cũng có phần bị hạn chế

Công tác tự nghiên cứu, tự bồi dưỡng để nâng cao chất lượng dạy học sinh giỏi đòi hỏi nhiều thời gian, tâm huyết Cùng với đó trách nhiệm lại nặng nề, áp lực công việc lớn cũng là những khó khăn không nhỏ với các thầy cô giáo tham gia phát hiện

và bồi dưỡng học sinh giỏi

Ngoài ra, không phải không có trường hợp giáo viên chưa thật mặn mà với công tác phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi vì nhiều lí do khác nhau

Thời gian ôn luyện cho học sinh khá dài trong năm học nhưng nhà trường chưa

có điều kiện để hỗ trợ kinh phí cho giáo viên

1.3.2.2 Về phía học sinh

Số học sinh có học lực giỏi ở trường Tiểu học Sơn Vy đã theo học ở trường THCS Lâm thao mỗi năm trên dưới 30 em Đây thực sự là khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch và xác định mục tiêu bồi dưỡng học sinh giỏi hàng năm của trường

Một số học sinh đã được lựa chọn để bồi dưỡng nhưng chưa thật cố gắng nên kết quả thi HSG chưa cao, thậm chí chưa đạt giải

Học sinh Khối 8,9 luôn đứng trước sự lựa chọn giữa học chuyên sâu để thi HSG và học để thi vào THPT

1.3.3 Nguyên nhân

Công tác tuyển chọn học sinh khi bước vào đầu cấp không có nhiều sự lựa chọn

Do cơ chế trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi được coi là trách nhiệm của giáo viên mà nhà trường vẫn chưa có cơ chế đãi ngộ

Phụ huynh và các em không yên tâm học các môn không phải là môn thi THPT, vì phải mất nhiều thời gian và ảnh hưởng đến kết quả học tập

Cũn cú mụn do nhiều nguyờn nhõn chất lượng học sinh giỏi qua cỏc kỡ thi chưa

ổn định, thiếu tớnh bền vững

II Một số biện phỏp chỉ đạo để phỏt hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi.

Xuất phát từ thực trạng của nhà trờng nh đã núi ở trên, cùng với những nguyên

nhân làm hạn chế đến hiệu quả trong việc chỉ đạo phỏt hiện và bồi dưỡng học sinh

giỏi Bằng kinh nghiệm của mỡnh tụi nờu ra một số biện pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác chỉ đạo phỏt hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi

1 Tiờu chuẩn để lựa chọn học sinh cú năng khiếu

1.1 Thụng minh, trớ tuệ: Là những học sinh cú năng lực tư duy tốt ở mọi vấn đề

Cú hiểu biết và khỏ thụng tuệ cỏc vấn đề quan tõm

Cú khả năng nhớ lõu, khả năng suy diễn, giải quyết xử lý tỡnh huống linh hoạt hiệu quả cao

1.2 Khả năng sỏng tạo

Luụn chủ động độc lập trong tư duy

Cú khả năng tự học và tự tỡm tũi

Luụn cú phỏt hiện mới mẻ độc đỏo

1.3 Tinh thần say mờ ham học

Là những học sinh cú chớnh kiến, biết bảo vệ chớnh kiến

Trung thực, điềm đạm và nhạy cảm

Khiờm tốn học hỏi, say mờ và yờu thớch mụn học

Cú ý chớ vươn lờn để khẳng định mỡnh

2 Tổ chức tuyển chọn

Việc tuyển chọn học sinh năng khiếu nờn tiến hành theo 4 bước sau:

Bước 1:

Căn cứ vào điểm và kết quả của năm học trước, nhất là điểm qua cỏc kỳ thi mà nhà trường tổ chức đỏnh giỏ một cỏch nghiờm tỳc Tất nhiờn điểm số khụng phải là cơ

sở và căn cứ chủ yếu càng khụng phải là điều kiện quyết định để lựa chọn học sinh cú năng khiếu nhưng nú vẫn là kết quả trực quan ban đầu để đỏnh giỏ và đưa cỏc em vào danh sỏch cỏc đội dự tuyển

Bước 2:

Xem xét kết quả của quá trình học tập ở nhà trường Một học sinh liên tục cả năm và nhiều năm đạt học sinh giỏi trong các kỳ thi thì đó chính là một căn cứ tin cậy và nó cũng thể hiện đầy đủ những khả năng phẩm chất đáng quí của một học sinh

có năng khiếu Thông tin từ giáo viên đã từng giảng dạy ở các lớp Dựa vào thực tế quá trình học tập bồi dưỡng, đây là những cơ sở thực tiễn có chiều sâu chính xác và sác xuất cao Vì qua đó các em được bộc lộ và thể hiện đầy đủ những khả năng của mình

Bước 3:

Tuyển chọn bằng cách trực tiếp phỏng vấn trao đổi đối với từng cá nhân học sinh Qua thực tế thì cách này mang lại hiệu quả khá cao bởi vì người dạy sẽ phát hiện được những học trò thích và ham mê bộ môn của mình bởi trong quá trình học tập và giảng dạy giữa thầy và trò bao giờ cũng có sự đồng cảm và ăn ý với nhau (Cách đặt câu hỏi có thể là: Bộ môn học trong nhà trường mà em yêu thích nhất? Vì sao? Điều

mà em thấy lý thú và hấp dẫn ở bộ môn này? )

Bước 4:

Kiểm tra đánh giá sau thời gian bồi dưỡng và tổ chức điều chỉnh thành lập đội tuyển Bước này được coi là bước cuối cùng trong khâu tuyển chọn

Cuối mỗi năm học các lớp đội tuyển được kiểm tra khảo sát chất lượng bằng một bài thi chuẩn bị cho các đội tuyển của năm học tiếp theo

Như vậy, cả 4 bước này cần được thực hiện đồng bộ Kế hoạch tuyển chọn học sinh phải được phát hiện và chọn ngay từ khi vào học lớp 6, đó là những em có thiên hướng về các lĩnh vực

3 Tiến hành bồi dưỡng

3.1 Công tác tổ chức

Sau khi lựa chọn được học sinh, những giáo viên có kinh nghiệm thực hiện giảng dạy theo qui định của nhà trường do Hiệu trưởng quyết định thành lập cho từng khối, từng môn Phân công giáo viên trực tiếp dạy ở các lớp, phân công một đồng chí trong Ban giám hiệu trực tiếp phụ trách

3.2 Điều kiện phục vụ cho công tác bồi dưỡng

Công tác xây dựng cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và phòng thực hành Không chỉ phục vụ chất lượng đại trà mà còn có khả năng phục vụ cho việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu để các em có điều kiện nâng cao và vận dụng hiểu biết sáng tạo của mình cho phần lí thuyết nhất là các môn thiên về thực hành

Các điều kiện như tài liệu , sách giáo khoa, sách tham khảo và các điều kiện khác phải đầy đủ nhằm phục vụ công tác bồi dưỡng

Xây dựng thời khóa biểu bồi dưỡng hợp lý, khoa học theo từng thời điểm 3.3 Lựa chọn giáo viên giảng dạy

Là khâu hết sức quan trọng quyết định chất lượng và hiệu quả các lớp đội tuyển

vì phải có thầy giỏi thì mới có trò giỏi Chính vì vậy cần chú ý đến các tiêu chuẩn sau:

Phải là giáo viên có phẩm chất tốt

Có trình độ, năng lực chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm vững vàng

Phải có trách nhiệm cao nhiệt tình say mê với công việc, có kiến thức và hiểu biết sâu rộng

Có kinh nghiệm và phương pháp dạy phù hợp

Giáo viên phải biết hướng cho các em động cơ thái độ học tập đúng đắn tạo niềm say mê yêu thích và niềm hứng thú trong học tập

Tóm lại: Người thầy giỏi là người thầy dạy cho các em biết cách học Thầy phải biết trò cần gì? Thiếu gì trong kiến thức và phương pháp học tập để biết cách giúp các em lấp đầy lỗ hổng và thiếu kiến thức Việc phát hiện bồi dưỡng học sinh có năng khiếu có thể coi là một quá trình Công tác bồi dưỡng phát hiện học sinh năng khiếu phải được tiến hành đồng thời trong những tiết dạy đại trà: Thông qua hệ thống câu hỏi, các bài tập ở những cấp độ khác nhau Từ đó căn cứ vào năng lực từng em

mà giáo viên có những tác động sư phạm đến với các em: Quan tâm hơn đưa nhiều nội dung học tập có yêu cầu cao để thêm các bài tập khó hơn Sau đó phải dành thời gian chấm và chữa bài một cách chi tiết tỉ mỉ, nên có những lời động viên khích lệ để các em phát huy tốt hơn khả năng của mình

4 Nội dung và phương pháp bồi dưỡng

4.1 Nội dung:

Việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu phải dựa trên nền tảng vững chắc của chất lượng đại trà Thực hiện biên soạn tài liệu cho công tác bồi dưỡng học sinh năng khiếu do những giáo viên đã có kinh nghiệm bồi dưỡng, tài liệu biên soạn cần đảm bảo tính hệ thống, khoa học từ dễ đến khó và bao quát được chương trình mà cấp học giới hạn

Những học sinh năng khiếu có quyền được học tập và phát triển năng lực theo

sở trường của mình, các em sẽ được học những tài liệu giáo nâng cao, chuyên sâu hơn Quá trình học bao gồm cả quá trình tự học: Tự học là điều kiện tốt nhất, cực kỳ quan trọng để phát triển tư duy độc lập và cao hơn nữa là tư duy phát hiện rồi đến tư duy sáng tạo

Năng lực tư duy và khả năng tự học của học sinh là những vấn đề cực kỳ quan trọng trong sự hình thành và phát triển nhân cách sáng tạo của học sinh Chính vì vậy

cả thầy và trò phải nhận thức rõ việc dạy và học có mục đích ở học chứ không phải có mục đích ở dạy Cho nên trong bồi dưỡng đội tuyển trước hết thầy giáo cần tạo cho học sinh tinh thần tự giác trong tự học giúp học sinh đạt hiệu quả qủa 4.2 Phương pháp

4.2.1 Việc dạy của giáo viên

+ Trong việc bồi dưỡng học sinh năng khiếu cần tôn trọng nguyên tắc "dân chủ" và "bình đẳng" Cần trang bị cho học sinh các tri thức kỹ năng nội dung như học sinh bình thường Muốn giảng dạy có hiệu quả thầy phải lấy hoạt động học của học sinh làm trung tâm nên chú ý tới những đặc trưng cơ bản đó là:

Tính độc lập tự chủ

Tính tự giác và tính sáng tạo

Khả năng ý chí nghị lực của người học

+ Cần sử dụng các phương pháp tích cực cụ thể như:

Chú trọng rèn phương pháp tự học

Tăng cường học tập cá thể với học tập hợp tác

Kết hợp tổ chức nhiều các hoạt động học

+ Thầy dạy phải hiểu nhu cầu và nguyện vọng của người học chú ý cả những đặc điểm tâm sinh lý, tư duy của người học để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng tự giải quyết vấn đề và hướng đến những vấn đề cao hơn

+ Biết hướng dẫn tổ chức cho học sinh tự mình khám phá kiến thức mới và đặc biệt là nắm vững phương pháp học tập bộ môn Phân hóa mức độ giờ học theo đối tượng, động cơ người học để có cách bồi dưỡng hợp lý

+ Luyện cho các em thói quen khai thác đề ở nhiều góc độ, phương diện khác nhau, biết đặt giả thiết và tìm được nhiều cách giải khác nhau

+ Tất cả giáo viên tham gia dạy đội tuyển phải có khả năng soạn, dạy chuyên

đề chuyên sâu Biên soạn chương trình, nội dung bồi dưỡng rõ ràng, cụ thể, chi tiết cho từng mảng kiến thức

4.2.2 Việc học của trò

+ Thực hiện và nắm kỹ nội dung và các thao tác của bộ môn dưới sự hướng dẫn của giáo viên

+ Tích cực chủ động sáng tạo trong quá trình học Điều quan trọng là quá trình

tự học của trò Tự học là điều kiện tốt nhất để phát triển tư duy độc lập và cao hơn nữa là tư duy phát hiện rồi đến tư duy sáng tạo Nếu học sinh có tư duy tốt thì sự hiểu biết ngày càng thêm phong phú và vững chắc Tư duy càng phong phú và càng sắc sảo thì hiệu quả càng cao

+ Vì vậy việc học trước hết là học tư duy và thầy dạy cũng cần dạy tư duy Thực tế giảng dạy bồi dưỡng học sinh năng khiếu đã minh chứng một quan điểm về năng lực tự học tự sáng tạo có vai trò quyết định trong toàn bộ quá trình học tập của học sinh Tự học là phương tiện nhưng cũng là mục đích ý nghĩa tự giác trong phương pháp học tập của học sinh cũng chính là sự biểu hiện về sự hình thành và phát triển nhân cách sáng tạo tình yêu trong sáng và say mê của các em đối môn học của mình

+ Trong quá trình cùng nhau hợp tác học tập học sinh có thể tự chấm và chữa bài cho nhau để các em có được sự mạnh dạn và quyết tâm trong xử lý vấn đề và tình

huống và gây được không khí thoải mái thúc đẩy tính tích cực trong học tập, các em

sẽ học được cái hay cái được của bạn và biết cần tránh những nhược điểm mà các em hay mắc phải

5 Công tác thi đua khen thưởng

Cần có sự tham mưu với cấp ủy chính quyền địa phương, phối hợp với gia đình, hội khuyến học các đoàn thể xã hội để nâng cao nhận thức vai trò của các tổ chức này đối với nhiệm vụ đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho địa phương

Tư vấn cho Ban đại diện CMHS làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục tạo nguồn ủng hộ để hỗ trợ cho đội ngũ giáo viên dạy các đội tuyển HSG

Tiết kiệm chi, dành quỹ khen thưởng xứng đáng cho những giáo viên và học sinh đạt giải cao trong các kỳ thi Tạo động lực và chuyển biến tích cực cho các kì thi sau

III Hiệu quả của SKKN

1 Kết quả sau 5 năm áp dụng SKKN

1.1 Chất lượng đại trà

Năm học

T/s học sinh

2008-2009(Chưa

2009-2010 (chưa

2010-2011 (đã

2011-2012 (đã

áp dụng SKKN)

412 79 19,2 210 51,0 119 28,9 4 0,9 0 0

2012-2013 (đã

2013-2014 (đã

áp dụng SKKN)

391 74 18,9 181 46,3 130 33,3 6 1,5 0 0

2014-2015 (đã

áp dụng SKKN)

419 84 20,0 205 48,9 124 29,6 6 1,4 0 0