SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12

SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12SKKN Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12

PHẦN I - MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài

Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo xác định mục tiêu tổng quát của đổi mới là “Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi cá nhân; yêu gia đình; yêu Tổ quốc, hết lòng phục vụ nhân dân và đất nước; có hiểu biết và

kỹ năng cơ bản, khả năng sáng tạo để làm chủ bản thân, sống tốt và làm việc có hiệu quả…” Để thực hiện được mục tiêu đó giáo dục phổ thông đang thực hiện

bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học Vì vậy cần phải thay đổi phương pháp dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất cho học sinh

Tuy nhiên trong những năm qua, việc giảng dạy môn Địa lý nói riêng, các môn xã hội nói chung gặp rất nhiều khó khăn, đa số học sinh và phụ huynh không quan tâm nhiều đến việc học bộ môn, trên các tiết học các em hầu như không để ý gì về nội dung bài học, hoặc nếu có học thì rất hời hợt, mang tính đối phó, tạo tâm lý không tốt cho giáo viên khi thực hiện việc đổi mới phương pháp tích cực, nhiều giáo viên vẫn thực hiện phương pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiều và tiết học trở nên nhàm chán, ít hiệu quả Vì vậy để khắc phục những khó khăn trên phương pháp dạy học của giáo viên cần phải luôn được đổi mới,

để nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh, nâng cao hiệu quả giảng dạy, một trong những phương pháp đó là phương pháp dạy học liên môn

Qua thực tế giảng dạy ở một số lớp, tôi nhận thấy việc sử dụng kiến thức các môn học khác vào giải quyết một vấn đề nào đó trong học Địa lý là việc làm hết sức cần thiết, làm cho bài học trở nên sinh động hơn, học sinh say mê, hứng thú với bài học hơn, không cảm thấy Địa lí là một môn học khô khan, khó học, các em đã chủ đồng tìm tòi, khám phá kiến thức, có sự sáng tạo trong giải quyết các vấn đề địa lý và vận dụng vào thực tế tốt hơn Điều đó đặt ra một vấn đề quan trọng trong phương pháp dạy học của giáo viên là không chỉ nắm bắt nhuần nhuyễn kiến thức bộ môn mình giảng dạy mà còn phải không ngừng học hỏi, trau dồi kiến thức của những bộ môn học khác, để giúp các em giải quyết các tình huống, các vấn đề đặt ra trong môn học nhanh chóng và hiệu quả nhất

Việc sử dụng rộng rãi các môn học như vậy để bồi dưỡng cho học sinh các thủ thuật và phương pháp tư duy lôgic sẽ góp phần thực hiện một trong những yêu cầu quan trọng nhất của lí luận dạy học là xác lập các mối liên hệ chặt chẽ giữa các bộ môn trong dạy học Xuất phát từ những lí do trên tôi đã

chọn đề tài “ Sử dụng kiến thức liên môn trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới

ẩm gió mùa SGK địa lý 12” với mong muốn làm rõ hơn cơ sở khoa học, thực tiễn của vấn đề này

2 Mục đích, đối tượng và phương pháp nghiên cứu.

2.1 Mục đích nghiên cứu

Góp phần đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giảng dạy và rèn luyện thêm kiến thức, kỹ năng cho giáo viên, cũng như góp phần tạo hướng thú môn học, khắc sâu kiến thức, phát huy tính tự giác, độc lập và sáng tạo của học sinh

2.2 Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các kiến thức hóa học, văn học có liên quan đến địa lý áp dụng cụ thể vào dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa ở lớp 12

Nghiên cứu đề tài tôi sử dụng các phương pháp như: nghiên cứu tài liệu; phương pháp phân tích, tổng hợp, khái quát hóa, hệ thống hóa; phương pháp thực nghiệm để xây dựng hệ thống các vấn đề lý luận, thực tiễn của đề tài

PHẦN II - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Cơ sở lý luận của dạy học liên môn

1 Cơ sở lý luận

Theo các quan niệm hiện đại, Địa lý học là một hệ thống các khoa học tự nhiên và xã hội, nghiên cứu các thể tổng hợp lãnh thổ tự nhiên, sản xuất và các thành phần của chúng Địa lý học có những mối quan hệ rất mật thiết với các môn khoa học khác như: Có mối quan hệ với toán học, vật lý học, hóa học, sinh học, sử học, kinh tế chính trị học, văn học và với nhiều môn kỹ thuật khác Do vậy trong dạy học địa lý cần thiết phải có sự kết hợp kiến thức của các môn học khác và ngược lại dạy học môn khác cũng cần phải có sự kết hợp kiến thức của môn địa lý

Dạy học liên môn là một nguyên tắc quan trọng trong dạy học ở trường phổ thông nói chung và môn Địa lí nói riêng Đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại, nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường

Dạy học liên môn là hình thức tìm tòi những nội dung giao thoa giữa các môn học với nhau, những khái niệm, tư tưởng chung giữa các môn học, tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số môn học có liên hệ với nhau Từ những năm 60 của thế kỉ XX, người ta đã đưa vào giáo dục ý tưởng tích hợp trong việc xây dựng chương trình dạy học Tích hợp là một khái niệm của lí thuyết hệ thống, nó chỉ trạng thái liên kết các phần tử riêng rẽ thành cái toàn thể, cũng như quá trình dẫn đến trạng thái này

Tùy theo khoa học cụ thể mà có thể tích hợp các môn khoa học khác lại với nhau như: Lí- Hóa- Sinh, Văn- Sử- Địa Hoặc có thể tích hợp được cả các môn tự nhiên với các môn xã hội như: văn, toán, hóa, sinh, GDCD…Ở mức độ cao, sự tích hợp này sẽ hình thành những môn học mới, chứ không phải là một

sự lắp ghép thông thường các môn riêng rẽ lại với nhau Tuy nhiên, các môn vẫn giữ vị trí độc lập với nhau, chỉ tích hợp những phần gần nhau Ở mức độ thấp thì việc tích hợp được thực hiện trong mối quan hệ liên môn Những môn được học riêng rẽ nhưng cần chú ý đến những nội dung có liên quan đến các bộ môn khác, trong quá trình dạy học chỉ cần khai thác, vận dụng các kiến thức có liên quan đến bài giảng mình đang thực hiện

Dạy học theo quan điểm liên môn có ba mức độ: ở mức độ thấp, giáo viên nhắc lại tài liệu, sự kiện, kĩ năng các môn có liên quan, cao hơn đòi hỏi học sinh nhớ lại và vận dụng kiến thức đã học của các môn học khác, và cao nhất đòi hỏi

học sinh phải độc lập giải quyết các bài toán nhận thức bằng vốn kiến thức đã biết, huy động các môn có liên quan theo phương pháp nghiên cứu

Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh động hơn, vì không chỉ có giáo viên là người trình bày mà học sinh cũng tham gia vào quá trình tiếp nhận kiến thức, từ đó phát huy tính tích cực của học sinh Kiến thức liên môn còn giúp học sinh tránh được những lỗ hổng kiến thức khi học tách rời các môn học Nhờ đó, các em hiểu được sâu sắc kiến thức Địa lý và gây được hứng thú học tập cho học sinh, thúc đẩy quá trình nhận thức của học sinh đạt kết quả cao

Dạy học liên môn cũng góp phần phát triển tư duy liên hệ, liên tưởng của học sinh, tạo cho học sinh một thói quen trong tư duy, lập luận tức là khi xem xét một vấn đề phải đặt chúng trong một hệ qui chiếu, từ đó mới có thể nhận thức vấn đề một cách thấu đáo, hình thành đựợc các kĩ năng như: phân tích, so sánh, nhận định, đánh giá và biết liên hệ kiến thức đã học vào cuộc sống

2.Một số yêu cầu khi sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa lí

- Sử dụng kiến thức liên môn phải đáp ứng được mục tiêu môn học

- Sử dụng kiến thức liên môn phải giúp học sinh lĩnh hội được kiến thức cơ bản của bài học

- Sử dụng kiến thức liên môn để gây hứng thú học tập cho học sinh và góp phần phát triển năng lực tư duy và kĩ năng thực hành bộ môn cho học sinh

- Sử dụng kiến thức liên môn phải đảm bảo tính vừa sức đối với học sinh

- Sử dụng kiến thức liên môn phải linh hoạt, sáng tạo, tùy thuộc vào yêu cầu kiến thức của bài

3.Tiến trình thực hiện bài học sử dụng kiến thức liên môn

Cách sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa lý tùy vào bài cụ thể, giáo viên có thể huy động nhiều kiến thức khác nhau của các bộ môn khác nhau vào dạy học nhưng phải làm sao đáp ứng được yêu cầu, mục đích đề ra Tuy nhiên để việc vận dụng kiến thức liên môn vào bài học đạt được kết quả như mong muốn, trong quá trình soạn giảng, giáo viên cần phải thực hiện các bước sau đây

3.1 Xác định mục tiêu bài học dựa trên chuẩn kiến thức kỹ năng

3.2 Xác định kiến thức liên môn cần sử dụng trong bài( Kiến thức môn gì?; Sử dụng ở mục nào? )

3.3 Xác định mục đích sử dụng kiến thức liên môn trong bài học

Việc sử dụng kiến thức liên môn kết hợp với các phương tiện kĩ thuật để gây hứng thú học tập Địa lí cho học sinh, đồng thời để củng cố, kiểm tra, đánh

giá kiến thức của học sinh và khả năng vận dụng của học sinh vào các tình huống cụ thể Như vậy, kiến thức liên môn vừa có chức năng minh họa vừa có chức năng nguồn tri thức, nên trong dạy học Địa lí giáo viên cần phát huy tốt các chức năng này Vấn đề đặt ra là khi nào sử dụng kiến thức liên môn, sử dụng vào những mục đích gì ? Theo tôi, giáo viên có thể sử dụng kiến thức liên môn theo 3 mục đích sau:

+ Thứ nhất, sử dụng kiến thức liên môn để vào bài, gây hứng thú học tập cho học sinh

+ Thứ hai, sử dụng kiến thức liên môn để minh họa hoặc giảng giải nội dung bài học

+ Thứ ba, giáo viên sử dụng kiến thức liên môn như một cơ sở để học sinh tìm tòi, khám phá kiến thức Địa lý dưới sự hướng dẫn của giáo viên Bằng cách đó, giáo viên hình thành và rèn luyện cho học sinh phương pháp học tập tư duy, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

3.4 Chuẩn bị tốt phương tiện, tài liệu phục vụ cho bài học

Muốn vậy giáo viên cần phải lên kế hoạch, cụ thể hóa các phương tiện, học liệu cần chuẩn bị đối với giáo viên và học sinh

3.5 Thiết kế giáo án và tổ chức các hoạt động dạy học

Thiết kế giáo án và tổ chức các hoạt động dạy học vận dụng kiến thức liên môn phải tuân thủ các qui trình của bài soạn thông thường Ngoài ra cần phải chú ý hơn đến nội dung và phương pháp tích hợp kiến thức các môn học khác sao cho không bị sa đà vào việc khai thác các kiến thức liên môn, mà phải đảm bảo được mục tiêu bài học đề ra

II.Thực trạng của việc sử dụng kiến thức liên môn trong dạy học Địa lý ở trường THPT

Để đáp ứng được mục tiêu của đổi mới giáo dục, trong những năm qua đã

có rất nhiều chuyên đề được Sở giáo dục tổ chức nhằm giúp cho giáo viên nói chung, giáo viên địa lý nói riêng tiếp cận với cách thức đổi mới về mục tiêu, chương trình, phương pháp giáo dục, cách thức kiểm tra, đánh giá Vì vậy các thuật ngữ phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực, không còn xa lạ với đông đảo giáo viên hiện nay Tuy nhiên việc vận dụng chúng vào các tiết dạy chưa nhiều, chưa thường xuyên, nhiều giáo viên mới chỉ chú trọng đầu tư trong các tiết thao giảng, hoặc trong kỳ thi giáo viên giỏi các cấp

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những hạn chế trên, nhưng có thể kể đến một số nguyên nhân chủ yếu sau đây:

Xuất phát từ bối cảnh xã hội, "cánh cửa" ngành nghề, việc làm dành cho các thí sinh, sinh viên học ngành khoa học xã hội - nhân văn ngày càng hẹp, trong khi đó, nhu cầu, cơ hội việc làm cho các ngành nghề khoa học tự nhiên, kỹ thuật lúc nào cũng rộng mở Do đó ngay từ khi vào bậc trung học phổ thông, phụ huynh đã có định hướng rõ nét để con em học theo khối tự nhiên, số lượng học sinh đăng ký học và thi theo định hướng khối C ở trường THPT Ba Đình giảm sút và chiếm tỉ lệ nhỏ, năm học 2014-2015 chỉ còn 24/526 học sinh khối

12 lựa chọn học khối C chiếm 4,5% Vì vậy đa số học sinh không quan tâm nhiều đến các môn xã hội, trong đó có môn Địa lý, không đầu tư thời gian cho việc học ở nhà, trên lớp rất hời hợt, mang tính đối phó Điều đó ảnh hưởng lớn đến tâm lý của giáo viên ngại đầu tư, ngại áp dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực vì vừa mất nhiều thời gian, công sức, tốn kém về vật chất, trong khi học sinh ít hợp tác trong quá trình tổ chức các hoạt động học tập Hiệu quả giờ học vì thế chưa đạt như mong muốn

Ngoài ra còn các nguyên nhân khác như ở nhiều trường điều kiện dạy học, trang thiết bị còn hạn chế, thiếu thốn, gây khó khăn cho việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên, lượng kiến thức nhiều song thời gian học cho bộ môn thì ít…

Từ thực tế trên, việc bắt buộc hay kêu gọi học sinh học và thi các môn xã hội

là điều rất khó khăn, nhưng cũng không thể không đào tạo học sinh – chủ thể tương lai của đất nước trở thành con người phát triển toàn diện Vì vậy theo tôi nghĩ, đối với giáo viên dạy các môn xã hội, cần phải nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học như thế nào để cung cấp được những kiến thức cơ bản của bộ môn cho học sinh, kiến thức đó học sinh dễ hiểu, dễ nhớ nhất, nhưng không làm cho học sinh cảm thấy nhàm chán, không cảm thấy địa lý là môn học khô khan, tiết học trở nên sinh động, nhẹ nhàng, để lại ấn tượng trong học sinh, lôi cuốn được học sinh tham gia vào các hoạt động học tập Phương pháp dạy học liên môn là phương pháp dạy học phần nào đã giải quyết được vấn đề này Mặc dù các tiết dạy học theo kiểu này cũng chưa được nhiều như các tiết học sử dụng các phương pháp khác trong dạy học địa lý ở trường THPT Ba Đình, nhưng phần nào cũng đã đem lại những hiệu quả nhất định cho việc dạy học bộ môn, đối với một trường đa số học sinh và phụ huynh ít quan tâm đối với việc học các môn xã hội

III Vận dụng kiến thức môn Văn học, Hóa học trong dạy chủ đề thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa SGK địa lý 12( Thời gian 2 tiết)

1 Nội dung bài học sử dụng kiến thức môn Văn học, Hóa Học

- Mục 1.c Gió mùa – Sử dụng kiến thức văn học

- Mục 2.a Địa hình - Sử dụng kiến thức môn hóa học

- Mục 2.b Sông ngòi - – Sử dụng kiến thức văn học

- Mục 2.c Đất – Sử dụng kiến thức môn hóa học

- Mục 3.b Ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất khác và đời sống – Sử dụng kiến thức môn hóa học

2 Phương pháp và mục đích sử dụng kiến thức môn Văn học và Hóa học

2.1 Sử dụng cho mở bài

Khi dạy mục 1.c Gió mùa, giáo viên có thể mở bài bằng hai đoạn thơ với ngôn ngữ giàu hình ảnh dễ nghe, dễ nhớ và lôi cuốn học sinh vào vấn đề mà giáo viên đặt ra

“ Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay

Hoa xoan lớp lớp rụng rơi đầy”

(Mưa xuân – Nguyễn Bính)

“Một dãy núi mà hai màu mây Nơi nắng nơi mưa, khí trời cũng khác

Như anh với em, như Nam với Bắc Như Ðông với Tây một dải rừng liền”

( Trường Sơn đông,Trường Sơn tây - Phạm Tiến Duật)

Hai màu mây; Nơi nắng nơi mưa; Mưa xuân phơi phới bay là những hiện

tượng thời tiết ở một số vùng miền ở nước ta, do tác động của hoạt động gió mùa

2.2 Sử dụng để kiểm tra việc tiếp thu bài của học sinh

Sau khi hoàn thành xong nội dung về gió mùa, giáo viên có thể sử dụng hai đoạn thơ trên để kiểm tra việc tiếp thu bài của học sinh, bằng việc yêu cầu học sinh trả lời câu hỏi sau

Câu 1: Kiểu thời tiết “ Mưa xuân phơi phới bay” ở miền nào của nước ta Giải

thích hiện tượng mưa xuân được nhắc đến trong hai câu thơ:

“ Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay

Hoa xoan lớp lớp rụng rơi đầy”

( Mưa xuân, Nguyễn Bính)

Đáp án:

- Kiểu thời tiết trong hai câu thơ của Nguyễn Bính chỉ có ở miền Bắc nước ta vào nửa sau mùa đông

- Giải thích:Vào cuối đông, đầu xuân, khối khí lạnh từ trung tâm cao áp Xibia

(Gió mùa đông bắc) di chuyển lệch hướng về phía đông, qua biển trước khi vào lãnh thổ nước ta, tạo nên một kiểu thời tiết lạnh ẩm, có mưa phùn cho vùng ven biển và các đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ

Câu 2: Hiện tượng thời tiết “Một dãy núi mà hai màu mây, Nơi nắng nơi mưa, khí trời cũng khác” trong bài thơ “Trường Sơn đông,Trường Sơn tây” của nhà

thơ Phạm Tiến Duật xảy ra sườn nào của dãy Trường Sơn? Hãy giải thích hiện

tượng trên

Đáp án:

- Hiện tượng thời tiết “Một dãy núi mà hai màu mây, Nơi nắng nơi mưa, khí trời cũng khác” trong bài thơ “Trường Sơn đông,Trường Sơn tây” của nhà thơ

Phạm Tiến Duật xảy ra ở hai sườn phía đông và phía tây dãy núi Trường Sơn

của Nơi nắng ở sườn phía đông, nơi mưa ở sườn phía Tây trong thời gian đầu mùa hạ với sự hoạt động của gió mùa Tây nam

- Giải thích: Vào đầu mùa hạ, khối khí nhiệt đới ẩm từ Bắc Ấn Độ Dương di chuyển theo hướng Tây Nam xâm nhập trực tiếp và gây mưa lớn cho Nam Bộ

và Tây Nguyên Khi gặp bức chắn địa hình dãy Trường Sơn, gió buộc phải di chuyển lên cao, theo qui luật đai cao cứ lên cao 1000m nhiệt độ không khí giảm

60c, do đó đến một độ cao nhất định hơi nước trong không khí ngưng đọng và gây mưa cho sườn tây, khối không khí mất hơi ẩm tiếp tục di chuyển lên cao vượt qua dãy Trường Sơn gây ra hiện tượng gió “Phơn” khô nóng cho sườn đông Trường Sơn(đồng bằng ven biển Trung Bộ và phía nam của khu vực Tây Bắc.)

2.3 Sử dụng để minh họa, giảng giải nội dung bài học.

* Mục 2.a Địa hình

Giáo viên sử dụng kiến thức hóa học để minh họa, giải thích về quá trình hình thành hang động ở vùng núi đá vôi, sau khi cho học sinh xem hình ảnh về các hang động nổi tiếng ở nước ta đang sử dụng vào mục đích du lịch Cụ thể như sau:

+ Sự hình thành địa hình cacxtơ là kết quả của nước mưa hòa tan khí cacbonic (CO2) trong không khí, tác động lên nền đá vôi(thành phần chủ yếu là CACO3)

và hòa tan một phần các chất chứa trong các loại đá này theo thời gian

+ Đầu tiên nước mưa hòa tan CO2 trong không khí Sau đó mưa rơi xuống mặt đất, ngấm qua các lớp đất, tiếp tục thu thập thêm CO2 để tạo ra dung dịch axit cacbonnic yếu

H2O + CO2 → H2CO3

+ Nước có tính axit yếu này bắt đầu hòa tan đá từ các vị trí khe nứt và các lớp đá trong các tầng đá vôi Theo thời gian các khe nứt này mở rộng, tăng dần về kích thước tạo nên các hang động(địa hình Caxto)

+ Phương trình hóa học diễn tả quá trình xâm thực núi đá vôi hình thành hang động:

CaCO3(r) + H2O(l) + CO2(kh) → Ca(HCO3)2(dd)

Dung dịch Ca(HCO3)2chảy qua kẽ đá cho đến khi gặp vách đá hay trần đá và nhỏ giọt xuống Khi dung dịch tiếp xúc với không khí tạo thành nhũ đá

Phương trình hóa học diễn tả quá trình hình thành thạch nhũ trong hang động

Ca(HCO3)2(dd) → CaCO3(r) + H2O(l) + CO2(dd)

Nhũ đá "lớn" lên với tốc độ 0,13 mm một năm Các nhũ đá "lớn" nhanh nhất là những nơi có dòng nước dồi dào cacbonat canxi và CO2, tốc độ lớn có thể đạt

3 mm mỗi năm

Từ đó giáo viên có thể khẳng định khu vực nhiệt đới ẩm là khu vực có quá trình phong hóa hóa học diễn ra mạnh do có lượng nước dồi dào, nhiệt độ cao nên khả năng hòa tan CO2 là rất lớn

* Ở mục 2.c Khi dạy về biểu hiện của tính chất nhiệt đới qua thành phần đất, giáo viên có thể sử dụng kiến thức hóa học để chứng minh đặc điểm của đất feralít là chua và có màu đỏ vàng

- Ở vùng nhiệt đới nóng ẩm, các khoáng vật bị phá hủy mạnh mẽ tạo ra các oxit: SiO2 , Al2O3 , Fe2O3 và oxit của các kim loại kiềm, kiềm thổ ( Mg, Ca, K)

- Trong điều kiện độ ẩm cao, nên các oxit Fe, Al kết tinh thành các oxit (R2O3 ) ngậm nước kết tủa: Fe2O3 nH2O (limonit), Al2O3 nH2O (boxit), khó rửa trôi nên tồn tại trong đất nhiều hơn, làm cho đất có màu đỏ vàng

- Ôxit SiO2 bị thủy phân thành H2SiO3, oxit của các kim loại kiềm và kiềm thổ bị thủy phân thành các hydroxyt hòa tan, nên bị rửa trôi nhiều, tính axit trong đất tăng làm cho đất chua

* Mục 3.b Ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất khác và đời sống

Sau khi học sinh đã nắm được những khó khăn của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa đối với các hoạt động sản xuất và đời sống qua kiến thức cơ bản sách giáo khoa, các hình ảnh giáo viên minh họa như: Máy móc han rỉ trong không khí, nông sản nấm mốc khi độ ẩm cao giáo viên dùng kiến thức hóa học để giúp học sinh hiểu hơn tại sao trong môi trường nhiệt đới ẩm máy móc, thiết bị làm bằng hợp kim thường bị han rỉ, ăn mòn, nhanh chóng hư hỏng Từ đó học sinh

có thái độ trong việc bảo vệ máy móc, đồ dùng sinh hoạt bằng kim loại một cách tích cực hơn

Cụ thể:

Giáo viên cho học sinh biết kim loại bị ăn mòn phá hủy với nhiều hình thức khác nhau Tuy nhiên trong môi trường nhiệt đới ẩm, sự phá hủy dưới dạng ăn mòn điện hóa

+ Ví dụ: Máy móc( hoặc các vật dụng) được làm bằng hợp kim của sắt

(gang, thép) trong không khí ẩm quá trình ăn mòn điện hóa được mô tả như sau:

+) Gang, thép là hợp kim của Sắt(Fe) – Các bon(C), gồm những tinh thể Fe tiếp xúc trực tiếp với tinh thể C (graphit)

+) Không khí ẩm có chứa H2O, CO2, O2…tạo ra lớp dung dịch chất điện li phủ lên bề mặt gang, thép làm xuất hiện vô số pin điện hóa mà Fe là cực âm, C là cực dương

+) Ở cực âm xảy ra sự oxi hóa: Fe → Fe2+ + 2e

+) Ở cực dương xảy ra sự khử: 2H++ 2e → H2và O2 + 2H2O + 4e → 4OH -+) Tiếp theo: Fe2+ + 2OH- → Fe(OH)2

4Fe(OH)2+ O2(kk) + 2H2O → 4Fe(OH)3

+) Theo thời gian Fe(OH)3 sẽ bị mất nước tạo ra gỉ sắt có thành phần chủ yếu là Fe2O3.xH2O