SKKN ứng dụng bảng kiến thức trong dạy học lịch sử 9 trên phần mềm power point

Điều 28.2 của Luật giáo dục đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học,

PHÒNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO CẨM XUYÊN

TRƯỜNG THCS CẨM HÒA

KINH NGHIỆM

ỨNG DỤNG BẢNG KIẾN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ 9 TRÊN PHẦN MỀM POWER POINT

Họ và tên: Chu Hải Yến

Đơn vị: Trường THCS Cẩm Hòa Chức vụ: Giáo viên

Năm học: 2016 - 2017

Cẩm Hòa, ngày 06 tháng 10 năm 2016

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU

I.1 Lý do chọn đề tài Trang 1

I.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài 2

I.3 Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu 3

I.4.Phương pháp nghiên cứu 3

PHẦN NỘI DUNG II.1 Cơ sở lý luận 4

II.2.Thực trạng 4

II.3.Giải pháp, biện pháp 6

a.Mục tiêu của giải pháp, biện pháp 6

b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp 6

b.1 Các bước xây dựng BKT 6

b.2 Các cách sử dụng BKT 7

c.Điều kiện thực hiện các giải pháp, biện pháp 17

d.Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp 17

II.4 Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu II.4.1 Kết quả thu được qua khảo nghiệm……… ….17

II.4.2.Giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu……… ……18

III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ III.1.Kết luận……… 19

III.2 Kiến nghị……… 19

Tài liệu tham khảo……….……….20

Phụ lục………22

PHỤ LỤC CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT QUY ƯỚC TRONG ĐỀ TÀI

GD&ĐT: Giáo dục và Đào tạo

CNTT: Công nghệ thông tin

PHẦN MỞ ĐẦU I.1 Lý do chọn đề tài:

Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là vấn đề đã được Đảng, Nhà nước xác định trong Nghị quyết Trung ương 4 khóa VII (1-1993), Nghị quyết

Trung ương 2 khóa VIII (12-1996), được thể chế hóa trong Luật giáo dục

(2005), được cụ thể hóa trong các chỉ thị của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là chỉ thị số 14 (4-1999)

Điều 28.2 của Luật giáo dục đã ghi: “Phương pháp giáo dục phổ thông

phải phát huy được tính tích cực, tự giác, chủ động và sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Như vậy, đổi mới PPDH là việc dạy học phải “lấy học sinh làm trung

tâm” nhằm mục tiêu: giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể

chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản, phát triển các năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học

lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Hiện nay trong toàn ngành giáo dục đang diễn ra phong các phong trào "

Đổi mới phương pháp dạy học", " Lấy học sinh làm trung tâm" , " Mỗi thầy giáo

cô giáo là một tấm gương tự học tự sáng tạo" Bởi vậy ở mỗi môn giáo viên cần

có sự chủ động, sáng tạo tích cực đổi mới phương pháp nhằm phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh

Lịch sử là một môn khoa học xã hội có một dung lượng kiến thức lớn, trong mỗi tiết học đòi hỏi học sinh không chỉ có kĩ năng phát hiện nhanh mà còn cần có khả năng ghi nhớ Vì vậy, để học sinh có thể lĩnh hội một cách có hệ

thống những kiến thức cơ bản của một bài học để tránh tình trạng " Thầy đọc,

trò chép" điều đó sẽ gây ra sự nhàm chán, đơn điệu , nặng nề trong giờ học

Muốn khắc phục được hạn chế đó thì việc tích cực đổi mới phương pháp trong

giờ học là điều rất cần thiết Vậy làm thế nào để học sinh có hứng thú trong giờ học Lịch sử? Đó là câu hỏi mà mỗi thầy giáo cô giáo luôn trăn trở trước khi lên bục giảng Cũng chính vì sự trăn trở đó mà bản thân tôi luôn tìm tòi để nâng cao chất lượng giảng dạy

Một trong những biện pháp đổi mới PPDH là ứng dụng Công nghệ thông tin, đặc biệt là sử dụng phần mền Power Point trong việc soạn - giảng Đây cũng

là biện pháp đang được đông đảo giáo viên áp dụng trong dạy học ở các môn học ở trường phổ thông nói chung và môn Lịch sử nói riêng Việc sử dụng phần mền Power Point trong soạn - giảng môn Lịch sử và nhiều môn học khác đã mang lại những lợi thế không nhỏ cho giáo viên trong việc: khai thác kiến thức, tranh ảnh, phim tư liệu, lược đồ, bản đồ,…

Trong thực tế, nhiều giáo viên dạy môn Lịch sử đã tích cực soạn - giảng giáo án Power Point nhưng một vấn đề đặt ra là: trong bối cảnh chương trình Sách giáo khoa mới nội dung tương đối “nặng” đối với cả giáo viên và học sinh, nhiều giáo viên tham kiến thức, đưa quá nhiều nội dung, nhiều sự kiện, nhiều thông tin vào giáo án bài giảng, khi đó vô hình chung, các em học sinh không thể xác định được kiến thức cơ bản và nắm kiến thức một cách tràn lan không có

hệ thống Như vậy, việc dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” sẽ không còn tác

dụng bởi lẽ học sinh chỉ chăm chú nhìn lên màn hình và lo chép bài

Thực tế, trong những năm học vừa qua, bản thân tôi nhận thấy một trong những biện pháp rất phù hợp với đặc trưng giảng dạy bộ môn Lịch sử khi soạn giảng trên Power Point, đồng thời có thể giúp giáo viên tránh việc liệt kê quá nhiều sự kiện, nội dung kiến thức; tạo điều kiện cho các em học sinh được hoạt động nhiều hơn, tích cực hơn, năng động hơn, dễ nhớ và nắm bài hơn mà bản thân giáo viên lại không mất nhiều công sức, thời gian như soạn - giảng một tiết học truyền thống trong dạy học môn Lịch sử đó là: sử dụng Bảng kiến thức (BKT) Việc sử dụng BKT trong giảng dạy Lịch sử cũng có thể sử dụng một cách hiệu quả trong các tiết dạy truyền thống Trong nhiều bài học được soạn giảng trên Power Point của mình, tôi đã cố gắng lập và sử dụng BKT và cho kết

quả tương đối thành công Do vậy, tôi chọn đề tài: “Sử dụng Bảng kiến thức

trong dạy học Lịch sử 9 trên phần mềm Power Point” làm đề tài Sáng kiến

kinh nghiệm của mình

I.2 Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài

- Giúp bản thân nâng cao hơn chất lượng giảng dạy, năng lực chuyên môn

của mình

- Chia sẻ kinh nghiệm và tâm huyết của bản thân với các đồng nghiệp về một phương pháp dạy học hiệu quả

I.3 Đối tượng và giới hạn phạm vi nghiên cứu:

Trong khuôn khổ của đề tài này, tôi chỉ đề cập tới các cách, các ví dụ cụ thể về việc sử dụng BKT trong dạy học môn Lịch sử 9 trên phần mềm Power Point nhằm trao đổi kinh nghiệm với các đồng nghiệp để nâng cao hiệu quả hơn nữa trong việc ứng dụng Công nghệ thông tin vào môn học Lịch sử

BKT có thể sử dụng theo mục đích dạy học của giáo viên: để kiểm tra bài

cũ, để giảng dạy bài mới và để củng cố và ra bài tập về nhà; bản thân BKT lại được sử dụng dưới nhiều hình thức khác nhau, như: bảng niên biểu, bảng thống

kê kiến thứ c, bảng thống kê số liê ̣u, bảng hệ thống, bảng so sánh kiến thức, phiếu học tập,…

Việc sử dụng BKT trong dạy - học Lịch sử, chúng ta có thể áp dụng ở hầu hết các bài học, từ các bài học bình thường đến các bài ôn tập, tổng kết và làm bài tập lịch sử

I.4.Phương pháp nghiên cứu:

- Thao giảng, dự giờ đồng nghiệp trao đổi rút kinh nghiệm qua từng tiết dạy

- Nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học lịch sử

- Sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic

PHẦN NỘI DUNG II.1 Cơ sở lý luận:

II.1.1 Khái niệm về bảng hệ thống kiến thức lịch sử:

Bảng hệ thống kiến thức lịch sử còn được gọi là bảng niên biểu Thực chất đó là bảng hệ thống kiến thức theo thứ tự thời gian, hoặc nêu các mối liên

hệ giữa các sự kiện cơ bản của một nước hay nhiều nước trong một thời kì Hệ thống kiến thức bằng bảng niên biểu giúp học sinh nắm chắc các kiến thức cơ bản, tạo điều kiện cho tư duy logic, liên hệ tìm ra bản chất sự kiện, nội dung lịch

sử Trên cơ sở đó vận dụng làm các bài tập đòi hỏi kĩ năng thực hành hoặc yêu cầu tổng hợp kiến thức

II.1.2.Các loại niên biểu hệ thống hoá kiến thức:

Niên biểu được chia thành 3 loại chính

- Niên biểu tổng hợp: bảng liệt kê những sự kiện lớn xảy ra trong thời gian dài Loại niên biểu này giúp học sinh không chỉ ghi nhớ những sự kiện chính mà còn nắm được các mốc thời gian đánh dấu mối quan hệ của các sự kiện quan trọng Ví dụ niên biểu những thành tựu của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Pháp 1945 – 1954

- Niên biểu chuyên đề: đi sâu trình bày nội dung một vấn đề quan trọng nổi bật nào đó của một thời kì lịch sử nhất định, nhờ đó mà học sinh hiểu được bản chất sự kiện một cách toàn diện, đầy đủ Ví dụ niên biểu “ Các giai đoạn chính trong cách mạng tư sản Pháp thế kỉ XVIII

- Niên biểu so sánh dùng để đối chiếu, so sánh các sự kiện xảy ra cùng một lúc trong lịch sử, hoặc ở thời gian khác nhau nhưng có những điểm tương đồng, dị biệt nhau làm nổi bật bản chất, đặc trưng của các sự kiện ấy, hoặc để rút

ra một kết luận khái quát Bảng so sánh là một dạng của niên biểu so sánh nhưng

có thể dung số liệu và cả tài liệu sự kiện chi tiết để làm rõ bản chất , đặc trưng của các sự kiện cùng loại hoặc khác loại

II.2.Thực trạng:

a.Thuận lợi:

- Là một giáo viên trải qua nhiều năm giảng dạy môn lịch sử ở trường THCS, có điều kiện áp dụng nhiều phương pháp khác nhau vào trong dạy học nên có thể lựa chọn được phương pháp dạy học tối ưu

- Trường THCS Cẩm Hòa đầu tư xây dựng cơ sở vật chất khá đầy đủ, đáp ứng tương đối tốt nhu cầu đổi mới dạy học

- Ban giám hiệu Nhà trường rất quan tâm đến công tác chuyên môn, đặc biệt là công tác dạy và học, có nhiều hình thức khích lệ giáo viên đổi mới phương pháp dạy học

b Khó khăn:

* Việc dạy và học lịch sử nói chung:

Cùng với các môn học khác, Lịch sử là môn học có vai trò rất quan trọng,

cung cấp cho học sinh những tri thức về lịch sử loài người, lịch sử thế giới cũng như lịch sử dân tộc và giúp học sinh vận dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống Tuy nhiên, đa số học sinh coi môn lịch sử là “môn phụ”, không có gì khó

cả Vì vậy các em ít chú ý nghe giảng vì cho rằng giáo viên cũng chỉ nói những nội dung trong sách giáo khoa, học sinh ghi chép một cách máy móc những gì giáo viên ghi trên bảng và chỉ học thuộc lòng những gì đã ghi trong vở Đa số học sinh lười tư duy, không biết phân tích vấn đề, hay nhớ nhầm lẫn giữa nội dung này với nội dung khác, càng không biết nêu vấn đề để bàn bạc - thảo luận

và tìm hiểu

Người giáo viên trong dạy học lịch sử đa số chỉ làm nhiệm vụ nói lại nội dung sách giáo khoa, ít có sự tìm tòi Như vậy bài giảng không thể gây hứng thú cho học sinh học tập, gây nhàm chán trong tâm lý dạy - học của cả giáo viên lẫn học sinh

* Việc dạy và học lịch sử ở Trường THCS:

- Đội ngũ giáo viên môn Lịch sử: Hiện nay ở trường THCS có hai giáo viên

chuyên bộ môn lịch sử Một giáo viên đã có nhiều năm giảng dạy nên có ưu

điểm là giàu kinh nghiệm tuy nhiên lại có hạn chế về CNTT nên trong quá trình nghiên cứu tôi gặp khá nhiều khó khăn

- Về học sinh: Học sinh trường THCS đang dạy đa số có học lực trung bình

và yếu , ít học sinh khá, giỏi Phần lớn các em ham chơi hơn ham học Việc học tập nói chung, học lịch sử đối với các em như nghĩa vụ mang tính bắt buộc Đa

số các em cho rằng dung lượng kiến thức môn lịch sử 9 quá lớn, nội dung dày đặc các sự kiện, các con số nên các em khó tiếp thu Nhiều em lấy đây là lí do để biện minh cho việc chây lười học tập của mình

II.3.Giải pháp, biện pháp:

a.Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:

Khắc phục những hạn chế về thực trạng của đề tài và nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học môn lịch sử

b Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp:

b.1 Các bước xây dựng BKT:

Để sử dụng BKT có hiệu quả trong dạy học Lịch sử nói riêng và dạy học nói chung, giáo viên phải xây dựng được BKT theo mục đích và hình thức sử dụng Việc xây dựng bảng gồm các bước sau:

* Bước 1: Trước tiên, giáo viên phải chọn những kiến thức cơ bản, ngắn gọn

nhưng phải đảm bảo tính chính xác và phù hợp với mục đích và hình thức sử dụng bảng (Dựa vào SGK, SGV và đặc biệt là Chuẩn kiến thức)

* Bước 2: Giáo viên kẻ BKT phù hợp với mục đích và hình thức sử dụng bảng

(Vào Table/Insert/Table/ kẻ số cột và dòng tương ứng)

* Bước 3: Giáo viên đưa nội dung kiến thức vào bảng và điều chỉnh cho phù

hợp với mục đích và hình thức sử dụng bảng (Đánh nội dung kiến thức cần đưa vào bảng)

* Bước 4: Giáo viên trang trí, tạo hiệu ứng hoàn chỉnh cho bảng (Vào Fill Color

(Font Color) để tạo màu, nền cho bảng; vào Slide Show/Custom Animation/Add Effect/ chọn hiệu ứng tùy ý để tạo hiệu ứng cho bảng)

b.2 Các cách sử dụng BKT

b.2.1 Sử dụng BKT trong phần kiểm tra bài cũ

- Giáo viên có thể sử dụng BKT ngay từ phần kiểm tra bài cũ để thay đổi

không khí cho những lần kiểm tra bài cũ chỉ đơn thuần là vấn đáp Như vậy, nếu giáo viên sử dụng BKT trong phần kiểm tra bài cũ cũng là một trong những biểu hiện của đổi mới phương pháp dạy học, góp phần làm cho bài học thêm sinh động hơn Có thể thực hiện bằng cách: cho học sinh điền thời gian vào cột sự kiện tương ứng; xác định và nối cột thời gian với cột sự kiện tương ứng; cho bảng niên biểu, BKT yêu cầu học sinh xác định xem dữ liệu giữa hai cột đúng hay sai,…

- Ưu điểm: + Làm cho bài giảng thêm phong phú, đa dạng hơn, sinh động

hơn

+ Rút ngắn thời gian, tránh trường hợp HS không thuộc bài, kéo dài thời gian trả lời làm mất thời gian của tiết học

- Ví dụ : Khi dạy bài 24: Cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng chính

quyền dân chủ nhân dân(1945 - 1946)(LS9 - Chuẩn), giáo viên có thể kiểm tra

bài cũ học sinh bằng cách: yêu cầu nối cột thời gian tương ứng với sự kiện trong cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước ở CM tháng Tám theo

bảng dưới đây:

a 13/8/1945 1 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào

thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…

b.14-15/8/1945 2 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương

tổng khởi nghĩa của Đảng,…

c.16-17/8/1945 3 Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số

1”

d 30/8/1945 4 Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy

từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên

e 28/8/1945 5 Nhân dân Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng

Nam giành chính quyền

f 16/8/1945 6 Giải phóng Huế

h 19/8/1945 8 Địa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà

Tiên được giải phóng

k 25/8/1945 10 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp

đổ

Sau khi học sinh trả lời, giáo viên phản hồi bằng bảng sau:

a.13/8/1945 1 Hội nghị toàn quốc của Đảng họp tại Tân Trào

thông qua kế hoạch lãnh đạo toàn dân khởi nghĩa,…

b 14-15/

8/1945

2 Đại hội Quốc dân ở Tân Trào tán thành chủ trương

tổng khởi nghĩa của Đảng,…

c 16-17/

8/1945

3 Ủy ban khởi nghĩa toàn quốc ban bố “Quân lệnh số

1”

d 30/8/1945 4 Đơn vị giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy

từ Tân Trào tiến về thị xã Thái Nguyên

e 28/8/1945 5 Nhân dân Bắc Giang, Hà Tĩnh, Hải Dương, Quảng

Nam giành chính quyền

h 19/8/1945 8 Địa phương cuối cùng là Đồng Nai Thượng và Hà

Tiên được giải phóng

k.25/8/1945 10 Bảo Đại thoái vị, chế độ phong kiến Việt Nam sụp

đổ

b.2.2 Sử dụng BKT trong phần giảng bài mới

* Sử dụng BKT nhằm rèn luyện kĩ năng tự học

- Đối với những bài học có dung lượng kiến thức quá nhiều trong khuôn khổ thời lượng nhất định, để không mất nhiều thời gian trong việc ghi chép và diễn giải kiến thức một cách tràn lan, giáo viên có thể trình bày những nét chính

về sự việc, hiện tượng sau đó hướng dẫn các em học sinh về nhà tự hoàn thiện BKT

- Ưu điểm: + Rút ngắn được thời gian những phần kiến thức không trọng

tâm và giành cho những phần trọng tâm

+ Rèn luyện cho học sinh kĩ năng và ý thức tự học

- Ví dụ : Khi dạy bài12 Lịch sử 9: Những thành tựu chủ yếu và ý nghĩa

lịch sử của Cách mạng khoa học kỹ thuật, mục I – Những thành tựu chủ yếu

của cách mạng khoa học kỹ thuật, giáo viên có thể giới thiệu một số thành tựu

nổi bật của cuộc cách mạng rồi yêu cầu các em về nhà tự thống kê các thành tựu của cuộc cách mạng khoa học công nghệ theo bảng mẫu sau:

Công nghệ sinh học TTLL và GTVT Chinh phục vũ trụ CNTT

* Sử dụng BKT dưới dạng bảng phụ

- Đối với những bài có nội dung diễn biến của cuộc đấu tranh, cuộc chiến tranh, những thành tựu đạt được,… giáo viên xây dựng sẵn BKT hoàn chỉnh về nội dung (ngắn gọn, cơ bản) Trong quá trình dạy, giáo viên chỉ đi sâu khai thác,