SKKN tạo hứng thú trong dạy phân môn ngữ văn bằng cách thảo luận nhóm cho học sinh THCS

Với bộ môn Ngữ văn, việc đổi mới phương pháp dạy học, tạo hứng thú cho học sinh học tập cũng là một vấn đề quan tâm nhiều nhất đối với tất cả các giáo viên dạy văn.. Từ sự trăn trở “ làm

A Phần mở đầu:

I Lý do chọn đề tài:

Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học luôn là vấn đề được ngành giáo dục Can Lộc quan tâm bàn luận một cách sôi nổi Với bộ môn Ngữ văn, việc đổi mới phương pháp dạy học, tạo hứng thú cho học sinh học tập cũng là một vấn

đề quan tâm nhiều nhất đối với tất cả các giáo viên dạy văn Thế nhưng phần lớn học sinh chưa thực sự say mê, yêu thích bộ môn này, chưa thực sự thấy hứng thú trong những tiết học văn Từ sự trăn trở “ làm thế nào để học sinh hứng thú học môn Ngữ văn?”, tôi nghiệm ra rằng tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm trong những giờ học môn văn sẽ tạo hứng thú, bồi dưỡng lòng say

mê học tập và ý chí vươn lên của các em Do đó tôi chọn đề tài “ Tạo hứng thú trong giờ dạy học phần văn bản bằng cách tổ chức thảo luận nhóm”

II.Mục đích nghiên cứu

Nhằm góp phần nâng cao chất lượng học tập, tạo hứng thú học tập trong giờ học văn Giúp học sinh nắm được những kiến thức, kĩ năng chuẩn môn học một cách nhẹ nhàng thông qua những giờ thảo luận nhóm Góp phần giải quyết tình trạng lười học, chán học và không biết cách học môn Ngữ văn của học sinh trong nhà trường hiện nay Từ đó tạo điều kiện cho giáo viên hứng khởi trong giờ dạy văn

III.Đối tượng nghiên cứu:

Học sinh bậc THCS và chương trình Ngữ văn THCS

IV.Nhiệm vụ nghiên cứu:

Nghiên cứu về phương pháp giảng dạy của giáo viên dạy văn trong nhà trường

Nghiên cứu về tình hình học tập của học sinh đối với môn văn và khả năng nắm kiến thức , kĩ năng, sự hứng thú trong học tập bộ môn này

Nghiên cứu về tâm tư, nguyện vọng và thái độ, sự ham thích của học sinh trong việc học bộ môn này

Nghiên cứu về chương trình nội dung kiến thức SGK Ngữ văn và các phương pháp giảng dạy cho phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS

V Phương pháp nghiên cứu:

1 phương pháp thực hành khảo sát

2 phương pháp điều tra trên học sinh bằng cách ( trắc nghiệm ,vấn đáp, tự luận )

3 phương pháp so sánh , đối chiếu

VI Phạm vi nghiên cứu:

Do thời gian nghiên cứu có hạn và kinh nghiệm tích lũy trong giảng dạy chưa nhiều nên đề tài chỉ giới hạn trong: tạo hứng thú trong dạy phân môn Ngữ văn bằng cách thảo luận nhóm cho học sinh THCS

B Phần nội dung:

I Cơ sở lý luận và thực tiễn:

1 Cơ sở lý luận:

Nghị quyết hội nghị BCH TW Đảng khóa VIII nêu rõ: “Đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều,rèn luyện thành nếp

tư duysangs tạo của người học;phương pháp giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của người học, bồi dưỡng lòng say mê học tập

và ý chí vươn lên ” Do đó tạo hứng thú cho học sinhtrong học tập là góp phần thực hiên thành công nhiệm vụ trọng tâm này trong giáo dục

Chúng ta đều đã biết, môn văn là môn cơ bản góp phần hình thành nhân cách học sinh Chính vì vậy, để thực hiện một giờ học có hiệu quả, người giáo viên cần phải sử dụng nhiều phương pháp như: phân tích , diễn giảng, vấn đáp, nêu vấn đề và đặc biệt, để tạo một giờ học phong phú, sinh động, thì việc sử dụng

hình thức thảo luận nhóm sẽ giúp học sinh trao đổi ý kiến với nhau, bổ sung cho nhau các kiến thức còn thiếu sót, học sinh sẽ sôi nổi hơn trong học tập

Trong nhiều năm làm công tác giảng dạy, tôi nghiệm thấy rằng cái ước muốn dạy văn sao cho hay, học văn sao cho giỏi, viết văn sao cho tốt là ước muốn của rất nhiều giáo viên và học sinh Muốn vậy, người giáo viên chúng ta phải biết làm mới bài giảng của mình để kích thích sự hứng thú của học sinh trong học tập Với cách tổ chức thảo luận nhóm trong giờ dạy học Ngữ văn sẽ góp phần tạo hứng thú cho học sinh trong học tập, nâng cao chất lượng học tập bộ môn văn trong trường THCS

2 Cơ sở thực tiễn:

Thực tế những năm gần đây cho thấy học sinh THCS rất yếu môn Ngữ văn, ít ham thích môn văn Đặc biệt, hiện nay học sinh từ bậc Tiểu học lên bậc THCS còn có rất nhiều em chưa đọc thông viết thạo Đây là một trở ngại quá lớn khi các em phải tiếp tục tìm hiểu, khám phá những kiến thức cao hơn Từ đó dẫn đến việc mất dần kiến thức và kỹ năng cơ bản cho nên học sinh chán học, không hứng thú học văn

Nhiều giáo viên vẫn chưa tích cực đổi mới phương pháp dạy học nhằm hướng đến mọi đối tượng học sinh; đặc biệt còn lúng túng trong việc tổ chức dạy học theo nhóm nên hiệu quả giáo dục không cao

II Thực trạng vấn đề:

Thực tế những năm gần đây cho thấy số học sinh yêu thích môn văn không nhiều Không ít ý kiến cho rằng sỡ dĩ có tình trạng này là do học sinh bị lôi cuốn theo cơ chế thị trường, thời đại của sự bùng nổ thông tin nên các em ít có

độ lắng để cảm thụ, rung cảm trước một ý văn hay, một lời thơ đẹp Qua thực

tế, ta nhận thấy đa số học sinh rất ngại học văn cho dù các em nhận thức vai trò

bổ trợ to lớn và thiết thực của văn học trong học tập cũng như trong cuộc sống Một phần cũng do chính các em, nhưng một phần cũng do thiếu chất văn trong

giờ văn, hay nói cách khác là chưa tạo tạo được những giờ học thực sự hứng thú lôi cuốn học sinh

Tồn tại lớn nhất từ phía học sinh là thói quen thụ động, quen nghe, chép, ghi nhớ máy móc và tái hiện lại những gì giáo viên nói, chưa có thói quen chủ động tìm hiểu, khám phá bài học nếu không được giao nhiệm vụ hoặc nếu có được giao nhiệm vụ thì cũng còn lúng túng trong khi độc lập giải quyết vấn đề Khi chuẩn bị bài học, các em còn bị lệ thuộc vào tài liệu, sách tham khảo, không dám thoát ly những gì viết trong tài liệu, dẫn đến hạn chế năng lực chủ động sáng tạo trong các hoạt động nghe, nói, độc, viết của học sinh Học sinh chưa tự thân bộc lộ những suy nghĩ, tình cảm của cá nhân trước tập thể , nếu phải nói và viết, các em cảm thấy khó khăn, nhiều khi kiểm tra những câu hỏi khác đío với SGK là các em tỏ ra lung túng và dễ bị lạc hướng

Nắm được nhược điểm đó của học sinh, nhiều thầy cô đã mạnh dạn áp dụng phương pháp tổ chức dạy học theo nhóm để phát huy năng lực chủ động sáng tạo của cá nhân học sinh

III.Một số giải pháp thực hiện:

1.Một số hình thức tổ chức nhóm và việc quản lý nhóm học tập:

1.1Đối với giáo viên:

a.Cần nắm vững quy trình tổ chức dạy học theo nhóm:

- Bước 1: Thành lập nhóm

Cách hình thành nhóm ở đây cần phải rất linh hoạt Tùy thuộc vào từng tiết học, phạm vi của vấn đề, thời gian được trao đổi mà số lượng đơn vụ nhóm có

cơ cấu khác nhau Khi phân nhóm giáo viên cần chú ý đến tâm sinh lí, giới tính

và sức học của các thành viên trong nhóm Khi nhóm hình thành , giáo viên cho nhóm tự bầu nhóm trưởng Nhiệm vụ của nhóm trưởng là đôn đốc các thành viên trong nhóm hoạt động, tổng hợp ý kiến và cử thành viên trình bày; vị trí này không nhất thiết cố định để tạo sự phấn đấu chung cho cả nhóm

-Bước 2: Định hướng hoạt động nhóm.

Mục đích của hoạt động nhóm là để học sinh cùng trao đổi, tìm hiểu, học hỏi lẫn nhau Để đạt được hiệu quả, giáo viên cần định hướng cho nhóm hoạt động theo yêu cầu công việc được giao Giáo viên phát phiếu học tập hoặc nêu yêu cầu cho các nhóm, ấn định thời gian làm việc, các nhóm nhận nhiệm vụ , tập trung giải quyết vấn đề Đối với phần văn học, đây là phần dễ tạo sự hứng thú, hấp dẫn Giáo viên định hướng cho các nhóm sưu tầm tư liệu, hình ảnh có liên quan đến văn bản Đưa ra câu hỏi để cùng tìm tòi,trao đổi và cả những suy nghĩ, bài học rút ra từ văn bản đó( khuyến khích học tự do phát biểu suy nghĩ của mình)

-Bước 3: Kiểm tra quá trình chuẩn bị của học sinh

Trong khi học sinh làm việc, giáo viên nên đến từng nhóm hỗ trợ, động viên, nhắc nhỡ để các nhóm hoạt động đều tay, đẩm bảo thời gian Mục đích để đôn đốc thái độ hợp tác tích cự cảu các thành viên, cần tránh tình trạng dựa dẫm, chỉ một cá nhân làm việc Mặt khác, thông qua quá trình kiểm tra để gợi mở cho học sinh, hướng vấn đề thảo luận đi vào trọng tâm

-Bước 4: Báo cáo kết quả:

Sau khi các nhóm hoàn thành công việc, giáo viên hoặc lớp trưởng điều khiển từng nhóm lên báo cáo kết quả bằng trình bày trên giấy khổ lớn hoặc bằng miệng Các nhóm khác bổ sung, thống nhất ý kiến

- Bước 5: Kết luận vấn đề:

Giáo viên tóm tắt kết quả đạt được, giúp học sinh tự nhận xét, đánh giá quá trình làm việc của nhóm mình và nhóm bạn

b Quản lí nhóm học tập:

Giáo viên có trách nhiệm hướng dẫn và quản lí học sinh làm việc theo nhóm nhằm đạt được mục tiêu về nôi dung học tập Để đạt được điều này, trước đó giáo viên phải chuẩn bị kĩ phần thiết kế giáo án, lựa chọn vấn đề làm việc theo

nhóm Trong quá trình thiết kế giáo án, giáo viên cần chọn vấn đề cho việc tổ chức hoạt động nhóm và đặt ra các tình huống sư phạm để đạt hiệu quả giáo dục tốt nhất

1.2 Đối với học sinh:

Trong phương pháp dạy học tích cực, người học vừa là đối lượng của hoạt động dạy học vừa là chủ thể của hoạt động học,được cuốn hút vào những hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám phá ra những điều mình chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức đã được sắp đặt sẵn

Để quá trình hoạt động chung đạt hiệu quả, tất yếu mỗi thành viên cần có ý thức tìm tòi, nghiên cứu, có sự thống nhất và phân công hợp lý, cụ thể( phân công nhóm trưởng, thư kí, người trình bày phải có sự thay đổi , luân phiên nhau).Để tiết kiệm thời gian, trưởng nhóm phân công mỗi thành viên phụ trách một mảng,sau đó cùng tổng hợp, thống nhất ý kiến, xây dựng cấu trúc phần trình bày của nhóm Việc phân công càng cụ thể, hiệu quả càng cao Với môi trường tập thể- lớp học, học sinh luôn hướng đến thái độ hợp tác, trao đổi tích cực

2 Cách tổ chức dạy học theo nhóm:

2.1 Vận dụng các kiểu loại nhóm vào giờ dạy học văn:

Với phân môn Văn học, dạy một văn bản, khó nhất là xây dựng được hệ thống câu hỏi, bài tập giúp mọi đối tượng học sinh chủy động tích cực học tập, một vấn đề đưa ra phải tác động đến nhiều đối trong học sinh, phải có nhiều học sinh được suy nghĩ và trình bày điề mình nghĩ Chính vì vậy trong một tiết học, giáo viên cần suy nghĩ để chọn phần nào, câu hỏi nào dành cho việc hoạt động nhóm, không nên quá lạm dung hình thức này sẽ dẫn đến nhàm chán, rơi vào bệnh hình thức, học sinh hoạt động nhóm chỉ là hình thức, không có hiệu quả Cho nên giáo viên cần phải xác định hình thức nhóm

Một số hình thức tổ chức nhóm và cách chia nhóm:

-Chia nhóm theo số lượng: Quy mô nhóm tùy thuộc vào nhiệm vụ sẽ giao cần đến ít hay nhiều người

+Nhóm nhỏ: nhóm theo từng cặp học sinh,thường hình thành bằng cách các

em ngồi cạnh nhau

+Nhóm lớn: Nhóm theo 1-2 bàn học, thường hình thành bằng cách các em quay mặt vào nhau hoặc bàn trên quay mặt xuống bàn dưới

-Chia nhóm theo tính chất:

+Nhóm ngẫu nhiên: Được chia theo một cách ngẫu nhiên,không tính dến đặc điểm của người trong nhóm

+Nhóm hỗn hợp: Gồm những em có hoàn cảnh, điều kiện , năng lực khác nhau( thường được chia theo tổ) tạo điều kiện cho các emhoox trợ lẫn nhau khi làm việc

+Nhóm tình bạn và nhóm kinh nghiệm: Học sinh tự lưa chọn bạn cùng sở thích, có sở trường hoặc kinh nghiệm về một lĩnh vực nào đótạo thành một nhóm.( Nhóm này giáo viên nên giao việc cho ở nhà )

Tùy theo yêu cầu của các câu hỏi kiến thức bài học, của vấn đề giáo viên đưa ra,vấn đề chọn để nhóm làm việc nên hướng tới mục tiêu, yêu cầu, kết quả cần đạt được và quy định thời gian làm việc

Nếu vấn đề nhỏ thì chỉ thảo luận trong nhóm nhỏ khoảng 2-3 học sinh( theo từng cặp hoặc theo dãy bàn) trong thời gian ngắn

Ví dụ:

*Giáo viên đưa ra câu hỏi thảo luận vấn đề: Bé Hồng đã có thái độ như thế nào trước câu hỏi của người cô?(“Tong lòng mẹ”-Nguyên Hồng-Ngữ văn 8) *Hoặc thảo luận về cách dùng từ, ngữ: Em hiểu”giọt long lanh roi” là gì? ( Mùa xuân nho nhỏ”- Thanh Hải- Ngữ van 9)

-Giáo viên nêu câu hỏi, các nhóm thảo luận nhanh.Giáo viên gọi đại diện một nhóm trả lời,các nhóm khác nhận xét

-Giáo viên đúc kết ghi bảng

Nếu vấn đề được thảo luận liên quan đến kiến thức toàn bài thì nhóm có số lượng và thời gian nhiều hơn.( theo 1hoặc 2 bàn)

Ví dụ:

*Văn bản “Bài toán dân số”(Ngữ Văn8): Ở phần luyện tập, giáo viên giao nhiệm vụ cho nhóm trả lời câu hỏi: “Vì sao gia tăng dân số có tầm quan trọng hết sức to lớn đối với tương lai của nhân loại?”

*Văn bản” Sang thu” của( Hữu Thỉnh-Ngữ văn 9): Nêu ý nghĩa triết lí qua hai câu thơ cuối?Theo em đây có phải là 2 câu thơ hay nhất trong bài không?

-Giáo viên nêu câu hỏi, các nhóm thảo luận , ghi ra giấy, cử đại diện nhóm trình bày, các nhóm khác nhận xét

-Giáo viên đúc kết nhận xét, nghi lên bảng những kiến thức cơ bản

2.2.Sử dụng phiếu học tập trong tổ chức hoạt động nhóm:

Phiếu học tập là một trong những công cụ nhằm tiết kiệm thời gian trong việc tổ chức trong việc tổ chức các hoạt động học tập, đồng thời cùng một lúc có thể kiểm tra được nhiều kiến thức, kĩ năng, nhiều đối tượng và chữa những lỗi cơ bản, phổ biến Mỗi phiếu học tập giáo viên có thể giao câu hỏi cho học sinh , nhằm dẫn dắt tới một kiến thức,rèn luyện một thao tác tư duy hoặc thăm dò thái

độ trước một vấn đề Điều quan trọng là qua phiếu học tập, học sinh được phát triển tư duy, kĩ năng giải quyết bài tập,làm tăng hiệu qủa của các phương pháp dạy học tích cực

* Sử dụng phiếu học tập với câu hỏi trắc nghiệm để cũng cố kiến thức vừa hoc:

- Nhóm tổ chức hoạt động trao đổi, thảo luận:Nếu vấn đề đã được chuẩn bị trước thì nhóm có thể hội ý nhanh để có sự thống nhất cuối cùng; nếu là vấn đề

mới, nhóm sẽ cùng nhau bàn bạc thảo luận trong thời gian quy định của giáo viên Nhóm trưởng điều hành quá trình lamg việc của nhóm, cùng nhóm xây dựng đề cương trình bày

- Nhóm trình bày vấn đề; trong thời gian quy định, nếu nhóm nào đẫ hoàn thành trước, giáo viên có thể ưu tiên để nhóm đó trình bày Sau đó có thể gọi bất kì nhóm nào lên trình bày tiếp theo Một thành viên đại diện nhóm trình bày bài làm của nhóm( phải kết hợp hài hòa giữa kiến thức và phong cách trình bày, đảm bảo thời gian quy định.)

- Đóng góp ý kiến: sau phần trình bày của nhóm, tất cả các thành viên của lớp

có quyền đặt câu hỏi phát vấn và nhận xét nhóm bạn Giáo viên cần khuyến khích bằng hình thức thưởng điểm cho những học sinh có những câu hỏi hay

và đáp án chính xác

- Giáo viên đưa đáp án lên bảng( ở màn hình hoặc bảng phụ ) để học sinh đối chiếu Sau đó giáo viên đúc kết vấn đề và nhận xét hoạt động của lớp

- Đánh giá cho điểm: Giáo viên thu phiếu học tập, đánh giá cho điểm với các yêu càu sau: Kiến thức đầy đủ,khoa học, có liên hệ,mỏe rộng; phong cách trình bày chững chạc ngôn ngữ lưu loát ; thời gian phù hợp

Qua các bước trên giáo viên cần kịp thời động viên, khích lệ để học sinh tiếp tục phát huy tinh thần học tập, thấy được thiếu sót, rút kinh nghiệm, định hướng

để hoạt động lần sau đạt kết quả cao hơn

* Thảo luận nhóm với chủ đề cho trước:

Nhóm có thời gian chuẩn bị trước ở nhà( giáo viên giáo nhiệm vụ cho các nhóm

ở tiết trước) Thường là những kiến thức liên quan đến tác giả, tác phẩm, phần văn học sử, để tiết kiệm thời gian ở lớp Cách thảo luận với chủ đề cho trước

là phân chia nhóm theo tình bạn,nhóm kinh nghiệm( là nhóm đã được chia để học để học ở nhà theo địa bàn dân cư ) Giáo viên yêu cầu nhóm cùng nhau sưu tầm, tìm hiểu đề tài mà giáo viên đã giao cho nhóm

Ví dụ: Trước khi học đến tác phẩm “Truyện Kiều” của Nguyễn Du; Tuyện Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu-Ngữ văn 9), giáo viên định hướng và giao việc cho học sinh về nhà sưu tầm và tìm hiểu các vấn đề:

-Tiểu sử, thân thế của tác giả

-Sự nghiệm sáng tác

-Tóm tắt tác phẩm

Hoặc khi dạy bài thơ “Ngắm trăng”,”Đi đường”(trích “Nhật kí trong tù”-Hồ Chí Minh- Ngữ văn 8), kiến thức bài dạy thì nhiều mà thời lượng dạy thì chỉ có một tiết, chắc chắn ở lớp sẽ không có thời gian để tìm hiểu và nắm bắt hết các kiến thức bài dạy, cho nên giáo viên cần giao nhiệm vụ cho các nhóm :

-Sưu tầm thêm một số bài thơ thuộc tập “Nhật kí trong tù”;

-Viết đoạn văn thuyết minh về tập “Nhật kí trong tù”;

-Đọc thuộc lòng hai bài thơ này (cả nguyên tác lẫn dịch thơ)

Làm được như vậy và các nhóm đều hoàn thành nhiệm vụ thì coi như tiết dạy bài mới đã thành công một nửa

3 Các yêu cầu của việc tổ chức học sinh học tập theo nhóm

Khi tổ chức học sinh học tập theo nhóm cần chú ý thực hiện đầy đủ các yêu cầu sau đây:

3.1 Mỗi thành viên trong nhóm phải hiểu nhiệm vụ của bản thân và của tập thể nhóm

3.2 Các thành viên trong nhóm phải tích cực làm việc, suy nghĩ và có những đóng góp tích cực trong hoạt động của nhóm

3.3 Các thành viên đều lắng nghe ý kiến của tập thể thoải mái trình bày quan điểm của cá nhân

3.4 Toàn nhóm đồng lòng, hợp tác và thực hiện sự phân công của nhóm trưởng 4.Một số kỹ năng mà giáo viên cần lưu ý khi quản lý nhóm thảo luận